Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
08 / 31
08 / 31

Odhai 5 — Gnigipa Re·baani Aga·ata Kat

John Norton Loughborough

GSAM 93.1“Da·o dumbur bolni toe skianiko skie ra·bo: uni cheksirang nomengmitingo aro jakrang ritimbaon, ding·kari sepangaha ine na·simang u·ia; uandake na·simangba ia pilakko nikon, uan [rikamni seo, Uan] sepangaha, cholgugarango sokbaaha ine u·ibo. Beben Anga na·simangna agana, ia pilak chu·sokjana kingking ia chasong bon·angjawa. Salgi aro a·a bon·anggen, indiba Angni kattarang bon·angjawa.”1

GSAM 93.2Ia Sastroni kattao an·chingni gisikko ua somoiona salanga, jensalo jakgital nomgiparang ritimbaako nie ding·kari sepangaha ine u·ia gitan, Kristoni re·baani “cholgugarango” sokbaaha ine ka·dongbee u·ina man·gen. Kristo An·tang re·bajana kingking janggi tangani biaponi bon·angjawa ingipa chasongona an·ching sokbaaha ineba u·ina man·gen. Toe skianiko skie ra·ani somoi sokon, ia toe skianiko skina skigiparangko chakatatani Gitelni somoi ong·a ine aganara namen bebe ong·a. Gipin chango watatani sing·ani ianoba apsan kragipa ong·a: “Aganprakgipa gride uamang maikai knagen? Aro watatako man·gijade uamang maikai aganprakgen?”2

GSAM 93Chinrangni Ong·baani Somoi

GSAM 93.3Batanggimin odhaio Sal 2300-ni bon·ani gimin maikai u·ianiko man·aha, aro ua somoi “Uni bichalni konta”ona kingking ong·achim, uko an·ching nikaha. Iano on·gimin toe skianichi, ia toe skianiko aro “bichal”ni Aga·ata katko a·gilsakna aganprakna nanggipa Gitelni somoiona an·chingko ra·baa. Uni manderangona re·bagnigipa dal·gipa “duk”ni salrangko “kan·dikatgen” ine aganani ja·mano, Jokatgipa inaha, “Ua salrangni dukni ja·manon rang·sanan sal andalgen, aro jajong an·tangni seng·aniko on·jawa, aro askirang salgioni ga·akgen, aro salgirangni bilrangko moata man·gen; unon Mandeni Depanteni chinko salgio nikgen.”3

GSAM 94.1Nibo, bon·kame janapgimin chinni gimin, ian Uni re·baaniko mesokgipa chin ine aganja; indiba Mandeni Depante uano dongenga, re·baengako nikenga ine mesokgipa chin ong·a. Uni re·baani sepangaha ine bebera·aniko pangchakna ia podo on·gimin ong·anirangara sal, jajong aro askirango ong·gipa chinrang ong·a. Uni ja·mano ong·gipa gipin ong·anirangde salgini aramrango Uni chong·mot re·baani baksa ong·gen. Uni gimin ia chinrangni gittamgipa, chong·motan askirango ong·gipa chinni ja·manon, Kristoni re·baani cholgugarango sokbaaha ine skina An·tangni skigiparangko chakatatani Gitelni somoi sokbaa.

GSAM 94.2Da·o ia chinrangni mikkang pa·ani somoini gimin chanchina hai: dukni ja·manon rang·sanan sal andalna nangachim.4 Markni segimin gita, ian “ua salrango, ua dukni ja·mano” ong·na nangachim.5 Salrangko kan·dikatgen ine an·chingni Jokatgipa aganahachim. Maria Theresani ge·etani aro 1773 oni 1776 ona on·gimin toromni bidingo jakgitelaniko on·gipa niamrangchi mondoliko ka·onange a·rik sanalaniko kan·dikataha. A·rik sanalgipa bil 1798 ona kingking a·songni sorkario bilko rakkiachimoba, uni a·rik sanalanirang 1773 joloon bon·ahachim. Jokatgipani agangiminrangko tosusae nion, ia chinrangni skanggipa 1773 aro 1798-ni gisepo ong·na nanga.

GSAM 94Andalgipa Sal aro Wal

GSAM 94.31780 bilsini May 19 tariko sal ong·ronggijagipa dake andalaha. Ian salko minokani ong·jachim, maina skangni salon jajong chu·gimik ong·ahachim. Indake ong·oba, United States-ni salgro-salaramchipakni bak gimik pringni konta 11 oni walni konta 11 ona kingking andalaha. Ua chango sal mangmangsan andalaha ong·ja, indiba jajongba salni seng·aniko teng·chakjaha. Ua andalani salni seng·aniko jajongni mikkango teng·chakna on·jachim. Bilsi bang·ani ja·mano Noah Webster agangimin gita, “Ia andalanina chu·onggipa a·selko pangnaba talatna man·kuja.”

