Uidhal 23 — Ansengani Biaprang
GSAM 358.1“Ka·sara, nang·ni janggini namroroa gitan, pilakni kosako na·a namrorona aro an·senge dongna anga ska.”1
GSAM 358.21863 bilsini Jun 6, Neng·takani salo, Gipi White aro uni jik Michigan-ni Otsego-o Gipi Cornell aro Gipi Lawrence-ni ong·atgipa Tambuni metingo dongpaaha. Uano Mrs. White-na Nikani on·aha, jean una Ansengani gital dakani bidingko o·e mesokaha. Ua somoioni intaltal, an·sengani aro an·senge janggi tangani bidingo seanirangko Niani aro Aga·ata-o parakataha, aro an·sengani bidingo una parakgiminko ua sena a·bachengaha. Iarangni mitam Saki on·ani 11-o aro Maikai Janggi Tangna nanggipa ki·tapo ong·katbaaha.
GSAM 358.3An·senge janggi tangani aro be·en, gisik aro janggini silrorianiba uni krae nangrimani bidingko manderangni mikkango rongtale donaha. 1864 bilsini Oktobar 25-ni Niani aro Aga·ata-o Gipi J. N. Andrews ia bidingo ka·mao on·gimin gamchatgipa ku·pattianirangko on·aha:—
GSAM 358An·senge Janggi Tangani Bidingo J. N. Andrews
GSAM 358.4“Be·enna namgijako dakgipa cha·ani mingantikon watgalani, aro namgipa skiani aro Isolni mikkango nama-namgijako u·igipa gisikchi dilako man·e an·tangko sason ka·e janggi tanganiara an·sengna namen nangchongmotgiparangni gisepo ong·a. An·chingni be·enrang Rongtalgipa Gisikni torom nokrang ong·a. An·chingni gisikrangchi gitan be·enrangchiba uko bebeko rasong on·na gita, an·chingni be·enni pilak bilrangko chu·gimik bilake rakkina baditan nangchongmota! Ia bidingko da·o an·chingni manderangna dingtangmanchagipa dake mesokengani gimin Isolko mitela. An·sengani aro bilara an·chingna gamchatbatsranggiparangni gisepo ong·a, aro dukni somoio dal·begipa ong·gnirangko nikgni manderangna iarang namen nangchongmota.”
GSAM 359.1Sastro gita an·sengani simsakani aro Kristianrangni an·tangko sason ka·ani bidingko Niani aro Aga·atani seanirangchisan ong·gija, an·chingni toromni dangdikgiparangchiba aganprakaha.
GSAM 359.21866 bilsini Me 20-o Dal·gipa Kumonggrikanio, Mrs. White gita ka·mao on·gimin skianiko on·aha (ian Saki on·ani 11-oba donga):—
GSAM 359An·sengani Biapko Dakna Nanga
GSAM 359.3“Duk man·giparangna aro sa·aona kingking sokgija rakkina gita an·tangtangni be·enko maikai simsakna nangachim, uko skie ra·na skagiparangna an·ching nok sako dakna nanga ine angna mesokaha....
GSAM 359.4“Sa·aniko chu·soke namatna kam ka·gipa aro Neng·takani salko rakkigipa daktarrangchi dilgipa biapona bebera·gijagiparang re·baon, uamang bebechi sranggipa dilako man·gen. An·chingni manderang aro an·chingni chongmotgipa bebera·aniko u·ie uamangni skangoni namgija chanchianirang bon·gen, aro uamangni gisiko nama napatgen. Indake bebechi dilako man·on, mitamrang be·enni bilgrianionisan neng·takako man·aigija, uamangni papchi sa·gipa janggirangnaba namatgipa samko man·gen.
GSAM 359Ong·gnirangko Skang Aganani
GSAM 359.5“U·ie dake simsakachi sa·giparangni be·en namroroon, aro uamang janggi tanganio kusi ong·na a·bachengon, uamangko an·sengatpilaona dakchakgiparango uamang ka·donga. Uamangni ka·tongrang mitelachi gapa, aro bebeni namgipa bitchri uano dongna altubata; mitamrango uko jilla, ua chaba, aro Isolni rasongna bite nanggen. Indakgipa gamchatgipa janggi sako jokataniara indakgipa biapko ong·atna nanggipa pilak tangka paisana baten gamchatgen....
GSAM 359.6“An·sengpilgimin ba namen namgniko man·gimin ong·e re·anggipa mitamrangchi, gital biaprangona an·chingni bebera·aniko ra·napanggen, aro bebeni nisaniko songgen. An·senganiko man·na miksongani gimin an·chingni manderangni gisepo dongachi uamangni gisikrangoniko skang namgija chanchianiko gimaatjaode, ua biaprangona napnaba man·jawachim.”
GSAM 360.1Tom·chimonggipa an·chingni manderang pilakan mingsa gisik ong·e jak de·e, man·a dipet ta·raken Battle Creek-o ba uni sepango an·sengani biap sako o·na aro uko Daktar H. S. Lay-ni sam simsakani dilani ning·o donna tik ka·aha. Ua skangni sam simsakani pora·ian baksana, salaramni a·chi sam simsakani biap sako bilsi sana bate donge, sa·aniko a·chi maikai namatna nangachim uko skie ra·aha.
GSAM 360An·sengatani Nokni Biapko Breaha
GSAM 360.2Ua somoio indakgipa biapko ong·ataniara dal·begipa kam gita nikmanaha; aro uni bite bidingo ia ka·dongatgipa Saki on·ani dongjaode, kamko a·bachengani mitam somoina ru·utgenchim. Indiba ru·utani pal, Dal·gipa Kumonggrikani bon·ani ja·mano sal adita mangmangni ja·manon saliram Battle Creek-o Bichal ka·gipa Graves-ni nitoani dongram, ekor 8 a·a baksa, uni bangbanggipa dongani nokko breaha. Ia nokni sambao a·palgipa, dot gni ong·gipa nokko a·bolani kuturirangna jakkalna gita rang·san rikaha. Ia nokrango Ansengani Gital Dakani Biapko o·aha.
