Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
10 / 31
10 / 31

Odhai 7 — Aganprakani Kattani Ta·rakgipa Mikkangchi Bariangani

John Norton Loughborough

GSAM 126.1“Aro anga gipin bilakgipa sa·greko salgioni ong·onbaako nikaha; ua aramko gan·achim, aro uni skoo sundare gnangchim; uni mikkang sal gita, aro uni ja·arang wa·alni krongrang gita ong·achim. Uni jako ogimin chongipa ki·tap king·sa gnangchim; aro ua an·tangni jakrani ja·ako sagalo, aro jakasini ja·ako a·ao donaha, aro singhoni chrikroroa gita gam·bee chrikaha; aro uni chrikani ja·mano mikka kimpretani ming·sni an·tangtangni ku·rangko gam·ataha.... Aro sagalo aro a·ao chadengenggipa angni nikgimin sa·gre an·tangni jakko salgichina de·doaha; aro jringjrotna tanggipa, salgiko aro uano donggipa pilakkon, a·ako aro uano donggipa pilakkon, aro sagalko aro uano donggipa pilakkon ong·atgipani bimungo mikchete aganaha je somoi dongtaijawaha; indiba snigipa sa·greni ku·rang gam·ani salrango, ua singgako sikna a·bachengon, Isolni ning·tugipa katta, Uni nokol katchinikgiparangna Ua aganprakaha gita, chu·sokgen.”1

GSAM 126Sa·greara Mandeni Katta Ra·bagiparangko Mesokgipa Chin

GSAM 126.2Skango mesokaha gita, nama kattako skiprakani kamko mandena on·aha, aro Gitel ia jakkalani kosako “a·gilsakni bon·kamaona” An·tangni pattianiko on·na ku·rachakaha.2 Uni gimin ia Aga·ata katko ra·bagipa sa·greara, a·gilsako donggipa manderangna skiprakna nanggipa somoini gimin Aga·ata katko mesokgipa chin ong·na nanga. Ia Aga·ata katko “ogimin” ki·taponiko aganpraka; ian ua ki·tapko skango chipgimin ong·achim ine rongtalen mesoka. Isol ia katta ra·bagiparangko mandera·a; maina Isolni ku·monggrikani chin ong·gipa “sundare” uamangni kosako donga, aro uamang Isolni rasongni seng·ako gan·e chadenga, aro pilakkon Ong·atgipani bilchi Aga·ata katko aganpraka. Iano aganprakgipara somoini gimin Aga·ata kat ong·a; skang uko “mohor su·e chipaha,” indiba da·o uko “ogimin” ki·taponiko aganpraka.

GSAM 127.1Skangni odhairango iako sakki on·aha je dal·gipa katchinikani somoi—Sal 2300—bon·ani gimin seng·ako on·gnigipa somoiko Gitel chin ka·aha; ia somoian Sandiani bichalona dilanga. Aro u·iani barigen ine katchinike agananiko, ua seng·ako Ua bang·a manderangna parape·e uamangko chakatatanichi, tik ong·e chu·sokataha. Aro “dumur bolni toe agananiko” skie ra·gnigipa somoikoba Ua chin ka·aha; ua somoio aro ua biapon An·tangni skigiparangko chakatate, ia toe agananiko a·gilsakna aganprakna watataha. Apsan tiktak bewalo somoini gimin Aga·ata kat gam·begipa chrikani ong·na nanga somoikoba Ua chin ka·aha, aro uan apsan tiktak bewalon chu·sokaha.

GSAM 127Skanggipa Aga·ata Katni Gam·begipa Chrikani

GSAM 127.2Ia aganprakani gam·begipa chrikani ong·gnigipa somoiara gisik nangatgipa sing·ani ong·a. Iano uko dokgipa aro snigipa singga sikani gisepo dona; iako Sastroo seani sulsuloniko mangmang ong·gija, Aga·ata kat an·tangonikonba nikna man·a; maina ua indine agana: “Snigipa sa·greni ku·rang gam·ani salrango, ua singgako sikna a·bachengon, Isolni ning·tugipa katta, Uni nokol katchinikgiparangna Ua aganprakaha gita, chu·sokgen.” Ian ia Aga·ata kato aganprakgipa somoi snigipa singga sikani somoiona kingking sokanga ine kimkimgipa sakki ong·a.