GSAM 95.1Ia andalgipa salni gimin salgi aro askirangko sandigipa Herschel aganaha: “Salgro Americao ong·gipa Andalgipa Salara ong·atgiminrango ong·gipa aiao inmanani mingsa ong·a; iani gimin pangnan gisik nange poraigen, indiba u·iani skianichi uko talatna amja.”

GSAM 95.21780 bilsini May 19-ni walni andalaniko talatgiparang aganaha je, jajong chu·gimik ong·oba, “a·gilsak aro salgi gimiko seng·gipa pilak bosturangko gimaatatokaha ong·oba, ua andalana bate andalbatna man·jawachim.”

GSAM 95Ga·akgipa Askirang

GSAM 95.3Ia chinrangni gittamgipa, chong·motan askirangni ga·akani, 1833 bilsini November 13 tariko chu·sokaha. Ua walo, ba rongtale aganode sal seng·na konta bonga skangoni, askirang mikka wa·ani gita ga·akaha. Mitamrang iako salgioni wa·alni chiringrang ong·onbaa gita, aro mitamrang dal·gipa wa·al khelani bostuoni wa·alni pri bilkatanga gita toaha. Ia ong·ani salgro America gimiko, salgipengo Mexico-ni sagal noksik a·kongoni salgroo Hudson-ni sagal noksik a·kongona, aro saliramo Sandwich a·bachokrangoni salaramchipak Liverpooloni mail ritcha adita chel·gipa biapona kingking ong·aha. Je biaponi nikoba, apsan dondikgija aski wa·aniko nikaha; suri balmikkao suri bitinrang ga·akani gita askirang bang·bee ga·akengachim.

GSAM 95.41833 bilsini ia aski wa·ani gimin 1833 bilsini November 25-ni Connecticutni Nigipa ingipa kobor ka·sakoni an·ching indake ra·dapaha:—

GSAM 95.5“Gitcham A·songni Mande ingipa kobor ka·sakni chapna tarigipa ‘ga·akgipa askirang’ko namen nangchongmotgipa ine ra·a. Ua agana, ‘Batanggimin Budbar pringo an·ching nikgipa wa·alni mikkako an·ching kenbegnigipa dakmesokani, ka·dongna man·gipa skang re·bagipa, ka·sachake on·gipa chin ine agana; ian dokgipa mohorko oon a·gilsako donggiparangni nikgnigipa ua dal·gipa aro kenbegnigipa salni chin ong·a. Niam Gitalosan ong·gija Niam Gitchamoba talatgimin somoi sepangbeaha; bilakgipa balwa balon dumbur bol an·tangni biterangko ga·akatani noksana bate kakketgipako nikna man·jawachim.’”

GSAM 96Thomas Burnettni Agansoani

GSAM 96.1Ia chin kattani orto gitan chong·mot chu·sokgen ine sengna skangni somoini manderang uamangko skiahachim. Thomas Burnett, A.D. 1697 bilsio Londono chapgimin uni A·gilsakni Gimin Chanchiani ingipa ki·tapo, Mati 24:29-ni gimin indake aganaha:—

GSAM 96.2“Ua somoio pilak rokomni wa·al gita ching·gipa salgio re·gipa bosturang donggen ine jajana nangja; iarangni gisepo ga·akgipa askirang ine minggiparangba donggen. Iarangko ge·prak dake nion dal·gipa ong·jaoba, bang·bea ong·e, katchinikgipani aganani gita draka buduroni jakrang ba dumbur boloni biterang gita ga·akode, aiao inmanbegnigipa nikani ong·gen.... Iarangko bate agangimin kattarang ba gitni kattarang inesan chanchina nangja, indiba rongtale mesokgimin katchinikanirang aro kattani orto gitan chong·mot ong·gnirang ine ra·na nanga.”

GSAM 96Dal·gipa Skigipa Olmsteadni Saki on·ani

GSAM 96.3Mass.-ni Yale kolejni dal·gipa skigipa Olmstead, jekon “Americani balwa aro mikka bitchiko sandigiparangni dal·batgipa” ine mingaha, 1833 bilsini November 13-ni ga·akgipa askirangni gimin aganaha:—

GSAM 96.4“1833 bilsini aski wa·ani a·gilsakni mikkangni dal·begipa bakko pindapaha: salaramchipak Atlantic sagalni jatchioni saliramchipak Pacific sagalona, aro salgipeng Americani salgrochipakni sagal rikamoni salgroo Britainni nokgipa a·songrangni simako tik ka·gijagipa biaprangona kingking ong·aha. Bilangenge ga·akgipa askirangko nikna man·a mangmangsan ong·ja, indiba pilak biaprangoba apsan dake nika man·achim.”