GSAM 360.31866 bilsini Jun 19-ni Niani aro Aga·ata-o, ia biapna tangka bakrangko on·chapna gita pilaknan skanggipa okamaniko dakaha. Ua songbadni apsan ong·katanio, Michigan-ni Battle Creek aro New York-ni Olcott mondolirang $2,625, chong·motan bak 105, bakprako $25 dake, on·na ku·rachakmanaha ine parakataha. An·sengani biaprangko chalaina dol sako niam gita bikotna man·gipa niam Michigan a·songo dongjani gimin, niam gita bikotna man·jaskal, mitam somoina gam-jinko ka·dongchake rakkigiparangni jako donaha.
GSAM 360An·sengani Songbadko A·bachengaha
GSAM 360.4Agost 1-o dilgiparang bakoani baksa jak 16 donggipa, chongipa ki·tap gita tarigipa an·sengani songbadko jarantio parakatna a·bachengaha. Iako Ansengani Gital Dakgipa ine mingaha. Ia songbad da·oba Nama An·sengani ingipa bimungchi ong·katkuenga, aro da·o a·gilsakni an·sengani bidingo jarantini ki·taprangni gisepo mongsonggipa ong·a. Ia songbad an·sengani aro an·tangko sason ka·ani niamrangni gimin aganasan ong·gija, an·sengani biapni gimin manderangna u·iatani cholba ong·aha. Ua biapko sa·giparang aro dongnaba cha·naba re·bagiparangna 1866 bilsini Septembar 5-o niam gita o·aha. Indake, an·chingni manderangna ia bidingko skang aganani somoioni ja bri ong·na skangon, ia biapko breaha, nanggipa bosturangko donna man·aha, aro kam ka·na a·bachengaha; aro bakrangna $11,000 on·na ku·rachakaha, jeni bang·bata bakko on·manaha.
GSAM 361Sam Simsakani Dolko Niam Gita Dakaha
GSAM 361.11866-67 bilsini sin·kari somoio, an·sengani biapko chalaina dolko niam gita dakna man·gipa niamko Michigan-ni niam dakgipa tom·bimungo ra·chakaha. 1867 bilsini Me 17-o ia kamko dakaha, chalaiani niamrangko ra·chakaha, aro a·a, nok aro gipin gam-jinrangko krae seokgimin ka·dongchake rakkigiparangni jako on·aha. Ua salona kingking bakrangna on·na ku·rachakgimin pilak tangka $26,100 ong·aha; uarango $18,264.87-ko on·manaha. Ia biapo changgipa daktarrang aro dakchakgiparangni dol dongaha, aro nokrang sa·giparangchi gapnasipilaha. Uamangoni aditarang ia biapona re·baani ja·mano an·chingni manderang aro bebeni bidingo u·ie, an·chingni bebera·aniko ra·chakmanaha.
GSAM 361An·sengna Namgipa Ba·ra
GSAM 361.2Pilak chasongrang aro pilak a·songrango, mande ong·ani gitan donggipa ka·tongara a·gilsakni janggi tangani gaorade·ani, gisikgrianirang aro ganani bewalrangchi dilako man·na altua. 1863 bilsio, an·chingni a·songtango Mrs. White-na an·sengani aro ba·ra ganani bidingko mesokaha. Ua bilsiba indake ong·aoni jakgitel ong·jaha. Ua somoio me·chikrang gilgipa chakadirangko ning·o done gipengatgipa ba·rako gana namen gisik nangachim; uarangni dal·aniara bang·a me·chikrangko wil·dapgimin balon ning·o rama re·enggipa gita nikataha. Ua apsan somoion ba·ra gananio minggni gipin bate agangipa bewalrangko a·bachengaha, jean bang·a agangrikaniko ong·ataha. Iarangni bidingo kan·dike agananiara, Mondolina Saki on·anirang, 10-o donggipa ba·ra ganani bidingo Mrs. White-ni on·gipa Saki on·aniko poraigipa nambate ma·sina dakchaknaba donga.
GSAM 362Ba·ra Gananio Bate Aganganiko Namatjaha
GSAM 362.1Skanggipa bate agangipa bewalara, ganagipani namnikani gita, inchi 10-oni gaj sani bakgni bak sa ba unaba bate ru·gipa ki·me donggipa ba·rako ganani ong·achim. Ia ki·merangko bang·a changon a·ao saldinge re·na on·achim, aro me·asarang uarangko “ramako pringgiparang” ine mingachim. Gnigipa bate agangipa bewalara una bikpil ong·achim, aro man·a dipet me·asarangni ganani gita ganani ong·achim. Miss Bloomer-ko ja·rikgiparang ia bewalko ra·chakani gimin, uko “Bloomer-ni ba·ra” ine mingaha. Bon·kame bimungko “Americani Ba·ra” ine dingtangataha. Ia ba·rako ra·chakgiparang biaponi biapona re·e tom·bimonganirangko ong·ataha, aro an·chingni bang·a Adatangrang uko gana skaachim. Mitamrang uko ganaba ganaha.
GSAM 362Ba·ra Ganani Bidingo Saki On·ani
GSAM 362.2Ba·ra ganani bidingo Mrs. White-na mesokgiminni gimin, anga Saki on·ani 11-oniko seanini bak aditako ra·e on·gen:—
GSAM 362.3“Isolna kakketgipa manderang a·gilsakni seng·a aro a·ani kari ong·a; aro uamang an·tangtangni dilani bil gamchata ine pangnan gisik ra·na nanga. Uamang namen ru·begipa ba·rako namen kan·dikbegipachi dingtangatode, an·tangtangni dilani bilko namen gimaatgen. Uamangni dakchakna aro Isolni Mes Bi·saona ra·bana jotton ka·na nanggipa bebera·gijagiparang uko mitchigen. Nikgiparangko mitchiatna gita dal·begipa dingtanganiko dakgija, an·sengani gimin me·chikrangni ba·rako bang·a cholrangchi namdapatna man·a.
