Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
04 / 31
04 / 31

Uidhal 1 — Dakchenggipa

John Norton Loughborough

GSAM 21.1Kristoni Gnigipa re·baani gimin an·ching aganengon, ian Edenni baganoni an·chingni skanggipa pagipa aro magipako a·rikatani saloni Isolni manderangni ka·dongani ong·aha. Me·chikni bitchi gita baksa, ua chipuni skoko chrokatgen ine, Isolni agananiara bon·chotaode Satanoni ra·gimin bilrangko champenggipa aro a·gilsako Isolni miksonganiko chu·sokatgipa jokatgipa re·bagen ine ka·dongatani ong·achim. Adam aro Hoba, ia kam bakan chu·sokgen aro uamangni dedrangoni saksa ua bobilko amgen ine chanchiachim ine chanchia. Indiba Isolni miksonganio, gimagimin gita nikgipa obostaniko jokatgipani ku·rachakani, Uni chu·sokatanio ja·mano ong·gimin pilakko man·chapa: “Uni an·tangni miksongani aro ka·sachakani, jean a·gilsak ong·chengna skang Kristo Jisuo an·chingna on·achim.”1

GSAM 21.2Adam aro Hobana, a·gilsakni gimaani aro uko gital dake taripilani gisepo donggipa ru·utgipa chasongrango a·gilsakko gapatgnigipa duk aro neng·nikanirangko bakan nikna on·genchimode, uamangni dukko chakna amjawachim. Salgini Isol, Uni ka·saaniko aro ka·sachakako mesokbee, ia nikna on·jaha; indiba Isolni dedrangni rasongni jakgitel ong·anioba bakan jokatako man·gen ine ka·dongani uamangni ka·tongrango dongchina on·aha. Jokatani sepangaha ine ka·dongani uamangko ua ong·baani grongna tarisoanio bang·bate ka·tongni gisikko on·china didiaha.

GSAM 22.1Adamni salrangoni da·o kingking Isolni manderangni pilak chasongrango apsandaken ong·aha. Salgisaode dal·gipa aro gamchatgipa ong·baani ong·gen ine uamang u·iaha—Kristo bon·chotaode re·bae Uni songnokko dakgen. Adam aro Hoba gitan uamangba ua ong·aniko sepangaha ine bebera·aha; aro uamangni somoi aro ua ong·ani gisepo maiko ong·gen uko uamang uijaha. U·igenchimode, mikkangchi donggipa man·na nanggipa boksisona chong·mot re·angna uamang ka·donggija ong·genchim.

GSAM 22.2Ia chanchianiara dal·gipa u·iatani kamrangni ong·gimin obostarangchi mesokna man·a. Uarangko skie mesokgipa manderang, uamang uijaimin Isolni miksonganiko chu·sokatengachim; indiba uamangko kamona didilgipa chanchianirang uamangni an·tangtangni niamrang baksa pilakchin meligipa ong·jachim.

GSAM 22Columbusni U·iatanirangni Chel·aona Sokgipa Biterang

GSAM 22.3Montgomery, uni “Americani Itihas” ki·tapo,2 1902 bilsini pe·ani, jak 8 aro 9, Columbusko uni re·ani salon didilgipa chanchiani gimin, aro saliramchi sagalo re·ange Salaramni Indiasongona sokna uni miksonganiko chu·sokataniko aganengon, indake seaha—

GSAM 22.4“Columbus, Portugalni Rajaoni miksonggimin kamko nambate dakna man·gen ine chanchiaha. Diazni mesokgimin ramani bate Indiasongona sokna apsanaba kan·dikbatgipa aro nambatgipa rama gnang ine ua bebera·achim. Genoani sagalchi re·gipani [Columbus] miksonganiara dakna kenbegipa gita ong·achim, aro gitalba ong·achim. Salaramchi re·angani, ba salgipeng aro salaramchi re·angani pal, ua saliramchi chong·mot re·angna miksongaha. Ia dakna ua minggittam namgipa aro bil gnanggipa a·selrangko man·achim: skanggipa, uni salrango namgipa a·gilsakni skiani ki·taprang baksa, a·gilsak patalgipa ong·ja, indiba gol ong·a ine Columbus bebera·achim; bang·bata manderangde a·gilsakko patalgipa ine chanchiachim. Gnigipa, ua golko da·o donggipa gita dal·gija, aro chi pal a·a bang·bate gnang ine chanchiaha. Gittamgipa, America-ni a·a ba Pacific Ocean dongani gimin ua mamungkoba u·ijaha aro chanchijaha gimin, Asia ba Indiasongni sagal rikkam Spain aro Europe-ni saliram rikkamni mikkango chong·mot donggen ine ua chanchiaha. Cipango, ba Japanona, pilak chigipa ramako, badita 4,000 mailna bate ong·jawa ine ua chanchiaha.”
GSAM 23.1“Uni miksongani indake ong·achim: Ua Europeniko ong·katgen, uni botko saliramchi Japanona chanchake re·gatgen, aro a·gilsak golni gonganiko ja·rikanggen; unon ua am·gimin biapona sokgen. Uni gisiko ian appleko tamporong mangsa re·ruraa gita, kakket aro altu ong·achim.”
GSAM 23.2“Ua re·ani kamrango chu·sokode, ia dal·gipa nambatani ua man·gen: ua Indiasongona chong·motko mikkangni do·gachi napgen, Portugalrang gita jolgimiko re·ange ba gipin a·palni do·gachi napna nangjawa.”

GSAM 23.3“Ia mande dakna nanggipa ganit, a·a-ni skiani aro sagalchi re·ani u·ianiko uni salrango gipin darangni gita name u·igipa ong·achim; indiba skanggipa, a·ani dakbewalni gimin, ua kakket ong·achim, aro gipin gnigiparangni gimin chu·gimikan tol·gipa ong·achim.”

