Odhai 6 — Aga·ata Kat aro Kattako Ra·anggipa Manderang
GSAM 108.1“Nikaniko sebo, aro uko poraigipa katna man·na gita plengrango rongtale sebo. Maina nikani tik ka·gimin somoinan ong·piti; indiba bon·kamao ua agangen, aro tol·jawa. Ua ru·utoba, una sengbo; maina ua sokbachongmotgen, ja·manchakjawa.”1
GSAM 108.2“Aro anga nikaha, gipin sa·gre saksa salgini jatchio bilenga, a·gilsako donggiparangna aro pilak jatna, ma·chongna, ku·sikna aro manderangna skiprakna jringjrotni nama kattako ra·bitenga. Ua gam·gipa ku·rangchi indine agana, Isolna kenbo, aro Una rasongko on·bo; maina Uni bichalni konta sokbaha. Aro salgiko, a·ako, sagalko aro chirangni chimikrangko dakgipako olakkibo.”2
GSAM 108.3Re·baanini gimin aganprakgiparanga indine aganaha, katchinikgipa Habakukni janapgimin ia “Nikani” aro uni “tik ka·gimin” somoio Daniel aro Parape·ako segipani katchinikanirangni nikanirangba gnang. Uamang uarangko an·tangtangni Katchinike mesokani noksarango indita rongtale sale mesokaha je, talataniko poraigipa chong·motan “katange” gipinrangnaba ua u·ianiko on·na man·achim.
GSAM 108Tik ong·e agangimin Aga·ata kat
GSAM 108.4Adventist manderangni aganprakaniara Paulni Felixni mikkango agangimin “Toromi ong·ani, an·tangko bam·atani, aro re·bagnigipa bichal” ine agananisan ong·jachim. Sastroko pe·e seani kamko matchotani ja·mano, sina on·tisa skang Martin Luther indine aganaha ine aganako man·gipa kattaba ong·jachim: “Bichal chel·ao dongjaha ine anga bebera·a; oe, Gitel An·tang bilsi ritchagittamna bate chel·e dongjawaha.” John Wesleyni “bilsi ritchasa mangni ja·mano bilsi hajalsani somoi a·bachengnaba donga ine chanchia” ingipaba ong·jachim. Adventistrang indine aganaha, Parape·a 14:6, 7-o chinchi mesokgimin “Uni bichalni konta sokbaha” ingipa Aga·ata katko, aro Parape·a 10:6-o “Somoi aro dongjawaha” ingipa chrikaniko uamang aganengachim. Indakgipa katchinikaniko “re·bagnigipa,” “bilsi ritchagittamni ja·mano” ba “bilsi ritchasani ja·mano” re·bagnigipa ong·ani gimin agananichi chu·sokatna man·jawa; indiba tik ka·gimin somoio “sokbaha” ine agananichisa chu·sokatna man·gen. Kosako janapgimin katchinikanirangni nangnikgimin gitan tik ong·e agangimin indakgipa Aga·ata katkon Adventist manderang a·gilsak gimiko aganprakaha.
GSAM 109Kristoni re·baani somoio bichal
GSAM 109.1Ia Aga·ata katko skanggipa changna aganprakon, pilak Kristian dolrangan Kristoni Gnigipa re·baani somoio bichal ong·gen ine bebera·achim. Uni gimin, ua obostao donggipa manderang ua chanchianiko rim·kingking bichalni konta sokbaha ingipa Aga·ata katko on·ode, Kristoni Gnigipa re·baaniko aganprakna nanggenchim. Chong·motan, Aga·ata katna bilko on·gipa aro manderangni gisikko bilakbaten nangatgipara tik ka·gimin somoini gimin aganprakani ong·achim. Skang uamang a·gilsakni bon·kamani “Jihudirangni bilsi” 1843-ni gisepo ong·gen, aro ua somoian March 21, 1843 aro March 21, 1844-ni gisepo ong·a ine aganaha. Ia somoi re·angani ja·mano, katchinikgimin somoirang bon·kamna tik ong·gipa salko tik ka·aha ine an·ching 1844 bilsini Walni jatchio chrikani-o poraia. Uara Jihudirangni snigipa jani chikkunggipa sal, chong·motan Oktobar 22, 1844 ong·achim.
GSAM 109Sal 2300-ko chanani
GSAM 109.2Ua somoi, chong·motan 1843-ni pangchakanira Daniel 8-ni Sal 2300 ong·achim. Uamang indine aganaha: songnokrangko mesokna matburungrangko jakkalgipa katchinikanirang baksa ia “salrang” nangrimani gimin, Chanani 14:34 aro Ezekiel 4:5, 6-o on·gimin gita chinchi mesokgimin somoiko Gitelni talatani gita “salrangko” bilsirangni chin dake jakkalna nanga. Daniel 9-ni anti sotsni, chong·motan sal 490, Sal 2300-ni skanggipa bak ong·na nanga, aro ua somoi minggnian apsan somoio a·bachengaha. Daniel 9-o on·gimin anti sotsnini a·bachenganiko mesokgipa ong·aniara “Jerusalemko dakpilna aro rikna ge·etanini ong·katani” ong·achim. Ezra 7-o segimin gita, ua ge·etani Artaxerxes Longimanusni snigipa bilsio, B.C. 457-o, ong·kataha.
GSAM 110.1Ian anti sotsnini a·bachengani ong·chongmotgipa tarik ong·a ine ia ong·ani mesokaha: B.C. 457-oni tiktak anti sotdok skuo, chong·motan bilsi 483-ni ja·mano, A.D. 27-o, Kristo Johanni jako napbolako man·e, “Somoi chu·sokaha” ine agane An·tangni dangdike on·ani kamko a·bachengaha,3 aro uandake gipinrang. A.D. 27-o Kristoni dangdike on·ani kamni a·bachengani, ua tarikoni bilsi gittam aro adhani ja·mano, “[sotsnigipa] antini jatchio [jatchibako]” Uni chisolo datkapako man·ani, A.D. 34-o Jihudirangni gisepo dingtangmancha kamni bon·kamani, aro uni ja·manonin Gipin jatrangna watata ong·gipa Saulni gisik pil·ani, anti sotsni ua tarikon bon·kamchongmotaha aro uni gimin B.C. 457-on a·bachengaha ine sakkiko on·aha. Uamang indake chanaha: 2300-oni 457-ko ra·galode, 1843 dongkua. Aro ua bilsi 457 Kristona skang ong·ani gimin, Sal 2300-ni bon·kamaniko an·ching 1843-ni bon·kamao man·a.