GSAM 96.5November 12-ni walni konta 11 jolo a·bachenge 13 tarikni pringni konta 4 jolona kingking ong·gipa ia nikanini gimin ua dal·gipa skigipa agana:—

GSAM 96.6“1833 bilsini November 13-ni pringo bile ga·akgipa askirangko nikna namgipa cholko man·giparang, a·gilsakko ong·atani intaltal, ba komibatoba itihasni jakrango serakgimin somoini gisepon, changsaba nikgimin salgini wa·al khelanirangni dal·batgipako nikaha ong·naba donga.”

GSAM 97Europeoba Aski Wa·aniko Nikaha

GSAM 97.11835 bilsio Germany-ni Stuttgart-o Leonard Heinrich Kelberni chapgimin ki·taponi an·ching u·ia je, ia chin Atlantic-ni ua pakchiba apsan jaon, indiba sal adita ja·mano, ong·taiaha. Ua indake agana:—

GSAM 97.2“1833 bilsini November 25 tariko Europe-ni dal·gipa a·ani bako ga·akgipa askirangni nitobegipa mesokani ong·aha,” aro “Silesia-ni Minsterburg-o askirang wa·alni mikka gita ga·akaha. Uarang baksa wa·alni bolrangba ga·akaha, aro wal namen seng·aha, uni gimin manderang an·tangtangni sepango donggipa nokrango wa·al kamengaha ong·naba donga ine chanchiaha.

GSAM 97.3“Ua apsan somoio Austria-ni Prin-o aski ga·akani ong·aha, jean borgo mail 500-na batgipa a·ani biapko pindapaha. Mitamrang iako salgioni wa·alni chiringrang ong·onbaa gita talataha. Mitamrang uko wa·alni mikka ine mingaha. Uchi gurerang kenne a·ao ga·akaha. Bang·a manderang kenanichi saa ong·aha.”

GSAM 97Toe Skianiko Jakkalani

GSAM 97.4Ia katchinikani ritingo gittamgipa chin, chong·motan askirangni ga·akani chu·sokani ja·manona sokbaon, an·chingni Jokatgipa agana, “Da·o dumbur bolni toe skianiko skie ra·bo.” Ia kattara an·chingni Gitel ia skianiko on·mitingo tangenggipa chasongna ong·ja, indiba iarangni chu·sokako nikgnigipa chasongna ong·a—chu·sokengako ong·ja, indiba chu·sokmanahako. Kristo cholgugao sokbaaha ine chin ong·e chu·sokna nanggipa ong·anirango, Uni chong·mot re·baengako nikgnigipa somoio salgirangni moaniko man·paja. Uni re·baani sepangahani ia chinrango askirango ong·gipa ia gittamgipa chinkoba man·gopa. Dumbur bolni toe skianiko manderangni skie ra·na Gitel tik ka·gimin somoi 1833-ni ja·mano ong·a. Uni re·baani cholgugarango sokbaaha, aro ua toe skianiko knagipa chasong bon·angna skang Ua re·bagen ingipa dal·gipa bebena a·gilsakko mikrakatani Gitelni somoi ian ong·a. Indake dal·gipa re·baani aganprakaniko a·gilsakna on·na nanggipa somoiko ia katchinikanio maikai chin dake on·aha uko an·ching nika.

GSAM 98A·gilsak Gimikna Aganprakani

GSAM 98.1Ia agansoani chu·sokao an·ching nika je, ua somoion, 1833 bilsion, Gitel a·gilsakni dingtang dingtang bakrango An·tangni katako ra·anggiparangko ba dangdike on·giparangko chakatatengachim. Uamang 1833 oni 1844 ona Kristoni re·baani sepangaha, “cholgugarangon sokbaaha” ine chrikaha; aro Ua uamangko skigimin gitan Uni re·baani ia chinrangko mesoke dumbur bolni toe skianiko uamang skiaha. Tanggipa skigipachi ba chapgimin jakrangchi ia Aga·ata kat a·gilsakni pilak missionari kam ka·ram biaprangona aro a·gilsakni pilak sagalni jahas dongchakramrangona sokangaha.

GSAM 98.2Aga·ata katni badita gipangahako Rochester, N.Y.-ni Bebeni Ku·rang ingipa kobor ka·sakni chapna tarigipa 1845 bilsini January jao ong·katgipa bako rongtale mesokaha:—

GSAM 98.3“Parape·a 14:6, 7-o talatgimin jringjrotni nama kattako pilak jat, ma·chong, ku·sik aro manderangna aganprakaha, gam·bee agane, ‘Isolna kenbo aro Una rasongko on·bo; maina Uni bichalni konta sokbaaha; aro salgi, a·a, sagal aro chirangni chimikrangko dakgipako olakibo.’ Batanggimin bilsi bang·gijani gisepo Kristo 1843 bilsio [1843, Jihudirangni somoi gita—an·chingni somoide 1844], ba sepango re·bagen ine aganprakanio, ia Aga·ata kat salgini ning·o pilak jat aro ku·sikona ra·angako man·aha ingipa kattana bate gipin mamungkoba ong·bebegipa sakkirangchi rongtalbate mangrakatna man·jawa. Skianirang aro chapgimin ki·taprangchi ua ku·rang a·gilsak gimikona, aro ua kattarang a·gilsakni bon·chotona kingking sokangaha.”

