Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
27 / 31
27 / 31

Ta 24 — Nyagblɔɖi bubu siwo va eme

John Norton Loughborough

GSAM 376.1“Bu egbe sia dzi kple edzi, tso ɣleti asiekelia ƒe ŋkeke 24 la dzi, ke boŋ tso ŋkeke si woɖo Yehowa ƒe gbedoxɔ ƒe gɔmedzedze la dzi; bu eŋu. Nuku la gakpɔtɔ le nudzraɖoƒe a? Ẽ, va se ɖe fifia, vine-ati, figi-ati, granate-ati kple oliivi-ati mete ŋu wɔ kutsetse o; gake tso egbe sia dzi la, maɖe yra na mi.”1

GSAM 376.2Mawudɔla etɔ̃lia ƒe gbedeasi ƒe ŋgɔyiyi si nɔ te sesĩe eye wòyi edzi ɖaa tso eƒe gɔmedzedze ke la, ate ŋu atsɔe asɔ kple dzidzedze si Zerubbabel kpɔ tso ŋkeke si dzi wòɖo gbedoxɔ la ƒe gɔmeɖokpe anyi la.

GSAM 376Nɔnɔme Sesẽ

GSAM 376.3Esi Yudatɔwo, siwo ƒe ga kple woƒe dzraƒewo me nu mele o, woɖo na wo be woatu Yehowa ƒe gbedoxɔ la, le amegbetɔ ƒe ŋkume la, edze abe dɔ si womate ŋu awɔ o ene. Esi woɖo toɖoɖo le xɔse me eye wotsɔ dzidzɔ wɔ dɔa, Mawu ƒe asi si naa dzidzedze la dze ƒã na wo. Esi míele woƒe nɔnɔmewo kpɔm le mawudɔla etɔ̃lia ƒe gbedeasi ƒe ŋgɔyiyi me la, míekpɔ asi si kplɔa ame siwo tia eƒe mɔ la. Ne hiã kple vevesese nye woƒe akpa hã la, Mawu ƒe dzikpɔkpɔ na eƒe amewo kple eƒe dɔa le klẽm ɖa na ame siwo ɖoa ŋu ɖe eŋu.

GSAM 376Ðaseɖiɖi Si Ðe Ame Ƒe Nɔnɔme Fia

GSAM 376.4Le ɣleti 11 ƒe ŋkeke 24, 1862, takpekpe eve wɔ le ɣeyiɣi ɖeka me le William Wilson ƒe aƒe me, Greenville, Michigan, be woaɖo hame eve ɖe ame siwo xɔ Sabat ƒe nyateƒe le afi ma ŋu. Hamemegã White kple eƒe srɔ̃ wɔ Greenville hame ƒe takpekpe le xɔ ɖeka me, eye Hamemegã Byington kple nye ŋutɔ kpɔ West Plains hame ƒe takpekpe dzi le xɔ bubu me. Esi míele gɔmedzedze ƒe dɔ wɔm le xɔ ɖeka me la, míese Aƒenɔ White ƒe gbe esi wòle eƒe ɖaseɖiɖi na ame bubuwo le xɔ bubu me. Esi míele kuxiwo dom le míaƒe dɔa me la, le ɣeyiɣi si sɔ ŋu la, Aƒenɔ White ʋu ʋɔtrua eye wògblɔ be, “Nɔviŋutsu Loughborough, mekpɔ le ame siawo ƒe ŋkume be ɖaseɖiɖiwo le asinye na ame aɖewo le afima. Ne mieɖo ŋu la, matsɔ me ayi afima eye magblɔ nu.” Esi énye ɣeyiɣi si míehia kpekpeɖeŋu la, wòva ɖe mía ŋu. Ne míeɖe Hamemegã Byington kple nye ŋutɔ ɖa la, ame etɔ̃ ko ƒe ŋkɔ wònya le xɔa me. Bubuawo nye amedzro siwo wòmekpɔ kpɔ o, negbe ɖeko woɖe wo fia nɛ le ŋutega me.

GSAM 377Woɖe Pratt Ƒe Agbe Ƒe Nɔnɔme

GSAM 377.1Esi wòtso ɖe afima be yòaƒo nu la, wògblɔ be: “Meɖe kuku, mitsɔe ke nam ne meɖe miaƒe dzedzeme fia le nu si magblɔ me, elabena nyemenya miaƒe ŋkɔwo o. Ne mekɔ miaƒe ŋkume la, nu si Aƒetɔ la ɖe fiam tso mia ŋu la vaa nye susu me. Ŋutsu ma si nɔ xɔa ƒe nuƒe me kple ŋku ɖeka [ame aɖe gblɔ be, ‘Eƒe ŋkɔe nye Pratt’] gblɔa nya gãwo tso xɔse ŋu, eye wòwɔa eɖokui abe mawuvɔ̃la gã ene, gake metrɔ dzime kpɔ haɖe o. Migaxɔe ɖe hame me le eƒe nɔnɔme sia me o, elabena menye Kristotɔ o. Egblẽa eƒe ɣeyiɣi geɖe le dɔwɔƒewo kple asitsaƒewo, eƒoa nu tso nyateƒe ƒe nɔnɔme ŋu, esi eƒe srɔ̃ le aƒeme la, eyae lãa nake, kpɔa agblea dzi, kple nu bubuwo. Eɖoa ŋugbe le eƒe dzedzeɖuɖuwo me, gake mele eƒe ŋugbe dzi wɔm o. Eƒe nɔlawo mexɔa eƒe xɔse ƒe ŋuɖoɖo se o. Ne wòle eƒe nɔnɔme sia me la, anyo na Mawu ƒe dɔa kple eya ŋutɔ be magblɔ nu aɖeke tso xɔse ŋu o.”