GSAM 110Jechakgiparangni ku·rachakanirang
GSAM 110.2“Bebeko jechakgiparangni gisepo bebena chakpake ku·rachakanirangan dal·batgipa sakkiko on·a” ine kakket ong·e aganaha. Re·baanini Aga·ata katko jechakgiparangoni saksaba Gitelni manderangni Sandiani bichal Kristoni re·bana skang ong·gnigipa ong·a ine mesokjaha; indiba ia kattao uamanga Adventistrang baksa apsan chanchie talataha. Ia kattani sakkina an·ching mingsinggipa jechakgipa sakgnini kattarangko ra·e on·enga.
GSAM 110.31842-o Bostonni Marlboro Street olakkiani noko Adventistrangko jechakna skiprakmitingo, Mandera·gipa N. Colver indine aganaha:—
GSAM 111.1“Ia salrang bilsirang ong·ode, a·gilsak 1843-o bon·kamgen; skulni depante sakantian iako nikna man·a. Maina 490 Kristoni siani somoio bon·kamahaode, Sal 2300 1843-o bon·kamgen; aro gipin maiba ong·gniko mesokna man·jaode, a·gilsak bon·kamna nanggen, aro uko maikai mesokna man·gen anga nikja.”
GSAM 111.2Ua somoi mangon, dal·gipa skigipa Stuart indine aganaha:
GSAM 111.2“Ian dingtangmanchagipa ong·ani ong·a je, England aro Americani manderangni gisepo Sastroko pe·e talatgiparangni bang·batarangan bang·a bilsirangna Daniel aro Parape·a-o janapgimin salrangko bilsirangko mesokgipa ba chinrang ine ma·sironge re·baaha. Ia bang·ao jakkalgipa, chong·motan pilakni gitan jakkalgipa ine aganna man·gipa bewalni a·bachenganiko sandie nikna anga neng·nikaha.”
GSAM 111Dal·gipa skigipa Bushni Saki on·ani
GSAM 111.3Dal·gipa skigipa Bush indine aganaha: “Je mande Mandera·gipa Millerko uni somoini kattao jechakode, uni bilakbatgipa bakon uko jechakenga. Uni somoira kakket ong·a; indiba ong·gnigipa ong·anini gimin ua brangaha.” Bush Kristoni re·bana skang a·gilsak gimikni manderang gisik pil·gen ine bebera·gipa ong·achim. Bilsi hajalsani somoi 1844-o a·bachenggen ine uni chanchiani ong·achim.
GSAM 111.4Re·baanio bebera·ani dangdike on·giparang uamangni mande jinmana skianirango indine skiaha: Daniel 2-ni bimangni ja·arangko ro·ongni dokgnigipa aro salgini Isolni An·tangni songnokko song·gnigipa somoio, ua bimangni chinchi mesokgimin obostao dingtang dingtang jatrang dongchongmotenga ine a·gilsakni itihas mesoka. Aro odhai 7-o, “Salgi gimikni ning·o donggipa songnok, aro sason ka·ani bil, aro songnokni dal·aniko Chubatgipani rongtalgiparangna on·gen” ingipa somoiba ong·achim. Gitel paraknasiengon nikgniko Sastroni agansoagimin gitan ong·telaigipa a·gilsako, songnokni sasono aro manderangni dakbewalo chinrang dongchongmotenga ine uamang gisik on·china aganaha.
GSAM 111Salgio aiao inmananirang
GSAM 111.5Gitel katchinikgipa Joelchi indine agana: “Anga salgirango aro a·gilsako aiao inmananirangko, an·chiko, wa·alko aro wal·kuni krongrangko mesokgen. Gitelni dal·gipa aro kenbegnigipa sal re·bana skang, sal andalana aro jajong an·china pil·gen.”4 Re·anggimin ritcha bilsirango salgroo nikgipa teng·suanian (jeko manderang salgroni teng·suanirang ine mingronga) katchinikgipani talatgimin baksa meligipa “wa·al aro wal·kuni krongrang” ong·a ine Adventistrang bebera·aha aro skiaha. Aro itihasoni man·na amgipa nambatgipa u·iani gita (an·ching sakkina Edinburg Pilak U·iani Ki·tapko janapenga), ia somoina skang uko namen on·tisa mangmang nikrongachim.
GSAM 112.1Indake, Gitelni ta·rake re·bagnigipa Aga·ata kat a·gilsakni chel·batgipa biaprangona re·angmitingo, bebeko bilakbatatgipa aro manderangni gisikko nangatgipa chinrangko salgio mesokaha.
GSAM 112.2Januari 25, 1837-o wa·al gita salgroni teng·suani namen nitobee nikaha. Ian Gitelni dal·gipa salna skang ong·gnini gimin katchinikgipa Joelni agansoaniona bang·a manderangni gisikko srongen dilanga gita nikman·aha. Ia nikani gimin ka·mao on·gimin talataniara Oktobar 22, 1839-ni New York Badingani Parakatgipa-oniko ra·aha. Ian segipani Victor, Ontario County, N.Y.-o an·tangni nikgimin baksa tiktak melia.