GSAM 98.4Ong·bebegipa sakkirangko u·igijagipa mitam manderang Gnigipa re·baani cholko biap mingsaosan donggipa ine chanchiaha; ian William Miller aro United States-ni salgrochipak un baksa nangrimgipa dangdike on·gipa sakritcha aditani kam ine uamang chanchiaha. Iandakgipa manderang u·ion aiao inman·naba donga je, Gipi Miller aro Gipi Himes dilgipa mongsonggiparang ong·gipa Americani ua cholara, kosako agangimin gita, “a·gilsakni bon·chotrangona” sokanggipa dal·gipa cholni chongipa bak mangmangsan ong·achim.

GSAM 99DINGTANG DINGTANG JATRANGO IA CHOL MAIKAI A·BACHENGAHA

GSAM 99.1Ia aganprakani a·gilsakona re·ongkatangna Gitelni somoi sokbaaha, aro a·gilsakni dingtang dingtang biap 20 ba una batgiparango, apsan somoi jolo, manderangko chakatataha. Uamang saksa sakgipinni kamko u·igijaan, ia Aga·ata katko a·gilsakni pilak bakrangna gam·ate aganna re·ongkatangaha. Odhaia 4-o janapgimin, Sal 2300-ni bon·ani gimin seng·aniko man·giparangoni saksa, A. Campbell-ko agre, pilakkon Parape·a 14-ni Skanggipa Salgini sa·greni aga·ata katko aganprakani kamo bak ra·na didiataha; ian saksa sakgipinna seng·aniko on·grikanichi ong·gija, Isolni Gisikni tiktak kam ka·anichi ong·aha.

GSAM 99Toromko Namatpilanini Baksa Tosusaani

GSAM 99.2Bilsi ritcha 16-gipani dal·gipa Toromko Namatpilanini chakatbaani gimin D’Aubigné jakkalgipa apsan niamko an·ching ia cholnaba jakkalode, iako Gitelni Aga·ata kat aro Gitelni somoio ong·gipa ine chanchina nangchongmota. Ua Toromko Namatpilani gimikko niate itihasko segipa aganaha:—

GSAM 99.3“Germany Switzerland-na bebeko on·jaha, aro Switzerland France-na, ba France England-na on·jaha. Ia pilak a·songrang uko Isoloni man·aha; a·gilsakni baksa gipin bakna seng·aniko on·ja gitan, apsan ching·gipa sal a·gilsak gimikna tiktak seng·aniko on·a. Pilak mande jatna bate tosokna amgijagipa chu·e donggipa, kosakoni sal seng·ba ong·gipa Kristo, Kristian toromko songani somoio gitan, Toromko Namatpilani somoioba, a·gilsakna janggiko on·gipa Isolni wa·al ong·achim. Bilsi ritcha 16-gipao chel·batgipa aro dingtangbatgipa jatrangni nokrango aro mondolirango apsan skianiko apsan somoion songaha. Iani a·selde, apsan Gisik pilak biaprango kam ka·e apsan bebera·aniko ong·atengachim.

GSAM 99.4“Germany-ni aro Switzerland-ni Toromko Namatpilani ia bebeko mesoka. Zwingle Luther baksa nangrimgrikjachim. Ia mande sakgnini gisepo nangrimani dongchongmotachim; indiba uko an·ching a·gilsakni kosakosa am·na nanga. Salgioni Luther-na bebeko on·gipa, uko Zwingle-naba on·aha. Uamangni gisepo Isolan agangrikani chol ong·achim. Zwingle agana, ‘Anga ka·sachakani bilsi 1516-o nama kattako aganprakna a·bachengaha; gipin kattachi aganode, an·chingni a·songo Luther-ni bimungko knakuja somoion ong·achim. Kristoni skianiko anga Luther-oni skie ra·jaha, indiba Isolni kattaonisa skie ra·aha. Luther Kristoko aganprakode, ua angni dakako daka; ua mangmangsan.’”6

GSAM 100.1France-o Farel aro Lefèvre-ni kamni gimin aganmitingo itihasko segipa agana:—

GSAM 100.2“Uni gimin France-ni Toromko Namatpilani gipin a·songoni ra·bagimin ong·jachim. Ua France-ni a·ao atchiaha; Paris-o bijang de·aha; aro Romni Kristian a·gilsako gnigipa bilko man·gipa dal·gipa poraiani biap an·tango uni skanggipa ja·dilrang ong·aha. Gipin mamung a·songoba ia kam a·bachengna skangon, Isol iani pangchakani niamrangko Picardy aro Dauphiny-ni manderangni kakketgipa ka·tongrango donahachim.

