Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
24 / 31
24 / 31

Kapitulo 21 — Ang Nagapanguna nga Kamot sa Buluhaton

John Norton Loughborough

GSAM 322.1“Tudluan kag pagatudluan ko ikaw sa dalan nga imo pagalakton.”1

GSAM 322.2Sa iya nga nagasalig sa Ginoo, ang Iya pag-atipan padayon nga nagapakita. Apang may mga tion nga ini nga pag-atipan mas labi nga nabatyagan, pareho sang pinasahi nga mga pagluwas halin sa mga kalautan kag katalagman, makita man ukon indi makita, kag direkta nga mga pag-abri sang pag-amlig sang Dios para sa pagpalapad sang Iya kamatuoran. Amo ini nga mga tema ang ginahambalan sang sini nga kapitulo.

GSAM 322Ang Una nga Palanan-awon sa Michigan

GSAM 322.3Sang bulan sang Mayo 1853, nagbisita sa Michigan si Elder White kag ang iya asawa. Amo ini ang nahauna nga tion nga nakadto sila sa kasadpan sang Buffalo, N.Y. Sang katapusan nga Adlaw nga Igpapahuway sang Mayo, didto sila sa Tyrone, kag sa sina nga lugar ginpakita sa palanan-awon kay Ginang White ang nagkalainlain nga mga grupo sang mga manugtipig sang Adlaw nga Igpapahuway sa Estado, upod ang mga paandam parte sa mga impluwensya nga mahimo magbuhat batok sa ila. Sang Hunyo 2, sa Jackson, nagsulat siya sang walo ka pahina sa papel nga daku, nga nagasaysay sang pila ka mga butang nga ginpakita sa iya. Ginhatagan niya ako sang kopya nga sinulat lapis sang palanan-awon, sa kondisyon nga hatagan ko siya sang matinlo nga kopya nga sinulat gamit ang pluma kag tinta.

GSAM 322Isa ka Babayi nga Nag-angkon sang Pagkabalaan

GSAM 322.4Upod sa iban nga mga butang nga ginpakita, ginsaysay ang kahimtangan sang isa ka babayi nga nagatinguha magsulod sa tunga sang aton katawhan. Ginsiling nga ini nga babayi nag-angkon sang daku nga pagkabalaan. Wala pa makakita si Ginang White sa iya, kag wala siya sang iban nga ihibalo parte sa iya luwas sa ginpahibalo sa iya sa sini nga palanan-awon. Indi lamang niya ginsugid ang paagi sang pagginawi sang babayi, kundi pati nga kon sabdon na siya, magapakita siya sang dagway nga daw balaan kag magasiling, “Ang—Ginoo—nakahibalo—sang—akon—tagipusuon.” Ginsiling nga ini nga babayi nagalibot sa pungsod upod sa isa ka pamatan-on nga lalaki, samtang ang iya bana, isa ka tigulang nga lalaki, yara sa puluy-an nga nagapangabudlay sa pagsuporta sa ila malain nga dalan. Ginsiling ni Ginang White nga ginpakita sa iya sang Ginoo nga “bisan pa sang pag-angkon sang babayi nga siya balaan, siya kag ang pamatan-on nga lalaki nakasala sa paglapas sang ikapito nga sugo.” May ara ako sa bulsa sang sinulat nga paglaragway sini nga kahimtangan, kag naghulat ako nga may kabalaka agod makita kon paano magapadayon ang mga butang.

GSAM 323Ang Pagtililipon sa Vergennes, Michigan

GSAM 323.1Nagdumala kami sang mga pagtililipon sa Jackson, Battle Creek, Bedford, kag Hastings, kag dayon nagkadto sa Vergennes, Kent nga lalawigan, nga amo gali ang lugar nga ginapuy-an sang babayi. Nag-abot kami sa lugar nga amon kapuy-an sa gab-i sang Hunyo 11, diutay antes sang Adlaw nga Igpapahuway. Ang amon gin-istaran amo ang puluy-an sang isa ka Elder White nga anay ministro sang denominasyon Kristohanon. Tungod kay bag-o pa ini nga napuy-an nga pungsod, naghimo sila sang mga preparasyon para sa aton mga pagtililipon sa isa ka daku kag bag-o nga kamalig, tatlo ka milya ang kalayo, kag ang babayi nga nakita sa palanan-awon, suno sa natabo, nagaistar pa duha ka milya sa pihak sang lugar sang pagtililipon.