GSAM 362Namatgimin Ba·ra
GSAM 362.4“Kang·kareko rim·chipgipa ba·ra aro sagalni dal·gipa matburungni grengrangchi be·enko ontisaba rim·chipna nangja. Rang·sitani kasop aro ka·tong an·senge kam ka·na gita, ba·ra chu·gimik jakgitel ong·na nanga. Ba·ra ja·aona ga·ani chugipa jutani kosakko batesa ka·maona sokna nanga, indiba jako de·na nanggija, ja·achi re·ani rama aro dal·gipa ramani moilako nangdikgijagipa ong·na chu·ongna gita kan·dikna nanga. Nokni kamrangko ka·enggipa me·chikrangna, aro dingtangmancha nokni a·palni kamko bang·e ba on·tise ka·na nanggiparangna, iana bateba kan·dikgipa ba·ra kraa, altua aro an·sengna nama.
GSAM 363Be·enko Apsan Dake Ba·ra Patna Nanga
GSAM 363.1“Ba·ra badita ru·oba, uamangni ja·arangko me·asarangni gitan chu·gimiken ba·ra patna nanga. Iako ning·o gipin ba·ra donggipa, ja·gitokni sambao rim·chimonge ka·gipa, ba kosako gipenge ka·maona on·roroangipa ja·arangni ba·rako ganachi dakna man·a; aro iarang jutako nanggrikna gita chu·onge ru·e ong·onangna nanga. Indake ba·ra patgimin ja·arang aro ja·gitokrangko balwa balpakani champenga. Ding·gipa ba·rachi ja·arangko dingtoke name rakkigenchimode, an·chi joljol jokani apsan ong·gen, aro an·chi rongtale aro an·senge donggen, maina uko sin·atja aro be·en gimikchiko uni ong·bewal gita jokangani cholko champengja.”
GSAM 363.2Ia ba·rani ru·aniko, ki·me donggipa ba·ra aro Americani ba·rani gisepo mitelna kragipa jatchini chol ine mesokaha. Sakantian uko ganan nanggen ine aganjaha, indiba uamangni dilani bilko densotgipa aro uamangni dakchakna nanggiparangko mitchiatgipa cholko ra·na nangja ine aganaha. Uamangni ja·gitokrangko iano talatgimin gita ba·ra patnan nanga ine aganjaha, indiba indake dakna man·a ine aganaha. Ru·gipa ning·ni ba·ra aro sikgimin ja·a patani ba·rarangchi gita gipin cholchi apsan miksonganiko chu·sokatode, uan ua Saki on·ani baksa chu·gimik meligen.
GSAM 363An·sengna Namgipa Ba·rana Nangchongmotgipa Mingbonga Kattarang
GSAM 363.3Ku·pattigimin ba·ra ganani bewalo an·sengna namgipa ba·rana nangchongmotgipa mingbonga kattarang donga ine nikna man·gen, chong·motan:—
GSAM 363.41. Kang·kareko rim·chipgipa ba·ra aro kang·kareko rim·chipani pilakkon watgalani.
GSAM 363.52. An·chi jakgitele jokanganiko champenggipa, jakrang ba ja·arango ka·gipa pilak kaeani ba·rarangko watgalani.
GSAM 364.13. Be·enni pilak bakrangko, dingtangmancha ja·pa aro ja·gitokrangko, apsan dake ba·ra patani.
GSAM 364.24. Ka·magipa ba·rarangko pakkreoni olangani, aro pangnaba kaeani ba·rarangchi uarangko kang·kareni kosako ole dongna on·gijani.
GSAM 364.35. Ba·rani ru·ani.
GSAM 364.4Skanggipa mingbri kattarangko da·o pilak ma·sigipa daktarrang ra·chaka, aro bongagipani bidingode, ki·me donggipa ba·ra aro namen kan·dikbegipa ba·ra ia minggnikon da·o watgalaha.
GSAM 364Ba·ra Ganani Bidingo Mrs. Jenness-Miller
GSAM 364.51890 bilsio, New York-ni Mrs. Jenness-Miller, ua somoini an·sengna namgipa ba·rani bidingo u·ianichi name dakegipa songbad ki·tapo, me·chikrang an·tangtangni ba·rako rang·gitik dingtangatgija, on·tise on·tise kan·dikatangna ku·pattiaha, jedakode uarang me·chikni chugipa jutani kosakona mangmang sokgen,—chong·motan Saki on·ani 11-ni ku·pattigipa ru·anian ong·a.
GSAM 364Daktar Trall-ni Ra·chakani
GSAM 364.61868 bilsio New Jersey-ni Florence Heights-o donggipa An·senganiko Simsakachi Sam Simsakani Chubatgipa Skulni Daktar R. T. Trall-ko, Me jani bon·chota-o, Michigan-ni Battle Creek-o an·chingni toromni dangdikgiparangna antisa ong·na skianiko on·na gita dakaha. Skiani somoio daktar Gipi White-ni sokgipa ong·e dongaha. Mrs. White ua skianirango dongpajaha; indiba daktar salanti Gipi White, uni jik aro Gipi J. N. Andrews baksa garichi a·palona re·ruraengani gimin, an·senganiko simsakani, sa·ani aro uni ong·baani a·selrang, samrangni dakani aro uandake gipin bidingrangni gimin uni chanchianirangko knachakna nanga ine ma·sigrikaha. Ua an·tangni u·ianiko baoniko man·achim, uko agangija, Nikanio una mesokgiminkosan aganaha. Daktar uni agangipa chanchianirang sam simsakani u·iani baksa melia ine aganaha. Gnigipa salni agangrikani bon·kamon, daktar Mrs. White-o baoni sam simsakani pora·ianiko matchotaha ine sing·aha, ine Gipi Andrews angna aganaha. Ua ia bidingrangko pangnaba pora·ikuja, indiba 1863 bilsini Jun 6-o Michigan-ni Otsego-o una mesokgiminkosan una aganengachim ine u·ion daktar aiao inmanaha. Uni pilak chanchianirang be·enni kam ka·ani aro an·senganiko simsakani u·iani baksa chu·gimik melia, aro bang·a bidingrango ua an·tangni u·iana bate ning·tubate u·iaha ine daktar uko ka·dongataha. Indake sal bonga mangna garichi re·ruraani aro agangrikani ja·mano, daktar Gipi White-o maini gimin an·tangni chubatgipa skulko wate Battle Creek-o toromni dangdikgiparangna skina uko okamachim ine u·ina skaaha. Ua aganaha, “An·senganiko simsakani bidingo uamangna nanggipa skianiko on·na Mrs. White-ba ang gitan tarisogimin ong·a.”