GSAM 100.3“Switzerland-ni Toromko Namatpilani Germany-ni Toromko Namatpilanio pangchakgija ong·aha ine an·ching nikmanaha. Uandake France-ni Toromko Namatpilaniba ua minggnio pangchakgija ong·aha. Ia dingtang dingtang a·songrango saksa sakgipin baksa agangrikgijaan kam apsan somoion a·bachengaha. Ian dakgrikanio sipai kotokni dingtang dingtang dolrangni apsan somoion re·ani gita ong·a; dolsa dolgipinko re·china aganjaoba, uamang pilakan apsan dal·batgipa sipai kotokni dilgipaoni ong·bagipa apsan ge·etaniko knaani gimin re·a. Somoi chu·sokaha, manderang tarimanaha, aro Isol pilak a·songrango apsan somoion An·tangni mondoliko namatpilna a·bachengaha. Indakgipa ong·bebegipa sakkirang bilsi ritcha 16-gipani dal·gipa Toromko Namatpilani Isolni kam ong·aha ine mesoka.”7

GSAM 100.4Thos. Bilney, Fryth, Tyndale aro gipinrangni ning·o England-o ong·gipa Toromko Namatpilanini gimin D’Aubigné indake agandapa:—

GSAM 100.5“Uni gimin England-ni Toromko Namatpilani Luther aro Zwingle-o pangchakgija, Isolosan pangchake a·bachengaha. Ia pilak Kristian a·songrango Isolni katta apsan somoion kam ka·engachim. Oxford, Cambridge aro London-o Toromko Namatpilanini a·bachenganiara Erasmus chapgimin Grik ku·sikni Niam Gital ong·achim. [Tyndale aro Thomas Bilney 1519 bilsio Cambridge-ko watangaha.] Toromko Namatpilanini ia chugipa a·bachengani gimin England gaora·gipa sal sokbaaha.”8

GSAM 101.1Kosako talatgimin Toromko Namatpilani gitan re·baani aganprakaniba chakatbaaha. A·gilsakni ua biaprangna bate chang 4-na batgipa bang·a biaprango manderangko apsan somoion re·ongkatna didiataha. Uamang saksa sakgipinko u·ijachim aro an·tangtangni chanchianiko on·grikjachimoba, apsan Sastroni beberangko aganprakna a·bachengaha; a·gilsakni a·song 4-osan ong·gija, changa sapaniko man·gipa a·gilsak gimikna aganprakaha.

GSAM 101Joseph Wolffni Kamrang

GSAM 101.2Re·baanini aganprakani baditana kingking gipangahachim, uni gimin adita ong·bebegipa kattarangko iano gisik ra·atna nama:—

GSAM 101.3“1831 bilsio Joseph Wolff, D.D.-ko Great Britainoniko Palestineni Jihudirangni gisepo nama kattako aganprakna watataha. Uni salprako segimin kattarang gita, ua 1845 bilsiona kingking Palestino, Egypto, Sagal Gitchakni rikamrango, Mesopotamiao, Crimeao, Persiao, Georgiao, Ottoman songnok gimiko, Greeceo, Arabiao, Turkeyo, Bokharao, Afghanistano, Cashmereo, Hindostano, Thibeto, Hollando, Scotlando, Irelando, Constantinopleo, Jerusalemo, St. Helenao, aro Mediterranean sagalo jahasrango, aro New York songjinmao pilak mondolini dolrangna Gitelni ta·rake re·baaniko aganprakaha. Jihudirang, Turkrang, Musolmanrang, Parsirang, Hindurang, Kaldiarang, Yezidirang, Syriarang, Sabirangni gisepo, pasharangna, sheikrangna, shahrangna, Organtsh aro Bokharani rajarangna, Greeceni ranina aro gipinrangnaba ua skiprakaha ine agana.”9

GSAM 101.4Moseni jikgipani pagipa Hobabni ma·chongrangni dongram Yemen a·songo Joseph Wolff ki·tap ge·sako nikaha, jeni gimin ua indine agana: “Ia biapni Arabrangni ‘Seera’ minggipa ki·tap gnang, jean ‘Kristoni Gnigipa re·baani aro Rasongo Uni Sason Ka·ani’ gimin sea!”10

GSAM 102.1Yemeno ua Rekabni ma·chongrang baksa sal dok dongaha. Uamangni gimin ua agana: “Uamang draka bitchiko ringja, draka barirangko ge·ja, bitchilko satja, tamburango donga, aro Rekabni depante Jonadabni kattarangko gisik ra·a. Uamang baksa Israelni dedrang, Danni ma·chongoni manderang dongachim, jerangan Hatramawto Terimni sepango donga. Rekabni dedrang gitan, uamangba salgini aramrango Mesiani ta·rake re·baaniko nichaksoenga.”