GSAM 23Namgipa Tol·gipa Ong·ani

GSAM 23.4“Indiba aiao inmanbee, uni gualanirangara mingsa dake una dakchakaha. Ua chigipa ramani gimin dakgipa tol·gipa chanchianiara una namen namgipa ong·aha. Columbus golni dal·aniko aro indakgipa re·anini kakketgipa chel·aniko u·igenchimode, ua re·angjawachim, maina ua uni mikkango Portugalni miksonggimin rama badita ru·utgijabate aro gam komibate ong·a uko nikgenchim. Aro ua America-ni a·a uni ramako chong·motchi ong·katgen ine chanchina ba u·ina man·genchimode, ianba una re·angna didigijawa, maina uni miksongani gitalgipa a·songo nikna ong·jachim, indiba skangni a·songo sokna gitalgipa rama nikna ong·achim.””

GSAM 23Chasongrangni Dal·gipa Ka·dongani

GSAM 23.5Ua gita, chasongrangko re·bae Isolni manderang Kristoni re·baaniko “janggi gisikni langgor gita, kakket aro kimkime” ka·dongaha.3 Duk aro neng·nikani gisepo bang·a chang Isolni manderang, “O Gitel, jokataniko man·na badita ru·utgen?” ine grapbee aganoba, uamang mikkangchina re·angaha; aro Paul gita indake aganaha aro da·oba agana, “Chingni ka·dongani, ba katchaani, ba rasongni mukutara maia? An·chingni Gitel Jisu Kristoni re·baosa na·simangba Uni mikkango dongjajokma?”4

GSAM 24Ka·dongani Paulko Bilakataha

GSAM 24.1Ia ka·dongani bilni dakchakani gimin mitam mesokanirangsan iano nangchongmota. Paulko Felixni mikkango bichalna rim·bapilahaon, aro ua an·tangni gimin aganna on·ako man·ahaon, ua indake aganaha, “Uamangni tol·gipa skiani ine agangipa rama gita ja·rike, angni pagiparangni Isolko anga indaken olakkia; niam aro katchinikgiparangni ki·taprango seani pilakkon bebera·a; aro uamangba ra·chakgipa Isolna ka·dongani angoba gnang, jeon kakketgipa aro kakketgijagipa sigiminrangni chakatpilani ong·gen.”5

GSAM 24.2Agrippani mikkango ua bil gnanggipa agananio Paul indake aganaha, “Da·o anga an·chingni pagiparangna Isolchi ku·rachakgimin ka·dongani gimin bichal man·enga; chingni chi sakgni Israelni ma·kring, sal aro wal Isolna dangdike on·e, ua ku·rachakgiminonasa sokna ka·dongenga. Ua ka·dongani gimin, O Raja Agrippa, Jihudirang angko matnanga. Isol sigiminrangko chakatatgen ine na·simang maina bebera·na amgijagipa kam ine chanchia?”6 Ja·mano Cesarna mikkangchina Rome-o Paul agananade Jihudirangna indake aganaha, “Israelni ka·dongani gimin angade ia sikolchi ka·ako man·aha.”7

GSAM 24.3Paul Titusna seani chitthio ua ka·dongani gimin parakbee aganaha: “Jokataniko ra·bagipa Isolni ka·sachakani pilak manderangna parakaha; aro ian an·chingko Isol grigipa dakbewal aro a·gilsakni namgijagipa skanirangko jegalna skie on·a, aro da·o donggipa a·gilsako simsakgipa, kakketgipa aro Isolna on·kangimin janggi tanganiko tangna skie on·a; dal·gipa Isol aro an·chingni Jokatgipa Jisu Kristoni rasong gnanggipa parakbaani, ua pattigipa ka·donganikon an·ching nichakenga.”8

GSAM 24Ka·donganio Pitor Katchaa

GSAM 24.4Pitorba apsangipa ka·dongani gimin indake seaha: “An·chingni Gitel Jisu Kristoni Pagipa, Isol pattigipa ong·china; Uni namen bang·gipa ka·sachakachi, Jisu Kristoko sigiminrangoni chakatatani gita, Ua an·chingko jringjrotna donggipa ka·dongani gital dakpilaha. Ua ka·dongani an·chingko gimaatna man·gijagipa, rongtalgipa aro gimagijagipa man·ani, salgion na·simangna dongsoaha. Bon·kamgipa salrango parakatna tarigimin jokataniona, na·simang bebera·achi Isolni bilchi rakkiako man·a. Uano na·simang namen katchaa, da·o somoi re·angna nangoba, nanggenchimode, dingtang dingtang dakmajoanirangchi duk man·a. Na·simangni bebera·aniko dake nianiara gimanggipa sonani bate dal·batgipa gamchatgipa ong·a; aro wa·alo dake niani ja·mano, ian Jisu Kristoni re·baanio mitelani, mandera·ani aro rasongna ong·china.”9

GSAM 25Ong·atani Isolni Miksongani

GSAM 25.1Sastroo Isolni a·gilsakko ong·atanio miksongani paraka; aro katchinikgipa kattarangoniko mikkangchini gimin Uni miksongani an·ching uia: “Salgirangko ong·atgipa Gitel indake agana: Ua Isol ong·a; Ua a·ako dakaha aro tarimaha; Ua uko pangchakataha; Ua uko mamung miksonganigri ong·atjaha, indiba mande dongna gita tarimaha.”10 Ua a·ako tarimanon, uko mandeona on·aha. Gitko seogipa indake agana, “Salgirang, chong·motan, salgi, Gitelni ong·a; indiba a·ako Ua mandeni dedrangna on·aha.”11 Indiba Ua a·ako mandena on·mitingo mande kakket ong·achim, u·igipa mande indake agana, “Ia mingsakosan anga man·aha, Isol mandeko kakket ong·ataha; indiba uamang bang·a miksonganirangko am·aha.”12