GSAM 1121837-ni wa·al gita salgroni teng·suani
GSAM 112.3“An·chingni poraigiparang jajagija gisik ra·gen gita, Januari 25, 1837-ni atamo a·songni dingtang dingtang bakrango ia apsan aiao inmanani [salgroo nikgipa teng·suaniko miksonga] namen niksengaha. Je biaprangni a·ako suuli pinaha, uano nikaniara skang mamung saloba nikgijagipa gita nitobeaha aro ‘kenbegni’ ong·aha. A·brini sepango donggipa biap mingsao uko nikgipa manderang chingna indine aganaha, uara ‘a·brioni ritchongongipa wa·alni chipakrang’ gita nikachim. Aro man·gimin u·iani gita, bang·bata biaprango a·ako pingipa suuli an·chi baksa brinenggipa wa·al gita nikaha. Kosakoba (watatani agana gita) ‘salgirang wa·alo kamenga’ ine, bon·kamgipa salni gimin katchinikgipani talatgimin baksa inditan meliaha je bang·a manderang aiao inmanaha. Uko nikgipa bi·sarang kenaha aro bichalni re·baani ong·engama ine sing·aha; aro matburungrangba kenbegipa ong·e moaaha.”
GSAM 113.1Katchinikgipa Joelni ia chinko Americao mangmang mesokjaha. Great Britaino Gitelni re·baani gimin skiani kattako bang·a manderang u·irorobamitingo, ua a·songni salgioba apsan chinko mesokaha. Oktobar 22, 1839-ni New York Badingani Parakatgipa ua a·songo Septembar 3-ni walo nikgipa dingtangmanchagipa aiao inmanani gimin Londonni songbadrangoniko ia kattarangko ra·e on·aha:—
GSAM 1131839-ni salgroni teng·suani
GSAM 113.2“LONDON, SEPTEMBAR 5 [1839].—Bristibarni wal konta chikkung aro me·japni pring konta gittamni gisepo, bang·a re·anggimin bilsirangni gisepo nikgipa aiao inmanani, chong·motan askirangni ga·akani aro salgroni teng·suani, iarangni nitobatgipa mingsako salgio nikaha. Ia dingtangmanchagipa aiao inmananini skanggipa chin konta chikkungna minit chikkung skang nikaha. Uano biba gita nikgipa rong chengbrejagipa gitchak teng·suani nikna man·gipa salgi bakni salgrooni do·aha aro ka·sne ka·sne salgini jatchiona gipangaha. Konta chikkung ba chikkung bajie minit chikbonga mangona, salaramoni saliramona salgi gimik dal·begipa teng·suani dal·gipa ba·ra gita ong·aha. Iako nike kenbegni ong·aha, aro ian dal·begipa kenbegnigipa wa·al kamanini teng·suani gitan nikachim. Teng·suani bang·e dingtang dingtang ong·roraha; changsao ong·onanga gita nikachim, aro rang·san ja·mano namen ching·e do·taiaha. Uni gisepo brinenggipa dal·gipa wal·kuni dolrangko bilding bilding dake re·engako nikaha, aro nikgipa sakantian uara ‘namen dal·begipa wa·al kamani’ ong·a ine bebera·chongmotgipa gita nikman·aha.
GSAM 113.3“Songjinma dal·gipao kenani namen dal·beaha; hajal hajal manderang kenbegnigipa ong·siatani ong·enga ine chanchigipa biapni gita katangengachim. Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Roadni wa·al kimitgiparangni biaprangni garirang, aro Londonni saliramni biaprangni garirangkoba—chong·motan Londonni pilak wa·al kimitani garirangkon—gurerangko nangchape, ‘nisiani biap’ ine chanchigipa biapona ramramna bate ta·rake katataha. Uarangni ja·mano gipin garirang, guresalgiparang aro namen bang·a mande jinmarang ja·rikangaha. Branganiko ma·sina skang, adita wa·al kimitani garirang High Gate aro Hallowayona [ma·il bri mang] sokangaha. Ia nikanirang konta gnina bate dongaha, aro pringona ua nikani namen nitobeaha.
GSAM 114.1“Pring konta gnio ua aiao inmanani namen nitobegipa aro talatna namen neng·gipa nikaniko mesokaha. London gimik saljatchini gitan teng·suaha, aro balwa namen rongtale nikaha. Janapgimin somoio salgini salgipeng bak aram gri ong·oba, namen andalachim; indiba channa amgijagipa askirang nitobee ching·achim. Salgini nalsagipa bakde dingtangmancha indiba namen nitobegipa dingtanganiko mesokaha; uara namen rongtalsrangaha, aro teng·suani namen ching·achim. Ga·akgipa aski teng·suanirang dontonggija changni chang re·baaha, aro uarangni ching·ani apsan ong·jachim. Uarang salgini jatchio ong·katbaaha gita nikachim, aro bretanga gita nikjana kingking gipangaha. Iako nike gisik rang·sanan aiao inmanbeaha. Hajal hajal chon·gipa askirang salgini ku·chotni kosako ong·kate, a·gilsakchi indita ta·rake bilonbaaha je, mikronchi uarangni ramako ja·rikna gitiksa mangmang man·achim. Uarangba bretanga gita nikachim aro nikna man·gipa salgi bak gimikna gitchak-simgipa bibako salataha. Rongrang namen nitobegipa ong·achim.
GSAM 114.2“Konta gni bajie minit sotgittamon ua nikani andalpilaha. Ua andalani gimaangon salgini kosak jatchio, aro a·songni salgipeng bakni kosako chadenggipa andalani ku·chotni samtangtango, teng·sugipa sundareko nikataha. On·tisa ja·manon uni oniko rupa gita ching·gipa teng·suani krongrang gipangaha. Uarang aiao inmanbee bang·roroe apsan somoio ong·katgipa gitchak biba baksa brinengaha. Uarang chu·batgipa biapona sokon, ua nikaniko chanchina mangba amjawachim. Askirang pilakchina bilwilengachim, aro konta brina kingking indake ong·aha; unon pilakan gimaangaha.”
GSAM 114Salo dingtangmanchagipa nikanirang
GSAM 114.3Tangenggipa skiprakgiparang Gitelni re·baani gimin bebeko aganprakamitingo, a·gilsakni dingtang dingtang biaprango bang·a aro dingtang dingtang aiao inmananirangko salgio nikaha. Iarangoni, 1843 bilsini Disembaro Norwich, Englando salni nikaniko mesokanina mangmang an·chingni ki·tapo biap gnang. Apsan indakgipa mingsa New Haven, Conn.-o Septembar 9, 1844-o, saljatchina skang aro ja·mano konta gnimangna ong·aha, aro hajal hajal manderang uko nikaha.