GSAM 102.2Kosako janapgiminoniko an·ching nika je, ua bilsi chibrini gisepo Wolff an·tangan jat kolgrikna batgiparangna Kristoni re·baani do·gacholo sepangaha ine nama kattako aganprakaha. Ua apsan somoion Germanyo, dingtangmanchae uni salgipeng bakni Moraviarangni gisepo, ia skianini gimin bang·bea agangrikanirang ong·aha.

GSAM 102Germany aro Russiao Aga·ata kat

GSAM 102.3Englandni segipa Mourant Brock an·chingna iako u·iata: “Württemberg-o ritcharang Kristianrangni dongchakram dongachim; uamang Kristoni ta·rake re·baaniko nichaksoachim.” Germanyni gipin bakrango Hengstenberg ia skianiko aganprakaha; ua somoio uko Germanyni toromni gimin skigiparangoni changbatgipa ine aganachim.

GSAM 102.41892 bilsini December 13-ni Niani aro Aga·ata-o Germanyni mondolini dilgipa L. R. Conradi indine agana:—

GSAM 102.5“Germanyo Bengel bang·a ka·tongrango an·chingni Gitelni parakbaanina ka·saaniko sol·ataha; unichi hajal manderang skang mamung saloba dakkuja gita katchinike agangimin kattako poraina dilako man·aha.... Germanyo seng·ani teng·aha, aro Sal 2300-ko maikai jakkalna nanga uko mesokgipa chapa ka·giminrangko sualaha. Uni ja·mano toromni gita mikrakani ong·aha, dingtangmanchae Württemberg-o. A·rik sanalani ong·katon ritcharang nokdangrang Russiani salgipengchi re·angaha, aro bang·a bilsirangna skang uano songdonggipa an·tang a·songni manderangni gisepo uko gipataha. Mondolini dilgiparang giljarangko chipahaon, chon·gipa mitamrangna agre pilakan noktangtango uamangni ‘stunden,’ ba tom·bimonganini ‘konta’-ko dakrongaha, aro ritcharang mande gisik pil·aha. Ua somoioba Neng·takani salni gimin uamang agangrikaha, indiba darangba a·bachenggijani gimin uko jitchipaha. Ua ‘kontani tom·bimonganirango’ Russiaoni game cha·gipa saksa gisik pil·aha, aro uni ja·mano Russiarangni gisepo apsan kamko a·bachengaha. Bon·kamao ian da·alni dal·gipa ‘Stundist’ cholona dilangaha, jeni bil Siberia aro Trans-Caucassusni chel·batgipa ki·tikrangonaba sokanga.”

GSAM 103.11891 bilsini July 31-ni Niani aro Aga·ata-o Australiaoni Jong-gipa Schächeni gimin mondolini dilgipa Conradi-ni agangimin katta donga. Uni janapgipa somoio Schäche Silesiao dongachim, aro somoini mitam bako mingsinggipa Germanyni nama kattako aganprakgipa torom skigipa Paa Gosnerni a·songtangni gisepo nama kattako gipatani kamo dakchakachim. Kelberni ki·tapni gimin Jong-gipa Schächeoni ua ia kattarangko on·a:—

GSAM 103.2“1836-ni ja·mano, ba Bengelni Chan·ani somoi bon·ahaon, Schweidnitz jillani songbad ki·tapo uan donggipa Sommerfeldtni ki·tap palramoniko mingsa u·iatani ong·katbaaha. Uan L. Henry Kelberni ki·tap ge·sani gimin ong·achim, jeo 1843 aro 1844 bilsirango ong·gnigipa dal·gipa aro katchaaniko ra·bagipa ong·gnirangni gimin janapachim. Ki·tapni tikgipa bimungko anga gisik ra·ja. Chinga ua ki·tapko man·e, 1839-40 bilsio uko u·ina sikgipa adita manderang baksa do·garangko chipchange poraiaha. Ua ki·tap Daniel, Parape·a aro Mati 24-oniko bon·kamani sepangaha ine mesokaha; aro kosako janapgimin bilsiona maikai sokaha, uko mesokgipa chan·anini talikaba dongachim.”

GSAM 103Great Britaino Aga·ata kat

GSAM 103.3Englandni Bilsi Hajal Sa minggipa chapa ka·gimino indine janapa je, “Englandni Mondolini toromni dangdike on·gipa sakritcha sni Jokatgipani re·bapilani gimin chrikengachim.” 1840-oni 1844-ona Englando re·baanini skianiko aganprakgiparangni gisepo ua somoini toromni dangdike on·gipa changbatgipa mitamrang dongachim. Uamangoni an·ching Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., Dr. Nisbett, toromni skigipa A. Dallas, M.A. [uni Jerusalemchi Nibo minggipa ki·tapni jak 114-o ua Mati 24-ni toe agananiko ia chasongni manderangna jakkala], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry aro gipinrangni bimungrangko janapgen.