GSAM 25.2Isolni mande ma·kring baksa dakani gimin an·ching poraia, “Adamni dedrangko Ua dingtang dingtang dake, manderangni simani ong·aniko Israelni dedrangni ganan gita donaha,”13 chong·motan, bon·chotaode Uni mikkangchi songnokni mande ong·e a·gilsako chimonggnigipa kakketgipa Israelni ganani gita. Paul iako indake aganaha: “Isol manderangni pilak jatko saksa mandeoni ong·ataha, jedakode uamang a·gilsakni pilak a·ani kosako dongna man·gen; aro Ua skang tik ka·gimin somoirangko aro uamangni dongramni simaniko donaha; jedakode uamang Gitelko am·na, uko am·e man·ode nikna, aro Ua an·chingoni saksa saksaoniko sepang ong·oba, Uo an·ching tang·a, re·a aro dong·a.”14 A·gilsak gimin Ia skanggipa miksongani chu·sokmanon, “Nang·ni manderangba pilakan kakket ong·gen.”15 Uamangni ua obostao indake agana, “Uano donggipa mande, anga saa ong·a ine aganjawa; uano donggipa manderangni namgijako kema wataniko man·gen.”16 Uan ua somoian ong·gen, “Sontolgipa manderang a·ako man·gen; aro uamang namen bang·gipa tom·tomanio katchagen.”17

GSAM 26Kristoni Gnigipa Re·baani Golpo Ong·ja

GSAM 26.1Pitorni gnigipa chitthio indake seaha: “An·ching na·simangna an·chingni Gitel Jisu Kristoni bil aro re·baani aganprakanio, tol·gipa chanchie tarigimin golporangko ja·rikjaha; indiba Uni dal·gipa rasongko an·chingni mikronrangchi nikaha. Pagipa Isoloni Ua mandera·ani aro rasongko man·aha, rasong gapatgipa salgioni indakgipa ku·rang re·bae, ‘Iara angni ka·sagipa Depante, Uo anga namen katchaa’ ine aganaha. Salgioni re·bagipa ua ku·rangko an·ching Unbaksa rongtalgipa a·brio dongengon knaaha. Aro an·chingna katchinike aganani kakketbatgipa katta gnang; andalgipa biapo seng·gipa gita ua kattako na·simang name simsakbo, sal seng·aona aro pringni aski na·simangni ka·tongrango chakatjaona kingking.”18

GSAM 26.2Ia Sastroni kattao, watata a·brio Jisuni bimang dingtanganiko Kristoni gnigipa re·baani sakki gita mesoka. Ia nikani ong·na skang an·chingni Jokatgipa uni sninggiparangna indake aganaha, “Iano chadenggiparangoni mitam, Mande Depante Uni songnokchi re·baako nikkugija sigijawa.”19—Luk indake seaha, “Iano chadenggiparangoni mitam, Isolni songnokko nikkujaona kingking sigijawa.”20

GSAM 26.3Ia ku·rachakani chong·motan a·brio Jisuni nikani ong·anio chu·sokaha. Ia “nikani”o a·brio uamang Jisuko rasong gnang nikaha, Uni songnokona re·baon Ua nikna gita ong·gen. Uamang Elias (Elijah)ko nikaha; ua sigija salgiona ra·angako man·aha, aro ua Gitelni re·baon “mikronni ching·ani gita changsao” sigipaoni sigijagipaona dingtangatako man·gnigiparangko mesoka.21 Uano Mosesba dongachim; ua sigipa mande ong·e, Gitelko grongna sigiminrangoni chakatpilgiparangko mesoka. Uni gimin ia “nikani”o uamang Kristo Uni songnokchi re·baako nikaha, jedake Ua uamangna ku·rachakachim.

GSAM 27Katchinikanini Katta Kakketbatgipa

GSAM 27.1Sninggiparang a·brio Jisuni rasong gnanggipa nikani nikaha aro Isolni namnikani ku·rangko knaahaoba, Pitor indake aganaha: “An·chingna katchinike aganani katta kakketbata.” Ia kattarangchi ua uamang nikgimin aro knagimin gimin gel·e aganjaha. Uamang ua salo Isolni ku·rangko changsa knaaha; indiba Kristo gnigipa re·baona kingking re·gipa dal·gipa katchinikanirangni re·ani gita, Isolni ku·rang an·chingna changni chang aganpilenga. Chongsongao, katchinike agangimin kattaoni nikgipa ba itihaso seogimin chu·sokgimin pilakni gisep Isolni an·chingna agangipa ku·rang ong·a. Ia miksonganio katchinikanini katta “kakketbata” ong·na nanga. Revised Version-o uko “kimkime dakaha” ine pe·aha. Katchinikanini kattao agangimin pilak gadang chu·sokachi ua katta kimkime ong·a. Agangimin ong·ani mingantini chu·sokaniara, ja·mano donggipa agangimin ong·anirangba kakket chu·sokgen ine ka·dongatani ong·a.

GSAM 27Katchinikanini Dakbewal

GSAM 27.2Katchinikanini dakbewal gimin namgipa Sastro skigipa manderangni ia sakki on·anirang namen bil gnang:

GSAM 27.3Thomas Newton indake aganaha: “Katchinike agananiara skang agansogimin aro kom·atgimin itihas ong·a; itihasara chu·sokgimin aro dal·atgimin katchinike aganani ong·a. Tol·gipa agansoani dongaha, indiba manderang aro namgijagipa gisikrangni u·iani aro namgijani pilakba Sastroo seogimin gita katchinikanirangko ong·atna man·jawa.”

GSAM 27.4Sir Isaac Newton sakki on·aha je, “Katchinikgiparangni kattako knachakaniara kakketgipa mondolini pangchakani chin ong·a.”

