Uidhal 16 — Gittamgipa Salgini S·greni Aga·ata Kat
GSAM 247.1“Salgini s·gre gittamgipa uamangni ja·mang re·baaha, aro dal·gipa ku·rangchi aganaha, “Saoba matburungko aro uni noksako ol·aki on·gen, aro uni mikkingo ba jakrango uni chin ra·genchimode, Isolni ka·onangani-ni drakma bitchiko, uni ka·onangani-ni ringani ba·tio mamung bregija rudapgimin drakma bitchiko ringgen; aro rongtalbee Isolni s·grerangni aro Mes Bi·sani mikkango wa· aro gandhakchi nisiatako man·gen. Aro uamangni saknaani-ni wal·ku jringjrotna doanggen; matburungko aro uni noksako ol·aki on·giparang, aro uni bimungni chin ra·giparang, sal ba wal neng·takani man·jawa. Iano rongtalni manderangni chakchikani gnang; iano Isolni ge·etanirangko aro Jisuni bebera·ani-ko rakkigiparang gnang.”1”
GSAM 247Sastroni Neng·nikgipa Mikrakataniko
GSAM 247.2Iani gita Sastroo donggipa namen rongtalgipa mikrakatani gipin dongja, aro an·chingni a·songni itihasni sakkiara ia aga·ata katko batanggimin somoio knaahachim ine sakki on·ja. Ia rokomni Skanggipa aro Gnigipa Salgini s·greni aga·ata kattarang da·o donggipa chasongni manderangni ong·a ine parakgiminani gimin, ia aga·ata kat batanggimin chasongrangni ong·ja ine namen rongtal ong·a.
GSAM 247.3Gipi J. V. Himes 1847-o aganaha:—
GSAM 247.4“[Parakatgipa Ki·tapni] 14-gipa odai, ua namen dake niani somoio manderangko mikrakatna aganprakna nangkuenggipa namen aiao inmanpilgipa chrikani ku·rangko mesoka. Pod 9-11. Isolni Ki·tapo ia gita namen kenbegipa ka·onangani gipin dongja. Ia ku·rang namen kenbegipa mikrakatani nanganiara namen dake niani ong·a ine mesokja ma?”2
GSAM 248Rongtala ba toromni biapko Oe·ani—Arko Nikani
GSAM 248.1J. N. Andrews ia aga·ata katni bidingo aganaha: “Salgini toromni nokni rongtalbatsranggipa biapko oe·ani, jeon arko nikna man·a, ian snigipa salgini s·greni aganani somoio ong·gipa ong·a. Aro an·chingni dal·gipa Kamal Dal·gipa 2300 sal bon·on ua biapona dangdikaniko dingtangataha ine an·ching ma·sia, uni gimin toromni nokko oe·aniara Skanggipa Salgini s·greni aga·ata katchi mesokgipa ua somoiko bon·atani ong·a. An·chingni Kamal Dal·gipa Isolni arkni mikkango dangdike on·na rongtalbatsranggipa biapona napanganiara, ua ario donggipa Isolni ge·etanirangni gimin mondoliko gisik nangata. Ua somoioni Isolni ge·etanirang salgini rongtala ba toromni biaponi rasongbee teng·skaa.”
GSAM 248Neng·takani Salni Dingtanganiko
GSAM 248.2“Minggipin agana amgijagipa bebeko, adita chasongrangna skang, bri-gipa ge·etani Gitelni neng·takani saloni gipin jatrangni maniani Robibar salona dingtangataha. Ia dingtangania Rongtalgipa Sastrorangni pilak biaprangni agananiko bikalgipa ong·a, maina ua Sastrorangni pilak biaprangon snigipa salde Gitelni neng·takani sal ong·a ine agana. Danielni agansamsoani gita ‘somoirang aro niamrangko dingtangatna ska’ gipa dal·gipa niamko pe·gipa ia kamko ka·aha. Ia bil, a·gilsakni pilak manderang ol·aki on·na nanggipa matburungni apsan ong·a. Aro namen gisik nangatgipa bebeko, ru·utbegipa somoina mikchangatako man·gimin ia ge·etani da·o rachakako man·enga, aro Isolni manderang gipin ge·etani sku baksa uko rakkina a·bachengaha. Isolna mitelbo, maina ua dongspako drakgipa baksa bon·kamgipa dakgrikna aro rongtalgipa songni pangchakgipa dograngchi napna tarisoenga. Parakatgipa Ki·tap 12:17; 22:14. Bebera·aniko watgalani neng·takani salko jegale bri-gipa ge·etaniko rachakani, aro Isolni pilak ge·etanirangko aganprakaniara da·o rongtalni manderangni chakchikani somoi aro Gittamgipa Salgini s·greni mikrakatani somoi ong·a ine namen mesoka.”3
GSAM 249.1Mikkangchi donggipa odairango ia aga·ata kattarangni Skanggipa aro Gnigipa bakrangko, 1844-ni Oktobar 22-na kingking gnigipa re·baani-ni dal·gipa aganprakani-o chu·sokgiminrang gita, aganman·aha. Ia odaini a·bachengao donggipa Sastroni aganani indine agana, “Gittamgipa Salgini s·gre uamangni ja·mang re·baaha,” chong·motan Skanggipa aro Gnigipa salgini s·grerangni ja·mang re·baaha. Ia somoio Gittamgipa aga·ata katni a·bachengani-ni bidingo agananiara gisik nangatgipa ong·gen.