GSAM 115Salni dingtangmanchagipa nikani
GSAM 115.1Ning·ogipa chon·gipa dul salni bimangko mesoka. Uara rong chengbrejagipa komola rong ong·achim. Saloni apsan ong·gijagipa chel·ao uko duulgipa dul ronggnini a·palgipa bakba apsan rong ong·e nikaha; indiba ia dulrangni ning·gipa bak namen rimit ong·achim. Ua dulrangni ning·o salgira andilgipa a·mang rong ong·e nikaha; aro salni gitachiko aro uni ka·machi re·angipa dal·gipa dul ronggittamde rongtale ching·gipa teng·suani gita nikaha.
GSAM 115.2Englando ong·giminni gimin Londononi E. Lloydni Januari 3, 1844-ni chittio an·ching indake poraia:—
GSAM 115.3“Norwich aro uni samtangtango donggipa a·songni mongsonggipa manderang dingtangmanchagipa ‘salo chinko’ nikaha, jeko Englando skang mamung saloba nikkujachim. Uko re·anggimin Disembaro saljatchi konta 12 mangon nikaha, aro konta gnina kingking dongaha. Ian uano donggipa manderangko namen kenataha. Jong-giparang Winter, Burgess aro Routon ua songjinmao uamangni nama katta aganani kamko a·bachengna gitik skang ian ong·aha. Bebena ramako tarisoaha gita nikman·aha, uni gimin uamang uano name chu·sokaniko man·aha.”
GSAM 116.1New Haven, Conn.-o ong·gipa ia aiao inmananini golpoko Oktobar 10, 1844-ni Walni jatchio chrikani-o on·aha, aro uko Septembar 10, 1844-ni New Haven Rakkigipa-oniko ra·aha. Chrikani-o on·gimin golpoo songbadko tarigipa indine agana, “Ia aiao inmananini a·selko an·tangna chu·ongnikatgipa gita darang u·iani sandigipaba talatna man·kujaha.”
GSAM 116.2Septembar 9, 1844-o New Haven, Conn.-o sal baksa nangrime nikgipa ia nikanini golpoko Septembar 12, 1844-ni Hartford Katta Ra·bagipa-oba su·ongaha, aro uano indine sea:—
GSAM 116.3“Sombar, Septembar 9, 1844-o saljatchina skang aro ja·mano konta gnimangna salni samtangtango donggipa dulrangko an·chingni songjinmani bang·bata manderang gisik nangbee nirikaha gita nikman·aha. Aro iarang indakgipa nikanirang aro uarangni a·selni gimin batesa ma·sina gisik on·e sandina skaniko chakatataha.
GSAM 116.4“Ia teng·suani dul ru·ute dongani gimin dingtangmanchagipa ong·aha aro nirikna namgipa cholrangko on·aha. Saljatchi mango uano mongsongbate chu·gimikgipa dul ronggni dongachim: mingsara digri sotbri bonga mang apalgipa, aro sal uko duulgipa dulni jatchio dongachim. Minggipinra digri sotsni gni mang apalgipa; uni jatchi salgini kosak jatchio dongachim, aro uni ku·chot salni gitachiko re·angachim. Chon·batgipa dul baksa uni dal·batgipa jatchini ritingni gita donggipa, aro dul ong·aoni on·tisa mangmang dingtanggipa dimbikgipa dulba dongachim. Salni mikkang tongtong, salgini kosak jatchioni digri sotgittam dok salgroo, ua dal·gipa dulko uni jatchiko batsranggipa ritingni ro·a baksa apsan ba apsan mang ong·gipa minggipin dul ronggni tongachim. Ia gronggrikgipa biapo teng·sugipa dake nikaha, jekon ching·gipa dul ronggittamni teng·suani nangrimon ong·telaian man·genchim. Salko duulgipa dul sundareni rongrangko mesokachim, aro bang·a changon namen ching·e nitobee nikachim. Minggipin dulrangde gipok ong·achim aro saloni chel·bata gita teng·suani komibataha. Indioba dingtang dingtang somoirango salaram aro saliram minggnionba rong dingtanggrikgipa [sundareni] rongrang gnanggipa dulrangni chon·gipa bakrangko nikachim.... Indake rikgiminni apsan ong·aniara teng·suani dulrangni ong·kataniko sason ka·gipa maiba niamo pangchakna nanga; indiba ua niamni bewalko chu·gimik ma·sikuja.... Salko duulgipa dulni ong·kataniko talatna namen neng·nikjaha, maina uni a·sel sundareko ong·atgipa baksa on·tisa apsan ong·a. Indiba uni ku·chot salni jatchio donggipa dulni ong·baani gimin talatna bate neng·nika ine nikaha.”
GSAM 117Sastroni Katchinike Agananirangko Chu·sokatgipa Aiao Inmananirang
GSAM 117.1Salgio nikgimin ia aiao inmananirangko England aro America-o maikai jakkalahachim, uko an·ching Sylvester Bliss-ni segimin, 1843 bilsio Boston-o ong·atgimin Mati 24gipa Odhaiko Talatani ingipa ki·tapko poraie u·ina man·a. Kosako janapgimin golporangoniko mitamko ra·e seanini ja·mano, ua indine agana:—
GSAM 117.2“Indake, bebeni Sastroo katchinike agangimin ‘dal·gipa chinrang’ aro ‘kenbegnigipa nikanirang’ pilakan chu·sokaha gita nika; Jokatgipa Uni re·bana skang ong·gen ine agangiminrangba apsan chu·sokaha gita nika.