GSAM 378Nɔviŋutsu Barr Ƒe Dzi Dzɔ

GSAM 378.1Eyi edzi gblɔ be, “Nɔviŋutsu xoxo sia [esi wòɖe asi ɖe eŋu la, ame aɖe gblɔ be, ‘Nɔviŋutsu Barr’] woɖe fiana nam le nu vovowo me kple ŋutsu evelia. Eƒe agbe ƒe nɔnɔme nyo ŋutɔ, eɖoa ŋu ɖe eƒe ŋugbeawo katã dzi, eye wòkpɔa eƒe aƒe dzi nyuie. Mesea dzi ƒo gblɔa nyateƒe la na eƒe aƒelikawo kura o, elabena vɔvɔ̃ le esi be yeadzɔ Mawu ƒe dɔa ŋu eye yeadzɔ nu. Mekpɔa ale si Aƒetɔ la ate ŋu akpɔ nublanui ɖe eƒe nu vɔ̃wo ŋu eye wòatsɔe akee o, eye wòsusu be medze be wòanye hame tɔ o.” Emegbe wògblɔ nɛ be, “Nɔviŋutsu Barr, Aƒetɔ la ɖe gbe nam be magblɔ na wò be èʋu nu vɔ̃ siwo katã nènya la me, eye wòtsɔ wò nu vɔ̃wo kee ɣeyiɣi didi aɖe tsã, ne èxɔe se ko.” Dzɔdzɔme ƒe nuxaxa si le nɔviŋutsua ƒe ŋkume la le ɖa enumake. Ekɔ eƒe ŋku ɖe dzi kple dzidzɔ, eye wògblɔ le eƒe susu bɔbɔe me be, “Ɖe wòwɔe?” “Ẽ,” Aƒenɔ White ɖo eŋu, “eye wogblɔ nam be magblɔ na wò be, ‘Va, nàge ɖe hame la me; ne èkpɔ mɔ la, gblɔ nya ɖeka ɖe nyateƒe la ƒe akpa dzi; ekema anyo, elabena nɔlawo xɔa wò se.’” Eɖo eŋu be, “Mawɔe.”

GSAM 378.2Emegbe wògblɔ be, “Ne Aƒetɔ Pratt ate ŋu atsɔ ɣeyiɣi aɖe anɔ nɔnɔme si Nɔviŋutsu Barr nɔ teƒe la me la, ekema anyo nɛ.”

GSAM 378.3Ale míeɖe míaƒe kuxi ƒe akpa ɖeka ɖa le hame ɖoɖo me. Hafi wòɖe ɖaseɖiɖi la, míete ŋu na Aƒetɔ Barr lɔ̃ be yeage ɖe hame me o; eye le akpa bubu dzi la, míekpɔ be ame geɖe bɔŋ la melɔ̃ be woaxɔ Aƒetɔ Pratt o. Ke hã ame aɖeke mesusu be yeate ŋu agblɔ nu si ta wòmelɔ̃ o.

GSAM 378Woda Ŋuʋaʋã Si Nɔ Ƒome Aɖe Me Ƒe Gbe

GSAM 378.4Emegbe wòƒo nu na ŋutsu aɖe si ƒe ŋkume le abe ɣeƒu ene, si nɔ xɔa ƒe akpa ɖeka dzi; eye wòɖe asi ɖe nyɔnu si ƒe ŋkume lɛ̃, si nɔ xɔa ƒe akpa didi ŋu, eye wòƒo nu na wo abe srɔ̃tɔwo ene. Wòɖe nu aɖewo siwo dzɔ le woƒe agbe tsã me, hafi woɖe xɔse ƒe ŋkume fia la, fia wo. Wògblɔ be Satana tsɔ nu siawo wɔ gã le nyɔnu la ƒe susu me va se ɖe esime wòƒu eƒe susu ɖe ŋu. “Mekpɔ,” Aƒenɔ White gblɔ, “be nyɔnu sia nɔ ame siwo ƒe susu gblẽ la ƒe kɔdzi me hena ƒe ɖeka; gake esi wòkpɔ eƒe susu gbɔ la, eɖe mɔ be ŋuʋaʋã ƒe seselelãme mawo ke naɖe fu na yeƒe susu, eye wòhe nuxaxa gã va eƒe srɔ̃a dzi, si wɔ nu sia nu si wòate ŋu wɔ be yeafia eƒe srɔ̃ be yewɔ nyateƒe nɛ, eye susu aɖeke meli si ta wòaɖe eɖokui ɖa tso egbɔ le mɔ si nu wòwɔnɛ la o.”

GSAM 379.1Le ɣeyiɣi kpui aɖe me la, srɔ̃nyɔnu la dze xɔa me yi eƒe srɔ̃ŋutsu gbɔ, eye wòdze klo ɖe eƒe srɔ̃ŋutsu ŋkume ɖe kuku nɛ be wòatsɔe ake ye. Ame siawo nɔ abe amedzro ene le nutome ma me, eye ame aɖeke menya woƒe agbe tsã me o. Ame siwo nya wo nyuie la nya be wo dome nuxɔ̃ɖeɖe nɔ, gake menya nu si ta o.

GSAM 379Abe Elisha Kple Hazael Ene

GSAM 379.2Esi Aƒenɔ White ɖe eƒe ɖaseɖiɖi la fia vɔ la, hame ɖoɖo ƒe dɔa nu wu enumake. Aƒetɔ Barr va hame ɖoɖo la me kple dzi blibo, gake woɖe Aƒetɔ Pratt ɖa. Esi takpekpe la nu vɔ la, Aƒetɔ Pratt gblɔ kple dziku geɖe be, “Metsɔ nya sia gblɔ na mi: viɖe aɖeke mele agbagbadzedze be yeazɔ kple ame siawo eye yeawɔ alakpanuwɔla me o; mate ŋu awɔe o.”

