Ta 20 — Vɔsawo le dɔa ƒe gɔmedzedze me
GSAM 311.1“Miƒo nye ame kɔkɔewo nu ƒu nam; ame siwo to vɔsasa me bla nu kplim. Dziƒowo aɖe eƒe dzɔdzɔenyenye afia, elabena Mawu ŋutɔe nye ʋɔnudrɔ̃la la.”1
GSAM 311.2Le Numedzodzro Kple Gbeƒãɖela ƒe 1902 ƒe ɣleti 6 lia ƒe ŋkeke 3 ƒe tata me la, míexlẽ be:
GSAM 311.2“Ame siwo le dɔa dzem fifia la menya nu geɖe aɖeke tso ɖokui gbegbe kple ɖokui tsɔtsɔ sa vɔ si ame siwo dzi Aƒetɔ la tsɔ eƒe dɔa ƒe agbawo da le egɔmedzedze me la wɔ ŋuti o. Ele be woagblɔ nu siwo dzɔ le blema la na wo enuenu; elabena ele be woatsɔ ɖokuibɔbɔ kple ɖokui tsɔtsɔ sa vɔ si le dɔwɔla anukwaretɔ siwo nɔ anyi le blema la me akpɔ dɔa ŋgɔ.”
GSAM 311.3Gawu la, nya siawo le Ɖaseɖiɖiwo na Hame ƒe Agbalẽ 7 lia me:
GSAM 311.3“Míele anyigba sia ƒe ŋutinya ƒe nuwuwu tem ɖe ŋu, eye ele be míatsɔ ɖokui tsɔtsɔ sa vɔ si sɔ gbɔ wu esi woɖe fia va se ɖe fifia la akpɔ Mawu ƒe dɔa ƒe akpa vovovowo ŋgɔ.”2
GSAM 311.4Míeƒo nu xoxo tso nɔnɔme siwo me Hamemegã Bates nɔ esi dzi ʋãa eya le ƒe 1846 me be wòaŋlɔ eƒe agbalẽ gbãtɔ tso Sabat ƒe nya la ŋuti eye wòatae la ŋuti. Míeƒo nu hã tso nɔnɔme sesẽ si me Hamemegã James White nɔ esi wòdze nyadzɔdzɔgbalẽ si woyɔna be Fifia ƒe Nyateƒe tata gɔme le ƒe 1849 me la ŋuti.
GSAM 311Agbalẽvi tso Dziƒowo Ƒe Ʋuʋu ŋuti
GSAM 311.5Le ŋutega si wona Aƒenɔ White le Topsham, Maine, le aŋɔkɔfewɔɣi le ƒe 1846 me, esi woɖe ɣletinyigba aɖewo fia eŋui la megbe la, Hamemegã Bates ŋlɔ agbalẽvi si nye Dziƒowo Ƒe Ʋuʋu ƒe nuŋɔŋlɔ. Gake ga si woatsɔ atae la hia wo ŋutɔ. Be woakpɔ hiame sia gbɔ la, nɔvinyɔnu aɖe si nɔ Massachusetts, si wu anyigbaavɔ yeye aɖe wɔwɔ nu tso avɔ xoxowo me, eye wòkeke ɖe xɔa me anyigba la, fɔe ɖa dzrae, eye wòtsɔ ga si wòkpɔ la na Hamemegã Bates. Esiae na wòte ŋu ta eƒe agbalẽ evelia.
GSAM 312Agbalẽvi tso Nutrenu Ɖoɖo Ƒe Dɔ ŋuti
GSAM 312.1Le ŋutega tso nutrenu ɖoɖo ƒe dɔ ŋuti, si wona le Dorchester, Mass., le 1848 ƒe ɣleti 11 lia ƒe ŋkeke 18 dzi la megbe la, Hamemegã Bates ŋlɔ agbalẽvi etɔ̃lia si ƒe tanyae nye Mawu Gbagbe La Ƒe Nutrenu. Le afisia hã la, eva do go kuxi be ga meli na agbalẽtata o. Nyɔnusɔhɛ aɖe si srɔ̃a ku si se nya la dzra aƒe sue aɖe si nɔ esi le kɔƒe, eye wòtsɔ ga si wòkpɔ ɖe eŋu la ƒe afã na Hamemegã Bates. Ale esia hã na wòte ŋu xe agbalẽ tata ƒe ga.
GSAM 312Nu Siwo Agbalẽtata Ƒe Dɔ La Bia
GSAM 312.2Le ƒe 1851-52 me la, wota Kristo ƒe Vava ƒe Numedzodzro Kple Sabat ƒe Gbeƒãɖela le Saratoga Springs, N.Y. Le afisia la, Aƒetɔ Thompson na xɔ Hamemegã White kple srɔ̃a femaxee; eye to aƒedonu siwo woxɔ ɖa me la, wogakpɔ mɔnukpɔkpɔ wɔ aƒeƒemenɔnɔ ake.