GSAM 365Sam Simsakani U·iani Ra·chaka
GSAM 365.1Salantini janggi tanganio an·senganiko simsakani dingtang dingtang bakrangni gimin uni bang·a seanirangko bilsi bang·ana manderangni mikkango donaha, aro uarangni bang·akon da·o Kristianrangni An·tangko Sason Ka·ani aro Sastro Gita An·senganiko Simsakani ingipa ki·tap sako chimongaha. Ia seanirangko name dake niani ja·mano, nambate pora·igipa daktarrangoni mitamrang sam simsakani u·iani iarang baksa chu·gimik melia ine aganaha. Uni bidingode, iarang pora·ianioni ong·katgipa ong·ja, indiba Gitel Nikanio una maiko parakachim, ukosan seaha.
GSAM 365Daktar Kellogg-ni Saki On·ani
GSAM 365.21863 bilsio Mrs. White-na Nikanio o·e mesokgimin baksa sam simsakani u·iani sandianirang maikai melia, uko sakiani gita, anga Kristianrangni An·tangko Sason Ka·ani ki·tapni a·bachengani seaoniko J. H. Kellogg, M.D.-ni segipa kattarangko ra·e on·gen. Ua Michigan-ni Battle Creek-o a·gilsak gimikni mingsinggipa an·sengatani nokni mongsonggipa dilgipa ong·a. Ua agana:—
GSAM 365.3“1. Agangimin seanirang skang ong·katani somoio, jerangna iarangko seachim ua manderangsan ong·gija, a·gilsak gimik mangmangan an·sengani bidingko mamung gisik on·jachim.
GSAM 365.4“2. Be·enni dakbewalrangko namatna nanga ine aganprakgipa bang·gijagipa manderang, chongmotgipa namatani niamrangko aganprakani baksa rongtalbee nikna man·gipa, aro mitam somoirango mitchinabe kragipa branganirangkoba gipataha.
GSAM 366.1“3. Rongtale nikna man·gipa branganirang donggijagipa, aro Sastro aro Kristian toromni niamrang baksa meligipa, an·senganiko simsakani bebeni kattarangko nama bewalo aro mingsa mingsa baksa nangrime darangba aro banooba donjachim.
GSAM 366.2“Indakgipa obosthao agangimin seanirang ong·katbaaha. Skigipa niamrangko mandeni sandie u·iani bilchi drae ra·chakatjaha, indiba ia u·iani an·tango donga ine an·tangko dal·atgijagipa, Isolni seng·ani dakchakani aro bilchi sea ine agangipa saksa mande uarangko altue aro srang dake aganaha.
GSAM 366Niamrang Porikkako Chakaha
GSAM 366.3“Indakgipa dingtangmanchagipa obostharango aro indakgipa aiao inmanani dabianirang baksa mesokgimin niamrang somoi aro cha·tote niani porikkako maikai chakaha? ine sing·ani namen kraa. Uni aganchakaniko chu·gimik dake sasonge nichina man·gipa ong·chongmotanirango man·na amgen.... Bilsi 25-ni skango chu·gimik gisik on·gijagipa ba ka·dingstekani bostu dakgimin niamrang, jripjripe manderangni ka·dongani aro mandera·aniko man·aha; indake a·gilsak, uarangko pangnan indake ra·chakjachim ine gisik ra·jaha. Sandie u·ianio gital nikmananirang aro gitcham ong·chongmotanirangko gital dake talatanirang, uarangko mangrakatgipa sakirangko pangnan on·dapaha; indake da·o bilsi 25-na bate skango aganprakgimin mingprak niamko sandie u·iani sakirangchi man·a dipet bilakbatsrange mangrakataha.
GSAM 366Nikanirang Isoloni Ong·baaniko Mesokani
GSAM 366.4“Bigyan aro chagronganiko pangchaka ine agangipa, indiba agre ong·gipa chanchianirangchi gonggegimin aro bang·a ong·gijagipa chanchianirang baksa bringimin ong·ani gimin namako dakna bilgrigipa, namen bringbring aro meligijagipa skianirangni gisepo indake ong·aha. Bigyanni gimin u·iani ba dal·gipa pora·siani an·tango donga ine agangijagipa mande saksa, ansengani gimin segipa aro chanchigipa adita manderangni ong·gijani baksa bringimin chanchianirangoni, namen nangrimgrikgipa, meligrikgipa aro chong·motgipa ansengani niamrangko chimongna man·aha. Ian aiao inmanbegipa aro Isolni u·iani aro dilani dongchong·mota ine mamung jajagija mesokgipa ong·a ine ra·chakna nanga. Bilsi 25-ni golporimanirang, sandianirang, gital nikanirang aro chagronganirang uarangoni niam mingsakoba galatna man·jaha; skigimin kattarangko mangrakatna mangmang dakchakaha.” Tarik: “Battle Creek, Michigan, 1890.”