GSAM 379.3Nɔnɔme ƒe ɖeɖe fia le nyateƒe sia me, eye eƒe kpɔɖeŋu naa mí ɖo ŋku ɖe nya ɖeka dzi si woŋlɔ le nyagblɔɖila Elisha ƒe ŋkekeawo me:2 Benhadad, Siria fia, ɖo eƒe dɔlɔ̃ Hazael ɖe Elisha gbɔ be wòabia ne eƒe dɔléle aɖe nu atso nɛ. Elisha kpɔ Hazael ƒe nya ŋu tsã, eye esi ŋutsu la va ɖe eŋu eye wòkpɔ eƒe ŋkume la, nu sia nu va eƒe susu me kɔte.

GSAM 379Lãmetutudɔ Lé Hamemegã White

GSAM 379.4Le Kuɖagbe, ɣleti 8 ƒe ŋkeke 16, 1865, lãmetutudɔ lé Hamemegã White, elabena dɔ geɖe kple ɣeyiɣi kpui si wònɔa ɖiɖim. Esi lãmesẽdɔwɔƒewo menɔ míaƒe amewo dome haɖe o la, wokplɔe yi Dansville, New York, le lãmesẽdɔwɔƒe si woyɔna be “Míaƒe Aƒe le Toa ƒe Ŋu” me. Eƒe srɔ̃ kple ŋlɔla la nɔ afima kplii tso ɣleti 9 ƒe ŋkeke 14 yi ɣleti 12 ƒe ŋkeke 7. Esi nu siwo wɔ nɛ le dɔwɔƒe la me meɖe kpekpeɖeŋu geɖe nɛ o la, míeyi Bradley Lamson ƒe aƒe si le Lake View, Rochester, New York, me, eye míenɔ afima abe kwasiɖa etɔ̃ ene. Afima míekpɔ dzidzɔ be míakpɔ Hamemegã J. N. Andrews, si trɔ va ɖo nutome ma me enumake esi wònɔ Maine ɣleti geɖe.

GSAM 380Gbedodoɖa Na Hamemegã White

GSAM 380.1Hamemegã Andrews ƒe aƒe kple Aƒetɔ Orton ƒe aƒe ƒomewo kpe ɖe mía ŋu le ɣetrɔ sia ɣetrɔ le gbedodoɖa ƒe ɣeyiɣi me, kple Hamemegã White ta. Esia yi edzi va se ɖe ɣleti 12 ƒe ŋkeke 25. Esi xexeame ƒe ame bubuwo yɔ fũ kple dzidzɔ kple nuɖuɖu le Klistmas ŋkeke ma dzi la, Rochester hame ɖu ŋkeke ma abe nutsitsidɔ kple gbedodoɖa ƒe ŋkeke ɖe Hamemegã White ta ene. Míewɔ takpekpe le ŋdi kple ɣetrɔ le Hamemegã Andrews ƒe aƒe me, New Main mɔnu, eye le fiẽ la, ame siwo nɔ gbedodoɖa wɔm kplii tsã la kpe ɖe eŋu ake le Aƒetɔ Lamson ƒe aƒe me.

GSAM 380Ŋutega Si Woɖe Fia Le Klistmas Ƒe Fiẽ

GSAM 380.2Takpekpe si wɔ le fiẽ ma nye takpekpe sesẽ. Hamemegã White xɔ yayra geɖe, eye Aƒenɔ White kpɔ ŋutega wɔnuku aɖe, le esi nu geɖe woɖee fia nɛ. Nu siawo dome nɔ nufiafia na Hamemegã White be aleke wòawɔ be wòatsɔ eƒe xɔse ɖe Mawu me awɔ dɔ, Mawu si do eƒe asi ɖe anyi kɔte be yeawɔ dɔ ɖe eta be wòagakpɔ lãmesẽ.

GSAM 380Nyagblɔɖi Tso Satana Ƒe Amedzidzedze Ŋu

GSAM 380.3Aƒenɔ White gblɔ na ame siwo nɔ gbedodoɖa wɔm ɖe Hamemegã White ta be:

GSAM 380.3“Satana ƒe tameɖoɖo nye be yeatsrɔ̃ nye srɔ̃, eye wòakplɔe ayi yɔdo me. Le gbedodoɖa sesẽ siawo ta la, eƒe ŋusẽ gblẽ. Woɖe fiana nam be Satana dziku ɖe ame siawo ŋu, ame siwo yi edzi nɔ gbedodoɖa wɔm kple dzi blibo le kwasiɖa etɔ̃ me ɖe Mawu ƒe dɔla sia ta, eye fifia wòɖo tame be yeadze wo dzi sesĩe. Wogblɔ nam be magblɔ na mi be, ‘Nɔ Mawu gbɔ ŋutɔ, ale be miakpɔ ɖoɖo na nu siwo ava dzi mi.’”

GSAM 381Nu Si J. T. Orton Se Le Eɖokui Me Do Ŋgɔ

GSAM 381.1Le ɣleti 1 ƒe ŋkeke gbãtɔ, 1866, Hamemegã White kple eƒe ƒome dze tsitre ɖe keteke me yi Battle Creek, Michigan. Metsi New York ƒe ɣetoɖoƒe va se ɖe esime vuvɔŋɔli la nu wu. Tso ŋutega la ɖeɖe ƒe fiẽ sia dzi la, Aƒetɔ J. T. Orton ƒe susu me nɔ be eƒe agbe le afɔku me, gake menya afima tso o. Eɖe susu sia fia ame geɖe. Le Kwasiɖa ƒe fiẽ, ɣleti 3 ƒe ŋkeke 4, etrɔ va Rochester tso Parma, afi si wòde takpekpe si wɔ ŋkeke eve, kple Aƒetɔ E. B. Sanders (si le 1905 me nɔa San Jose, California), si eɖe kuku nɛ be woato mɔnu si dzi kekeli le wu esi wonɔ du la me, “elabena,” wògblɔ, “meɖoa ŋku ɖe edzi be ame aɖe akpɔ mɔ atsɔ awu m.” Ke hã menya ame si di be yeaɖe eƒe agbe o.