GSAM 27.5Dr. A. Keith agana je, “Katchinike agananiara aiao inmanani pilak kam gita apsan ong·a, aro an·tangan aiao inmanani ong·a. Bilakgipa Isolni ku·rangsan sigiminrangko gopramoniko chakatatna man·a; pilakkon u·igipa Isolni ku·rangsan andalgipa mikkangchiniko, jean mandena sigiminrangni dongramrang gita mamung u·ina amgijagipa ong·achim, pilakkon aganna man·a; aro uamangni minggnian Isolni ku·rang ong·a.”

GSAM 28.1Matthew Henry indake aganaha: “Isolni somoio, jean nambatgipa somoi ong·a, aro Isolni ramarangchi, jean nambatgipa rama ong·a, katchinikanini katta kakket chu·sokgen. Kristoni katta pilakan namen rongtala, uni gimin namen kakketba ong·a.”

GSAM 28Katchinikanini Miksongani

GSAM 28.2Katchinikaniko on·ani gimin Gitelni mingsa miksongani Jisu uni sninggiparangna agangimin kattarangoni an·ching uina man·a. Judasni janggi tanganio ong·gnigipa obostarangko katchinike agane, Ua indake aganaha, “Iarang ong·chengna skang anga na·simangna agana, iarang ong·on na·simang angan Ua ong·a ine bebera·na man·gen.”22

GSAM 28.3Katchinikgipa Isaiachi Gitelba indake agana, “Angan Isol ong·a, aro ang gita gipin dongja; a·bachengao bon·kamani gimin agana, aro skangoni da·o chu·sokkujaenggipa obostarangko agana, ‘Angni miksongani kimkime donggen, aro anga an·tangni namnikako pilakkon dakgen’ ine agana.”23

GSAM 28.4Aroba, “Skangni obostarangko a·bachengoni anga aganaha; uarang angni ku·sikoni ong·katbaaha, aro anga uarangko mesokaha; anga uarangko bakan dakaha, aro uarang ong·aha. ... A·bachengoniko anga nang·na uko aganaha; ua ong·na skang anga uko nang·na mesokaha, jedakode ‘Angni mite iarangko dakaha, aro angni kite tarigimin bimang aro angni jrongate rugimin bimang iarangko ge·etaha’ ine na·a aganjawachim. Na·a iako knaaha, iako nibo; aro na·simang iako aganjawama? Da·o donggipa somoioni gitalgipa obostarangko, skangoniko donnugimin obostarangko, na·a uijagiparangko anga nang·na mesokaha. Uarang da·o ong·atako man·aha, skangoni ong·jachim; aro na·a iako kna·kujaengal salona skang anga uarangko mesokaha, jedakode ‘Nibo, anga uarangko uiachim’ ine na·a aganjawachim.”24

GSAM 28.5Ia kattarangoni katchinikanirangni chu·sokani katchinike aganani Isoloni ong·a ine sakki ong·ani bilko nikna man·a; aro gipin jatni isolrangni kosako Gitelni bilni mesokani ong·aba nikna man·a. Ia kattarangoniko, kakketni Sastrorango katchinikanini biap namen gamchatgipa ong·a ine uia. Ia pilak kakket ong·oba, Rongtalgipa Sastroni katchinikanigipa bakrangko bang·a manderang gisik ra·gijagipa ba mamung simsakgijagipa ong·aniara aiao inmanani ong·a.

GSAM 29Katchinikanirangko Mohor Chi·sokgijagipa

GSAM 29.1U·igijagiparang indake agana je, uamang skie pora·gijagipa ong·ani gimin katchinikanirangko u·ina man·ja. Gipin biapchi, pora·gimin bang·a manderang, aro uamangoni mitam toromni kamo donggipa dangdikgiparang, indake agana: “Katchinikanirang mohorchi gimin ong·a, aro uarangko u·ina man·ja. An·ching pilakan u·ia je, Parape·ani ki·tapara mohorchi gimin ki·tap ong·a.”

GSAM 29.2Parape·anirango, ka·sagipa Johan-ko ki·tapko mohorchi dongatnabe ine dingtangmancha ge·etaniko on·aha.25 Ia ki·tapoba “ia katchinike agananini kattarangko knachakgiparang aro iano segiminrangko rakkigiparang”na pattiani aganman·aha.26 Mohorchi gimin ki·tapo donggipa bosturangko u·igija aro u·ina man·gija maikai rakkina man·gen? Gitel Moseschi indake aganaha, “Donnugimin kattarang Gitel an·chingni Isolni ong·a; indiba parakgimin kattarang an·ching aro an·chingni dedrangni jringjrotna ong·a, jedakode an·ching ia niamni kattarang pilakkon dakna man·gen.”27

GSAM 29.3Isolni Danielni katchinikanirangko u·iatna miksongani, Uni sninggiparangna agangimin kattarangoniko rongtalbee nikna man·a. An·ching pora·a: “Uni gimin katchinike agangipa Danielchi agangimin nisiatgipa mitchiani rongtalgipa biapo chadengako na·simang nikon (poraigipa u·ichina),”28; ian an·chingna agana gitan: Daniel katchinike agangipa kattarangko u·ibo.