GSAM 117.3“Bolrangni bijak ba·ani ding·kari sepangahani chin ong·a gitan, ia chinrang chu·sokon, Kristoni re·baani sepangaha, cholgugarango ong·aha ine Kristianrang namen ka·dongbee u·ina nanga. Uko u·ina on·anisan ong·ja, indiba an·chingni Jokatgipa uamangko uko u·ina ge·eta.”5
GSAM 117KATAKO RA·ANGGIPARANG
GSAM 117.4Gnigipa re·baani Aga·ata katko skang parakatani somoio uni mongsonggipa bakrangoniko mitamni gimin an·ching gisik on·atmanaha. Da·o ua dal·gipa parakatani kamo mongsonggipa bakko ra·gipa mitam manderangni gimin nianiba gisik nanggnigipa ong·naba donga. Ua chrikani katako agangipa, ua somoio gipin a·songrango changa-sapabatsranggipa torom skigiparangni gisepo donggipa bang·en manderangni bimungrangko an·ching janapmanaha. Da·o America-o dilgiparangoniko mitamko, Gitel kamni bojako donatgimin manderangko, an·ching niode, ia Re·baani cholo Gitelni jak chongmotan dongaha ine una batenba mesokgen.
GSAM 118William Miller
GSAM 118.1Skanggipa, an·ching William Miller-ni gimin nigen. United States-o Re·baani cholo ua namen mongsonggipa ong·ahani gimin bang·a manderang ia cholko “Miller-ni skiani” ine mangmang u·ia.
GSAM 118.2William Miller 1782 bilsini 2gipa jao Pittsfield, Mass.-o atchiaha. Bi·sa ong·mitingoan uni gisikni bil aro kam ka·ani gipinrangna bate donganiko nikna man·aha. Bilsirang re·angon, un baksa donggipa pilak manderangna ia chinrang bang·baten rongtalaha. Uni be·en rakgipa ong·achim; uni gisik tarake kam ka·a aro ong·telao nambee dal·gimin ong·achim; uni cholonoba dos nangatna gita mamung dongjachim. Ua a·jani skulo bilsi adita mangmang poraiaha, aro uano poraiani cholrang komibeoba, uni u·iani uano pangnan kam ka·gipa skigiparangnaba batmanaha ine bang·a manderang ku·rachakaha.
GSAM 118.3Miller 1802 bilsio bia ka·aha aro Poultney, Vt.-o songdongaha. Poultney-o songdongna re·angani somoionin uni ripengrang ong·gipa, aro a·gilsakni dakchakani gimin ua bang·en grora donggipa manderang, bebera·gijani skianirang aro Isolko ong·atgipa ine ra·chakeba Uni parape·aniko ra·chakgijani skianirangchi gisik nangatako man·gipa ong·achim. Uamang cholon namgijagipa manderang ong·jachim; jatrik dake uamang namgipa a·songni manderang ong·achim, aro bang·bata somoio tom·tome cholon ka·gipa, manderangna ka·sagipa aro namako dakgipa ong·achim. Indiba uamang toromni bebeni toani ine Sastroko jechakachim, aro Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen aro gipinrangni searangoniko dakchakaniko ra·e, uamangni uko jechakani kragipa ong·a ine mesokna jotton ka·achim. Miller ia ki·taprangko gisik nange poraiaha, aro bon·chotaon ua Isolko ong·atgipa ine ra·chakeba Uni parape·aniko ra·chakgijagipa ong·aha ine parakatna a·bachengaha. Indakgipa uni janggi tangani 1804 bilsini mangonin a·bachenge bilsi chigni ong·aha ine uan aganaha.
GSAM 118.4Sipairangni dilgipa kaptenni kamna donatako man·e, ua 1810 bilsio sipai ong·aha. Sipaioniko re·bapilon, ua 1812 bilsio game cha·na a·bachengna an·tangni nokdangko Low Hampton, N.Y.-ona jitataha. Game cha·gipa ong·e, ua poraina bate somoiko man·aha. Isolni parape·aniko ra·chakgijagipa uni chanchianirang da·oni janggi tanganini nalsa katchaanina mamung ka·donganiko on·ja ine ua nikaha. Gopramni nalsao pilakan andala aro duk on·gipa ong·achim. Uni an·tangni kattarango:
GSAM 118.4“Chu·gimik gimaatako man·ani ingipa chanchiani ka·tongko ka·sinatgipa ong·achim, aro an·chingni dakgiminna aganchakna nanganide pilaknan gimaatako man·ani chongmot ong·achim. Angni skoni kosako salgirang pitol gita, aro angni ja·ani ning·o a·a sil gita ong·achim. Jringjrot!—ua maiachim? Aro siani!—ua maina ong·achim? Anga baditana chanchibataha, baditan uko sakkichi mesokna chel·bataha. Anga baditana chanchiaha, angni bon·kame ra·gimin kattarang baditan bilding bildang ong·bataha. Anga chanchianiko dontongna jotton ka·aha, indiba angni chanchianirangko sason ka·na man·jaha. Anga chongmotan namen duk man·gipa ong·achim, indiba a·selko u·ijachim.... Uni ru·utgijan ja·mano, rang·san Jokatgipani cholon angni gisiko rongtalbee napaha. An·chingni niam pe·anirangna An·tangan nangrimatani kamko ka·e, papni sastiko chakna nangaanioniko an·chingko jokatna gita namgipa aro ka·sachakgipa saksa dongnaba donga gita ong·aha. Indakgipa saksa baditan ka·sagnigipa ong·genchim ine anga uanon u·iaha; aro indakgipani jakpongrangona an·tangko on·kange, Uni ka·sachakanio ka·dongna man·gen ine chanchiaha.”
GSAM 119William Miller-ni Gisik Pil·ani
GSAM 119.1Ua indineba aganaha:
GSAM 119.1“Angni nangnikgipa Jokatgipako Sastroan mesoka ine anga nikaha; aro Isolni gisik nangatgimin ong·gijagipa ki·tap maikai papao ga·akgimin a·gilsakni nangnikanirangna inditan chu·soksrange kragipa niamrangko parakatna man·genchim ine chanchie aiao inmanaha. Sastroara Isoloni parape·ani ong·chongmotna nanga ine anga ku·rachakna nangaha. Ua angni katchaani ong·aha; aro Jisuo anga ripeng saksako man·aha.... Da·o Sastroko poraian angni mongsonggipa kam ong·aha, aro anga namen katchae uko sandiaha ine bebekon aganna man·a. Uni samsanbakba angna aganako man·kuja ine anga nikaha. Skango anga maina uni nitobegipa bewal aro rasongko nikjachim ine aiao inmanaha, aro anga basakoba uko jechakna man·ahani gimin aiao inmanbeaha.”