GSAM 381.2Metrɔ va Rochester tso Parma le ɣleti 3 ƒe ŋkeke 7, eye menɔ Aƒetɔ Lamson, si nye Aƒetɔ Orton ƒe vinyɔnu ƒe srɔ̃, gbɔ. Le ŋkeke 8 dzi la, eya kple Aƒenɔ Orton va nɔ kplim, eye míeɖo ɖoɖo be míayi Lancaster, Erie nutome, le keteke me le ŋdi si kplɔe ɖo, afi si mawɔ srɔ̃ɖeɖe ƒe kɔnu na eƒe viŋutsu ɖekatɔ ko. Míewɔ ŋkeke la kple dzidzɔ, ke hã enye ŋkeke si me míenɔ nu ŋu bum vevie.

GSAM 381J. T. Orton Ƒe Wuɖuɖu

GSAM 381.3Wodzo le Aƒetɔ Lamson ƒe aƒe me le gaƒoƒo 5 lia me le ɣetrɔ, eye le gaƒoɖuƒe 7:30 me le fiẽ ameɖoɖo va gblɔ na mí be ame aɖe si womenya o dze Aƒetɔ Orton dzi vevie le eya ŋutɔ ƒe lãkpɔƒe, esi wònɔ eƒe sɔwo dzi kpɔm. Míeyi afima kaba, eye míekpɔ be woƒo eƒe ta vevie kple ʋu ƒe ati si wobla ga ɖe eŋu, eye wònɔ abe ame kuku ene. Eku le fiẽ ma ƒe gaƒoɖuƒe 12:35. Va se ɖe egbe la, menya ame si wɔ nu vɔ̃ sia o. Menye ga ta wɔe o, elabena eƒe gaƒoƒonu si nɔ eƒe kotoku me la, womeka asi eŋu o, eye eƒe ga dzraƒe, si me $45 le, hã megblẽ o. Nya sia wɔ nuxaxa gã na Aƒenɔ Orton, eye megaɖo ŋu tso eme kpɔ o. Eƒe ŋutilã ƒe lãmesẽ gblẽ kaba, eye menɔ agbe didi ɖe eƒe srɔ̃a megbe o.

GSAM 382Nyagblɔɖi Si Woɖe Fia Le Klistmas Va Eme

GSAM 382.1Le ɣleti aɖewo megbe tso Klistmas ƒe fiẽ si me nɔ ŋku ɖem la, ame ade le ame asieke siwo kpe ɖe gbedodoɖa ƒe kwasiɖa etɔ̃ la ŋu dome la nɔ woƒe yɔdowo me. Ale nyagblɔɖi bubu hã va eme kple ŋusẽ gã.

GSAM 382Kpekpeɖeŋu Na Ame Si Ƒe Dzi Gblẽ

GSAM 382.2Le ŋdi keke ɣleti 12 ƒe ŋkeke 12, 1866, Elias Stiles, tso North Liberty, Indiana, va nye aƒe, eye wòɖe kuku nam be mayi kplii afima be maɖe kpekpeɖeŋu, ne mate ŋu, na James Harvey, si ƒe dzi gblẽ eye wòsusu be mɔ aɖeke megali na eŋu o. Esi menya be woɖe ŋutega gã aɖe fia Aƒenɔ White le ŋutega mamlɛ la me, eye woɖe ame geɖe ƒe nya fia nɛ le nyagblɔɖi me la, megblɔ nɛ be, “Ate ŋu adzɔ be Nɔvinyɔnu White kpɔ nu aɖe tso eƒe nɔnɔme ŋu le ŋutega aɖe me, eye ne wòŋlɔe ɖa la, anye ŋusẽ wu nu si mate ŋu agblɔ nɛ.”

GSAM 382.3Míeyi egbɔ enumake, eye esi ame aɖeke megblɔ nɛ tso Aƒetɔ Harvey ƒe nɔnɔme ŋu o la, mebia be, “Nɔvinyɔnu White, èkpɔ kekeli aɖe le ŋutega siwo woɖe fia wò la me tso Nɔviŋutsu James Harvey ƒe nya ŋu?” “Ẽ,” wògblɔ, “mekpɔ, eye le ŋkeke ɖeka kple eve siwo va yi me, mese le ɖokuinye me be ele be maŋlɔe ɖa eye maɖoe ɖe eŋu.” Emegbe wògblɔ nu siwo wòkpɔ la na mí. Megblɔ be, “Mayi akpɔe le ŋdi, eye ne èŋlɔ nu si woɖe fia wò la ɖa la, matsɔe ayi nɛ.” Esi míeɖo ɖoɖo sia la, míedzo le egbɔ, eye le fiẽ míetrɔ yi egbɔ. Eɖo ŋlɔɖiɖi la nu, eye wòxlẽe sesĩe na mí.

GSAM 383Ɖaseɖiɖi na James Harvey le mɔkpɔkpɔbuɖeame me

GSAM 383.1Ðaseɖiɖia gblɔ kɔtɛ be, Mr. Harvey anɔ lãmesẽ ƒe nɔnɔme sesẽ me, eye Satana adze agbagba be yeana mɔkpɔkpɔ nabu ɖe eŋu, eye yeana wòabu be nublanuikpɔkpɔ aɖeke meli na ye o, eye mɔkpɔkpɔ mele eƒe nɔnɔme me o; gake ekpɔ be ewɔ nu sia nu si ŋusẽ le eŋu be yeaɖɔ eƒe agbe si va yi ƒe vodadawo ɖo, eye Mawu tsɔ eƒe nu vɔ̃wo ke. Eye le esia megbe hã, ne wòdze tetekpɔ me be yeawu eɖokui la, woɖe fia nyɔnua be Mawu ƒe mawudɔlawo nɔ eŋu ƒo xlãm, eye wonɔ mɔ fiam be wòada eƒe mɔkpɔkpɔ ɖe Mawu kple dziƒo dzi. Nya akɔfafa kple dzideƒoname geɖe siwo le alea nɔ ɖaseɖiɖia me.