GSAM 29.4Katchinikaniko u·ina man·ja ine agangipa tol·gipa katta gimin Gitel indake paraka: “Nikani gimikan na·simangna mohorchi gimin ki·tapni kattarang gita ong·aha, jekon manderang pora·e u·igipana on·e, ‘Angna pora·bo,’ ine agana; aro ua agana, ‘Anga man·ja, maina ia ki·tapa mohorchi gimin ong·a.’ Aro ki·taponiko pora·gijagipana on·e, ‘Angna pora·bo,’ ine agana; aro ua agana, ‘Anga pora·gijagipa.’ Uni gimin Gitel agana, ‘Ia manderang angni sepangona an·tangni ku·sikchi re·baaha, aro an·tangni ku·sikchi angko mandera·a, indiba uamangni ka·tong angoni chel·begipa ong·aha, aro uamangni angna kenaniara manderangni ge·etanichi skigimin ong·a. Uni gimin, nibo, anga ia manderangni gisepo aiao inmanani kam, aiao inmanani kam aro aiao inmananiko dakgen; uamangni gisik seng·giparangni gisik seng·ani gimanggen, aro uamangni u·igipa manderangni u·iani dongjawa.’”29 Iano katchinike agangipani janapgimin manderang Katchinike agangiminni chongmot katta ja·rikgenchimode, uamang Isolni niamoni watgijawachim, aro Uni ge·etanirangni biapo manderangni ge·etanirangko donjawachim.

GSAM 30Katchinikanirang An·tangni An·tangni U·iani Gimin Ong·ja

GSAM 30.1Bang·a manderang katchinikaniko u·igija donganiara uano ning·tugipa, donnugipa, aiao inmanani orto dongani gimin ong·ja. Watatar Pitor iani gimin indake aganaha: “Skanggipa ia kattako u·ibo, Sastro katchinikanigade an·tangni an·tangni u·iani gimin ong·ja. Maina katchinikania changni skang mandeo mandeni ska gita ong·jachim; indiba Isolni rongtalgipa manderang Rongtalgipa Gisikchi chanchiatako ra·e aganaha.”30 Ia kattarangoni rongtalbee nika je, katchinikaniko u·ina nanggipa mongsonggipa bostuara katchinike agangiparangchi agangipa ua Gisikko ra·ani ong·a. Uano Gisik, jekon uko am·gipa sakantina ku·rachakaha, iani gimin seaha: “Ua na·simangko kakketni pilakoba dilgen.”31

GSAM 30Katchinikanirang Chu·sokaha

GSAM 30.2Katchinikaniko pora·anio gisik ra·na nanggipa minggni kakket kattarang donga: Isol, Ua mamung saloba tol·gijagipa ong·e, katchinikanini seokgipa ong·a, aro katchinike agangimin kattani chu·sokna nanggipa somoi sokon, agangimin chu·sokgen. Aroba, Gitel mande maiko dakgen uko nikna man·gipa ong·e, maiba ong·gen ine somoiko seokode, ua somoi sokon katchinikanini kakket chu·sokaniko man·gen. Minggipin kattachi aganaode, chongmot chu·sokna nanggipa somoion katchinikanini tol·gipa chu·sokaniko man·aniara mamung dakeba ong·jawa. Ia niam gita, Gitelni kakketni kattako a·gilsakna on·na nanggipa somoi sokon, Ua katta changantian parakgen ine an·ching agana.

GSAM 30.3Changsao, seokgipa katchinikanini chu·sokani gimin agana on·gimin somoio, uano donggipa Isolko ka·donggijagipa mande re·bae indake aganaha: “Na·simang katchinikaniko pe·gipa manderangara namen namgipa ong·a ine anga na·simangko mitelna nanggen. Na·simangni itihasko pora·anio, katchinikanina chu·sokgipa bostuko namen altue nikaha.” “Oe,” ine an·ching aganaha, “chu·sokaha, maina uako chu·sokna dake seokaha. Na·a jakni rakkiani nokona re·angnaba, na·ani jakna chu·sokgipa jakni rakkianirangko nikna man·gen ine ka·dongjawa ma?” Ua aganaha, “Chongmotan, maina uarangko chu·sokna dake seokaha.” Seokgipa aganaha, “Indake, manderang maiko dakgen uko u·igipa Isol uamangni gimin katchinikanirangko seokaha; aro ua manderang kamni biapo re·bae, Ua agangimin kamrangkon dakon, kakket itihas seokgipa ua kamrangko seaha. Katchinikaniko baksa tosusae nion, uarang namen chu·sokgipa ong·a.”

GSAM 31Katchinikania Andalanio Seng·ani

GSAM 31.1Watatar Pitor indake agana je, an·ching katchinikanina, andalo seng·gipa seng·ani gita, gisik on·na nanggen. Katchinikanini seng·ani donggijagenchimode, mikkangchi ong·gnigipa kattarang pilakan andalgipa ong·gen. Seng·ani miksonganiara andalaniko gimaatna ong·a—andalo re·angmitingo, re·ani ramako mesokna, aro ramako rongtalbee mesokna, jedakode re·gipa re·angani ja·man ja·man ramako nikna aro seokna man·gen. “Nang·ni katta,” ine Gitgipa agana, “angni ja·arangna chaki, aro angni ramao seng·ani ong·a.”32 Gisik seng·gipa mande agana, “Kakketgiparangni ramaara seng·gipa seng·ani gita ong·a, jekon chu·gimik salona kingking seng·atna seng·atna ong·a.”33 Indake nika je, an·ching somoini chini ja·man ja·man re·angmitingo, Isolni katta, dingtangmancha Uni katchinikanirangni chu·sokanirango, bang·bate parakgen, aro Sastro pora·gipana ua chongmot seng·ani aro jringjrotni salona dilgipa ramao donggipa ong·a ine rongtalbatsranggipa ong·gen.