GSAM 312.3Le ɣeyiɣi sia me la, ame siwo xɔ fifia ƒe nyateƒe dzi se la le dzidzim ɖe edzi, eye esia na wohia Hamemegã White kple Aƒenɔ White ŋutɔ ƒe dɔwɔwɔ. Esia, kpe ɖe nyadzɔdzɔgbalẽ dzadzraɖo ƒe dɔ ŋu la, na wohia kpekpeɖeŋutɔ le dɔwɔƒea. Le ɣeyiɣi ma tututu me la, dzi ʋã ame bubuwo be woakpe ɖe agbalẽŋɔŋlɔ ƒe dɔa ŋu. Be míatsɔ afia alesi Aƒetɔ la wɔa dɔ le eƒe amewo ƒe xɔse ŋu ɖoɖo me, eye wòfɔa dɔwɔlawo ɖe tsitre le hiame ƒe ɣeyiɣi me la, míegblɔ nɔvinyɔnu nuteƒewɔla aɖe, Aƒenɔ Rebecca Smith si nɔ West Wilton, N.H., ƒe nuteƒekpɔkpɔ na mi ale:—
GSAM 312.4Le ɣeyiɣi si woɖo la ƒe vayi megbe la, via ŋutsu Uriah kple via nyɔnu Annie R. didi vevie be yewoayi suku, ale be yewoadzra yewo ɖo ɖe nufiafia ŋu. Dada la vɔ̃ be ɖeviwo le yiyi ɖe xexeame nuwo gbɔ, eye le nyateƒe me la, eƒe vɔvɔ̃ la menye dzodzro kura o. Dada la lɔ̃ ɖeviwo, eye woawo hã lɔ̃e.
GSAM 313Uriah Smith le Phillips ƒe Sukugã
GSAM 313.1Tso ƒe 1848 va se ɖe 1851 la, via ŋutsu la yi Phillips ƒe Sukugã le Exeter, New Hampshire, afisi wofiaa nusɔsrɔ̃ si le nusrɔ̃ƒe kɔkɔ ƒe ƒe gbãtɔ me la nusrɔ̃lawo le. Ale ne woge ɖe nusrɔ̃ƒe kɔkɔ la la, woanɔ ƒe ɖeka ŋgɔ. Ewu nusɔsrɔ̃ sia nu. Le ƒe 1851 me la, ewɔ dɔ be yeakpɔ ga si yeatsɔ ayi nusrɔ̃ƒe kɔkɔ la, gake esi eƒe dɔnametɔ ƒe asitsatsa dze anyi la, eƒe ga bu. Eya ta wòɖe asi le nusrɔ̃ƒe kɔkɔ yiyi ƒe ɖoɖo si wòlɔ̃ tso ɣeyiɣi didi aɖe la ŋu.
GSAM 313Ɖetugbi Smith le Nyɔnuwo ƒe Nusrɔ̃ƒe
GSAM 313.2Esi Uriah nɔ sukugã la la, nɔvia nyɔnu nɔ nyɔnusɔhɛwo ƒe nusrɔ̃ƒe aɖe le Charlestown, Mass. Eƒe nusɔsrɔ̃ le afi ma ɖo nuwuwu gbɔ, eye esi wòle suku la dzodzom kpuie la, wona dɔ eya kple nɔvia ŋutsu be woafia nu le sukugã aɖe me le Mt. Vernon, N.H., ƒe etɔ̃. Woaxe $1,000 le ƒe ɖe sia ɖe me na wo, eye woakpɔ woƒe nuɖuɖu kple dɔdɔƒe hã na wo.
GSAM 313.3Le ɣeyiɣi sia me la, dada la xɔ “fifia ƒe nyateƒe” la. Fifia la, eƒe gbedodoɖa ɖe viawo ta va me vevie, eye wòse ɖe dzi wu tsã, ne nya sia ate ŋu nye nenema. Hamemegã Bates va West Wilton, eye Aƒenɔ Smith tsɔ viawo ƒe nya ɖo eŋkume, eye wowɔ woƒe dzimetɔtrɔ nye gbedodoɖa ƒe nya. Hamemegã Bates le mɔ kpɔm be le ŋkeke ʋɛ aɖewo megbe la, yeawɔ takpekpewo le Somerville, Mass., le Paul Folsom ƒe aƒe me, eye ele be Aƒenɔ Smith aŋlɔ agbalẽ ɖo ɖe via nyɔnu be wòava takpekpea. Le ɣeyiɣi ma me la, ele be Hamemegã Bates kple dada la ado gbe ɖa be Mawu naʋã eƒe dzi wòayi takpekpea.