GSAM 383.2Esia nye agbalẽ si menɔ asinye, eye ŋdi si kplɔe ɖo míeyi North Liberty. Le mɔa dzi la, Mr. Stiles gblɔ nam be Mr. Harvey di be yeakpɔm, gake egblɔ be nya aɖeke si ana mɔkpɔkpɔ mele asinye nɛ o; be ne meɖo eŋu la, malɔ̃ ɖe edzi be mɔkpɔkpɔ aɖeke meli le eƒe nya me o, eye be ame si bu wònye; eye ekema, abe Eli xoxo ene, esi wogblɔ nɛ be woxɔ Mawu ƒe nubablaɖaka la la, adze anyi ɖe megbe eye aku.

GSAM 383.3Míeva ɖo Mr. Harvey ƒe aƒe gbɔ le ga 3 P.M. me. Esi mekpɔe la, megblɔ nɛ be, “Nɔviŋutsu Harvey, aleke nèfɔ?” Eƒe nyawo tso mɔkpɔkpɔbuɖeame me ŋutɔ, eye egblɔ be, “Mebu! Mebu!! Mebu ŋutɔ!!!” Megblɔ nɛ be, “Ao! Mèbu o. Mɔkpɔkpɔ le wò nɔnɔme me!” Esi wòkpɔ be meɖo eŋu alea la, egblɔ le gbe bɔbɔe me be, “Mebu be mɔkpɔkpɔ aɖeke mele asinye o eye be mebu hã, le kɔsiɖa etɔ̃ siwo va yi me; eye egbea, esi meva du me tso agble dzi, eye metɔ ɖe kpɔta si le tsiƒe la dzi la, edze abe nu aɖe gblɔ nam ene be, ‘Èbu! Mɔkpɔkpɔ aɖeke mele asiwò o! Tsi ge ɖe tsiƒe la me eye nàku!’ Mebu be ne mewɔ nu ma la, akplɔ ŋukpe va Kristo ƒe dɔa ŋu, eya ta melé ɖokuinye ɖe asi eye nyemewu ɖokuinye o.”

GSAM 384Ðeɖe le fu me va enumake

GSAM 384.1Megblɔ be, “Nɔviŋutsu Harvey, mèbu o!” Megblɔ nɛ be, “Ðaseɖiɖi aɖe tso dziƒo tẽ le asinye si gblɔ be mèbu o!” Egblɔ nam be, “Ekema maɖo to eŋu.” Emegbe mexlẽ ɖaseɖiɖia nɛ, eye megblɔ gbã be womede nya ɖeka pɛ hã asi nam o. Esi mewu xlẽɖeɖea nu la, eƒe ŋkume klẽ, eye wòko nu, eye egblɔ be, “Ekema mɔkpɔkpɔ le asinye. Mexɔ Aƒetɔ la dzi se vavã.”

GSAM 384.2Esi mewu xlẽɖeɖea nu la, míewɔ gbedodoɖa ƒe ɣeyiɣi, eye esi wòtsi tsitre la, eƒe agbe trɔ eye dzi dzɔe. Egblɔ na mí be agbalẽ ma ɖe ale si eƒe susu wɔ dɔ le kɔsiɖa etɔ̃ siwo va yi me la fia pɛpɛpɛ wu ale si eya ŋutɔ ate ŋu agblɔe. Ale Mawu ƒe lɔlɔ̃ ɖe edzi le nɔviŋutsua ɖem tso mɔkpɔkpɔbuɖeame me to nu sia me.

GSAM 384Dɔwɔƒe la keke ta

GSAM 384.3Va se ɖe ƒe 1868 me la, Ŋkeke adrelia Mɔkpɔlawo ƒe dɔwɔƒe nɔ United States ko, kple eƒe akpa si le Missouri ƒe anyiehe liƒo ƒe dziehe kple Missouri Tɔ ƒe ɣedzeƒe. Le takpekpe si wova be woakpɔ dɔwɔƒewo kple dɔwɔla ƒe ɖoɖo la me, le Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe si wɔ le Battle Creek, Michigan, le May 28 la, wotso nya me be woaɖo dɔwɔla eve kple agbadɔ si ƒe didime nye fiti 60 yi California. Hamemegã D. T. Bourdeau kple ŋlɔla la ɖo San Francisco le July 18 le ƒe ma me.

GSAM 384California ƒe mawudɔwɔƒe ƒe gɔmedzedze

GSAM 384.4Nya ɖeka si medi be maɖo ŋku edzi le California ƒe mawudɔwɔƒe ƒe gɔmedzedze ŋu, si ɖe ale si nyagblɔɖi ƒe nunana wɔa dɔ ŋutɔŋutɔ le agbe me la fia nyuie. Paulo, esi wògblɔ le gbɔgbɔmenuwo ƒe nunana ŋu, si nyagblɔɖi ƒe nunana hã le eme la, gblɔ be nunanaawo ƒe taɖodzinue nye be woaɖo kɔkɔeawo ɖe ŋgɔ, be woawɔ mawunyadɔ, eye woaɖo Kristo ƒe ŋutilã la ɖe edzi.3 Nyateƒe la, mɔ si wɔa ŋu ŋutɔ be woaɖo kɔkɔeawo ɖe ŋgɔ enye be woaɖe woƒe vodadawo fia, ale be woaɖe wo ɖa, eye woaklɔ wo tso woƒe nu vɔ̃wo me le míaƒe Aƒetɔ Yesu Kristo ƒe ʋu xɔasi la me. Eya ta, kpeɖeŋu si tso nyagblɔɖi ƒe nunana me le mawunyadɔa me ɖe edzi ɣesiaɣi le dɔ si wole wɔm ɖe fifia ƒe nyateƒe ta la ŋu, eye wòɖe mawunyagblɔlawo ƒe dɔwɔwɔ ƒe vodadawo fia, kple ale si woate ŋu awɔ dɔa nyuie wu le amewo ƒe dzimetrɔtrɔ me to mɔ bubu me.