GSAM 323Pamatuod Batok sa Panatiko

GSAM 323.2Sang Hunyo 12, alas 10:30 sang aga, nagtipon kami sa kamalig para sa pagtililipon. Si Ginang White nagpungko sa wala nga punta sang entablado, nagpungko ako sa iya tupad, si Elder Cornell sa tupad ko, kag si Elder White yara sa tuo nga punta sang entablado, nga nagahambal. Pagkatapos niya magpamulong sing mga kinse minutos, nagsulod nga magkaupod ang isa ka tigulang nga lalaki kag isa ka pamatan-on nga lalaki, kag nagpungko sa nahauna nga bangko malapit sa entablado. Kaupod nila ang isa ka mataas, manipis, kag maitum ang panit nga babayi, nga nagpungko malapit sa puertahan. Pagkatapos sang malip-ot nga pamulong ni Elder White, nagtindog si Ginang White kag gin-umpisahan ang iya mga pulong sa paghisgot sang pag-atipan nga dapat ipakita sang mga ministro agod indi nila madaot ang buluhaton nga ginsalig sa ila, gamit ang teksto, “Magpakatinlo kamo, kamo nga nagadala sang mga suludlan sang Ginoo.” Ginsiling niya nga indi suno sa mando sang Dios nga tawgon ang isa ka babayi sa paglibot sa pungsod upod sa bisan sin-o nga lalaki luwas sa iya bana. Sa katapusan nagsiling siya sing maathag,

GSAM 323.2“Ang babayi nga nagpungko kaina malapit sa puertahan nag-angkon nga gintawag siya sang Dios sa pagwali. Nagalibot siya upod sa pamatan-on nga lalaki nga nagpungko pa lang sa atubang sang lamesa, samtang ini nga tigulang nga lalaki, ang iya bana—kaluoyi siya sang Dios!—nagapangabudlay sa puluy-an agod mangita sang panggasto nga ginagamit nila sa pagpadayon sang ila kalautan. Nag-angkon siya nga balaan gid,—nga ginpakabalaan,—apang bisan pa sang iya pagpakuno-kuno nga balaan siya, ginpakita sa akon sang Dios nga siya kag ini nga pamatan-on nga lalaki nakasala sa paglapas sang ikapito nga sugo.”

GSAM 324.1Nahibaluan sang tanan nga yara didto nga wala pa makita ni Ginang White ini nga mga tawo tubtob nga nagsulod sila sa kamalig. Ang pagpili niya sa ila kag ang paglaragway sang ila kinaiya sa amo sina nga paagi nakaapekto sa hunahuna sang mga yara didto, kag nagdugang sang ila pagsalig kag nagpabakod sang ila pagtuo sa mga palanan-awon.

GSAM 324Ang mga Pulong nga Ginsiling suno sa Gintagna

GSAM 324.2Samtang nagahatag si Ginang White sang iya pamatuod, ang mga tawo nagatan-aw nga may kabalaka kay Ginang Alcott, ang babayi nga ginsabdong, agod makita kon paano niya batonon ang ginsiling kag kon ano ang iya himuon kag isiling. Kon wala siya sing sala sa sumbong batok sa iya, natural nga ginapaabot nga magatindog siya kag magapanghiwala sa tanan. Kon may sala siya kag hugot nga malaut, basi indi siya magduhaduha sa pagpanghiwala sang tanan, bisan nahibaluan niya nga matuod ini. Sa baylo, ginhimo niya mismo ang ginsiling sang pamatuod nga iya himuon kon sabdon siya. Hinay-hinay siya nga nagtindog samtang ang tagsa ka mata nakatutok sa iya, kag sa pagpakita sang daw balaan nga dagway, hinay-hinay siya nagsiling, “Ang—Ginoo—nakahibalo—sang—akon—tagipusuon,” kag nagpungko nga wala na sing ginsiling. Ginsiling niya mismo ang ginpahayag sang pamatuod nga iya isiling, kag ginsiling niya ini sa amo man nga paagi.

GSAM 325Ginkilala ang Sala

GSAM 325.1Matuod, nahibaluan sang Dios ang ila mga tagipusuon, kag nahibaluan man nila mismo nga may sala sila sa sumbong; kay sang ulihi nagsiling ang pamatan-on nga lalaki kay G. Gardner, nga nagaistar sa amo man nga lugar kag nagpamangkot sing mahugot sa iya parte sa sini nga butang, “Ginoo Gardner, sobra gid ka matuod ang ginsiling ni Ginang White parte sa amon”; kag ang babayi, pagkatapos niya magsiling kay Ginang Wilson sa Greenville sang 1862 nga “indi ako mangahas magsiling sang isa ka pulong batok kay Igsoon White basi makita nga nagapakig-away ako batok sa Dios,” nag-ako nga matuod ang ginpakita parte sa iya kag sa pamatan-on nga lalaki.