GSAM 313Drɔ̃e Eve Va Eme
GSAM 313.4Hamemegã Bates menɔ xɔ si me woawɔ takpekpea le kpɔ o, eya ta menya ale si wòle o. Le zã si do ŋgɔ na takpekpea la, eku drɔ̃e be yele xɔa me, eye ame nɔ zikpui ɖe sia ɖe dzi negbe esi le ʋɔtrua gbɔ la ko. Egaku drɔ̃e be yetrɔ tanya si ŋu yedi be yeaƒo nu le, eye yeƒo nu tso nɔƒe kɔkɔe ƒe nya ŋuti; be wodzi ha gbãtɔ, wodo gbe ɖa, eye wodzi ha evelia; be yeʋu yeƒe Biblia fifi laa eye yenɔ exlẽm be, “Va se ɖe ŋkeke 2300, ekema woakɔ nɔƒe kɔkɔe la ŋu,” eye wònɔ nɔƒe kɔkɔe la ƒe nɔnɔme si le nyagblɔɖi ƒe nɔnɔmetata la dzi la fiam, esi ʋɔtrua ʋu eye nyɔnusɔhɛ aɖe ge ɖe eme henɔ zikpui si dzi ame menɔ o la dzi. Egaku drɔ̃e be ame la nye Annie R. Smith, eye eƒe dzi dze nya la ŋu enumake, eye wòxɔ nyateƒe la.
GSAM 314.1Hamemegã Bates ƒe takpekpea le Sabat (Memleɖa) dzi, eye esi suku meli ŋkeke ma dzi o ta la, Annie gblɔ be, “Be nye dada ƒe dzi nadze eme ko la, mayi.” Le zã si do ŋgɔ na Sabat ma la, eku drɔ̃e be yeyi afi ma eye yedo megbe; be esi yeva ʋɔtrua gbɔ la, wodzi ha gbãtɔ, wodo gbe ɖa, eye wole ha evelia nu wum; be esi yege ɖe eme la, yekpɔ be ame nɔ zikpuiwo katã dzi negbe esi le ʋɔtrua gbɔ la ko; be nyagblɔla kɔkɔ aɖe si ŋu bubu le eye wòle dzeani la nɔ nyagblɔɖi ƒe nɔnɔmetata aɖe si tɔgbi mekpɔ kpɔ o fiam, eye wònɔ nya sia gblɔm enuenu be, “Va se ɖe ŋkeke 2300, ekema woakɔ nɔƒe kɔkɔe la ŋu.” Eku drɔ̃e be nya si wògblɔ la dze yeƒe dzi ŋu vevie, eye nyateƒe wònye.
GSAM 314.2Edze mɔ yi takpekpea esime ɣeyiɣi gakpɔtɔ sɔ gbɔ, gake ebu mɔ, eya ta mete ŋu va se ɖe esi wonɔ ha evelia ƒe nuwuwu dzim la o. Esi wòge ɖe eme la, nu sia nu nɔ abe alesi wòkpɔe le drɔ̃e la me pɛpɛpɛ ene, eye ŋutsu si wòkpɔ le drɔ̃e la me ŋutɔ nɔ Daniel 8:14 ƒe nya la gblɔm enuenu le mɔ ɖeka ma dzi. Esia na wòka ɖe edzi le eƒe dzi me enumake.
GSAM 314.3Hamemegã Bates meɖo ŋku eƒe drɔ̃e la dzi o va se ɖe esi Annie to ʋɔtrua nu ge ɖe xɔa me henɔ anyi la. Edzra eɖokui ɖo be yeaƒo nu tso tanya bubu ŋuti, gake eƒe susu ganɔ nɔƒe kɔkɔe ƒe nya la ŋu ɖaa. Esi wònɔ mawunya la gblɔm enuenu la, eƒe drɔ̃e la va eƒe susu me kpuie, eye wòdo gbe ɖa le dɔ me be yeakpɔ kpekpeɖeŋu aƒo nu ɖe yeƒe nuseɖalawo ƒe dzi me. Ete ŋu ɖe ɣeyiɣi si woɖo la ƒe vayi, si ŋuti nya Annie nɔ nyanya la, me bɔbɔe. Emegbe la, eɖe mawudɔla etɔ̃lia ƒe gbedeasi kple Sabat ƒe nyateƒe la me.
GSAM 315Annie Smith Xɔ Nyateƒe La
GSAM 315.1Esi wòwu takpekpea nu la, eyi Annie gbɔ, eye wògblɔ be, “Mexɔe se be Nɔvinyɔnu Smith si le West Wilton la ƒe vinyɔnu nènye. Nyemekpɔ wò kpɔ o, gake wò ŋkume dze abe ŋkume si menya ene. Meku drɔ̃e be mekpɔ wò le zã si va yi la me.” Emegbe Annie hã gblɔ eƒe drɔ̃e. Esi wòdzo le takpekpea la, eƒe seselelãmewo kple didiwo katã trɔ, elabena exɔ Sabat ƒe nyateƒe la le afi ma le ɣeyiɣi ma tututu me.