GSAM 385Ðaseɖiɖi le ale si woawɔ dɔ le California ŋu

GSAM 385.1Le míaƒe vava va California megbe ɣeyiɣi sue aɖe la, míexɔ agbalẽ tso Aƒenɔ White gbɔ, esi ŋu wògblɔ ŋutega si woɖe nɛ le Battle Creek le Fiɖa, June 12 fiẽ me—ŋkeke si míenɔ Lancaster, N. Y. me le ŋgɔ na míaƒe dzo ɖe California. Menɔ California ƒe anyigba dzi kpɔ o, eye menya ameawo ƒe nɔnɔmewo o. Nyateƒeae nye be, le ɣeyiɣi ma me la, meɖo Missouri Tɔ ƒe ɣetoɖoƒe kpɔ o. Nu sia nu si wònya le nu siwo le afi ma ŋu la tso nu si Aƒetɔ la lɔ̃ be yeaɖe fia nɛ me.

GSAM 385.2Le nufiafia si le eƒe agbalẽa me la, eɖe California-tɔwo ƒe dɔmenyonyo kple nu si ado tso dɔwɔwɔ le wo dome le ga ŋu dzɔdzɔ vevie, “hotsui ɖe sia ɖe ŋu dzɔdzɔ,” ƒe ɖoɖo nu me la fia. Ne wole gbeƒãɖeɖe na California dukɔa la, ele be woate ɖe wo ŋu kple dɔmenyonyo ƒe gbɔgbɔ si me woawo hã wɔa dɔ le, gake womagblẽ ga o.

GSAM 385Dzidzedze si wogblɔ ɖi la va eme

GSAM 385.3Esi meɖo ŋku ƒe 37 siwo va yi le dɔa ƒe gɔmedzedze tso California ŋu, eye mekpɔ nɔnɔme si nɔ afi ma, kple ameawo ƒe nɔnɔme, kple ale si míawɔ míaƒe dɔ ne ɖaseɖiɖi si míexɔ la meɖe kpeɖeŋu o, eye esi mekpɔ nu siwo do tso nufiafia si míexɔ la dzi wɔwɔ me la, mate ŋu agblɔ be míaƒe dɔa yi ŋgɔ le ɣleti etɔ̃ me wu ale si wòayi ŋgɔ le ƒe ɖeka me, ne nufiafia si míexɔ to nyagblɔɖi ƒe nunana me le mawunyadɔa me meɖe kpeɖeŋu na mí o. Va se ɖe 1871 ƒe ɣeyiɣi si me atiwo dzea aŋgba yeye le vuvɔŋɔli megbe la me la, to dɔwɔwɔ si míewɔ le Sonoma County me ta, wotu hame atɔ̃ na Sabat lélawo.

GSAM 386Agbadɔ me takpekpe gbãtɔ le San Francisco

GSAM 386.1Le June me le ƒe ma ke me la, míeɖi míaƒe agbadɔ le San Francisco zi gbãtɔ. Esi Hamemegã Bourdeau trɔ yi ɣedzeƒe la, wodo dɔwɔla bubu aɖe tso Michigan be wòava te ɖe eƒe nɔƒe. Eva le June 17, eye enumake wòde kpe ɖe ŋunye le dɔwɔwɔ le du la me. Le agbadɔ la me dɔwɔwɔ ƒe kɔsiɖa ʋɛ aɖewo megbe la, míeyi míaƒe takpekpewo dzi va se ɖe Dec. 1, 1871, le xɔ siwo míexɔ ɖe asi me. Le dɔ sia ƒe metsonu me la, ame siwo wu 50 xɔ gbedeasia le San Francisco.

GSAM 386Dodokpɔwo le California ƒe hamea me

GSAM 386.2Va se ɖe ɣeyiɣi sia me la, míaƒe dodokpɔwo le California tso gota ƒe tsitretsiɖeŋu me wu, gake fifia xɔse ƒe dodokpɔ bubu si míemenɔ mɔ kpɔm na o la va ɖo míaƒe ameawo gbɔ. Dɔwɔla si wɔ dɔ kpli mí la lé nuwɔna aɖe me ɖe asi, si ŋu meka ɖe edzi be ahe ŋukpe va eya ŋutɔ kple dɔa dzi. Míaƒe futɔ veviwo nɔ du la me, siwo nɔ míaƒe nuwɔna ɖesiaɖe kpɔm, eye wonɔ klalo be yewoazã nuwɔna ɖesiaɖe si me nunya mele o la atsɔ agblẽ nu le mía ŋu. Eya ta ele vevie ŋutɔ be míadze apostolo la ƒe nuxlɔ̃ame yome be, “míatsri nu vɔ̃ ƒe dzedzeme ɖesiaɖe.”

GSAM 386Ɖokuisinɔnɔ si me afɔku le

GSAM 386.3Nyemegblɔ be nɔviŋutsua wɔ nu vɔ̃ ŋutɔŋutɔ le eƒe nuwɔna me o, gake meɖo susu ɖe edzi be míaƒe futɔwo aɖe nu si wògblɔ be mele nu vɔ̃ me o la ŋu akɔnta. Eya nɔ teƒe ɖe edzi be eƒe asi le eŋu be “wòawɔ nu si wòdi” le nya ma ŋu, vevietɔ esi wogblɔ be nu si wòwɔ la me nu vɔ̃ mele o. Ale nyaawo yi edzi va se ɖe Jan. 23, 1872, esi meɖe tso Sonoma County yi San Francisco be makpɔ nu si woate ŋu awɔ be woaxe mɔ na nyaawo le afi ma.