GSAM 127Gam·begipa Chrikani Somoi

GSAM 127.3Snigipa sa·gre singgako sikon, “salgio Isolni torom nokko oaha, aro Uni torom noko Uni niam sundukko nikaha” ine an·ching poraia.3 A·gilsakni Rongtala ba toromni biapo dangdike on·anio, sunduk donggipa dringko—rongtalanirangni rongtalgipa biapko—bilsio chang·sasan oaiachim; uan nangrimatani salo, aro paprangko kimitna—Rongtalgipa biapko rongtalatanina—ong·achim. Ia rongtalatani kamko Kristo chu·sokatgnigipa somoiko katchinikgiparang aganahachim; uan Sal 2300 bon·ao ong·a.4 Aro snigipa sa·gre singgako sikon, sigiminrangko bichal ka·ani somoi sokbaaha ine salgini ku·rangrang agana ineba sea gnang.5

GSAM 128.1Parape·a 10-ni ia katchinikani chin, ia Aga·ata kat “gam·begipa ku·rang baksa,” aro bon·kamao “singhoni chrikroroa gita,” ong·katanggnigipa somoiko mesoka. Ia katchinikani gita, Aga·ata katni “gam·begipa chrikani” ong·na barignigipa somoiara dokgipa singga bon·aoni Rongtalgipa biapko rongtalataniona dilanggipa ua katchinikani somoi bon·aona ong·a; gipin kattachi aganode, Sal 2300 bon·aona ong·a. Skanggipa singga ming·bri Gothrang, Vandalrang, Hunrang aro gipinrangni dakgrikanirango chu·sokaniko man·aha; ia dakgrikanirangan saliramni Romko bak chikkung ba songnok chikkung dake sualataha.

GSAM 128Bongagipa Singga

GSAM 128.2Bongagipa singga, an·tangni brangani aram baksa Islam toromni chakatbaani gimin mesoka, indiba mongsongbate uamangni “an·tangtangni kosako raja saksa gnangani” somoioni “ja bonga,” ba chong·mot bilsi 150-ni somoiko mesoka. 1299 bilsini 7 jani 27 tarik, Ottoman songnokko a·bachenggipa Othman Nicomedia-ni a·ako warachake napaha. Ua somoioni Ottomanrang Romni salaramni songnokko a·rik sanale “saknaate” dongaha; ian 1449 bilsini 7 jani 27 tarikona, bongagipa singga sikani bilsi 150-ona kingking ong·aha. Ua somoio Turkrang an·tangtangni sipairang baksa Constantinople songjinma an·tangni kosakona warachakbaaha; uamang dakgrikanio barutko jakkalaha. Aro salna matchu biparang mang 60 nangachim ine itihas segipa Gibbonni agangipa jrimbea toponiko, uamang dal·bea ro·ongrangko Constantinople-ni guarerangona goataha.

GSAM 128Dokgipa Singgani Bon·ani

GSAM 128.3Ua somoi mangmango John Palleologus siaha, jeko itihas segiparang bon·kamgipa Grikni songnokni raja ine seaha. Constantine Decozes singhasonko man·rikna kraa gipa ong·achim; indiba uni kosako ia dakgrikaniko dakenggipa Turk sultan Amurathna kenanichi, ua singhasono asongna Amurathoniko on·aniko bi·aha ine agana. Indake dakaniara singhasonko Turkrangna watgalani gita ong·na krabea. Chong·motan, ru·utgijan Ottomanrang Constantinople songjinmako aro Romni salaramni songnokko an·tangtangni jako ra·aha. Indake skango uamangni “saknaatgimin” ua songnokko, uamang songnok sason ka·ani bidingo “so·otaha.” Uamang uko “konta sa, aro sal sa, aro ja sa, aro bilsi sa” na “so·otna” nangachim.