GSAM 249Skanggipa Adventist Neng·takani Salko Rakkigiparang
GSAM 249.21844-o Walni jatchio chrikani somoio Gitel an·tangni manderangni gisikrangko snigipa salni Neng·takani salko rakkina dilna a·bachengaha. Adventistrangni gisepo ia skiania indake a·bachengaha: snigipa salni Baptist Rachel Preston Washington, N.H.-ona re·angaha, jeo Adventist mondoli dongachim. Ua re·baani skianiko ra·chakaha, aro uni dangdikanichi, 40-ni gitan memborrang donggipa ua mondoli bri-gipa ge·etani Neng·takani salko ra·chakaha.4 Ian ia bidingo sing·aniko a·bachengataha. 1844-ni Septembar 5-ni Chrikani-o an·ching poraia, “Manderangni bang·a gisikranga snigipa salko rakkina nangani gimin namen chanchisamsoenga.” Ia agananide sampadakni seani-o dongachim, jeon Skanggipa sal-ko rakkina nangani gimin pangchakaniko mesokna bilakgijagipa jotton ka·aha. Ia bidingo Septembar 12-ni jak-o aganangkua, jeon an·ching bang·a manderangni namen gisik nangbee aro namen nirok-srike poraiani-na dilgipa ia gisik nangatgipa agananiko nika:—
GSAM 249Snigipa Sal Mangmangsan Niamchi Tikgimin Sal Ong·a
GSAM 249.3“Batanggimin wiki an·ching ia agananiona sokbaaha: Kristianrang niamchi somoini sa bakko rongtalgipa somoi gita donna nangja. Ia agananide ong·jaode, an·chingni chanchiani gita snigipa salde rongtalgipa gita rakkina niam donggipa mangmang sal ong·a.”
GSAM 250T. M. Preble-ni Ese
GSAM 250.1Adventistrangni mondolini gisepo T. M. Preble 1845-ni Februar 13-o se·gimin aro Portland, Maine-o 1845-ni Februar 28-o Israelni ka·dongani-o pe·e on·gimin Neng·takani salni bidingo esechi gisik nangatako man·aha. Sastroni Neng·takani salni man·anirang aro dal·gipa niamko pe·giparang uko Skanggipa salona dingtangatgiminko mesoke aganaha: “Indake an·ching Daniel 7:25 chu·sokgimin, chong·motan, sa·sagipa tambal somoirang aro niamrangko dingtangatgimin, uko nika. Uni gimin Skanggipa salde Neng·takani sal gita rakkigiparang pilakan Papa-ni Skanggipa sal rakkigiparang aro Isolni Neng·takani salko pe·giparang ong·a ine angna nika.”5
GSAM 250J. B. Cook Neng·takani Salni Bidingo
GSAM 250.2Iani ja·mano ru·utgija J. B. Cook-oni seokgipa katta se·e parakaha; ua Neng·takani sal gita Skanggipa salko rakkiani gimin Sastroo sakki dongja ine mesokaha, aro indine kan·dikgipa kattarangchi aganaha: “Indake altue, haida u·igija Papa-ni Neng·takani salni nisanni ning·ao bot re·anggiparangni botni ba·rarangoni pilak balwako ra·galna man·a.”
GSAM 250.3Ia sakgni manderangni Neng·takani salko rakkiani somoi ru·utgipa ong·jagenchimoba, uamangara rinka gopako a·bachengataha je·kon altue bon·atna man·jachim. “Papa-ni Skanggipa sal rakkigiparang,” “Isolni ge·etaniko pe·giparang,” aro “Papa-ni Neng·takani salni chin-ni ning·ao re·anggipa” ine agangipa katta gisikrang jensalo ia bidingo bebe-ko u·ina sikengachim, bang·a saktangni ku·siko dongachim. Fairhaven, Mass.-ni Gipi Joseph Batesni gisik iano mikrakataha, aro ua 1845-o Neng·takani salko ra·chakaha.
GSAM 250Joseph Bates Neng·takani Salko Ra·chaka
GSAM 250.4Uni chagrongani indake ong·achim: Washington, N.H.-o Neng·takani salko rakkigipa manderangni gimin knachak, ua mondoliona re·angna aro uarangni miksonganiko nina chanchiaha. Uni gimin ua re·angaha, aro uamang baksa ia bidingo poraiani somoio uamang bebeko aganenga ine nika, aro rang·sanan Neng·takani salni bidingo teng·ani-ko ra·chakaha. New Bedford, Mass.-ona re·bapiloba, New Bedford aro Fair Havenni gisepo donggipa dulang-o, namen gisik nangatgipa jonggipa saksa baksa grongaha. Ua indine aganaha, “Kapten Bates, badita kattarang?” Gipi Bates aganchakaha, “Kattaara snigipa salde an·chingni Gitel Isolni Neng·takani sal ong·a.” “Nangni agana gita ong·ode,” ua aganaha, “ang nokchi re·anggen, aro angni Sastroko poraigen, aro iani gimin nigen.” Indake ua dakaha, aro uamangni grongaipiloba ia jonggipa Neng·takani salni bebeko ra·chake uko ge·etaniko man·chongmotaha.
GSAM 251Neng·takani Salni Skanggipa Ki·tap
GSAM 251.2Gipi Bates rang·sanan ia bebeko A·song-oni A·song-ona aganprakna a·bachengaha. Neng·takani salni bidingo ki·tap, ba chong·motgipa ki·tap mangba, uni kamo namen dakchakgipa ong·gen ine ua ru·utgija u·iaha, aro ua ia bidingo se·e parakatna Isolni Gisikchi ka·tongni gisiko chanchianiko man·aha. Indiba tangkani donggijani gimin uko maidake dakgen? Uni donggipa pilak tangkade Yorkni shiling (12 1/2 sent) mangmangachim. 1855-o ua angna indake aganman·gimin gita ia bidingo uni chagrongani-ko poraigipana agananiara gisik nangatgipa ong·gen.
GSAM 251Bri Paun Bertagi
GSAM 251.3Ua aganaha, Isolni mikkango bi·anio dongmitingo ua ki·tapko se·na chanchiaha, aro uko parakatna chol oe·gen ine ka·dongaha. Uni gimin ua Sastro aro Sastroni kattarangni ki·tapko mezani kosako donangaha aro kamko a·bachengaha. Ua kamko a·bachengani-ni ja·mano konta sani ning·o, Mrs. Bates nokni ning·ona napbae aganaha, “Joseph, an·chingni ruti dakna bertagi chu·ongja.” Ua ua nanggipa gipin chonchongipa bosturangko aganaha. “Nangni bertagi badita chu·ongja?” Kapten Bates sing·aha. “Bri paunrang gitan,” uni aganchakania ong·aha. “Namen,” ua aganchakaha. Ua nokni ning·oni ong·katangani ja·mano, ua sepangao donggipa changko re·angaha, bri paunrang bertagi aro gipin bosturangko brena, uko nokchi r·bae se·ani mezani kosako donpilaha. Batsoto Mrs. Bates napbae mezani kosako donimin bosturangko nike mikrakbee aganaha, “Ia bertagi badiaoni re·baaha?” “Maina,” Kapten aganaha, “chu·ongja ma? Nanga bri paunrang ine na·a aganachim.” “Awa,” ua aganaha, “indiba na·a uko badiaoni ra·baaha?” “Anga brena re·angaha,” ua aganaha; “ruti dakna nanga gita chu·ongama?” “Awa,” Mrs. Bates aganaha, “indiba na·a, Kapten Bates, New Bedford-oni a·gilsakni pilak biaprangona botko re·anganggipa mande, ong·katbae bri paunrang bertagi brena re·angaha?” “Awa, ruti dakna nanggipa chu·ongama?” “Awa,” Mrs. Bates aganaha, “indiba na·a bri paunrang bertagi brena re·angaha?”