GSAM 104Hollando Aga·ata kat

GSAM 104.1Hollando Hentzepeter Gnigipa re·baanini skianiko aganprakaha. Ua somoio uko ua a·songni toromni dangdike on·giparangoni changbatgipa ine aganachim. Rajani don·gimin kam gita ua The Hague-o rajani gitcham bosturangko chimongrakani nokko nirikgipa ong·achim. 1844 bilsini June-o Walni jatchio chrikani-ko tarigipaona segimin chittio, aiao inmanbegipa jumang ming·sachi uni gisikko ia kattana skanggipa changna salaha ine ua an·tangni gimin agana. Ua ia kattani gimin Sastrorangko am·sandiaha, aro 1830 bilsio ia skianiko talatgipa ki·tap bisako chapa ka·aha. 1841-o ua a·gilsakni bon·ani gimin gipin ki·tap bisako chapa ka·aha. Ua apsan chittio ua agana je, William Miller aro Kristoni re·baani sepangaha ine manderangna parake aganprakgipa gipinrangni gimin skanggipa u·ianiko ua 1842-o man·aha, jensalo Americaoniko Hollandona re·bagipa mande saksa baksa agangrikahachim.

GSAM 104Tartaryo Aga·ata kat

GSAM 104.21821 bilsio mangmangan Tartaryo Gitelni re·baanini skianiko bebera·aha aro skiaha. Ua somoini sambao Irelandni nama kattako aganprakgipa saksako ua a·songona watataha. Tartar kamal saksa uo sing·aha, “Kristo gnigipa changna basako re·bagen?” Ua aganchakaha je, uni gimin ua mamungkoba u·ija. Unon uamangna Sastroni skianirangko skina re·bagipa nama kattako aganprakgipaoni indakgipa aganchakaniko knae ua kamal namen aiao inmanaha, aro “Sastro gnanggipa sakantian uko u·ina nangachim” ine ua chanchia ine aganaha. Uni ja·mano kamal an·tangni ma·sianiko talataha, Kristo A.D. 1844-ni sambao re·bagen ine ua chanchiaha. Ia ong·bebegipa kattako Irelandni Songbad Ki·tap, 1821-o man·a.

GSAM 104Americao, Indiao aro Europe A·a Bak Dal·ao Aga·ata kat

GSAM 104.3Re·baanini Ki·tap Bisarang, bak 2, jak 135, 1844-o Englandni Mourant Brock indine agana:—

GSAM 105.1“Jokatgipani re·bapilani sepangaha ine nichaksoani aro mikrakatani ku·rangko de·ani Great Britainosan ong·aija, indiba Americao, Indiao aro Europe a·a bak dal·aoba ong·enga. Americao kattako skiprakgipa sakritcha gittam mang indake ‘songnokni ia nama kattako’ aganprakenga; aro ia a·songo Englandni Mondolini sakritcha sni mang ua apsan chrikaniko dakenga.”

GSAM 105A·gilsakni Sagalni Jahas Dongchakram Minganti Ona

GSAM 105.2Seneca Falls, N.Y.-ni E. R. Pinney, jean gisik nangbee dangdike on·gipa Baptist toromni skigipa aro re·baanini skianiko aganprakna an·tangni janggiko on·kangaha, ua uni Mati 24-ko Talatani, jak 8, 9-o indine aganaha:—

GSAM 105.3“1842 bilsio mangmangan Gnigipa re·baanini chapa ka·giminrangko Europe, Asia, Africa aro Americani nama kattako gipatani kam dakram biap mingantiona, Rocky a·brirangni minggni chipakona watatman·ahachim.... An·chingni jahasrangko dilgiparang aro jahaso kam ka·giparang an·chingna agana je, uamangni sokgipa jahas dongchakram mingantion ia aganprakani uamangna skang sokman·ahako nika, aro uni gimin uamango changni chang sing·a.”

GSAM 105Aga·ata katko Aganprakgipa Sakhajal Gittam

GSAM 105.4Zanesville, Ohio-ni mondolini dilgipa G. W. Mitchel-ba ia skianiko an·tangan aganprakgipa toromni skigipa ong·achim. 1894 bilsini August 8-o Newark, Ohio-o agangrikmitingo ua ia ki·tapko segipana indine aganaha je, 1844 bilsini September-o McConnellsville, Ohio-o agangrikmitingo Gipi William Miller una aganaha je, uni jako “a·gilsakni dingtang dingtang bakrango ‘Isolna kenbo, aro Una rasongko on·bo; maina Uni bichalni konta sokbaaha,’ ine aganprakgipa toromni dangdike on·gipa sakhajal gittamni bimungrang aro dongchakram biaprang gnangchim; uamangoni bang·batan North America aro Great Britaino dongachim.”