GSAM 315.2Egbugbɔ yi nusrɔ̃ƒea, ƒo eƒe nuwo nu ƒu ɖe aɖaka me, eye wòyi aƒe. Esi wòse tso agbawo siwo nɔ Hamemegã White dzi le agbalẽtata kple eƒe dɔwɔwɔ le mawunyagblɔgblɔ me la ŋuti la, ese le eɖokui me be Mawu le ye yɔm be yeayi akpe ɖe eŋu le eƒe dɔwɔƒedɔa me. Le ƒe 1851 ƒe ɣleti 8 lia me, esi woɖe nyadzɔdzɔgbalẽa tso Paris yi Saratoga Springs, N.Y., la, Ɖetugbi Smith yi afi ma abe dɔwɔlawo dometɔ ɖeka ene.
GSAM 315Vɔsasa Kple Ɖokui Kɔkɔ Na Mawu
GSAM 315.3Le Numedzodzro ƒe Agbalẽ 2 lia, Tata 7 lia me la, nya ʋɛ aɖewo le esi eya ŋutɔ ŋlɔ. Woɖe eƒe seselelãmewo fia le esi wòɖe asi le eƒe ɖoɖo xoxowo ŋu ɖe eƒe dɔ bɔbɔe si me ɖokuidodoɖedzi aɖeke meli o la ta megbe. Egblɔ be:
GSAM 315.3“Meka ɖe edzi be megblẽ nuwo katã ɖi be madze Alẽvi la yome le afi sia afi si wòakplɔm ayi la. Anyigba ƒe nuwo megaléa nye dzi ɖe eŋu kura o. Nye mɔkpɔkpɔwo, dzidzɔwo kple lɔlɔ̃ katã le dziƒonuwo kple Mawu ƒe nuwo ŋu fifia. Nyemedi teƒe bubu aɖeke negbe be manɔ Yesu ƒe afɔ nu, eye masrɔ̃ nu le egbɔ o—dɔ bubu aɖeke negbe be mawɔ dɔ na Fofonye si le dziƒo o—dzidzɔ bubu aɖeke negbe Mawu ƒe ŋutifafa si wu gɔmesese katã o.”
GSAM 315.4Nɔvinyɔnu Annie ƒe kpekpeɖeŋu le dɔwɔƒea, abe tatawo me dzadzrɔla ene kple dɔ bubuwo wɔwɔ la, va le ɣeyiɣi nyui me. Ewɔ dɔ kple nuteƒewɔwɔ eye wòdze edzi ƒe etɔ̃, eye nuɖuɖu kple awuwo koe exɔ. Le ɣeyiɣi sia ƒe nuwuwu la, akɔtadɔ si gbãa amegbetɔ ƒe ŋusẽ la lé eŋu be yeawu eya. Esi dɔ didi si wua ame sia nɔ eƒe ŋusẽ ɖum la, eŋlɔ hakpanya dzeani aɖewo. Esi vivi wu wo katãe nye “Aƒe le Afisia Kple Aƒe le Dziƒo.” Eƒe ŋgɔdonya, si wòŋlɔ le ŋkeke si do ŋgɔ na eƒe ku le 1855 ƒe ɣleti 7 lia ƒe ŋkeke 26 dzi la, ɖe dzi bɔbɔe kple ɖokuibɔbɔ ƒe dɔmenyonyo siwo tsi ɖe edzi ale gbegbe le eƒe nɔnɔme me la fia nyuie ale gbegbe be míate ŋu agblẽ eƒe akpa aɖeke ɖi o:
GSAM 316Aƒeƒemenɔnɔ le Sesẽwo Me
GSAM 316.3Le ƒe 1852 ƒe ɣleti 4 lia me la, Hamemegã White ʋu tso Saratoga Springs yi Rochester, New York. Le du sia me, le 124 Mt. Hope Avenue la, wodze aƒeƒemenɔnɔ gɔme zi gbãtɔ kple nu siwo woƒle, le esi woaxɔ ɖa teƒe. Gake woƒe didi be agbalẽtata ƒe dɔa nadze edzi, ale be woanɔ nyadzɔdzɔgbalẽa tam ɖaa, eye nyateƒe la nakaka ɖe afi sia afi la, sẽ ale gbegbe be wogbe agbenɔnɔ ƒe nudzɔdzɔe bɔbɔeawo dometɔ geɖe na wo ɖokuiwo.