GSAM 119.2William Miller an·tangni Sastroko poraiani bewalko indine talata:
GSAM 119.2“Angni skangonin ra·bagimin chanchianirangko pilakkon donangna, Sastroni kattako Sastroni katta baksa chu·gimikan tosusana, aro niam gita tik ka·e poraina anga miksongaha.... Rongtalja kattako man·on, un baksa nangrimgipa pilak kattarang baksa uko tosusaa angni dakbewal ong·achim; aro Cruden-ni dakchakanichi, ua rongtalja bako donggipa mongsonggipa kattarangko man·gipa pilak Sastroni bakrangko anga nirikaha.... Indake anga Sastroko skanggipa chang poraion, bilsi gni mangna uko poraina jotton ka·aha, aro Sastroan an·tangko talatgipa ong·a ine chu·gimik ka·dongaha.
GSAM 120.1“Indake poraimitingo, batanggimin somoio chu·sokgimin katchinike agananirangko, mikkangchi chu·sokna dongkuenggiparangni chu·sokani bewalko bichal ka·ani toani dake ra·na man·ode, Kristoni gisikni songnok sason ka·ani gimin manderangni bang·e ra·gipa chanchianirang—chong·motan a·gilsak bon·na skang ia a·gilsako bilsi hajalsa songnok sason ka·ani aro Jihudirangni re·bapilani—Isolni Kattachi mangrakataniko man·ja ine anga ka·dongaha.... Pagipani pilak rasongo, salgini aramrango re·bae, Jisu Kristo ia a·gilsakona changsatai re·ongonpilgen ine Sastrorang rongtale skia ine anga nikaha.
GSAM 120.2“Sastroko poraio anga indakgipa katchaaniko man·aha, jekon uni skianirangoniko man·na ama ine anga skango chanchisojachim. Jokatgipani re·baani somoiko man·na ka·dongsoani gri anga uko poraina a·bachengaha, aro angni bon·kame u·ianiona sokgiminko skangode bebera·na amsokjachim; indiba sakkirangni bil angko inditan nangaha je angni ka·donganiko jechakna man·jaha. Angni bon·kame ra·gimin chanchianirango anga mangrakatako man·nasipilaha, aro Jokatgipani re·baanina sengna, mikrakna aro bi·na a·bachengaha.”
GSAM 120.3Aro ua indine agana:
GSAM 120.3“Anga bebera·aha; aro a·gilsakni manderang bebera·e, Uni re·baanio Bichal Ka·gipa aro Bia Ka·gipa Chawako grongna tarina man·china, ia skianiko parakatna nangani angni gisiko uanon napaha. Angni ru·utgipa aro namen duk on·gipa dakmajoanirangko iano kimkim aganna nangja. Bilsi bang·ani ja·mano, Isolni Gisikchi, bebeni bilchi, aro janggirangna ka·saanichi, angni chisolko de·e, sienggipa aro gimaaniona re·enggipa a·gilsakna iarangko parakatna anga didiatako man·aha ine aganode chu·onggen.”
GSAM 120.4Gipin a·songrango ia Aga·ata katchi kam ka·na didiatako man·giparang gitan, Miller-ba skangode manderangni poraigipa koborrango aro chonchongipa ki·taprango see ong·atachi an·tangna on·gimin kamko chu·sokatna chanchiaha. Ua an·tangni chanchianirangko skanggipa chang Brandon, Vt.-o chapa ka·gipa Baptist kobor, Vermont-ni Chel·aoniko Katta Watani ingipao ong·ataha. Ian 1831 bilsio ong·aha. Ia kattao manderangni mikkango ua skanggipa chang 1832 bilsio aganaha. Ia tom·bimani gimin ua indine aganaha, “Gitel An·tangni ka·sachakaniko ua jinmao rudapaha, aro bang·a manderang uamangni janggirangni jokanina bebera·aha.”
GSAM 121.11836 bilsio uni agananirang ua somoio manderangni poraigipa mitam koborrango chapa ka·ako man·aha. 1837-38 bilsini sin·karini somoio uni agananirang chonchongipa ki·tap dake ong·atako man·aha. 1838 bilsio jak 204 gnanggipa gnigipa chonchongipa ki·tap chapa ka·ako man·aha, aro ia ki·tapo Miller Ottoman-ni bil 1839 ba 1840 bilsio ga·aknaba donga ine aganaha. Dal·gipa songjinmarango uni skanggipa chang agananirang 1836 bilsio ong·achim. Ua somoio ua Randolph, Lowell, Groton aro Lynn, Mass. songjinmarango aganaha.
GSAM 121.21840 bilsiona kingking, Kristoni sepangenggipa re·baani gimin manderangni mikkango agangipa ong·e Miller saksa mangmang gitan chadengaha. Ua bilsio rang·san ritchani ritcha manderang Aga·ata katko parakatao un baksa nangrimaha. Ia dal·gipa dingtangataniko mai ong·ataha, uko ja·mano ong·gipa odhaio janapgen. 1839-40 bilsini sin·karini somoio Miller Exeter, N.H.-o agananirangko salrangna dakangaha. Uano ua skanggipa chang Gipi J. V. Himes-ko grongaha; ua somoion Himes ia bebera·aniko ra·chakaha, aro ua somoionin dal·gipa Gnigipa re·baani Aga·ata katko ong·atgipa aro gisik nange skiprakgipa ong·e Gipi Miller baksa damsan chadengaha.
GSAM 121Joshua V. Himes
GSAM 121.3Ia dal·gipa cholo gisik nange kam ka·gipani gimin uni janggi tangani golpoko segipani kattako ra·an namgipa ong·gen. Ua indine agana:—
GSAM 121.4“Joshua V. Himes 1805 bilsini 5gipa jani 19 salo Wickford, R.I.-o atchiaha. Uni pagipako West India baksa palgrikgipa ine manderang name u·iachim, aro ua Wickford-o Rongtalgipa Paul-ni Episcopal mondolini mongsonggipa membor ong·achim. Uni magipa ka·sagipa gisik gnanggipa ong·achim, aro Jokatgipana uni ka·saaniko knatimna gisik nanggipa an·tangni depantena ua agane on·achim.