GSAM 129.1Iako katchinikani somoi ine, sal sako bilsi sa ine ra·ode, badita ru·uta somoi ong·gen? Chananiara altua: bilsi sa, sal 360, ba bilsi 360; ja sa, sal 30, ba bilsi 30; aro sal sa, bilsi sa,—pilakko damsan chanode, sal 391, ba chong·mot bilsi 391. Konta sa sal sani bak 24-ni bak sa ong·ani gimin, chin dake ra·ode ja samsa, ba sal 15 ong·gen. Uni gimin Romni salaramni a·arangko Islamni sason ka·giparangni jakgitele sason ka·ani chu·gimik somoiara bilsi 391 aro sal 15 ong·gen. Iako 1449 bilsini 7 jani 27 tarik baksa on·dapode, dokgipa singgani ka·mao mesokaha gita, Turkrangni jakgitelani somoi bon·aniara 1840 bilsini 8 jani 11 tarik ong·a.

GSAM 129Daktar Josiah Litch Ottoman Songnokni Ga·akgniko Katchinike Agana

GSAM 129.21838 bilsio Philadelphia, Pa.-ni Daktar Josiah Litch, William Miller-ni aganprakgimin bebeko ra·chake, Aga·ata katko bang·bata manderangna u·iatani kamo bak ra·aha. Ua Parape·ani singga ming·snini gimin jinmana chapani gita kattarangko seaha. Dokgipa singga sikani bon·gen aro Ottomanrangni bil 1840 bilsini 8 jani 11 tarik ga·akgen ine ua mamung jajrengani grion kimkime aganaha; aro ian chinchi mesokgipa katchinikanio sal sa chong·mot somoini bilsi sako mesoka ine a·gilsakna sakkiko on·gen ine ua aganaha.

GSAM 129.3Mitam Jong-giparang, ia kattao un baksa apsan bebera·giparangba, ua agana gita “ong·jaode” mai ong·genchim ine kenanichi til·tilaha. Indiba ian uko ka·donggija ong·atjaha; ua Turkrangni kattao an·tangni chanchianiko jinmana u·iatna an·tangni am·a pilakkon dakangaha. Jinmani koborrangni ki·taprang ua ia kattao jeko aganahachim uko apalbee sualaha. Isolo bebera·gijagiparangni dolrang an·tangtangni tom·bimanirango ia kattako chanchigrikaha aro aganaha, “Iano an·tangko dake nina on·gipa mande saksa donga; aro ia kam ua agana gita ong·ode, katchinikanio sal sa bilsi sako mesoka, aro Sal 2300 ian indita bilsirang ong·a, aro uarang 1844 bilsio bon·gen ine uni agananiko mamung jajrengani gri mangrakatgen.”

GSAM 130.1Daktar Litch-ni jinmana skianiko chapani pilakni gisikko mopataha; indake hajal hajal manderang Egyptni pasha Mehemet Ali aro Turk sultanni gisepo ong·katgipa neng·nikanirangni bon·aniko nichakna dilako man·aha. Ritcha ritcha manderang aganaha, “Ia kam daktarni kimkime agana gita bon·ode, chinchi mesokgipa somoiko talatani ‘bilsi-sal’ niamko ian mangrakatgen, aro an·ching Adventistrang ong·gen.”

GSAM 130Egyptni Pasha Baksa Dakgrikenggipa Turk Sultan

GSAM 130.21840 bilsina skang adita bilsirangna kingking, sultan Egyptni pasha Mehemet Ali baksa dakgrikanio nangrimengachim. 1838 bilsio a·song gipinrangni watatgipa palairangni bilchi, sultan aro uni ka·mao donggipa Egyptni sason ka·gipani gisepni neng·nikaniko adita somoina dontongataha. Indiba 1839 bilsio dakgrikani chang·satai a·bachengaha, aro dakgrikangkue, sultan aro Mehemetni sipairangni gisepo dakgrikani dal·ao sultanni sipairangko chu·gimik nisie nisiataha, aro Mehemet uni jahasrangni dolko ra·seke Egyptona ra·angaha. Sultanni bil namen komiatako man·aha; uni gimin 8 jao dakgrikani chang·satai a·bachengon, skang bilakbegipa Turk jahasrangni doloni duk ong·bee dongspagiparangara skanggipa gadangni dakgrikani jahas ming·gni aro ta·rake re·gipa dal·begijagipa dakgrikani jahas ming·gittamsan ong·aha. Mehemet ia jahasrangni dolko watgalna aro sultanna on·pilna namen jechakaha, aro a·song bilakgiparang uko unoniko ra·na jotton ka·ode, ua uko so·gen ine aganaha. Indake kamrang ong·e dongmitingo, 1840 bilsio England, Russia, Austria aro Prussia bak ra·aha, aro ia neng·nikaniko namatna tik ka·aha; maina uamang bak ra·jaode, Mehemet ta·raken sultanni singhasonni nokgipa ong·gen ine rongtalachim.