GSAM 105.5Ia ‘chrikanini’ apale gipangani gimin aganon William Miller indine aganaha:—

GSAM 105.6“A·gilsakni bakantin saksa ba sakgni ia nama kattako aganprakaha, aro pilakan somoini gimin apsan ma·sia,—Asiani Wolff; skang Englando donggipa Irving; Scotlandni Mason; South Carolinani Davis; aro ia biapni bang·a manderang ia chrikaniko dakenga, ba dakaha.”11

GSAM 106Hutchinsonni Elijani Ku·rang-ko Pilakchina Watatani

GSAM 106.11837 bilsio Gipi R. Hutchinsonko Englandoniko Canadaona Wesleyan nama kattako aganprakgipa ong·e watataha. Bon·kamao ua Montrealo songdongaha. Gipin a·songrango uni u·igimin manderang namen bang·achim. 1843 aro 1844 bilsirango ua Elijani Ku·rang minggipa songbad ki·tapko chapa ka·aha, jeo re·baanini skianiko talataha. Gipin a·songrangona re·gipa jahasrangona altuae sokna man·e, aro an·tangni songbad ki·tapni dal·gipa song·chimonggiminrangko dak khoroch gamgija watatna man·ani chol gnangani gimin, ua a·gilsakni pilak bakrangona bang·bea ki·taprangko watataha. An·tangni kamni gimin ua aganaha je, ua uarangko Nova Scotia, New Brunswick, New Foundland, England, Ireland, Scotland, Wales, France, Germany, Constantinople, Rome aro British songnokni pilak bakrangona aro uni sasonni ning·o donggipa a·songrangona indinari watataha.

GSAM 106Sandwich Chichangrango

GSAM 106.21843 bilsini October 12-ni Walni jatchio chrikani-o Sandwich Chichangrangni Kaui chichango Kaloaoni O. S. Burnham minggipa me·chik saksani chitti dongachim. Ua aro uni segipa ua biapo skul skigiparang ong·achim. Uamang re·baanini skianiko ra·chakaha aro uano uko aganprakengachim; aro ua chichangrango bebera·giparangni dol mingsa uamang baksa olakiengachim.

GSAM 106Aga·ata katko Johan Napbolatgipani Katta Baksa Tosusaani

GSAM 106.3Indake an·ching nika je, re·baanini skianiko uni gimin Sastroo katchinike agangiminrangko chu·sokatna chu·onga gita apale aganprakaha.

GSAM 106.4Kristoni skanggipa re·baaniko aganpraksogni Aga·ata katko katchinikgipa Isaia ia kattarangchi aganaha: “Bakrao chrikgipa saksani ku·rang, Na·simang Gitelni ramako tarisobo, a·gisio an·chingni Isolna dal·gipa ramako dimbrengatbo. Pilak a·kaweko de·doatgen, aro pilak a·bri dal·a aro a·bri chon·ako onatgen; gonggegipako srongatgen, aro gitchagitchipgipa biaprangko apsan dakgen; aro Gitelni rasongko parakatgen, aro pilak be·en damsan uko nikgen; maina Gitelni ku·sik iako aganman·aha.”12 Ia katchinike aganani “Johan Napbolatgipa Judeani bakrao skiprake, Na·simang gisik pil·bo; maina salgini songnok sepangaha” ine agane kam ka·anio chu·sokaha.13

GSAM 107.1Ia mande saksan, Judea a·song mingsao ja dok kam ka·mitingo, ia aiao inmanbegipa katchinike agananiko chu·sokataha. Ia katchinike aganani Johanni kamko somoi aro biapni gita ariatgenchimoba, Gnigipa re·baaniko aganpraksogni bidingo katchinike agananirangde uandake ong·ja; maina ia kamko ‘gam·begipa chrikanichi’ dakna aro a·gilsak gimikko sokna nangachim.

GSAM 107.2Indake, mesokgimin ong·bebegipa kattarangni seng·ao, re·baanini Aga·ata katni gimin katchinike aganani badita tik ong·e chu·sokaha, uko nikna man·a. Dumur bolni toe agananiko skina, aro Skanggipa Salgini sa·greni aga·ata katko skanggipa changna aganprakna Isolni somoi sokbaaha; aro pilak jat, ma·chong aro ku·sikrangna ia chrikaniko aganprakchina Ua An·tangni katta ra·anggiparangko ong·katataha.

Notes

  1. Mati 24:32-35. ↩
  2. Romrangna 10:14, 15. ↩
  3. Mati 24:29, 30. ↩
  4. Mati 24:29. ↩
  5. Mark 13:24. ↩
  6. Toromko Namatpilanini Itihas, ki·tap 8, odhaia 1, paragrafrang 2, 3. ↩
  7. Ua ki·tapon, ki·tap 12, odhaia 3, paragraf 10. ↩
  8. Ua ki·tapon, ki·tap 18, odhaia 2, paragraf 12. ↩
  9. Mondolini Ku·rang, jak 343. ↩
  10. Wolffni Bokharaona Nama Kattako Ra·angani. ↩
  11. William Millerni Skianirang, jak 238, 1843. ↩
  12. Isaia 40:3-5. ↩
  13. Mati 3:1, 2. ↩

Note

Back