GSAM 316.4Ale si wodze aƒeƒemenɔnɔ gɔme le ɣeyiɣi sia me la, àte ŋu axlẽ le ameŋutɔ ƒe agbalẽ si Aƒenɔ White ŋlɔ na S. Howland ƒe ƒome le 1852 ƒe ɣleti 4 lia ƒe ŋkeke 16 dzi sia me:—
GSAM 316.5“Míele aƒe dam le afisia le Rochester fifia ko. Míexɔ aƒe xoxo aɖe ɖa le $175 le ƒe ɖeka me. Míaƒe agbalẽtamɔ̃ le aƒea me. Ne menye esia ta o la, ele be míaxe $50 le ƒe ɖeka me ɖe dɔwɔƒexɔ ta. Ne miete ŋu kpɔ míaƒe nɔnɔme kple míaƒe aƒedonuwo la, miako nu. Míeƒle aba xoxo ƒe atiwo eve, ɖeka ɖe sia ɖe le senti 25. Srɔ̃nye tsɔ zikpui xoxo ade siwo dometɔ eve aɖeke mesɔ o va nam, eye wòxe dola 1 ɖe wo ta. Emegbe kpuie la, egatsɔ zikpui xoxo ene siwo dzi nɔnɔƒe aɖeke meli o va nam, eye wo katã ƒe asie nye senti 62. Woƒe atiwo sẽ, eye mele avɔ sẽ tsɔm wɔ wo dzi nɔnɔƒe. Nyinotsiamia ƒe asi xɔ ale gbegbe be míeƒlenɛ o, eye ga meli be míaƒle alubɔlu hã o. Míetsɔa atikutsetse siwo míeɖa wɔ tsi la ɖu le nyinotsiamia teƒe, eye míeɖua atamagui le alubɔlu teƒe. Míeɖu míaƒe nuɖuɖu gbãtɔwo le atikpa si wotsɔa tua dzoka ƒe teƒe nu, si míeɖo ɖe luƒu ƒe agba ƒuƒlu eve dzi la dzi. Míelɔ̃ faa be míado dzi ɖe nuwo mahãmahã ŋu ne Mawu ƒe dɔ ate ŋu ayi ŋgɔ. Míexɔe se be Aƒetɔ la ƒe asi nɔ míaƒe afisia vava me. Dɔwɔƒe la lolo, gake dɔwɔlawo ʋɛ. Le Sabat si va yi la, míaƒe takpekpe nyo ŋutɔ. Aƒetɔ la gbugbɔ ŋusẽ do na mí kple eƒe anyinɔnɔ.”
GSAM 317Xɔsetɔwo Ƒe Nunana Faa
GSAM 317.1Le Numedzodzro ƒe tata gbãtɔ si wota le Rochester le 1852 ƒe ɣleti 5 lia ƒe ŋkeke 6 dzi me la, esi Hamemegã White nɔ nu ƒom tso woƒe ʋuʋu tso Saratoga yi Rochester ŋuti la, egblɔ be:
GSAM 317.2“Nɔviwo tsɔ ga na be woatsɔ akpɔ nyadzɔdzɔgbalẽa ŋgɔ si wu esi míele mɔ kpɔm na. Eye togbɔ be míaƒe ʋuʋu tso Saratoga Springs kple nyadzɔdzɔgbalẽa tata gɔmedzedze le du sia me xɔ ga geɖe hã la, fe aɖeke mele mía si o.”
GSAM 317Dɔwɔlawo Ƒe Vɔsasa
GSAM 317.3Le dɔa ƒe gaŋunyawo ŋuti nyatakaka aɖe le Tata 12 lia me, le ɣleti 10 lia ƒe ŋkeke 14 dzi la, míexlẽ be:
GSAM 317.3“Gake fe mele dɔwɔƒea si o le susu sia ta: Nɔviŋutsu Belden kple Nɔviŋutsu Stowell, siwo wɔ dɔ le dɔwɔƒea le ɣleti ade siwo va yi me la, xɔ nu sue aɖe ko le woƒe nuɖuɖu ŋgɔ. Ame bubu siwo wɔ dɔ ma ke la mexɔ nu si wu woawo tɔ o. Akanye dzidzɔ na fifia ƒe nyateƒe ƒe xɔlɔ̃wo katã be woakpe ɖe eŋu ale be ga si mesɔ gbɔ le ga siwo woxɔ me la nade blibo, ale be ame siwo ku kutri wɔ dɔ le Numedzodzro Kple Gbeƒãɖela tata me, vevietɔ esi míenɔ afima o eye dɔléle nɔ wo dome la, nakpɔ agbenuwo siwo sɔ gbɔ.”