GSAM 131Nangrimgimin A·song Bilakgiparangni Bak Ra·ani

GSAM 131.1“Sultan nangrimgimin a·song bilakgiparangni ia bak ra·aniko ra·chakaha, aro indake an·tangni ska gita ia kattako uamangni jako on·aha. London-o ia a·song bilakgiparangni tom·bimani ong·aha; uano sheik Effendi Bey Likgis, Ottomanrangni palo chu·gimik bilko man·e kam ka·gipa ong·e, dongpaaha. Egyptni pashana on·na bon·kamgipa dabianiko seaha. Iani gita sultan una Egyptko sason ka·aniko uni dedrangba man·rikna gita on·na, aro Suez-ni sagalni a·kongoni Tiberias wariona kingking apalgipa Syriani ua bak gimikko, Acre a·dok baksa, uni tangenga dipet sason ka·na on·na nangachim; pashade da·o an·tangni ra·gimin sultanni songnokni gipin pilak bakrangko watgalna, aro Ottoman jahasrangni dolko on·pilna nangachim. Sultan ia on·aniko ua jechakode, ua a·song bilakgipa ming·bri ia kattako an·tangtangni jako ra·na, aro an·tangtangni kraa ine nikgimin gipin cholrangko jakkale uko ia ku·monggrikaniko manichina dilna nangachim.

GSAM 131.2“Ia bon·kamgipa dabianiko Mehemet Ali-ni jako on·on, ua kattako skanggipani [sultanni] bilchi sason ka·ani pangnajolna bon·gnok, aro ua somoionin uni kamrangko tik ka·ani bil a·song gipinni bilakgiparangni jako donggnok ine rongtalachim.

GSAM 131Katchinikani Chu·sokaha—Turkrangni Jakgitelani Bon·aha

GSAM 131.3“Sultan pashana bon·kamgipa dabianiko u·iatna, sorkari bibachi re·gipa jahaso Rifat Bey-ko Alexandria-ona watataha. Ia kattako uni jako on·aha, aro ua uko 1840 bilsini 8 jani 11 tarikon ra·chakaha! Ua salon sultan ua a·song bilakgipa ming·brini watatgipa palairangna chitti king·sa watataha; pasha bon·kamgipa dabiani niamrangko manina jechakode, maidakgipa miksonganiko ja·rikna nanggen ine ua sing·aha. Uamang aganchakaha je dakna nanggniko tarisomanaha, aro mai ong·banaba man·gipa obosthana ua jajrengna nangja. Ia salon Ottoman bilni dongkamna on·gimin bilsi 391 aro sal 15-ni somoi bon·aha; aro sultanni jakgitelaniara bano dongaha?—Gimaaha!”6

GSAM 132.1Ua saloni da·ona kingking sultan a·song bilakgiparangni ge·etani ka·mao re·na nangaha, aro an·tangni songnokko bak sakprak dake uamangni an·tangtangna jakkalna ra·sekangako niate dongna nangaha.

GSAM 132Katchinikanina Jinmani Gisik Nangani Chakatatako Man·aha

GSAM 132.2Ia aiao inmanbegipa katchinikani chu·sokani jinmani gisikko namen nangchakeaha. Iara chu·sokgimin aro chu·sokenggipa katchinikanini gimin kna·na manderangni gisik nanganiko bariataha. 1840 bilsini 8 jani 11 tarikni ja·mano adita jarangni gisepon mingsinggipa Isolo bebera·gijagipa mande sak 1000-na bateni chittirangko man·aha ine Daktar Litch aganaha; uamangoni mitam Isolo bebera·gijagiparangni dolrangni dilgiparang ong·achim. Uamang Sastroko warachakani dakgrikaniko watgalaha aro uko mandena Isolni parape·ani ine ra·chakaha ine ua chittirango aganaha. Uamangoni mitam chu·gimik gisik pil·e Isolona re·baaha, aro adita manderang dal·gipa Gnigipa re·baani cholo changgipa agangiparang ong·aha. Mitam Daktar Litch-na indake aganaha: “Katchinikaniko talatgiparang katchinikani chu·sokani gimin an·tangtangni agananiko mangrakatna itihasni sima nanggipa jakrangoniko kattarangko ra·e agana ine an·ching aganaha; indiba ia kamode, chong·mot ong·enggipa kamrangko an·chingni mikronni mikkangon an·ching nika.”