GSAM 367Ansengani Nokko Dal·ataha
GSAM 367.11876 bilsio daktar dal·gipa ong·e ia nokni kam baksa nangrimgipa J. H. Kellogg, M.D.-ni dilanio, an·sengataniko nangnikgiparang namen bang·aha. Uni gimin 1877 bilsini bibalni somoio dongramko bang·atna nangaha. 1876 bilsio nokni bimungko Ansengani Gital Dakani Nokoni Samchi aro Be·enko Rate An·sengatani Nok ine dingtangataha, aro 1878 bilsio gital dal·gipa nokko rikaha.
GSAM 367.2Ia nokni ro·ani aro gipengani 136 x 46 ja·a ong·achim, aro a·ani ning·o donggipa patalni kosako patal bri dongachim. Nok gimikko chini a·burchi ding·ataha, aro gaschi teng·suataha. Uko oani ja·mano ru·utgijan, sagiparang aro sokbagipa manderangchi uko pilatna sepangaha.
GSAM 367.3Ua somoiona kingking, ia nokni gimin 1866 bilsio Mrs. Whiteni Saki on·anichi agansoanirang namen rongtale chu·sokaha. An·sengna am·e ia nokona re·baanichi ia manderangni gimin skang knagipa bang·a manderang Da·o donggipa bebeni seng·ako ra·chakaha.
GSAM 367Songni Ansengani Neng·takram
GSAM 367.41877 bilsini November 22 tarikni Somoini chinrango, J. H. Kelloggni pagipa ba magipa saksako apsan man·gipa jongada M. G. Kellogg, M.D., indine u·iataha: California-ni Napa County-o donggipa St. Helena-oni salaram-salgrochi mail gni aro adha chel·aona, Howell a·brini rikamo ua a·ako man·aha. Crystal Springs-ni sambao donggipa ua biapo “Songni Ansengani Neng·takram” ine minggni nokko riknasiaha. 1877-78 bilsini sin·kario nokko rikaha, aro 1878 bilsini a·bachengani somoio sagiparangko an·sengatna uko oaha. Ia ansengani neng·takram, uko a·bachengatgipa Battle Creek-ni Ansengatani Nok gitan, dal·roroa mangmang ong·aija; bang·bea manderang Aga·ata katko u·ie ra·chakaniona sokatako man·ram biapba ong·aha.
GSAM 368Pacific Ansengani Ki·tap
GSAM 368.11885 bilsini ding·kariara Gittamgipa Salgini s·greni aga·ata katni kamo mikkangchi re·angani bang·a ong·a obostharangni somoi ong·achim. Me 1 tariko St. Helena-o donggipa Songni Ansengani Neng·takramko tik ong·e daktarni pora·a bon·atgipa daktar saksani dilani ning·o donaha. Jun jao, Gipi J. H. Waggonerni seani kamko niani ning·o, jak 24 donggipa Pacific Ansengani aro An·tangko Rim·kingkinganiko Chakpake Agangipa Ki·tapko ja gniprak ong·katatna a·bachengaha. Ia kamrangchi ansengani nok gital janggi man·aha. Batanggimin bilsirango gita tangkako gimaatani pal, bilsiprak uni kamoni pilak korosrangko chelgiminni ja·mano dongspagipa man·dapani $2,000 oni $4,000 ona ong·na a·bachengaha. 1891 bilsini April-o bon·gipa bilsiona kingking indake ong·aha, aro ua bilsio dongspagipa man·dapani $12,000 na bate ong·aha.
GSAM 368.21887 bilsio St. Helena-o Songni Ansengani Neng·takramni Dolni tom·aniko dakon, ua nokni tangka paisani gimin indake u·iataha: 1885 bilsini Me 1 tariko, pilak groko chelgiminni ja·mano nokni gamni dam $5,322.76 mangmang ong·achim, chong·motan, ua somoiona kingking ong·katatgimin gamni bakrangni damna bate $2,547.24 komiaha. Gipin kattachi aganode, ia nok uni pilak man·dapaniko aro uni a·bachengani bak tangkaoni $2,547.24 koba jakkalbon·aha. 1887 bilsini April 1 tariko pilak grorangna bate ia nokni gamni dam $21,372.64 ong·aha; chong·motan, ja 23 o $16,049.88 bariataha. Ia tangkaoni, bak breani $5,280 ong·achim, aro nokna indin on·ani $2,497.60 ong·achim. Uni gimin nokni kamoni korosrangko chelgiminni ja·mano dongspagipa man·dapani $8,272.28 ong·aha. Ia somoirango, kosakni jak baksa jak 32 donggipa Pacific Ansengani Ki·tapko japrak ong·katataha, aro nokni kam aro niamrangko mikkangchi ra·angna ua bateba dakchakgipa ong·a ine nikaha.
GSAM 369Ka·sae Dakchakani Kam
GSAM 369.11891 bilsini Januari jani An·sengatani Nama Kattako Aganprakgipa ki·tapo, Battle Creek Ansengatani Nokni gimin Daktar J. H. Kellogg indine aganaha:—
GSAM 369.2“Ia nok dongbaani bilsi 25 ni gisepo indin an·sengataniko on·ani dam $100,000 na namen bate ong·a; ian a·bachengo on·gimin bak tangkana chang bang·en batea.
GSAM 369.3“Janapgimin ka·sae dakchakani kamna agre, ia nok agangiparangko, sagiparangko jotton ka·giparangko, cha·ani song·na skiani skulrangni skigiparangko, aro Nama Kattako aganprakani dingtang dingtang kamrangna skia man·gipa gipin manderangkoba watataha.”
GSAM 369Pagri Magri Bi·sarangna Mol·molani
GSAM 369.41891 bilsini March 8 tariko Dal·gipa Kumonggrikanio, Daktar Kellogg pagri magri bi·sarangna namen gisiko nange mol·molaha. Ua indine aganaha: “Angko ‘pilaknan pal ong·gipa’ ine seaha, aro pal ong·gipa donggijagiparangna—jotton ka·na darangba donggijagipa pagri magri bi·sarangna—angara pal ong·gen.”