GSAM 317Ame Yeyewo le Rochester, New York
GSAM 317.4Le dzomeŋɔli le ƒe 1852 me, esi agbalẽtata ƒe dɔa dze gɔme nyuie le Rochester la, Hamemegã White kple srɔ̃a zɔ mɔ ɣleti etɔ̃ kple sɔ kple sɔtasiaɖam, va se ɖe Bangor, Maine, le ɣedzeƒe. Wonɔ takpekpewo wɔm eye wonɔ Sabat lélawo siwo kaka ɖe afi sia afi la srãm le mɔa dzi. Hafi woagbugbɔ va la, Hamemegã J. N. Andrews dze mawunyawo gblɔgblɔ gɔme le 124 Mt. Hope Avenue le ɣleti 9 lia ƒe ŋkeke 26 dzi. Le ɣeyiɣi sia me la, Kristo ƒe Vava ƒe Mɔkpɔla enyi siwo léa kwasiɖa ƒe ŋkeke gbãtɔ la xɔ fifia ƒe nyateƒe, eye agbalẽ sia ŋlɔla nɔ wo dome.
GSAM 318Oswald Stowell Kpɔ Dɔyɔyɔ
GSAM 318.1Le Fiɖa fiẽ aɖe le ɣleti 10 lia me la, Hamemegã White kple srɔ̃a tɔ aƒe tso woƒe ɣedzeƒe mɔzɔzɔ la me. Le ŋkeke si kplɔe ɖo (Sabat) la, míekpɔ wo zi gbãtɔ le Sabat ƒe takpekpea. Le takpekpe sia ƒe ɣeyiɣi me la, akɔtame ƒe goglowo ƒe dɔ veame aɖe nɔ agbalẽtamɔ̃ dzi dɔwɔla Oswald Stowell wɔm vevie, eye eƒe atikewɔla ɖe asi le eŋu be wòaku. Atikewɔla la gblɔ be yemate ŋu “awɔ naneke nɛ o.” Le subɔsubɔa ƒe ɣeyiɣi me la, Oswald nɔ xɔ si kpe ɖe esi ŋu la me, eye wònɔ ŋutilã ƒe vevesese gã aɖe me. Esi takpekpea wu nu la, edɔ ame be woado gbe ɖa ɖe ye ta. Woyɔm kple ame bubuwo be míawɔ gbedodoɖa ɣeyiɣi aɖe. Míede klo le eƒe aba gbɔ, eye esi wonɔ gbe dom ɖa la, Hamemegã White si ami nɛ “le Aƒetɔ la ƒe ŋkɔ me.” Mawu ƒe Gbɔgbɔ ƒe anyinɔnɔ nɔ anyi si míete ŋu se, eye wòkpɔ dɔyɔyɔ enumake. Esi míetsi tsitre tso gbedodoɖa la, enɔ anyi ɖe aba dzi, enɔ eƒe axawo, siwo nɔ vevese ɖe ŋgɔ la, ƒom kple asi, eye wònɔ gbɔgblɔm be, “Mekpɔ dɔyɔyɔ blibo. Mate ŋu awɔ dɔ kple asiŋutamɔ̃ la etsɔ.” Le esia megbe ŋkeke eve la, ewɔ dɔ kple mɔ̃a ŋutɔ.
GSAM 318Aƒenɔ White Ƒe Ŋutega le Rochester ƒe Habɔbɔa Ŋkume
GSAM 318.2Yayra ma ke si yɔ Nɔviŋutsu Stowell ƒe dɔ la va Aƒenɔ White dzi ɖe edzi fũu wu, eye esi Hamemegã White trɔ mo kpɔe la, egblɔ be, “Ellen le ŋutega me; megbɔa gbɔ esi wòle nɔnɔme sia me o. Ne mia dometɔ aɖewo di be yewoaka ɖe nya sia dzi la, mɔ le mia nu be miadzro eŋu kpɔ.” Enɔ ŋutega me nenema gaƒoƒo ɖeka kple miniti 20 de. Esi wònɔ nɔnɔme ma me la, egblɔ nyawo, eye ɣeaɖewoɣi la, nyagbe siwo me kɔ. Ke hã to ŋkudzedze ɖe eŋu vevie me la, womete ŋu de dzesi gbɔgbɔɖeɖe aɖeke le eƒe ŋutilã me o.
GSAM 319Ŋutega tso Hamea Me Tɔ Aɖe si Meli O ƒe Agbenɔnɔ ŋuti
GSAM 319.1Esi Aƒenɔ White tso ŋutega sia me la, ena ɖaseɖiɖi tso nu siwo wòkpɔ la ŋuti. Hafi Hamemegã White kple srɔ̃a nagbugbɔ tso woƒe ɣedzeƒe mɔzɔzɔ la me la, mía dometɔ ɖeka dzo le dua me, eye wònɔ mɔ zɔm ɖe asitsatsa ta le Michigan Nutome. Eya ta menɔ takpekpe sia o, eye mekpɔ Hamemegã White alo srɔ̃a kpɔ o. Esi Aƒenɔ White nɔ eƒe ŋutega la gblɔm la, egblɔ na mí, kpe ɖe nu bubuwo ŋu, nu siwo wòkpɔ tso ŋutsu aɖe si nɔ mɔ zɔm eye medze aƒe o, eye wònɔ nu geɖe gblɔm tso Mawu ƒe se kple Sabat ŋuti, gake le ɣeyiɣi ma ke me la, enɔ seawo dometɔ ɖeka dzi dam la ŋuti. Egblɔ be ame si yemekpɔ kpɔ o lae, gake yexɔe se be yeakpɔe ɣe aɖe ɣi, elabena woɖe eƒe nya me na ye. Gake mía dometɔ aɖeke mesusu be ame si míenya lae o.