GSAM 252Bebena 11,000 dalar Chi Tangko Changaaha
GSAM 252.1Gipin dake niani rang·sanan re·baaha. Kapten Bates sagaloni ong·katmitingo, bot-o an·tangni bakko $11,000-na palaha, indiba da·ode bebe-ni kamo dakchakna an·tangni pilakko changaha. Ia somoona kingking Mrs. Bates uni tangka-ni obostako u·ijachim, indiba da·ode uko u·iatna nanggen ine ua sontolbee aganaha, “Jikgipa, ua bosturangna angni a·gilsako donggipa bon·kamgipa tangkako changaha.” Mrs. Bates namen dukni mikchichi sing·aha, “An·ching maiko cha·gen?” Kapten chadengaha, aro an·tangni botko dilgipa kaptenni gita rasongchi aganaha, “Anga ki·tapko se·gen; uko gipinrangna on·gen, aro ia Neng·takani salni bebeko a·gilsakna aganprakgen.” “Namen,” Mrs. Bates mikchichi nikna man·gijanio aganaha, “an·ching maiko cha·gen?” “Gitel cholko oe·gen,” Kapten Bates mitelmitelbee aganchakaha. “Awa,” Mrs. Bates aganaha, “Gitel cholko oe·gen! Na·a pangnan indake agana,” aro mikchi ong·katbee ua nokni ning·oni ong·katangaha.
GSAM 252Miksonganigri Dakchakani
GSAM 252.2Kapten Bates adha sa·a kamko dakangkuo, chitti biap-ona re·angchina gisikni ning·o mikrakataniko man·aha, maina uano una chitti dongachim. Ua re·angaha, aro bebe ong·e uano una chitti dongachim. Ua salrango chittini chitti watatani tangka 5 sent ong·achim aro skangchi tangka on·ani nangjachim. Ia chittini se·gipa mamungba gimin chitti watatani tangkako on·jachim. Uni gimin Kapten Bates una namen nichakgipa ong·aha, aro uni namnikgipa ripeng Mr. Drew, chitti biapni dilgipa-na, “Anga chitti watatani tangkako on·na man·jawa, maina angni tangka dongja,” ine aganna nangaha. Indiba ua aganaha, “Ia chitti badiaoni re·baaha uko nanga nina man·ama?” “Uko ra·angbo,” chitti biapni dilgipa aganaha, “ja·mano chitti watatani tangkako on·gen.” “Ong·ja,” kapten aganaha, “chitti watatani tangkako on·kujaode chittiko nokoni ra·angjawa.” Chittiko jakrango rim·mitingo ua aganaha, “Ia chittio tangka dongna man·a ine anga chanchia.” Aro chitti biapni dilgipaona nipilaha, “Oe·e nibo; tangka dongode, chitti watatani tangkako uanoni ra·angbo; dongjagipade anga uko poraijawa.” Chitti biapni dilgipa uni mol·molinganiko man·chake, nibo, ia chittio $10-ni tangka kaagaj dongachim. Ua poraiaha, chong·motan ia chitti saksa mandeni ong·achim, jeoni aganaha je, Gitel uni gisikni ning·o Gipi Bates tangkani nangenga ine namen dakchaka on·aha, uni gimin ua una rang·sanan tangkako watataha; aro uan mikkangchi re·ao chitti watatani tangkako on·na gualaha.
GSAM 253.1Chitti watatani tangkako on·ani ja·mano ua cha·ani bostuni changona re·angaha, $4-na bertagini drum sa, aro nanga gipa batate, chini, aro gipin bosturangko brena. Uarangko badiaona watatna nanggen uko aganmitingo ua aganaha, “Mechik ua uamangni ong·ja ine agangen, indiba uni agananiko gisik ra·jabo; bosturangko mikkangni nokni mikkangni biap-o donangbo.”
GSAM 253.2Uni ja·mano ua se·e parakating nok-ona re·angaha aro 1000 chong·motgipa ki·tap, saoba 100 jak gita, se·e parakatna tarisamsoaha. Ki·tapko se·ani somoio, se·gimin seani kaagajko ki·tap seani kamgiparangna on·gen, uamang rang·sanan uko aksharang-o donanggen aro namgipa seani kaagajrangko una watatgen ine agangrikaha. Tangka man·a gita ua kamna tangka on·gen, aro tangka kaagajrang pilakko on·kuja kingking ki·taprangko nokoni ra·angjawa ine donmanaha.
GSAM 253.3Kapten Bates una tangka man·gipa dongja ine u·iaha, indiba ua ia ki·tapko se·na uni nangnikaniko u·iaha, aro nanga somoio tangkako watatna Gitel manderangni ka·tongrangko didiatgen ine bebera·aha. Kagaj, se·ani kalam, aro gipin bosturangko brena ja·mano, nokni cha·ani bosturang mikkangchi re·angna somoi on·e, ua an·tangni nokona re·angani dal·gipa ramramni a·bachengachipakona re·angaha. Uano bosturang donmanako nike ua nokni ja·manchi napangaha aro an·tangni se·ani mezani kosako donpilaha. Mrs. Bates napbae mikrakbee aganaha, “Joseph, mikkangni nokni mikkangni biapona nibo! Ia bosturang badiaoni re·baaha? Ga·akni re·gipa mande saksa re·bae uarangko donna sikaha. Anga uarang iano dongja ine aganoba, ua uarangko donangaha.” “Namen,” Kapten Bates aganaha, “anga ua namgipa ong·a ine chanchia.” “Indiba,” Mrs. Bates aganaha, “ia bosturang badiaoni re·baaha?” “Namen,” Kapten aganaha, “Gitel uarangko watataha.” “Awa,” Mrs. Bates aganaha, “Gitel watataha; na·a pangnan indake agana.” Uni ja·mano ua chittiko an·tangni me·chikna on·e, “Ia chittiko poraibo, aro badiaoni re·baaha uko u·igen,” ine aganaha. Ua poraiaha, aro minggipin gita mikchi ong·katna gipin biapona re·angaha; indiba re·bapiloba, ka·tong gita an·tangni bebera·gijani-ni gimin aroko mol·molaha.