GSAM 31Edenoni Bon·kamana Kingking Minggittam Dal·begipa Ong·a

GSAM 31.2Edenoni bon·kamana kingking Gitelni manderangni re·aniko Sastroni seng·ani gita niatmitingo, dingtangmancha parakgipa minggittam ong·a. Skanggipaara Kristoni skanggipa re·baani, mande ong·ani, Emmanuelni re·baani, chong·motan, be·eno parakgipa Isolni re·baani ong·a; gnigipaara andalani salrangni ja·man dal·gipa gital dakani—1260 bilsini neng·nikani, uanon Gitelni kattako ramram manderangoni chu·gimik ong·nasipile donnua—mondolini an·tangni aringgipa obosthaoni ong·katani, aro Sastroko pilakan pora·na aro Uni ska u·ina man·gipa biapo donani ong·a; gittamgipaara a·gilsak a·bachengani somoioniko Uni rongtalgipa katchinikgiparangni ku·sikchi agangimin pilakni gital daka somoirangko racha·na an·chingni Gitelni gnigipa re·baani ong·a; iaara “salrangni dakgrikani,” chong·motan, pap aro kakketni gisepo dakgrikani, bon·chotaniko dakna, aro salrang pilakan re·angenggipa dal·gipa rasongni somoiko ra·bana ong·a.

GSAM 32Katchinikania Bon·kamana Rama Mesoka

GSAM 32.1An·chingni ja·arangko dilna nanggipa seng·ani gita katchinikanini kakket kattana gisik on·e, andalani gisepo an·chingna kakket ramako mesokmitingo, somoini chini ja·man ja·man Kristoni gnigipa re·baaniona kingking katchinikanini kattarangon rama rongtalbee mesokako man·gen ine dingtang ong·na man·jawa. Ia ong·ani gimin, katchinikanini seng·aniko namen ja·rikgiparang dal·gipa sal sepangaha ine chinrang aro mesokgiminrangko nikanisan ong·ja, indiba uamang Gitelni kamko, Ua re·baani somoio tom·tomna uko grongna manderangko tarigipa kakketni aganatarangchi, rongtalbee re·angengako nikgen.

GSAM 32.2Sastro agana je, Gitelni salara manderangni kosako “walo cha·ugipa” gita re·bagen,34; indiba Gitelni kumonggrikani-o donggiparangni gimin indakeba agana: “Jongadarang, na·simang andalo dongja, jedakode ua salara na·simangona cha·ugipa gita sokangna. Na·simang pilakan seng·ani dedrang aro salni dedrang ong·a.”35

GSAM 32Gitelni Dilanirangko Gisik Ra·bo

GSAM 32.3Re·baani cholni somoio Gitelni dilanirangko gisik ra·mitingo, Isolni miksongania Uni manderang An·tangni dakbewal aro uamangna dakgimin Uni bilni parakatanirangko gisik ra·na nanggen ine chongmotan nikna namgipa ong·a. Israelni Isoloni watgipani a·selrangko on·e Gitgipa agana, “Uamang uamangni Jokgipa Isolko gisik ra·jaha, Ua Egypto dal·gipa kamrangko dakahachim; Hamni a·song-o aiao inmanani kamrangko, aro Gitchakgipa Sagaro kenbegipa kamrangko dakahachim.”36 Israelna Gitelni uamang baksa dilanirangko gisik ra·ani namgipa ong·ode, an·chingnaba ua gita namgipa ong·jawa ma? Gitgipa katchinikani git agana, “O angni janggi, Gitelko mitelbo, aro Uni namgnirang pilakkon gualnabe.”37

GSAM 33.1Pilak somoirango Gitelni ning·o Uni ka·sachakanichi papni nokkoloni manderangko ong·katatna, aro salgini Kanaanona napna tarina man·gipa dal·gipa bebearang dongachim; aro ia bebearangko agangipa manderang baksa Gitelni dakbewalrangko chanchina namgipa ong·a.

GSAM 33Chon·begipa Bosturangchi Dal·gipa Chu·sokanirang—D’Aubigné-ni Saki

GSAM 33.2D’Aubigné an·tangni Gital Dakani Itihaso indake agana: “Chasong bang·ao an·tangni kamko tarigipa Isol, Uni somoi sokon namen bilgri bosturangchi uako chu·sokata. Chon·begipa bosturangchi dal·gipa chu·sokanirangko dakaniara Isolni niam ong·a. Ia niam, jean ong·atgimin a·gilsakni pilak biaprangon kam ka·a, itihasoba nikna man·a.”38

GSAM 33.3Skangni somoio, Isol An·tangna dingtangmancha manderangko seoke, An·tangni dingtangmancha a·song ong·atna a·bachengon, Ua Isolko u·igijagipa manderangni gisepo, Chaldeanrangni Ur-o donggipa mande Abrahamko okamchinga. Uaniko a·sel mandearang bang·bate dal·aha; indiba ua manderang a·songni rasongona chuatako man·ahaon, salgini Isol aganaha: “Gitel na·simangni kosako An·tangni ka·saaniko donani aro na·simangko seokaniara na·simang pilak a·songrangna bate bang·gipa ong·ani gimin ong·ja; maina na·simang pilak manderangoni bang·gijagipa ong·a.”39

GSAM 33.4Unikoba, Ua An·tangni manderangko Egyptni nokkoloni ong·katatna miksongon, uamangni dilgipa ong·na, an·tangni bi·sa ong·mitingo an·tangni ma·ani noko ja gittamna donnugimin, aro ja·mano re·mindechi dake alkatra nonggimin ramramgipa kok-o donatako man·e Nile Chio rakkigipa Mosesko seokaha. Ia apsan Moses, u·iani bilsiona sokon, “somoisa papni kusi ong·anirang”ko man·ana bate an·tangko on·ate Isolni manderang baksa neng·nikaniko chakchikani ramako seokaha.40