GSAM 319.2Le ŋutega si ŋu míeƒo nu le etame la megbe kwasiɖa ade de la, nɔviŋutsu si ŋu míeƒo nu xoxo la gbugbɔ tso Michigan. Esi Aƒenɔ White kpɔ eƒe ŋkume enumake la, egblɔ na nɔvinyɔnuwo dometɔ ɖeka be, “Esia enye ŋutsu si mekpɔ le ŋutega la me, eye megblɔ eŋuti na mi la.” Esi wogblɔ ŋutega la na nɔviŋutsu sia le srɔ̃a kple ame bubu geɖewo ŋkume la, Aƒenɔ White gblɔ nɛ be, “Abe alesi Natan gblɔ na Dawid be, ‘Wòe nye ŋutsu la’ ene.” Emegbe la, ewɔ nu si tututu Paulo gblɔ be ame aɖewo awɔ ne woka mo na wo ɖe woƒe nuvɔ̃wo ta to nyagblɔɖi ƒe nunana me la: “Gake ne ameawo katã le nya gblɔm ɖi, eye ame si mexɔ se o alo ame si menya nu o aɖe ge ɖe eme la, wo katã aɖe eƒe vodada afia, eye wo katã adrɔ̃ ʋɔnu nɛ; eye nenema woaɖe eƒe dzi me nya ɣaɣlawo afia. Ale wòatsa mo anyi ade ta agu na Mawu, eye wòagblɔ be le nyateƒe me la, Mawu le mia dome.”3 Esi nɔviŋutsu sia ɖo to alesi Aƒenɔ White gblɔ eƒe nuvɔ̃wɔwɔwo la, ede klo ɖe srɔ̃a ŋkume, eye kple aɖatsi la, egblɔ na srɔ̃a kple ame ʋɛ siwo nɔ afi ma la be, “Le nyateƒe me la, Mawu li kpli mi,” eye emegbe eʋu eƒe agbenɔnɔ katã me esi wònɔ Michigan, si me wòda se adrelia dzi le, abe alesi woɖee fia le ɣeyiɣi si me wònɔ edzɔm, le afisi didi wu mail 500 tso afi ma la ene.
GSAM 320.1Ale le kwasiɖa ʋɛ aɖewo me la, míekpɔ kpeɖodzi sesẽ ɖe ɖaseɖiɖiwo dzi. Menye be esia ʋã mí míegblɔ be ŋusẽ si le amegbetɔwo tɔ dzia ƒomevi aɖee wɔ wo ko o, ke boŋ be wotso dzɔtsoƒe aɖe si kaa mo na amewo ɖe nuvɔ̃ ta kple nya siwo me kɔ ƒãa.
GSAM 320Uriah Smith Ge ɖe Numedzodzro ƒe Dɔwɔƒea
GSAM 320.2Esi wonɔ Numedzodzro ƒe Agbalẽ 3 lia tam la, Uriah Smith dze Sabat lélé gɔme, eye wòge ɖe Numedzodzro ƒe dɔwɔƒea, afisi wòwɔ dɔ abe agbalẽŋlɔla kple nyadzɔdzɔgbalẽ dzraɖola ene ƒe didi geɖe le. Eƒe nuŋɔŋlɔ gbãtɔ si wota le nyadzɔdzɔgbalẽa me la nye hakpanya si ƒe tanyae nye “Ɣeyiɣi Kple Nyagblɔɖi ƒe Nuxlɔ̃amegbe,” si dze le 1853 ƒe ɣleti 3 lia ƒe ŋkeke 17 ƒe tata me.