GSAM 254Ki·tapna Tangka Re·baengani
GSAM 254.1Se·ani aro ki·tap seani kam mikkangchi re·angmitingo, Kapten Bates somoi somoio postchi aro gipin cholrangchi tangka man·aha, bang·a changon ua skang grongkuja gipa manderangoni. Tangka man·a gita uako ki·tap seani kamgiparangna on·aha aro ki·tapni tangka kaagajo su·aha. Bon·chotaode ki·taprang pilak se·e parakat sokaaha, aro Gipi Batesni chanchisamsogijagipa biaponi, tangka kaagajni donggipa bakko chu·sokataha; uni gimin ki·taprangni gipinrangna on·ani sal sa mangba seng·jachim.
GSAM 254Bon·kamgipa Tangka Kaagajko On·aha
GSAM 254.2Memphis, Mich.-ni H. S. Gurney Maret, 1884-o angna aganaha je, Gipi Batesni ki·tap bon·kamgimin salni pringo ua niamchi dabina man·ani somoi batanggimin gro kaagaj-oni $100 man·aha; ua mande uko mamung saloba on·jawa ine aganachim. Ia tangkako man·e, uni bak sa·koba Gipi Batesni Neng·takani salni chong·motgipa ki·tapni bon·kamgipa tangka kaagajko on·anio ka·sagipa ong·a ine ua chan·aha. “Indiba,” Mr. Gurney aganaha, “Bates jonggipa siani salona kingking, ki·tapni tangka kaagajni donggipa tangkako sawa on·ahachim uko u·ijachim.” Neng·takani salni bebeko se·e parakat ka·anio Gipi Batesni ia chagrongania an·chingni manderangna Neng·takani salni bidingo bebe-ko a·bachengatani somoioni indine aganenga gita ong·aha: “Ia kamo mikkangchi re·angbo, aro na·a mikkangchi re·angmitingo Gitelni dilani cholko oe·gen ine ka·dongbo.”
GSAM 255Gipi Bates Nikani Bidingo Bebera·gija
GSAM 255.1Janggi tanganini noksarangoni kan·dikgipa agangimin miksonganiko ia agananio mesoka je, Katchinike aganani on·ani aro Neng·takani salni gital dakaniara maikai apsan ong·aha:—
GSAM 255.21846-o New Bedford, Mass.-ona re·anganio Miss Harmon Gipi Joseph Bates baksa ma·si ong·aha. Ua skangni somoioni re·baani bebera·aniko ra·chake a·bachenggipa kamgipa ong·achim. Ua bebe Kristian mandeni dakbewal gita namgipa aro ka·sagipa ong·achim. Ua Miss Harmon-ko an·tangni egne ong·e namnike dakachim. Ua uni agananiko skanggipa changna knachakmitingo namen gisik nangaha, aro ua aganani bon·oba, ua chadengaha aro aganaha, “Anga ka·donggijagipa Thomas gita ong·a. Nikani bidingo angade bebera·ja. Indiba ia me·chikni da·alni wal ang·chingna agangimin sakkiara Isolni an·chingna aganani ong·a ine anga bebera·genchimode, anga a·gilsako janggi tanggipa mandeoni namen kusisitgipa ong·genchim. Angni ka·tong namen chanchiatako man·enga. Agangipa me·chikde sontol ong·a ine anga bebera·a, indiba ua an·chingna agangimin aiao inmananirangko maikai nikna man·aha uko angade talatna man·ja.”
GSAM 255Bi·me Harmon Neng·takani salko ra·chaka
GSAM 255.3Gipi Bates Neng·takani salko rakkiengachim aro uani gamchataniko sinjete aganachim. Ua somoio Bi·me Harmon uani gamchataniko u·isokjachim, aro gipin ge·eta skuna bate brigipa ge·etanini gimin agantaitaianio Gipi Bates brenga ine chanchiachim. Indiba Gitel una salgini Rongtala ba toromni biapko mesokaha. Salgio Isolni torom nokdringko oe, ka·sachakani asongchakanchi pindapgimin Isolni sundukko una mesokaha. Sa·gre sakgni sundukni ki·timgnio sakprak chadenge, uamangni grangrangko ka·sachakani asongchakanni kosako badalatengachim, aro uamangni mikkangrang uko niengachim. Uni baksa donggipa sa·gre una aganaha, ian Isolni jaksi baksa segimin Isolni niamko pilak salgini kotokrangni mandera·e kenani baksa nienganiko mesokachim. Jisu sundukni pindapaniko de·doaha, aro ua ge·eta chikkungko segimin ro·ongni patrangko nikaha. Ua ge·eta chikkungni jatchio brigipa ge·etaniko, uko wilwilgipa nom·gipa seng·ani baksa nike aiao inmanaha. Sa·gre aganaha, “Salgi aro a·gilsak aro uarango donggipa pilakkon ong·atgipa, tanggipa Isolko mesokgipara ia ge·eta chikkungni gisepo iasan ong·a. A·gilsakni pangchakanirangko donon, Neng·takani salni pangchakanikoba donaha.” Una mesokaha je, bebe Neng·takani salko rakkienggenchimode, bebera·gijagipa ba Isol dongja ingipa saksaba pangnaba ong·jawachim. Neng·takani salko rakkiania a·gilsakko mite bimangrangko olakkiaoni rakkigenchim.
GSAM 256.1Brigipa ge·etaniko ga·belaha; uni gimin niamni pe·gimin biapko namatna aro ga·belako man·gimin Neng·takani salni palo molmolna an·chingko okamenga. Isolna bate an·tangko chuatgipa, aro somoirang aro niamrangko dingtangatna chanchigipa papni mande, Neng·takani salko antini snigipa saloniko Skanggipa salona dingtangataha. Indake dakachi ua Isolni niamo pe·gimin biapko ong·ataha.