GSAM 387.1Le ɣeyiɣi ma me la, míaƒe futɔwo nɔ eƒe nuwɔna zãm abe ale si mevɔ̃ ene, eye eya nɔ teƒe ɖe edzi be, “menye woƒe nya o,” be yeaɖe fia wo be eƒe susu le eya ŋutɔ si, eye ate ŋu azɔ le mɔwo dzi abe ale si wòdi kple ame si wòdi, eye womate ŋu aƒo nya ɖe eŋu o. Mewɔ dɔ kpli eɖokui le koko me be maɖe eŋu fia nɛ be mɔ ma ƒe wɔwɔ manɔ ŋu o, eye ɖokuisinɔnɔ ƒe gbɔgbɔ ma ava nu vɔ̃ me. Eƒe xɔlɔ̃wo nɔ eŋu, eye wo dometɔ aɖewo de asi nɔnɔme aɖe me si ana woagbe nya le eŋu wu. Hamea ƒe akpa gã aɖe kpɔ eƒe tamesesẽ ƒe nu vɔ̃, eye wotsi tsitre be woaɖo kpe ɖe dɔ si menɔ wɔm be maɖe dɔa tso ŋukpe me ŋu.

GSAM 387Nya ƒe kpɔkpɔ ƒe takpekpe ɖo ɖi

GSAM 387.2Ale nyaawo nɔ teƒe ɖe edzi le Sabat, January 27, esi wogblɔ be ele be woakpɔ nya la me, eye hamea awɔ nu si wɔa ŋu be woaɖe wo ɖa tso ŋukpe si tsitretsiɖeŋu ƒe gbɔgbɔ ma ate ŋu ahe va wo dzi. Wodo takpekpe ɖi be woadze egɔme le Kwasiɖa, January 28, le ga 9 A.M., be woakpɔ nɔnɔme la kple míaƒe dɔ abe hame ene le nya ma ŋu. Le nu siwo katã dze me la, edze ƒã be hamea ama ɖe akpa eve godoo. Meɖe ga ma ƒe zã geɖe le gbedodoɖa me na Mawu be wòawɔ dɔ ɖe míaƒe ta.

GSAM 387Nuvɔ̃ʋuʋu le agbalẽ me

GSAM 387.3Le ŋkeke 28lia ƒe ŋdi, esi meɖo mɔ yi takpekpea ŋu la, mekpɔ dɔwɔla la le mɔto dzi, te ɖe afi si menɔ nɔm le, eye wòfa avi. Egblɔ be, “Nɔviŋutsu Loughborough, nyemele yi ge ɖe takpekpea ŋu egbea o.”

GSAM 387.4Megblɔ be, “Mèle yi ge ɖe takpekpea ŋu o?” “Takpekpea ƒe nya le wò ŋu.”

GSAM 388.1Egblɔ be, “Menya esia,” gake, “mele nuwo katã wɔm vɔ̃. Nya le asiwò le nɔnɔme si nèlé ɖe ŋunye la me. Nuvɔ̃ʋuʋu ƒe agbalẽ aɖe si meŋlɔ na hamea le afisia; nàxɔe eye nàxlẽe na wo. Ne menɔ afi ma o la, anɔ nyuie na wò, eye anɔ nyuie hã na ame siwo ate ŋu adi be yeadze dzi kpli m.”

GSAM 388.2Mebia be, “Nukae wɔ be ètrɔ alea tso etsɔ me?”

GSAM 388Ŋutega wɔnuku aɖe va

GSAM 388.3Eɖo ŋu be, “Meyi agbalẽƒe le zã si kplɔ Sabat ɖo megbe, eye mexɔ agbalẽ tso Nɔvinyɔnu White gbɔ, tso Battle Creek, Michigan. Ðaseɖiɖi aɖe nye esia, si ŋu wòŋlɔ na m.” Etsɔe na m eye wògblɔ be, “Xlẽ agbalẽ sia eye àkpɔ ale si Aƒetɔ la kpɔ nye nya.”

GSAM 388.4Ebia be magblɔ na hamea be exɔ ɖaseɖiɖi tso Nɔvinyɔnu White gbɔ, si ka mo nɛ ɖe eƒe nuwɔna ta, eye exɔe ɖe dzi, elabena enye nyateƒe.

GSAM 388Ŋutega la ƒe ŋusẽ si ɖe ame ƒe dzi ɖo

GSAM 388.5Esia nye akpa aɖe le ŋutega si woɖe na Aƒenɔ White le Bordoville, Vt., le Dec. 10, 1871 me. Edze akpa si ku ɖe nɔviŋutsua ƒe nya ŋu la ŋlɔŋlɔ gɔme le Dec. 27, 1871, gake le nuka ta aɖe ta la, agbalẽa ƒe nuwuɖuɖu yi edzi va se ɖe Jan. 18, 1872, esi wowu eŋlɔɖeɖea nu eye woɖoe ɖa tso Battle Creek. Le ɣeyiɣi ma me la, ɣeyiɣi si hiã be agbalẽwo aɖo tso Michigan ayi California to anyigba dzi nye abe ŋkeke asieke ene.