GSAM 132.3Dokgipa singga bon·ani somoion Re·baani gimin Aga·ata kat maidake “gam·begipa ku·rang baksa” re·angna a·bachengaha, uko mesokna, ia Aga·ata katni kamo bak ra·gipa saksani angna agangimin obostha mingsako anga janapgen.

GSAM 132.41840 bilsio Rochester, New York-ni, bang·a tambu aro jahasni balwa rim·chakgipa ba·rarangko tarigipa E. C. Williams ia Aga·ata katko ra·chakaha, aro Gipi Miller aro Gipi Himes-ko Rochester-ona re·bae ua songjinmani hajal hajal manderangna aganna okamaha. Uamang aganchakaha je manderangko chakna chu·onggipa dal·a nokdringko ra·na nanggipa tangka uamango dongja. Ua aganchakaha, “Ango jatchiko bate tochongoni tochongona put 120 ong·gipa dul·gipa tambu donga. Anga uko indinari ping·gen, asongchakanirangko dongen aro uko nirokgen. Re·babo aro Aga·ata katko aganprakbo.” “Uamang re·baaha,” ine ua angna aganaha, “aro kna·na re·bagiparangni samsakoba tambuo chakna man·jaha; uni gimin anga put 40-ni bakko jora on·dape, tambuko put 160 x 120 ong·ataha. Ia tambu salantin manderangchi gapachim, aro apalo sepangon ritcha ritcha manderang chipchipe dongachim; pilakan kattako kna·na namen sikbeachim.”

GSAM 133Ritcha Ritcha Manderang Aga·ata Katko Aganprakenga

GSAM 133.1Barienggipa gisik nanganiko chu·sokatna, dal·gipa tamburangko jakkalaha, aro ding·kari somoio bolgrimrango tom·bimanirangko ong·ataha. Sin·kari somoio dal·batgipa mondolini nokrang aro jinma tom·bichakani nokdringrangko jakkalaha; aro pilak biaprangan gisik nange kna·giparangchi chu·gimik gapachim. 1840 bilsina skango ong·aha gita Gipi Miller Aga·ata katko aganprakna “saksa mangmang gita” chadengani palo, da·ode mande sak 300 mang un baksa bak ra·aha. Uamang Sal 2300-ni somoi bon·gniko jinmana aganprakaha, aro “Somoi dongtaijawaha,” aro “Uni bichalni konta sokbaaha” ine chrikaha. Indake Aga·ata kat a·gilsak gimikchi mikkangchi re·angna Gitelni somoi sokbaon, Uni katta chu·sokaha aro hajalni hajal manderang ia okamaniko kna·na skanichi gisik nangatako man·aha ine an·ching nika.

GSAM 133.2America-o Re·baani cholni gimin jera bebe ong·achim, gipin a·songrango ua apsan bebe ong·achim. 1840 bilsioni, mande aditasan an·tangtangni chapgiminrangko sualani palo, kuri kuri manderang ia chrikani kattako aganprakna mikkangchi chakatbaaha gita ong·aha. England-o Englandni Mondolinisanchim toromni dangdike on·gipa sak 700 Aga·ata katko aganprakengachim; ia apsan kamon bak ra·enggipa gipin kuri kuri manderangko chanaba nangja. A·gilsakni mongsonggipa a·song dingtang dingtang ming 20-na bateno, Aga·ata kat namen bimchipe kam ka·anichi re·angengachim; uko nigiparang indine aganna nangaha, “Ia manderang namen bimchipgiparang ong·a.”

Notes

  1. Parape·a 10:1-7. ↩
  2. Mati 28:19, 20. ↩
  3. Parape·a 11:19. ↩
  4. Daniel 8:14. ↩
  5. Parape·a 11:18. ↩
  6. Daniel aro Parape·ani Gimin Chanchianirang, jak 497, 498-ko nibo. ↩

Note

Back