GSAM 121.5“Pagipa an·tangni depante Joshua-ko an·tangni mondolio dangdike on·gipa ong·china skina miksongachim, indiba obostarangni gimin uko dakna man·jaha. Isol ua depantena gipin kamko donsoachim, aro nangnikgimin biteko ong·atna man·gipa bewalo Ua pilakkon tariengachim. 1817 bilsio pagipa Kapten Carter-ni jakna dam rakgipa bosturangko on·e jahaso watataha, aro Alexander Stewart-ko bosturangko nirikgipa ong·e watataha. Ia manderang bebera·na kraja ine mesokaha; West India-ni jahas dongchakani biapona sokahaon, uamang jahas aro bosturangko pilakkon pale, katangaha. Ia ong·gipa katta pan·te Joshua-ni mikkangchina dakgimin pilak miksonganirangko dingtangataha. Uko Providence, R.I.-o Brown dal·gipa poraiani biapona watatna miksongsoachim. Uni pal, 1821 bilsini 4gipa jao uko New Bedford, Mass.-ona ra·angaha, aro bolchi almari aro asongchakanirangko tariani kamko skie ra·china William Knights-ni jakna ku·mikchetachi on·aha.
GSAM 122.1“An·tangni gital dongchakani biapona soke, ua an·tangna on·gimin kamko gisik nange ka·na a·bachengaha, aro ua kamo changa-sapgipa ong·na miksongaha. Indiba ru·utgijan, ua an·tangni samtangtango toromni obosta pilakan an·tangni namnikani gita ong·ja ine u·iaha. Ua agana, ‘Angni nokgipa Unitarian ong·achim, aro ua angko an·tangni mondoliona ra·angachim. Torom skigipa Orville Dewey uani nirikgipa ong·achim. Ua ru·utgijan skang ra·rikbagimin bebera·anirangko watgimin ong·achim. Wickford-o Rongtalgipa Paul-ni mondolini dilgipa Torom skigipa William Burge aro Bishop Griswold-ni ning·o angni skie ra·gimin, aro Providence, R.I.-o Rongtalgipa Johan-ni mondolini katta aganna changgipa Dr. Crocker-ni agananirangko changni chang knagiminni gimin, Dewey-ni katta aganna change Kristo aro Uni watatarangni skianirangko jechakani kattarangko anga ra·chakna man·jachim.’
GSAM 122.2“Ua somoio New Bedford-o Episcopal mondoli dongjani gimin, ua Skanggipa Kristian mondoliona [Sninggiparangni mondoli ong·ja] re·na miksongaha, aro ja·mano ua mondolio nangrimaha. Ua agana, ‘Iano anga oprakgimin Sastro aro chanchina jakgitelaniko man·aha, aro minggnikon name jakkalaha.’ Ia mondoli Torom skigipa Moses Howe-ni nirikani ning·o dongachim. Torom skigipa Clough 1823 bilsini 2gipa jani 2 salo Joshua V. Himes-ko baptize ka·aha. An·tangni Gitelna bimchipe kam ka·na ka·tong wal·engon, bilsi chichet ong·mitingoan ua chisolo siani golpoko aganna aro gisik pil·china manderangko mol·molna a·bachengaha. Ua an·tangni gimin indine agana:—
GSAM 122.3“‘Ru·utgijan anga didiatgipa ong·aha, aro angni on·gimin sapaaniko namdapatna angna on·ani on·aha.... Angni kam skie ra·ani somoiko anga nambee bon·ataha, aro mitelaniko man·aha. Indiba bilsi bonga ba dokna anga batgipa kamko ka·rongachim; indake angni poraianina, aro dakchakaniko nangenggipa songsulrango nama kattako agane kam ka·anina, antio sal sa ba sal gni somoiko man·achim, aro ua kamni biterangko angni mondoliko nirikgipana on·achim.’
GSAM 123.1“1825 bilsio uko salgipeng Massachusetts-o donggipa Kristianrangni mondolirangni kumonggrikanini nama kattako aganprakgipa ong·e donataha. Gipi Himes agana, ‘Nama kattako aganprakgiparangko alduna mamung miksongani ba on·gni dongjachim, aro anga an·tangko alduna palgrikani kamo napna, aro angni amgita nama kattako skiprakna miksongaha.’
GSAM 123.2“1828 bilsio ua New Bedford-ko watangaha; ua jajaani ba bil komani gimin ong·ja, indiba chu·sokna nanga ine mangrake miksongani baksa Plymouth-ona re·angaha. Uano skulo, nangani gita somoion tarigipa nokningrango, aro manderang uni kattako knatimgipa biap pilakon Isolni Kattako skiprakaha. 1829 bilsio ua Fall River-o apsan dakgipa kamko ka·aha, aro 1830 bilsiona kingking ka·angaha; ua bilsio Skanggipa aro Gnigipa Kristian mondolirangko nirikgipa ong·e Boston-ona re·angaha. Aro uano ua bilsi kolatchi gittamna dongaha. 1839 bilsio mingsinggipa Gipi William Miller-ni talatgimin Re·baani skianiko ua ra·chakaha. An·tangni pilak bimchipe kam ka·ani baksa ua ia gital kamo napaha, aro uni dangdike on·anirang wa·al aro bilchi gapatako man·gipa ong·achim. 1840 bilsio, an·tangni ka·tong gimikchi on·kangimin kamko mangrakatna, ua Somoini chinrang koborko ong·atna a·bachengaha. An·tangni pilak tangka, pilak neng·e kam ka·ani aro pilak bilko ua ia kamna on·kange on·aha, aro hajal hajal manderang bebera·aniona ra·baaniko man·aha.”