GSAM 369Haskell Jikgipani $30,000 On·ani
GSAM 369.51892 bilsini Januari jani A·songtangni Nama Kattako Aganprakgipa ki·tapo, pagri magri bi·sarangna dongram nokko tarina tangka paisana namen mol·molaha. Ua ki·tapo, ia nokna on·na ku·rachakgiparangni bimungrangko donaha; uamangni on·na ku·rachakgimin tangka pilak $17,716 ong·achim. Indita dal·gipa kamna ia tangka namen komia ine kamko dilgiparang chanchiaha, aro uni gimin kamko a·bachengna ru·utatna nanggen ine kenaha. Indiba a·bachengoni bon·kamaniko nikgipa, aro “a·bri hajalsani kosako donggipa matchurang” ni Nokgipa ong·gipa Ua indake obostharangko dilaha: an·chingni bebera·ani donggijagipa Chicago-ni man·e cha·gipa me·chik, Frederick Haskellni segri Caroline E. Haskell, ia mangsonggimin ka·sae dakchakani kamni gimin knaon, rang·san nok rikani kamko nigipa dolni jakkalna gita $30,000 ko on·aha. Uni don·gimin nangnikani iarang mangmang ong·achim: ua tangka gimikko skang tarigimin noksa gita pagri magri bi·sarangni nokko rikna jakkalna nanga, apalgipa aro ka·sae on·gipa gisikchi uko dilna nanga, aro uni sigimin seko gisik ra·na ua nokko Haskellko Gisik Ra·ani Nok ine mingna nanga.
GSAM 370.1Indake tangka man·ani gimin, An·sengatani Nama Kattako Aganprakani aro Ka·sae Dakchakani Dol ua bilsini gisepo nokko rikna aro pagri magri bi·sarangni dongram dake ona man·aha. Ia nokko 1894 bilsini Januari 25 tariko on·kangaha. Ua tarikni ja·manoni bang·bata somoio, pagri magri bi·sarang, dakchakgiparang aro skigiparangko man·chape ia nokdangni bang·ani hisapko ra·ode sak 100 ong·aha.
GSAM 370James Whiteko Gisik Ra·ani Nok
GSAM 370.2Ia pagri magri bi·sarangko nirikani aro rakkiani agre, ia dol James Whiteko Gisik Ra·ani Nok ine minggipa gipin ka·sae dakchakani nokkoba dila. Uano sak 20 na bate budepa-budima aro nokgrigipa manderangko jotton ka·e nambee dongna on·a.
GSAM 370An·sengatani Nama Kattako Aganprakgiparang
GSAM 370.3Ia kamni baksa nangrime, an·sengatani Nama Kattako aganprakgiparangko skina a·bachengon, mikkangchi bilake re·angani minggipinko dakaha. Manderangko de·dona ia dakmajoaniko namniken, Mrs. White 1892 bilsini September 16 tariko Australia-ni Preston-oni seon indine aganaha:—
GSAM 370.4“Da·o saksa skia man·enggipa biapo sak 100 skia man·engode ine anga ska. Indaken ong·na nanga. Me·asarang aro me·chikrang, an·sengatani skia donggija Nama Kattako aganprakgiparang ong·ana bate, an·sengatani Nama Kattako aganprakgiparang ong·ode bateba dakchakna man·a.”
GSAM 370.5Kosako donggipa kattarangko seani ja·manoni, janggi gimiko indakgipa kamko ka·na tarisoe skia man·enggiparangni bang·ani namen bariataha.
GSAM 370Ansengani Kamni Dal·rorobaani
GSAM 370.61894 bilsini Januari jani An·sengatani Nama Kattako Aganprakgipa ki·tapo, ansengani kamni dal·rorobaani gimin gisik nangatgipa bebeni kattarangko u·iatgipa kan·dikgipa seani donga. Uano indine sea:
GSAM 371.1“Ansengani Gital Dakani Nokko 1866 bilsio a·bachengataha.... Michigan-ni dal·rorogipa songjinmarangoni mingsa, Battle Creek-ni chubatgipa a·ao, nitogipa aro ansengna namgipa biapo donggipa mandeni ramramgipa bolni nokko breaha. Daktar sakgni, chi silani kamo dakchakgipa sakgni, sagiparangko jotton ka·gipa saksa (skia man·gijagipa), dakchakgipa sakgittam ba sakbri, sagipa saksa, aro tosusana man·pilgijagipa neng·nikanirang baksa, ia nokni mikkangchi ong·gnio aro uko a·bachengatani niamrango dal·gipa bebera·ani—ian da·o donggipa kamni a·bachengani ong·achim. Uko Ansengani Gital Dakani Nok ine u·iachim.
GSAM 371.2“Skanggipa chon·gipa nok dongram biapo da·o ro·ani ja·a 312 aro ning·tuchi gipengani ja·a 100, patal dok chugipa nok chadenga. Uano sokbagipa mande sak 300 dongna man·a, aro sagiparangko jotton ka·na aro an·sengatna da·ororo bigyanni mesokna man·gipa pilak jakkalgni bosturangko donga. Daktar sakchikung an·sengatani skigiparangni dol ong·a; uamangoni bang·batarangan an·tangtangni dingtang dingtang kamo namen u·igiparang ong·a. Sagiparangko jotton ka·giparang aro gipin dakchakgiparangko man·chape sak 300 na bate donggipa nokdang ong·a. Ia nokona re·bagiparang United States-ni pilak rajyorangoni ong·a, aro gipin a·songrangoni sokbagiparangba bang·a. Bimung maian ong·bo, a·songtango ba gipin a·songo kam ka·gipa Nama Kattako aganprakgipana uni cholgugarang pangnan oa, aro ia nokdango indakgipa sokbagipa saksa ba una bate donggijani namen komia.