GSAM 256.2Isolni dal·gipa sal sokbana skang, Kristoni bobilni pe·gimin Isolni niamko manitaipilchina manderangko mikrakatna Aga·ata katko watata. Skiani aro dakmesokani baksa niamni pe·gimin biapna manderangni gisikko salna nanga. Una iakoba mesokaha je, Isolni ge·etanirang aro Jisuni bebera·aniko parakatgipa Parape·a 14-ni gittamgipa sa·grea ia Aga·ata katko ra·chakgipa manderangko mesoka; uamang a·gilsakna mikrakatani ku·rangko de·doe, Isolni ge·etanirang aro Uni niamko mikronni bijang gita rakkichina agana; aro ia mikrakataniko knae bang·a manderang Gitelni Neng·takani salko ra·chakgen.6
GSAM 256.3Bi·me Harmon aro Gipi Batesni ia chagrongania Gitelni kam ka·ani bewal baksa nangrimachim. Gipi Bates Bi·me Harmon aro Gipi White sakgnini gisikko Neng·takani salni kattana salaha, aro dingtangatna amgijagipa Isolni niamni nangnikanirangko Sastrooniko uamangna mesokaha. Ja 18 mangna Bi·me Harmon Giteloni dingtangmanchagipa parape·anirangchi pattianiko man·genchimoba, ia kattani gimin skang una mamungkoba mesokkujachim. Da·o, Isolni niamko rakkina bebera·giparangko ong·atengaon, Katchinike aganani on·ani baksa uamangna seng·aniko on·na Gitelni somoi sokbaaha; aro indake, Uni an·tangni kam ka·ani bewalchi, Gittamgipa Salgini sa·greni aga·ata kat, “Isolni ge·etanirang, aro Jisu Kristoni saki on·ani,” damsan ong·aha.
GSAM 257Gittamgipa Salgini sa·greni aga·ata katni A·bachengani
GSAM 257.1Ua somoionin gipin katta minggni baksa nangrime Gittamgipa Salgini sa·greni aga·ata katko parakatna a·bachengaha. Isolni sunduk baksa nangrimgipa Neng·takani salni bebe aro Rongtala ba toromni biapni gimin baribaenggipa seng·ania skang mesokgimin kattako mangrakatpilaha—batanggimin Re·baani chol kakket ong·achim aro Gitelni don·gimin bewal gita ong·achim. “Isolni songjinmaona re·anggipa ramaona doangani ja·tot gittam” ine agangiminni ortoko uamang da·o skangna bate chu·sokbate u·ina man·aha.
GSAM 257Gipi Bates Nikanirangko Isoloni Ong·a Ine Ra·chaka
GSAM 257.21846 bilsini 11gipa jao Topsham, Maine-o kumonggrikaniko dakaha, aro Gipi Bates uano dongachim. Ua tom·bimonganio Mrs. White Nikaniko man·aha (Bi·me Harmonni Gipi James White baksa bia ka·aniko skang janapaha); iarani gimin Gipi Bates ua Nikanirang Isoloni ong·a ine chu·gimik ka·dongaha. Ua bilsi sotbongana sagalo re·gipa mande ong·achim; jahajni kuturio dangdike on·gipa bi·saoni jahajko dilgipa aro uani nokgipa ong·aona kingking pilak gadangrango kam ka·aha. Ua angna agangimin gita, salgisakni bosturangko poraiani gimin uni u·iani indakachim je, salgini bosturangko nie, sagalo ua bano dongachim, a·gilsakni jatchini re·pakaoniko salgro ba salgipengchi aro salaram ba saliramchi badita chel·achim, uko namen sepangbate aganna man·achim. Indakgipa mande aski aro salgisakni bosturangni gimin agangrikna namnikgenchim.
GSAM 257.3Uni baksa agangrikon, ua Nikanirang Isoloni ong·a ine maikai ua ka·dongaha, uko angna aganaha. Ua aganaha je, salsa ua Mrs. White baksa askirangni gimin agangrikna jotton ka·aha, indiba ua salgisakni bosturangko poraiani gimin mamungkoba u·ija ine bakbakan u·iaha; bebe ong·en, uni una agangimin gita, ia kattani gimin segimin ki·tapko ua pangnaba niamanama, uko ua u·ijachim. Ua ia kattani gimin agangrikna gisik nangjachim, aro gital a·gilsak aro uani gimin Nikani baksa una mesokgiminrangni gimin aganachi kattako dingtangataha.
GSAM 258“Oenggipa Salgirang”
GSAM 258.1Batanggimin bilsio, 1845 bilsini 4gipa jani 19 tarik-o, Noksa Gnanggipa London-ni Kattarang ingipa kobor ki·tap Gitel Rosse-ni dal·begipa chel·gipako nikatgipa janerachi u·ina man·gimin aiao inmanani kattarangko, mongsongbate aski poraigiparangni “salgisakni a·kol” ine minggipani nikaniko, parakatmanaha; ia kattarang aski poraigiparangna namen gisik nangani ong·achim. Atamsa, kosako janapgimin kumonggrikanio, Curtissni noko, aro ia parape·anirangni gimin tik ka·kujani Gipi Batesni mikkango, Mrs. White Nikanio dongen, askirangni gimin aganna a·bachengaha. Salko wilwilgipa bostu mingsani kosako uni nikgimin golap rong dakgipa jitingrangni gimin ua namen nitobee talataha, aro agandapaha, “Anga jajong mangbriko nikenga.” “O,” Gipi Bates aganaha, “ua Jupiterko nienga!” Unikoa bangbanggipa salgiko re·angenga gita ilengani ja·mano, ua jitingrang aro ge·wilrangni dingtangtaitaigipa nitoani gimin talatna a·bachengaha, aro aganaha, “Anga jajong mangsniko nikenga.”7 Gipi Bates gam·bee aganaha, “Ua Saturnni gimin talatenga.” Unikoa ua aganaha, “Anga jajong mangdokko nikenga,” aro rang·san “oenggipa salgirang” aro uani rasongni gimin talatna a·bachengaha; uko seng·batgipa biapona napani a·kol ine mingaha. Gipi Bates aganaha je, uni ia talatania “oenggipa salgirang”ni gimin badita segiparangoni uni poraigimin pilak talatanirangna bate namen nambatachim.