GSAM 34Gideonni Che·ani

GSAM 34.1Ja·man, Gitel Israelko Midian aro Amalek manderangoni jokatna miksongon, uamangni a·songona “gu·gokrang gita bang·e” re·baaha, aro a·ani biteko nisiate, “Israelna cha·aniko, mesko, matchuko, gadhako mamungkon” donjagipa ong·achim; Gitel Gideonona sa·greko watataha. Ia Joashni depante neng·nikbeani gimin gom bang·gijako dokke, an·tangni bobilrangoni uako donnuenga. Sa·greni Israelko jokatna nanggen ine aganon, Gideon aiao inmanbe indake sing·aha: “Anga maichi Israelko jokatgen? Nibo, angni nokdangara Manasse-o kangal; aro angara angni pagipani noko chon·batgipa ong·a.”41 Ia apsan kangal aro an·tangko chon·gipa mande an·tangni mandete sak 300 baksa, uamangni altubegipa chakirang aro dikkarang baksa re·angaha (gisikni nikanio ua kamara mikrakgijagipa gita nikgen), aro Isolko uamangni bil dakanichi dal·gipa che·aniko man·aha. Jokatna skang Gideon katchinike agangipa Amosni kattarang gita grapna man·ahachim, ua indake sing·aha: “Jakobara sawachi chuatako man·gen? Maina ua chon·begipa ong·a.”42

GSAM 34Matchu Cha·ani Biapo Donggipa Bi·sa

GSAM 34.2Gitelni seokgimin somoio mande jatni Jokgipa atchiaha, aro mes rakkigiparang uko matchu cha·ani biapo tugipa nikaha. A·gilsakni gimin Uni adatangrang aro ma·a-paani, namgipa indiba an·tangko chon·gipa jolgirangko jolkaha. An·tangni a·gilsakni kangalani gimin Jokgipa aganaha: “Okrirangni a·kolrang donga, aro salgini do·orangni bitiprang donga; indiba Mandeni Depantena an·tangni skoko donna biap dongja.”43 Ua an·tangni watatarangko “chon·gipa gadangoniko, chong·motan, chon·batgipa ong·jachim indiba jatchini gadangona sokjachim, uano seokaha. Pilakni miksongania a·gilsakna kamara mandeni ong·ja, indiba Isolni ong·a ine parakna ong·achim.”

GSAM 35Bang·a Gisik Seng·giparangko Okamjaha

GSAM 35.1Dakchenggipa mondolini salrangni kamo Paul indake aganaha: “Isolni mikrakgijagipa ong·anide manderangna bate gisik seng·gipa ong·a; aro Isolni bilgri ong·anide manderangna bate bil gnang. Jongadarang, na·simangni okamaniko niate nikbo, be·eno gisik seng·gipa manderang bang·a okamatako man·jaha, bil gnanggipa bang·a okamatako man·jaha, dal·gipa manderang bang·a okamatako man·jaha. Indiba Isol a·gilsakni mikrakgijagipa bosturangko seokaha jedakode gisik seng·giparangko malu·atgen; aro Isol a·gilsakni bilgri bosturangko seokaha jedakode bil gnanggiparangko malu·atgen; aro a·gilsakni chon·gipa bosturang, aro je bosturangko manderang jechaka, Isol uarangkon seokaha, oe, aro donggijagipa bosturangko seokaha jedakode donggiparangko nosto ka·atgen, jedakode mamung be·enoba Uni mikkango rasong chaatna man·jawa.”44

GSAM 35Reformni Kamo Chon·gipa Manderang

GSAM 35.2Chasong 16-ni dal·gipa Gital dakgiparangni janggi tanganirango ua niamkon nikna man·a. Itihas seokgipa agana: “Gital dakgipa Zwingle Alpine mes rakkigipa nokoni ong·katbaaha; Gital dakani toromni skigipa Melanchthon, loh·gipa kamgipa nokoni; aro Luther, kangalgipa a·kolo kam ka·gipani nokoni.” Luther an·tang gimin aganaha: “Angni ma·a-paa namen kangalachim. Angni paa kangalgipa bol·gipachim (ja·man ua a·kolo kam ka·gipaba ong·aha), aro angni ma·a an·tangni dedrangko rakkina man·gipa bostu man·na bolrangko an·tangni janggilo olaha. Uamang an·chingni gimin namen neng·nikgipa kamko dakaha.”

GSAM 35.3Watatar Jakob manderangko Gitelni dangdike on·anio okamako man·ani gimin agana: “Angni ka·sagipa jongadarang, knachakbo, Isol ia a·gilsakni kangalgiparangko, bebera·anio gamchatgiparangko, aro An·tangna ka·sagiparangna ku·rachakgimin songnokni man·rikgiparangko seokjaha ma?”45

GSAM 35Skangni Methodistni manderang

GSAM 35.4Gital dakgiparangni re·baenggipa ramaoni Methodistni dakbewalni skangni salrangona niatmitingo, je somoio jakgitel ka·sachakanini skianiko ka·tong gimikchi aganachim, an·ching Isolni bil baksa re·baa ine nika. Ua kattako manderangna Kristoni ka·sachakani baksa kakketbee mesokmitingo, aro janggi gnanggipa bebera·anichi ra·mitingo, bebera·giparang an·tangtangni batanggimin paprangoni re·mitelako man·asan ong·ja, indiba rongtalatgipa bilko man·e rongtalgipa janggi tangna man·aha. Methodistni dakbewalni a·bachengani chon·gipa ong·achim, aro toromni kamo donggipa dangdikgiparang aro manderangni bebera·ani aro altubegipa ka·dongani gita pattianiko man·aha.