GSAM 388.6Le ŋutega me la, woɖea nu geɖe fia nɛ le nyagblɔɖi me. Ale wòle nya sia hã me. Le ŋutega ƒe ɣeyiɣi me la, nu siwo va dzɔ le ɣeyiɣi si ɖaseɖiɖia va ɖo San Francisco me la ƒe kpɔtɔ aɖe ko nɔ anyi. Ne woɖo ŋku ɖe ŋkekeawo ŋu la, woakpɔ be nya la ƒe nuwuwu le San Francisco va le ɖaseɖiɖi si woŋlɔ la ƒe dzodzo le teƒe gbãtɔa megbe. Míaƒe nɔviŋutsuwo le San Francisco kpɔ enumake be ame aɖeke mate ŋu aŋlɔ agbalẽ ayi Battle Creek eye aɖo nyatakaka la na Aƒenɔ White le ɣeyiɣi si nɔ teƒe be yeawɔ agbalẽ sia o, elabena nɔnɔme ma menɔ anyi kpɔtɔ o.

GSAM 389.1Nya sia nye ŋusẽ gã na nɔviŋutsuwo le afi ma, eye wòɖe woƒe dzi ɖo be ŋusẽ tso Mawu gbɔ le ŋutega ma me. Nyemeŋlɔ fli ɖeka pɛ hã na Hamemegã White alo eƒe srɔ̃ le nɔnɔme si nɔ San Francisco ŋu o, eye dɔwɔla la gblɔ be yemeŋlɔ naneke o; eye nɔviŋutsuwo gblɔ be, “Ne eŋlɔ agbalẽ hã la, maŋlɔ nya siwo woɖe fia le eya ŋutɔ ŋu la o.”

GSAM 389Ale si woŋlɔ ŋutega la

GSAM 389.2Esi míeva nya nu si wɔ le mɔa ƒe akpa bubu dzi, le ɖaseɖiɖia ƒe ŋlɔɖeɖe kple eƒe ɖoɖo ɖa ŋu la, ekɔ ɖe edzi wu be Aƒetɔ si na ŋutega la nɔ eƒe ɣeyiɣi kpɔm, ne woaŋlɔe eye woaɖoe ɖa yi afi si wòle be yeaɖo, ale be wòava ɖo afi ma le ɣeyiɣi nyuitɔ me.

GSAM 389.3Le ŋdi kpokploe ŋu le Jan. 18, 1872 la, Aƒenɔ White fɔ le alɔ̃ me, eye ɖaseɖiɖi si gblɔ tso ŋgɔ la va ɖe eƒe susu me kple ŋusẽ. Nu si va eƒe susu me la dze ƒã nɛ abe ɖe wòse gbe aɖe kple eƒe towo ene be, “Ŋlɔ ɖaseɖiɖi ma na California enumake, eye nàɖoe ɖa kple agbalẽɖoɖo si gbɔna tẽ; ehiã.” Esi wogblɔe zi evelia la, etsi tsitre, eɖɔ eƒe awu kaba, eye eɖo agbalẽa nu. Esi wòle ɖuɖu ŋgɔ la, etsɔe na eƒe viŋutsu Willie eye wògblɔ nɛ be, “Tsɔ agbalẽ sia yi agbalẽƒe, gake mètsɔe de agbalẽ ƒe ɖoɖoƒe me o. Nàtsɔe na agbalẽƒe dziɖula, eye nàkpɔ eŋu be wòtsɔe de agbalẽ ƒe kotoku si dzo ŋdi sia me.” Emegbe egblɔ be eƒe nuxlɔ̃amewo wɔ nuku na ye vie, gake mebia nya aɖeke o, eye ewɔ nu si wogblɔ nɛ, eye “ekpɔ agbalẽ la yi agbalẽ ƒe kotoku me.”

GSAM 389Mawu ƒe mɔfiafia ƒe ɖaseɖiɖi

GSAM 389.4Esi ènya míaƒe nɔnɔme le San Francisco le ɣeyiɣi ma me la, àkpɔ enumake be ele vevie ŋutɔ be woatsɔ agbalẽa ade agbalẽɖoɖo ma tututu me. Le ŋkeke mawo me la, agbalẽɖoɖo ɖeka pɛ ko vaa to anyigba dzi le ŋkeke ɖesiaɖe me. Ne agbalẽa va zã le Kwasiɖa, le ŋkeke 28lia, evɔ mele Sabat zã, le ŋkeke 27lia, la, anye be hamea ama ɖe akpa eve nublanuitɔe. Ne eva kɔsiɖa geɖe do ŋgɔ, gɔ̃ hã le ŋutega la nana megbe tẽ la, hamea mate ŋu akpɔ eƒe ŋusẽ enumake o.

GSAM 390.1Afisia ɖaseɖiɖi aɖe le, si ɖe Aƒetɔ ƒe asi ɖe edzi kɔtɛ, menye le esia ko ta be eva le ɣeyiɣi si wɔ ŋu be yeaɖo vodada siwo nɔ anyi ɖa, gake hã, esi nɔviŋutsua xɔe kple ɖokuibɔbɔ eye wòwɔ ɖe edzi la, ekpɔ ŋusẽ gã ɖe hamea yeye ma dzi be woawɔ ɖeka eye woali ke.

GSAM 390Ale si woŋlɔ ŋutegawo ɖi

GSAM 390.2Nya sia hã ɖe nya si eya ŋutɔ gblɔ le ale si wòŋlɔa nu siwo wòkpɔ la ŋu la fia. Eya gblɔ be: “Wofɔm tso alɔ̃ me kple nu siwo woɖe fia nam xoxo ƒe susu bibi; eye meŋlɔ agbalẽwo le zãtitina, siwo to anyigbagã la me tso eƒe akpa ɖeka yi akpa kemɛa, eye esi woɖo le ɣeyiɣi sesẽ aɖe me tututu la, woɖe fu gã aɖe ɖa tso dɔa ŋu.”4

Notes

  1. Hagai 2:18, 19. ↩
  2. 2 Fiawo 8:7-15. ↩
  3. Efesotɔwo 4:12. ↩
  4. Ðaseɖiɖiwo na Hame, Akpa 5, axa 671. ↩

Note

Back