GSAM 258.2Ua aganengon aro Nikanio dongkuengon, Gipi Bates chakate gam·bee aganaha, “O, da·alni walo Gitel John Rosse iano dongode baditan anga namnikgenchim!” Gipi White sing·aha, “Gitel John Rosseara sawa?” “O,” Gipi Bates aganaha, “ua Englandni dal·gipa aski poraigipa ong·a. Ia me·chikni aski aro salgisakni bosturangni gimin agananiko, aro ‘oenggipa salgirang’ni ia talataniko knana ua iano dongode anga namnikgenchim. Ia kattani gimin angni poraigimin pilaknan ian batgipa ong·a.” Ua atamonin Gipi Bates Mrs. White-ni Nikanirang uni an·tangni u·iani aro sason ka·ani nalsachi ong·a ine chu·gimik ka·dongaha. Iarang, aro una on·gimin manengani aro skianirangni bewal, uarang Isoloni ong·a ine una ka·dongataha.
GSAM 259.1Ua Nikanio Mrs. White-ni indake talatgimin salgisakni ia aiao inmanani ong·aniara aski poraiani gimin segiparangni bang·gija janapgipa katta ong·a. Uko skanggipa nikgipa Huygens indake talata:—
GSAM 259Orionni Tonualo Rasong Gnanggipa Seng·ani
GSAM 259.2“Aski poraigiparang Orionni tonualo aski minggittamko sepanggrike dona; 1656 bilsio anga jatchigipako chel·gipako nikatgipa janerachi nion, ua mingsani biapo gipin aski mingchigni nikaaha; iarangni gisepo, nanggriknasipilgipa minggittam aro unabaksa mingbri nikaaha, aram gita ong·gipani ning·oniko ching·repengachim; uni gimin uarangni samtangtangni bangbanggipa biap gipin salgisakna bate namen seng·bata gita nikmanaha. Salgini obostani nama gimin gipin salgisakde chu·gimik gisim dakgipa gita nikmanachim, aro uko oenggipa pindapani ba·rani ning·oniko nikenga gita ong·achim, jechi mande gipin seng·batgipa biapona mamung champengagri nina man·achim.”
GSAM 259.3Salgisakni ia a·kolni gimin William Herschel agana:—
GSAM 259.4“Ia chel·aoni nion, ge·wilni jatchiko batsranggipa uni apalani minggni rikamni gisepni kona 10 ° ong·ode, aro ua baditan ua apsan ong·nasia, uni dal·ania chu·gimik chanchie sokna amgijagipa ong·na nanggen. Hisap ka·e nion, uani dal·ania salni dal·anina chang 2,000,000,000,000 ong·na nanggen ine man·aha.”
GSAM 259Salna Bate Seng·bata
GSAM 259.5Chanchibegipa Thomas Dick ia seng·gipa salgini aramni gimin indake agana:—
GSAM 259.6“An·chingko uni sepangona, sepangbatgipa askini chel·ani bakgni sualani baksa chel·ao dongatachimode, ua chel·ani dal·genchimoba, ua biaponiko nion, uani ching·ania salni ching·ani gita dakgenchim; aro una bang·en sepangbate donggipa janggirangna, ua salgisakni dal·gipa bakko gapatgenchim aro agana amgijagipa rasong baksa nikmanagenchim. Indiba ia bostuni pilak bakrang aro uani pilak nangrimanirango bon·kamgipa miksonganiko, bon·changgijagipa janggi tangani mikkangchi re·bagnigipa chasongrangosan parakatna nangnaba donga; aro ong·atgiminrangni chel·gipa bangbanggipa biaprango donggipa gipin bang·a bosturang gitan, ua gisiko ia pilak ong·atgiminrangni rasong gnanggipa aro ning·tugipa nianirangko bang·bata parakatako nikna ska·bataniko ong·ata.”8
GSAM 260.1Ia kattani gimin segimin kattako matchotaton Gipi Bates aganaha:—
GSAM 260.2“Indake on·gimin pilak saki on·anirangoniko an·ching nika (aro nanggenchimode an·ching bang·bate on·na man·genchim), iano salgisako namen aiao inmanani aro talatna amgijagipa ong·ani donga; salgini a·kol, jeni samtangwilwiliara 11,000,000,314 [11,000,000,314] mailna bate ong·a. Mingsinggipa Huygens agana, ‘Gipin dongkimgipa askirangni gisepo anga iani gita ong·gipako pangnaba nikjaha—gipin seng·batgipa biapona mamung champengagri nikani.’”
GSAM 260Salko Wilwilgipa Bosturangni Nikanini Gimin Gipin Saki On·ani
GSAM 260.3Janapgimin Nikaniko on·ani somoio dongpagipa Truesdail jikgipaoni an·ching changsa kattako ra·daptaia. Ua agana:—
GSAM 260.4“Adatang White-ni an·sengani namen bilgriachim, aro una bi·engon, Isolni Gisik chingni kosako ong·onbaaha. A·gilsakni bosturangko ua u·ijaha ine chinga bakbakan nikaha. Ian salko wilwilgipa bosturangni a·gilsakko uni skanggipa Nikani ong·achim. Jupiterni jajongrangko gam·bee chanani ja·mano, aro bakbakan Saturnni uarangkoba chanani ja·mano, ua Saturnni ge·wilrangni nitoani gimin talataha. Unikoa ua aganaha, ‘Iano donggipa manderang chugipa aro rasong gnanggipa jat ong·a, a·gilsako donggipa manderang gita ong·ja. Pap ianona pangnaba napkujachim.’ Jong-gipa Batesni ka·dinggipa mikkangoniko nikna man·achim je, uni Nikanirangni ong·baani biapni gimin uni skangni ka·dongsojanirang bakbakan chel·angengachim. Jahajko dilgipa Bates aski aro salgisakni bosturangko poraiani gimin namen namnikgipa ong·a ine chinga pilakan u·iachim, maina chingko skina ua pangnan bang·a salgini bosturangni biapko mesokachim. Nikanini ja·mano, uni sing·anirangna Adatang White aganchake, ia bakni gimin ua pangnaba poraikujachim ba gipincholchi u·ianiko man·kujachim ine aganon, ua katchaani aro namnikanichi gapaha. Ua Isolko mitelaha, aro changsataba ua ka·dongsojatchina ia salko wilwilgipa bosturangni gimin Nikaniko on·aha ine uni bebera·aniko aganaha.”9
GSAM 261Namgijagipa Gureko Rang·san Bamataha
GSAM 261.1Topshamni ia tom·bimonganini ja·mano bakbakan, Nikanirang baksa nangrimgipa gipin aiao inmanani ong·ani ong·aha; Gipi Batesni angna agangimin gita anga uko agangen:—
GSAM 261.2Gipi White adita skisagimin gure bi·sa aro anti bajarna ra·anggipa asongchakani damgni gnanggipa gari mingsako jakkalna man·achim. Ua garini mikkangchi champengani tokta grichim, indiba garini mikkang gimiko ja·totani damsa aro gureko nangchakanirangoni silni ja·totani damsa gnangchim. Gure bi·sako dilon namen simsakna nangachim, maina budurang ba maiba uni okni sambengko dangtapode, ua rang·san ka·onange ja·chi datgenchim; aro katjachina champengna dilani buduko kimkime sale uko pangnan rim·na nangachim. Ia gure bi·sani nokgipa, uamangni re·angna skagipa biapni mande ong·achim. Aro Gipi White skikugijagipa gure bi·sarangko sason ka·ronggipa ong·ani gimin, ua iako sason ka·anio dal·gipa neng·nikani ong·jawa ine chanchiaha. Indiba, ua gure skang ka·onange ilengon mande sakgniko so·otmanaha, uamangoni saksako rama sambengni ro·ongrango nitimchie siataha ine uamang u·igenchimode, ua indita ka·dongjawachim.