GSAM 36.1Re·baani chol baksa nangrimgipa ong·anirang aro chagrongani rangko niatmitingo, mandechi chu·sokatgipa Gitelni pilak kamrangni gitan, iani a·bachenganiara kangal aro nikgijagiparangni gisepo ong·achim; indiba ia gimin ua kamko gisik ra·na nanggijagipa ine mamungoba chanchijabo, ia dal·gipa kamni pangchakgipa sakkirangko skang name sandie nigija, jedakode Gitelni sing·aniko man·giparangni gadango na·simang dongjawa: “Chon·begipa bosturangni salko sawara jechaka?”46

GSAM 36Eckni Lutherna Aganani

GSAM 36.2Toromni skiani kakketma ba tol·ma ine uko ra·gipa sak sa ba bang·a manderang gita chanchina ske donggiparangna namgipa ong·china, Luther aro Eckni gisepo ong·gimin agangrikaniko bak gimikoni agana. Luther Sastroni kosako an·tangni biapko donmitingo, Isolni kattana bate manderangni chanchianirangko donani kakket ong·ja ine aganmitingo, Eck indake aganaha: “Mandera·gimin skigipa an·tang saksan indita bang·a mingsinggipa pagiparangko warachakna aro dal·gipa toromni pagiparang, kumonggrikanirang, skigiparang, aro dal·gipa skularangna bate u·ia ine aganna jotton ka·anio uni an·tangko on·atani aro gaora dakgijani gimin anga aiao inmana! ... Isol mandera·gimin pagipani re·baaniona kingking namen bang·a rongtalgiparang aro sakki on·giparangoni kakketko donnuahachimode, chong·motan aiao inmanani ong·genchim.”

GSAM 36.3Ia agananiko Zwingle Zurich-o John Faberna agangipa kattachi nambee agananiko dakna man·achim, je somoio John Faber an·tangni aiao inmananiko indake parakaha: “Bilsi 1200-na rakkigimin skangni dakbewalrangko watgale, Kristiani a·gilsak bilsi 1400-na tol·e dongachim ine rongtalbee aganani gimin maiko dakaha ine aiao inmanani ong·a.” Zwingle gronggija aganaha je, “tol·aniara uako bebera·ani bilsi 1400 dongahama dongjahoma ine tol·ani ong·na bon·jawa, aro Isolko olakkianio dakbewalna rongtalgipa Sastro-rangoniko pangchakani ba sakki man·jaode, ua dakbewalni skang ong·ania mamungba ong·ja.”47

GSAM 37Gitelni Katta aro Manderangni Gisik Seng·ani

GSAM 37.1‘Kakketara maia?’ ine sing·aniko Gitelni kattachi chanchie ka·gija manderangni chanchianirango ka·dongani gimin kengipa kattako katchinikgipa Hosea indake rongtalbee agana: “Na·simang namgijako a·ako chipe, namgijako bite ra·aha; tol·ani biteko cha·aha; maina na·simang an·tangtangni ramao, na·simangni bil gnanggipa manderangni bang·anio ka·dongaha.”48 Mande-ni ka·tongni ja·panganiara pangnan mandeo ka·dongna miksonggipa ong·a; indiba Gitel “chakatbae a·ako kenbegipa dake jikrikatgen” ine somoi sepangon, katchinikgipa Isaia mikrakatna indake agana: “Na·simang manderangoni re·angbo, uamangni rang·sita nakdrimrango donggipa ong·a; maina uamangko badita gamchata ine channa nanga?”49

GSAM 37.2Sastroo an·chingni ia ramao donggipa kenaniko mikrakatako man·aha gimin, Re·baani cholko chon·gipa a·bachenganichi ba a·gilsako dal·gipa ine chanako man·giparang iani mikkangko ra·gijagimin gimin, uko jajrenggijagipa ine chanchijabo. Indiba pilakan uani miksonganirangko name chanchina nanggen. Kakketa gamchatgipa ong·a; iako tosusae nion manderangni chanchianirangsan gamchatgijagipa cha·tani gita ong·a.

Notes

  1. 2 Timoti 1:9 ↩
  2. David H. Montgomery, “Americani Itihasni Dal·gipa Ong·anirang,” 1902-ni pe·ani, jak 8, 9, ↩
  3. Ibri 6:19. ↩
  4. 1 Thessalonikarang 2:19. ↩
  5. Watatarang 24:14, 15. ↩
  6. Watatarang 26:6-8. ↩
  7. Watatarang 28:20. ↩
  8. Taitus 2:11-13. ↩
  9. 1 Pitor 1:3-7. ↩
  10. Isaia 45:18. ↩
  11. Git 115:16. ↩
  12. Aganprakgipa 7:29. ↩
  13. Deuteronomi 32:8, ↩
  14. Watatarang 17:26-28. ↩
  15. Isaia 60:21. ↩
  16. Isaia 33:24. ↩
  17. Git 37:11. ↩
  18. 2 Pitor 1:16-19. ↩
  19. Mati 16:28 ↩
  20. Luk 9:27. ↩
  21. 1 Korinthirang 15:51, 52. ↩
  22. Johan 13:19. ↩
  23. Isaia 46:9-10. ↩
  24. Isaia 48:3-7. ↩
  25. Parape·ani 22:10 ↩
  26. Parape·ani 1:3 ↩
  27. Deuteronomi 29:29 ↩
  28. Mati 24:15 ↩
  29. Isaia 29:11-14 ↩
  30. 2 Pitor 1:20-21 ↩
  31. Johan 16:13 ↩
  32. Git 119:105 ↩
  33. Toe Skianirang 4:18 ↩
  34. 1 Thessalonika 5:2; 2 Pitor 3:10 ↩
  35. 1 Thessalonika 5:4-5 ↩
  36. Git 106:21-22 ↩
  37. Git 103:2 ↩
  38. Gital Dakani Itihas, ki·tap 2, odhai 1, para 1 ↩
  39. Deuteronomi 7:7 ↩
  40. Ibri 11:25 ↩
  41. Bichal Ka·giparang 6:4, 5, 15 ↩
  42. Amos 7:2 ↩
  43. Mati 8:20 ↩
  44. 1 Korinthi 1:25-29 ↩
  45. Jakob 2:5 ↩
  46. Zekaria 4:10 ↩
  47. Wylie-ni Protestantni toromni Itihas, odhai 12, para 16, 17; Casselni ong·atani, jak 458 ↩
  48. Hosea 10:13 ↩
  49. Isaia 2:22 ↩

Note

Back