GSAM 123Miller aro Himes-ni Nangrime Kam Ka·anirang
GSAM 123.31840 bilsioni 1844 bilsini sin·kari napna skangni somoiona kingking, Gipi Miller aro Gipi Himes-ni kamrang bang·bata bakon damsan ong·achim. Uamang songjinmaoniko songjinmaona re·achim; ding·kari somoio uamangni namen dal·gipa tambu baksa, aro sin·kari somoio mondolirang aro manderangni tom·bimchakani nokrango kam ka·achim. Gipi Himes-ni be·enni dal·gipa bil uko 92gipa bilsio napkujaskal rakiaha. Uni gisikni bilrang bon·kamgipa somoiona kingking rakgipa ong·achim. 1894 bilsini 9gipa jani 28 salo, ua Lansing, Michigan-o a·tipni biapo tom·bimagipa sak hajal gittamna bate Snigipa Sal Adventistrangna namen gisikko nangatgipa katta aganaha. Ua skangni salrangni gisik nangani aro bilni bang·a bak baksa aganenga gita nikaha. 91gipa bilsio ja gittam napmanaha aro an·sengatna amgijagipa sabisichi saknaenggipa mande saksa ong·ahani gimin, ian chongmotan aiao inmanbegnigipa ong·achim. Ua sabisichin ja·mano ong·gipa bilsio ua siaha.
GSAM 124.1America-o Gnigipa re·baani cholo Gipi Miller aro Gipi Himes, aganna gita, “dakgrikani mikkangbatgipa biapo” chadengaha; indiba Kristoni re·baani skianiko parakatao uamang baksa kam ka·gipa bang·a manderangni gisepo uamang sakgni mangmang ong·achim. Ia manderangni mongsonggipa cholonara miksonganio mangrake dongani aro ong·siatna amgijagipa kakket ong·ani ong·achim. Uamangni bang·batarangan a·gilsakni manderangni “an·tangni jottonchi dal·gimin manderang” ine minggipa dolni ong·achim. Uamang janggi tangani rakgipa obostarangko chagrongachi dal·gimin, aro an·tangna namgniko niachi ong·gija, kakketgipa niamni pangchakanio pangchake kamni gamchataniko bichal ka·na skie ra·gimin manderang ong·achim. Mondolirangoniko Aga·ata katko bang·bata chango ra·chakgiparangko Gipi Miller “Isolna namen kenbegipa, on·kanggipa aro gisikni janggi gnanggipa memborrang” ine aganaha; ia manderangba indakgipa cholon gnanggiparang ong·achim. Adventistrang uamangoniko bon·chote dingtangmanani ja·mano, dingtang dingtang mondolirangni torom skigiparang indine agane ia kattako mangrakataha: “Ia skiani an·chingni doloniko nambatsranggiparangko ra·angaha.”
GSAM 124Gipin Mongsonggipa Adventist Skiprakgiparang
GSAM 124.2Ua skangni somoirangni cholo Gipi Miller aro Gipi Himes baksa mongsonggipa bakko ra·gipa mitam manderangko bimungchi janapaniba gisik nanggnigipa ong·naba donga. Ia sulsulo skangbatgipa ong·e Cleveland, Ohio-ni Charles Fitch ong·a. Ua 1842 bilsio Daniel aro Parape·ani nikanirangko talate mesokna naksarangko tarina chanchianiko on·aha. Ia chanchiani Habakkuk 2:2, 3-o pangchakaha. Charles Fitch 1844 bilsini 10gipa jani 10 salo siaha.
GSAM 124.3Philadelphia-ni Dr. Josiah Litch-ko Gitel bebe mingko parakatna didiataha. Ua bebeni chu·sokani Re·baani Aga·ata katna gisik nanganiko rang·san aro tarake baridataha; an·ching ja·mano ong·gipa odhaio uko nigen.
GSAM 124.4Lockport, N.Y.-ni Elon Galusha mingsinggipa Baptist torom skigipa ong·achim. Gitelni sepangenggipa re·baani gimin uni searang aro dangdike on·anirang ua mondolini dolo dal·gipa gisik nangataniko ong·ataha.
GSAM 125.1Seneca Falls, N.Y.-ni E. R. Pinney-ba Baptist mondolini sakgipin on·kanggipa torom skigipa ong·achim; uni dangdike on·ani aro searang ia kamo bil ong·achim. Uko “A·gilsakni kari” ine aganan kragipa ong·genchim.
GSAM 125.2New York City-ni Geo. Storrs, Re·baani skianiko ra·chakna skang, manderangko gisikni gital chakatani dakaniona ra·bagipa mingsinggipa skiprakgipa ong·achim. Ia kamna an·tangtangko aro an·tangtangni gam-jinrangko una bate on·kangchina manderangko didiatao uni searang namen bil gnanggipa ong·achim; mongsongbate Sal 2300-ni bon·kamenggipa antirangni somoio indake ong·aha. 1844-ni ka·donggijani ja·mano, mandeni ong·bewal, Siginimrangni obostha aro mikkangchini sastini gimin an·tangni skiprakani dokko Adventist manderang aro a·gilsakni chanchina nanganina ra·bagipa uan ong·achim.
GSAM 125.3Portland, Maine-ni Gipi Stockman-ba ua songjinmao William Miller-ni gisikni gital chakatani kamrango gisik nange kam ka·gipa sakgipin ong·achim. Jihudirangni 1843 bilsi bon·na skang anti adita somoio ua siaha; ua somoio Adventist manderang Gitel re·bagen ine ka·donge sengsoengachim.6
GSAM 125.4Gipin mongsonggipa manderangba dongachim; biap chu·ongjani gimin uamangni bimungko mangmang janapgen. Uarangni gisepo N. N. Whiting, ua Gital Niamko English ku·chikona pe·skaaha aro uko Whiting-ni Pe·skagimin ine u·ia; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; aro George, Wesley, Edwin Burnham (jong-ada sakgittam) ong·a. Uamang pilakan Aga·ata katni kamo changa-sapgipa ong·achim.
Notes
- Habakuk 2:2, 3. ↩
- Parape·a 14:6, 7. ↩
- Mark 1:14, 15 ↩
- Joel 2:30, 31. ↩
- Mati 24gipa Odhaiko Talatani, jak 49-60. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
- Skangni Searang, jak 17-o mesokgimin gita, uamang tu·asinmanani ja·mano mai ong·aha uko u·ina Gipi Fitch aro Gipi Stockman maina gisik nange sing·ahachim, uko altue u·ina man·a. ↩