GSAM 261.3Ia somoio garini ning·o mande sakbri dongachim; Gipi White aro uni jikgipa mikkangni asongchakanio aro Gipi Bates aro Israel Damon ja·manchi asongchakanio dongachim. Gipi White gureko sason ka·na namen simsakengon, Mrs. White bebeni gimin aganengachim; unon Isolni bil ua dolni kosako ong·onbaaha, aro garini ning·o asongengon ua Nikanio ra·angako man·aha. Nikanio napengon uni “Rasong!” ine chrikani baksa, gure bi·sa rang·san tom·tome chadengdike an·tangni skoko on·onataha. Ua somoion Mrs. White, ua obostao dongengon, chakataha, aro uni mikronrang kosakchi niengon, garini mikkangko batsrange gureko nangchakanirangona on·onaha, uni jakrangko gure bi·sani ja·manchi jakgitrango donaha. Gipi Bates Gipi Whitena chrikaha, “Gure bi·sa ua me·chikko ja·chi date siatgen.” Gipi White aganchakaha, “Da·o Gitel gure bi·sako sason ka·enga; anga champengna sikja.” Gure bi·sa budepa gure gita nom·e chadengachim. Ramani sambengni a·rikkama phut 6 mang chuaona doachim, aro bera sambengo sam gnanggipa biap dongachim. Mrs. White, uni mikronrang kosakchi niengkuengon, changsamangba ka·maona nigija, a·rikkamko doange sam gnanggipa biapona re·angaha; unikoa adita minitna uno aro uno re·roe, gital a·gilsakni nitoanirangko agane talatengachim. Ja·mano uni skoko ua apsan bewalo done, ua a·rikkamoniko on·onbaaha, gari sambengona re·baaha, gure bi·sani ki·sango jakko done ja·totanirango doaha, aro indake gureko nangchakanirangona doange garini ning·ona naptaiaha. Asongchakanio asongani baksa ua Nikanioni ong·katbaaha; aro ua somoion, dilgipaoni mamung chin on·agri, gure re·chake an·tangni ramao re·angaha.
GSAM 262.2Mrs. White garini a·palo dongengon, Gipi White gureko dake nina aro ua chong·motan bamamanama nina chanchiaha. Skanggipao ua chabukchi uko aditasan dangtapaha; gipin somoirangode gure ja·chi datgenchim, indiba da·ode ua ilengjaha. Unikoa ua uko bilake dokaha, unikoa bilakbate, aro bilakbatkue dokaha. Gure bi·sa ua dokanirangna mamungdakeba gisik on·jaha; indiba Daniel uamangni a·kolni ning·o waltugipa walo sa·grerangni uamangni ku·sikrangko chipgimin singhorang gita, ua mamungkoba namgija dakgijagipa gita nikmanachim. Gipi Bates aganaha, “Ua biap rongtalgipa kenani biap ong·achim, aro Nikani ong·atgipa ua apsan Bilan ua somoina gure bi·sani buringni bewalko bamataha ine rongtale nikna man·achim.”
GSAM 262.3Ia Nikani uni be·enni maiba bilgrichakanini bite mangmang ong·ode, indake sing·ani an·tangari ong·kata, Gureoba ua apsan bilgrichakani sokbamanama?
GSAM 262Israel Damonni Saki On·ani
GSAM 262.4Gipi Batesni angna agangimin kattako mangrakatna, anga iano ia agananiko on·gen:—
GSAM 262.5“Bilsi kolgrik mang skang, angni Neng·takani salko rakkina a·bachengani ja·mano bakbakan, Israel Damon angna indake ong·aniko aganaha: ua, Gipi Bates, Gipi White aro uni jikgipa, bamgijagipa gure bi·sani salgipa jrimgijagipa garini ning·o re·angengon, Adatang White Nikaniko man·aha. Kosako janapgipa ia ong·ani gimin Gipi Loughboroughni segimin talataniko anga da·alo poraiaha, aro Gipi Damonni angna agangimin baksa ua chu·gimik apsan ong·a.” Jak su·gipa, “R. S. Webber, Battle Creek, Mich., 1891 bilsini 2gipa jani 9 tarik.”
GSAM 263Nikanirangni Gimin Gipi Batesni Saki On·ani
GSAM 263.1Gipi Bates an·tangni chagronganiko indake agana:—
GSAM 263.2“Uarangni gisepo Kattani kosako chakgipa mamungkoba anga nikjagenchimoba, anga kenaha aro namen dake niako man·aha; aro bang·a somoina, uni be·enni ru·utgipa bilgrichakani obostaoni ong·gipana bate gipin maiba ian ong·a ine bebera·na sikjachim.