GSAM 371Ansengatani Nokni An·sengatram
GSAM 371.3“An·sengatramko 1888 bilsio rikaha; uni ro·ani aro gipengani ja·a 100 x 60 aro uni chuani patal bonga ong·a. Nokni kosakgipa patal gittamko Ansengatani Nokni be·enko rate an·sengatani kamna, sagiparangni kuturirangna aro uamangko donram dal·gipa kuturirangna jakkala. Ia nokni ka·sae dakchakani kamni kam ka·ram kuturirangba ianon donga. Uni samtangtango chon·gipa nok 20 donga; uarangoni aditako chini a·burchi ding·ata aro dal·gipa nok gita bijolchi teng·suata. Uarang sagiparangchi ba poraigiparangchi gapa. An·sengatani Nama Kattako aganprakna sagiparangko jotton ka·giparangko skigipa skulko 1884 bilsini Julai 1 tariko a·bachengataha. Skanggipa ja dokni gisepo poraigipa sak 35 bimung seaha.”
GSAM 372Kam Ka·giparang Ong·katanggnini Agansoani
GSAM 372.1California-ni St. Helena-o donggipa ansengani nokni gimin aganen, Mrs. White 1887 bilsini Februari 6 tariko Switzerland-ni Tramelan-oni segimin kattao indine agana:—
GSAM 372.2“Isol indine aganaha: ia nok baksa nangrimgipa manderang an·tangtangko onate katta manie Isolni skako dakode, ia nok tange dal·roroanggen. Aro Isolni uamangna on·gimin seng·achi gipinrangna pattiani ong·na, ianoniko Nama Kattako aganprakgiparangko watatgen. Uamang Jisuni gisikchi chugipa biaprangni mite dakanirangko pe·galgen; uamang ong·gijagipa bebera·anirangko parakgen, aro da·o ong·gijani, an·tangni skako chu·sokatani, an·tangko rim·kingkinggijani aro namgijani mangmangko ka·sroke ra·gipa biaprango bebe, rongtalani aro rongtalgipa janggi tanganiko ge·gen.”
GSAM 372.3Ia kattarang apsan bil gnang gipin indakgipa nokrangnaba meliani gimin, an·ching uarangko ra·e mesoka.
GSAM 372Ansengani Kamo Chu·sokanina Ku·rachakani
GSAM 372.41891 bilsio mondolina on·gimin dingtangmanchagipa Saki on·anio an·ching indine poraia: “Ansengani Gital Dakanio gisik nanganiko mikrakatna dakgipa pilak dakmajoanirangni kosako Isolni pattiani donggen; maina iako pilak biapon nanga. Ia kamni gimin gital mikrakani ong·na nanga; maina ia dakchakgipa cholchi Isol bang·a kamko chu·sokatna mangsonga.”
GSAM 372America An·sengatani Nama Kattako Aganprakgiparangni Dal·gipa Skul
GSAM 372.5Saako chanchie u·igimin cholchi an·sengatani seng·a ka·sne ka·sne mikkangchi re·angaha; bon·kamao 1895 bilsini Jun jao daktar ong·na skiani nokko a·bachengatna nangnikani ong·aha. Ia nangnikaniko chu·sokatna America An·sengatani Nama Kattako Aganprakgiparangni Dal·gipa Skulko a·bachengataha. Snigipa Sal Adventist An·sengatani Nama Kattako Aganprakani aro Ka·sae Dakchakani Dolni ning·o, a·songtango aro gipin a·songrango kam ka·na daktarrangko skian mangsonggimin dingtangmanchagipa miksongani ong·achim. A·bachengatani alaniko Battle Creek-o 1895 bilsini September 30 tariko dakaha, aro uni sal gipino, Oktobar 1 tariko, poraigipa sak 40 ni dol baksa ia dal·gipa skulko oaha.
GSAM 372.6Dal·gipa skulni u·iatgimin kattao an·ching indine poraia:
GSAM 372.6“Ia dal·gipa skulko Illinois rajyoni niamrangni ning·o Chicago-o niam gita dol dake a·bachengataha. Poraigimin skiani United States-ni nambatgipa daktar skiani skulrangni skiani gita chu·gimik ong·gen. Skianiko mitam Chicago-o aro mitam Battle Creek, Michigan-o on·gen.”
GSAM 373.1An·sengatani Nama Kattako aganprakani kamna tarisogiparangni gimin, 1895 bilsini Agost jani An·sengatani Nama Kattako Aganprakgipa ki·tapo an·ching ka·mao donggipa kattarangko poraia:
GSAM 373.1“Da·o Battle Creek Ansengatani Nokni Sagiparangko Jotton Ka·giparangko Skiani Skulo skia man·enggiparangni dol sak 250 na bate ong·a. Uamangoni da·o an·sengatani Nama Kattako aganprakani kamko ka·na changgipa sakantinan kamko on·manaha. Salgipeng Sagalni Chichi Duulgimin A·arangna, India-na, West Indies-na, Salgipeng America-na, United States-ni salgipeng rajyorangna sak 25 ba sak 30, aro an·chingni dal·gipa songjinmarangna sagiparangko jotton ka·giparangko nanga.”
GSAM 373An·sengatani Nama Kattako Aganprakani Kamni Dal·rorobaani
GSAM 373.21895 bilsini November 5 tariko olakkiani tambuo dakgipa, Ansengatani Nokni Nama Kattako aganprakgipa sagiparangko jotton ka·giparangni dolni skia matchotani alanio, Daktar Kellogg indine aganaha:—
GSAM 373.3“Bilsi 12 na skang, indakgipa alani mingo sagiparangko jotton ka·gipa sakgni poraia matchotaha. Da·orode sagiparangko jotton ka·giparangni dol sak 300 aro 400 ni gisepo donga. Ansengatani Noko daktar sak 19 donga, aro ua Ansengatani Nok baksa bang·e ba komie nangrimgipa aro An·sengatani Nama Kattako Aganprakani aro Ka·sae Dakchakani Dolni nirikani ning·o donggipa indakgipa gipin nokrango sak 22 donga. An·chingni sagiparangko jotton ka·giparangoni sak 53 dingtang dingtang a·songrango donga,—Sweden, Gitcham Mexico, Africa-ni Sona Rikkam, Australia, Salgipeng Africa, Denmark, India, New Zealand, Samoa aro British Guiana-o. Da·o daktar ong·na poraigipa sak 63 skia man·enga. Uamangoni sak 41 iano donga, sak 22 Michigan-ni Dal·batgipa Skulo aro gipin skulrango donga. Nama ine ra·chakgimin sagiparangko jotton ka·giparang ong·e ong·katangna chu·gimik tarigimin sak 22 ia walo iano poraia matchotenga.”