GSAM 320.3Hamemegã Smith se mawudɔla etɔ̃lia ƒe gbedeasi zi gbãtɔ le nutome hameawo ƒe takpekpe si wowɔ le Washington, N.H., tso 1852 ƒe ɣleti 9 lia ƒe ŋkeke 10 va se ɖe 12 dzi la. Esi wògbugbɔ yi aƒe le West Wilton la, edzro nu siwo wòse la me vevie, eye wòdze ŋkeke adrelia lélé gɔme le ƒe 1852 ƒe ɣleti 12 lia ƒe Sabat gbãtɔ dzi. Ege ɖe Numedzodzro ƒe dɔwɔƒea le Rochester, New York, le 1853 ƒe ɣleti 5 lia ƒe ŋkeke 3 dzi. Le afi ma la, eya kple nɔvia nyɔnu Annie wɔ dɔ ɖe woƒe nuɖuɖu kple awuwo ta, le esi woafia nu le sukugã aɖe me axɔ $1,000 le ƒe ɖeka me kple woƒe nuɖuɖu la teƒe. Vɔsasa aɖewo si wowɔ be woaɖo mawudɔla etɔ̃lia ƒe gbedeasi ƒe dɔ anyi le eƒe ŋkeke gbãtɔwo me la ƒomevie nye esiawo.
GSAM 320Woɖo Asi edzi Wòzu Mawunyagblɔla
GSAM 320.4Le ƒe 1863 de la, Hamemegã Smith dze eƒe nunana zãzã le nuƒoƒo le ameha ŋkume me gɔme. Le ƒe 1866 me la, woɖo asi edzi wòzu nyanyuia ƒe mawunyagblɔla. Tso ɣeyiɣi ma la, ewɔ dɔ geɖe le agbadɔwo ƒe asaɖa me takpekpewo kple nutome hameawo ƒe takpekpewo le nutome vovovowo me tso Atlantik ƒuta va se ɖe Pasifik ƒuta, eye wòwɔ hamekplɔdɔ hã le Battle Creek hame, si nye eya ŋutɔ ƒe hame la me. Le Battle Creek ƒe Nusrɔ̃ƒe Kɔkɔ la ƒe ʋuʋu megbe la, efia nu ɣeaɖewoɣi le nusɔsrɔ̃ƒe ma ƒe Biblia srɔ̃srɔ̃ ƒe akpa me. Ɖe Numedzodzro Kple Gbeƒãɖela ƒe dɔ ta la, etso Atlantik ƒu le ƒe 1894 me, eye wòsrã dukɔ vovovowo le Europa. Esi wònɔ Siria la, dzoxɔxɔ lé eŋu, eye mekpɔ lãmesẽ blibo ake le dɔ ma ƒe ŋusẽkpɔɖeamedziwo megbe o.
GSAM 321Ƒe Blaatɔ̃ ƒe Dɔwɔwɔ Madzudzɔ
GSAM 321.1Tso ƒe 1853 va se ɖe 1903, si nye ƒe alafa afã la, Hamemegã Smith ƒe nyadzɔdzɔgbalẽ dzadzraɖo ƒe dɔ le Kristo ƒe Vava ƒe Numedzodzro Kple Sabat ƒe Gbeƒãɖela me nɔ anyi ɣe sia ɣi, negbe ɣeyiɣi ʋɛ aɖewo ko. Eye le ɣeyiɣi ma ƒe akpa gãtɔ me la, eya ŋutɔ kpɔa nyadzɔdzɔgbalẽa dzadzraɖo ƒe dɔ katã dzi. Le eƒe ku ƒe ŋkeke ŋutɔ hã dzi la, esi ŋutilã ƒe akpa kuku ƒe dɔ ƒo eƒu anyi la, enɔ mɔ dzi yina dɔwɔƒea kple nuŋɔŋlɔ si wòdzra ɖo ɖe tata ŋu. Egatsɔ agbalẽ vevi geɖewo kpe ɖe hame la ƒe agbalẽwo ŋu. Dɔ siawo dometɔ aɖewoe nye Susuwo tso Daniel Kple Nyaɖeɖefia ŋuti, Amegbetɔ ƒe Nɔnɔme Kple Nu Si Wòava Zu, agbalẽ si wotsɔ nu geɖe kpe ɖe eŋu tso Nɔƒe Kɔkɔe Kple Ŋkeke 2300 ŋuti, Dukɔwo ƒe Nukunu, Egbegbe ƒe Gbɔgbɔyɔyɔ. Eŋlɔ agbalẽ siawo dometɔ gbãtɔ ƒe akpa gãtɔ le fiẽ ga 9 kple zãtitina dome, le esi nyadzɔdzɔgbalẽ dzadzraɖo kple dɔwɔƒedɔ si wòwɔa le ŋkeke me la wu nu megbe.
GSAM 321Hamemegã Smith Ƒe Ku
GSAM 321.2Eƒe agbe nye agbe si wòtsɔ wɔ nu nyui eye wòzãe nyuie. Ele eƒe dɔwɔwɔwo gbɔ gbɔɖemekpɔm, elabena edɔ alɔ̃ le Yesu me le 1903 ƒe ɣleti 3 lia ƒe ŋkeke 6 dzi. Gake woate ŋu agblɔ le nyateƒe me tso eŋu be, “Eƒe dɔwɔwɔwo le eyome dzem,” eye togbɔ be eku hã la, egale nu ƒom.