GSAM 263.3“Uni gimin, ong·na amode bebeko man·na, gipinrangni mikkango, uni gisik jajrenggijagipa gita nikmanon (tom·bimonganini a·palo), uko aro uni baksa re·pagipa ripengrangko, mongsongbate uni abiniko, sing·na aro sing·taipilna anga chol sandiaha. Uni ja·mano ua New Bedford aro Fairhaven-ona bang·a chang re·baon, chingni tom·bimonganirango dongengon, anga uko bang·a chang Nikanio nikaha; aro Topsham, Maine-oba nikaha. Ua gisik nanggipa ong·anirangoni aditao dongpagiparang namen u·ia je, togiako ba gisikko an·tangni bilchi sason ka·ani dakchakako man·naba donga ine man·e nina, anga badita gisik nangbeani aro gisik on·beani baksa pilak kattako knatimaha aro pilak ilenganiko nirikaha. Aro gipinrang baksa ia bosturangko nikpana chol man·ani gimin anga Isolna mitela. Da·o anga an·tangna ka·dongbee aganna man·a. Ia kam Isoloni ong·a ine anga bebera·a, aro 1844 bilsini 10gipa jao chingni kam ... bon·ani ja·mano, Uni ‘bilding bildang ong·gimin,’ ‘chitako man·gimin,’ aro ‘bigilko kil·ako man·gimin manderangko’ ka·dimeatna aro bilakatna uko on·aha. Ua somoionin ‘Nibo, iano!’ aro ‘Nibo, uano!’ ingipa bilding bildang ong·ani obosta Isolni kakketgipa aro gisik nanggipa manderangko namen jajrengataha, aro uamangna mesokgimin bang·a nangrimgijagipa podrangko talatna amgijagiparangna namen neng·nikataha. Skang anga rongtale ma·sina amgijagipa bang·a podrangni gimin seng·ani aro skianiko man·aha ine anga ku·rachaka. Ua an·tangko on·kanggipa, kakketgipa, gisik nanggipa Isolni de ong·a ine anga bebera·a.”10
GSAM 263.4“Segipa uni Nikanirangni ‘chanchianirangko’ ‘skangni skianirang ba poraiani’oniko man·ja. 1844 bilsini 12gipa jao ua uni skanggipa Nikaniko man·on, ua aro Portland, Maine-ni dol gimikan (ua somoio uni ma·a-paa uano dongachim), ‘Walni jatchio chrikani’ batanggimin ong·a ine uani gimin bebera·aniko watgalmanaha. Unon Gitel Portlandni dol aro uni ga·akgimin brenganiko Nikanio una mesokaha. Unikoa ua an·tangni Nikaniko ua dolna aganaha, aro uamangni snigipa jani chagrongani Isolni kam ong·a ine uamang ku·rachakaha.”11
GSAM 2641847 Bilsio Aga·ata Kat Gittamko Maikai Ra·chakachim
GSAM 264.11847 bilsini 4gipa jao Gipi James White-ni segimin ia kattarang, ua somoio Aga·ata kat gittamko maikai ra·chakachim uko mesokgen:—
GSAM 264.2“Gnigipa re·baanio bebera·gipa pilak dolrang iano kumonga je, ia odhaini dokgipa aro snigipa podrango (Parape·a 14) mesokgimin sa·grea mondoli aro a·gilsakna re·baani Aga·ata katko mesoka.... Gnigipa sa·greni kamara re·baaniko senggipa dolna Babylon ga·akmanaha ine mesokani ong·achim. Aro uamangoni bang·a bak ia bebeko u·ikujachim, ‘Walni jatchio chrikani’ni bil uamangko mikrakataona kingking; uamangko mikrakatania chikkunggipa sal sokbana skang mondolirangoniko naljoke katangna amani somoion ong·aha. Uni gimin 1844 bilsini snigipa jaonin Gittamgipa Salgini sa·greni aga·ata kat rongtalgiparangna ‘kimkime rim·china,’ aro gnigipa sa·greni chrikani somoio metrarangni dolni watgalgimin chinrangko ‘ra·na’ pil·angjachina mikrakatani ong·achim aro da·oba ong·enga.
GSAM 264.3“Aro 1844 bilsini snigipa jaonin Isolni manderangna bebe Aga·ata kat indakgipa mikrakatani ong·jachimma?—Beben ong·achim.... Chignigipa pod indake agana, ‘Iano rongtalgiparangni chakchikani gnang: ianon Isolni ge·etanirang aro Jisuni bebera·aniko rakkigiparang donga.’ Johan, na·a uamangko bano nikaha?—‘Iano,’ Gittamgipa Salgini sa·greni aga·ata katni somoio. 1844 bilsini snigipa jaonin chakchike sengani somoi ong·baani gimin, aro Neng·takani salko rakkigipa aro indakgipa dolrang ua somoionin nikaatbaani gimin, an·ching Gittamgipa Salgini sa·greni aga·ata katni somoio janggi tangenga ine rongtala.”12
Notes
- Parakatgipa Ki·tap 14:9-12. ↩
- Romani ni bidingko agana, jak 112. ↩
- Parakatgipa Ki·tap 14:6-12-ni Salgini S·gre Gittam, jak 131, 132. ↩
- Rachel Preston Vernon, Vt.-o Februar 1, 1868-o, bilsi 59-ni ong·e siaha. ↩
- Andrews-ni Neng·takani Salni Itihas, jak 506, 1887-ni seani gita. ↩
- Ellen G. White-ni Janggi Tangani Golporang, jak 95, 96. ↩
- Ong·katani aro Mikkangchi Bariangani ingipa ki·tapo ua Saturnni jajong mangchetko nikaha ine sea. Chapa ka·na skang niani lekarang angni jakoniko re·angani ja·mano ia dingtangataniko dakaha. Uni ja·mano Jupiter aro Saturn minggnini jajongrangko bang·bate nikaha. ↩
- Dickni Askirangni Salgisak, jak 96. ↩
- Truesdail jikgipani 1891 bilsini 1gipa jani 27 tarikni chitti. ↩
- Chongipa Dolna Katta, jak 21. ↩
- Ua ki·tapon, jak 22. ↩
- Ua ki·tapon, jak 10, 11, Brunswick, Maine, 1847 bilsini 5gipa ja. ↩