GSAM 373.4An·chingni ansengani nokrangni dal·rorobaaniko 1902 bilsiona kingking sandie nio, daktar ong·na skiani dal·gipa skul aro sagiparangko jotton ka·giparangko skiani skul baksa donggipa Battle Creek Ansengatani Nokan Snigipa Sal Adventistrangni a·gilsak gimiko donggipa indakgipa nokrangoni dal·batsranggipa ong·a ine an·ching nika.
GSAM 374Dal·gipa Nokrang Wa·alo Kamaha
GSAM 374.11902 bilsini Februari 18 tarikni walo, uni namgipa jakkalani bosturang baksa dal·gipa nok aro apalgipa an·sengatram wa·alchi kamtokaha. Ua somoio nokrango bilgrigipa aro sokbagipa mande sak 400 dongachim. Indiba daktarrang, sagiparangko jotton ka·giparang aro dakchakgiparangni ka·dongbee dakmajoani, aro Gitelni dingtangmanchagipa chel·chakanichi, uamang pilakkon namen saknaaniko man·gija ua nokrangoni ong·katatna man·aha.
GSAM 374Gital Ansengatani Nok
GSAM 374.2Gitcham nokrangni biapo, skanggipana bate dal·bata aro mangrakatgipa gipin nokko rikaha. Da·o donggipa nokni ki·tikni ro·ongko 1902 bilsini Me 12 tariko donaha, aro 1903 bilsini Me 31 tariko nokko on·kangaha. Nokko dilgiparang ia gital nokni gimin indine agana: “Sil, ro·ong, it aro simentochi nokko mangrake aro ru·utna dongkamna rikna man·a gitan uko rikaha.
GSAM 374.3“Ia nokni jakkalani bosturang pilak bakan man·na amgipa gitalbatsranggipa, chu·gimikgipa, rongtalgipa, namgipa aro mangrakgipa ong·a. Aro da·o iako rikmatchotgimin ong·anio, Battle Creek Ansengatani Nok bilgrigiparangna jakkalani chol aro nambee dongani cholrangko on·a, aro uarangna bate namgipa gipino dongja ine bebera·a.
GSAM 374.4“Chanchie u·igimin an·sengatani kamo ra·chakgimin, sagiparangko an·sengatani pilak gital cholrang aro jakkalani bosturangko namgipa obostharango biap mingsao chimongna, aro ua cholrangko gisik rongtale aro u·ianichi jakkalna, ia nokko dilgiparang miksongaha.”
GSAM 374Bang·a Ansengatani Nokko A·bachengatna Nanga
GSAM 374.5Ia manderangna on·gimin seng·a ian: a·gilsak gimiko gipate bang·a namen dal·gijagipa ansengatani nokrang dongna Gitel ska, bang·gijagipa namen dal·begipa nokrangna bate. A·gilsakni dingtang dingtang bakrango, mongsongbate batanggimin bilsi chikungni gisepo, chon·gipa ansengatani nokrangko ona a·bachengmanaha ine nikna an·ching katchaa. Dal·gipa Kumonggrikanini 1904 Bilsini Ki·tapo indakgipa chon·gipa nok 50 na batani bimungrang donga.
GSAM 375Ansengatani Nokrangni Bimungrang
GSAM 375.1Iarangko a·bachengataniona sokatgipa obostharangko aganode gisik nangatna man·genchimoba, an·chingna don·gimin biap komiani gimin, uarang dongram a·songrang aro a·songprako badita donga uko mangmang janape an·ching chu·ongnikna nanga. An·ching United States-o 35, Great Britain-o 3, Germany-o 1, Switzerland-o 1, Denmark-o 1, Norway-o 1, Sweden-o 1, Salgipeng Africa-o 1, Australia-o 2, New Zealand-o 1, Samoa-ni Chichi Duulgimin A·ao 1, Gitcham Mexico-o 1, India-o 1 aro Japan-o 1 ko nika.
GSAM 375An·sengatani Kuturirangni Bimungrang
GSAM 375.2Ia ansengatani nokrangna agre, an·sengatani kuturi 22 donga. Uarangoni 17 United States-o donga; mingsa Jaffa-o, mingsa Palestine-ni Jerusalem-o, mingsa Gitcham Mexico-ni Guadalajara-o, mingsa Salgipeng Africa-ni Kimberley-o, aro mingsa Australia-ni Rockhampton-o donga. Iarangna agre, be·en cha·gijagiparangni cha·ram nok 26 donga. Uarango manderang rongtalgipa aro be·en bimangna namgipa cha·aniko man·na ama, aro janggi tangani tikgipa cholni giminba bang·e ba komie skia man·na ama.
GSAM 375.3Ansengani Gital Dakani niamrangni mikkangchi re·angani gimin ia hisaprang, 1866 bilsio Isolni agansoani gita, Gitel maikai “ia dakchakgipa cholchi dal·gipa kamko chu·sokatna” man·a uko mesoka. Aro 1863 bilsio agansoani gita, “Ansengani Gital Dakani niamrang” maikai “Gitelni re·baani somoio tangengon salgichi rim·angako man·na gita manderangko tariani” bak ong·na man·a ukoba mesoka. Indide ia ansengani nokrang chang 100 bariangchina, aro maiko chu·sokatna iarangko donaha aro mangsongaha uko ta·raken chu·sokatchina.
Notes
- 3 Johan 2. ↩