GSAM 325Ang Grupo sang Manugpahibalo

GSAM 325.2Sang tigragas sang 1853, nag-isa ang pila ka wala na malipay nga mga tawo sa Michigan kag nagsugod sa pagpatik sang isa ka pahina nga gintawag nga Manugpahibalo sang Kamatuoran. Daw amo sa mga nagadumala sini nga pahina ang katuyuan nga magguba kag magpakalain, sa baylo nga magpatukod. Madamo nga mga kabutigan ang ginsulod sa iya mga pahina, nga nagpalibog sa amon sa amon buluhaton sa mensahe; kag tungod kay amo ini ang amon nahauna nga eksperyensya sa amo sina ka dayag nga pag-atake, naghunahuna kami nga katungdanan namon nga sabton ang ila malain nga mga pahayag. Ang paghimo sini nag-ubos sang tion nga dapat namon gin-gamit sa pagpauswag sang kamatuoran nga ginsalig sa amon, kag nag-angay gid sa mga katuyuan ni Satanas, nga wala sing duhaduha amo ang nag-udyok sini nga pagbatok. Kag amo sini nagpadayon ang kahimtangan tubtob sa gab-i sang Hunyo 20, 1855, sang si Elder White kag ang iya asawa, si Elder Cottrell, kag ako bag-o pa lang nagtapos sang pagtililipon sa Oswego, N.Y. Ginpalisdan kami sa amon pagtililipon ni Lillis, nga nagsulod kag nag-apod-apod sang sina nga mga malain nga dokumento sa katawhan. Sa liwat nagbalik ang pamangkot parte sa amon katungdanan sa sini nga butang. Ang tanan nga nahauna nga paninguha sa pagsabat sa ila mga kabutigan nagresulta lamang sa paghimo nila sang dugang pa nga mga kabutigan.

GSAM 325Laygay kag Tagna

GSAM 325.3Sa isa ka pagtililipon sa pagpangamuyo nga ginhiwat sadto nga gab-i sa balay ni John Place sa siudad sang Oswego, ginhatagan si Ginang White sang palanan-awon. Ginpakita sa iya nga kon magpadayon kami sa amon buluhaton sa pagwali sang kamatuoran, bisan ano pa ang himuon sang mga tawo pareho sang “grupo sang Manugpahibalo,” magapakig-away sila sa tunga nila kag magakalumpag ang ila papel; kag kon matabo ini, makita namon nga nagdoble ang amon mga han-ay. Tungod kay nagapati kami nga ini nga pamatuod halin sa Ginoo, gilayon kami nga nagbuhat suno sini.

GSAM 326Pagkalumpag sang Grupo kag Papel nga Manugpahibalo

GSAM 326.1Ang kawsa sang kamatuoran madasig nga nag-uswag, samtang ang “grupo sang Manugpahibalo” nagkaproblema sa tunga nila. Sa malip-ot nga tion, nagkatibulaag ang grupo, kag madamo sa ila mga pangulo ang nagbiya sa Adlaw nga Igpapahuway. Sa wala madugay nag-undang ang ila papel tungod sa kakulang sang suporta, kag ang tawo nga nangin manugpatnala sa pila ka tion naghatag sang iya pagtagad sa pagtudlo sa eskwelahan; apang tungod kay wala anay siya nakatuon sa pagkontrol sang iya kaugalingon, bug-os siya nga napakyas sa pagkontrol sang iya mga estudyante. Sa iya pagtinguha sa pagsaway sa isa ka bata nga lalaki sa eskwelahan, nagkuha siya sang rebolber nga nagklik apang wala maglupok. Agod makalikaw sa pagpatay sang mga tawo, napilitan siya nga magpalagyo sa kagab-ihon pakadto sa Canada.

GSAM 326Epekto sa Kawsa sang mga Adbentista

GSAM 326.2Sadto nga tion, may mas daku nga pag-uyon kag pagkahiusa sa tunga sang aton katawhan sangsa bisan san-o pa; kag samtang ginahimo ang mga paninguha sa pagpalapad sang mensahe, nagabukas ang dalan sa tagsa ka direksyon.

GSAM 326.3Sa Num. 10, Tomo 11, sang Pagrepaso, Enero 14, 1858, ang manugpatnala, sa iya paghambal parte sa resulta sang buluhaton sang Manugpahibalo, nagsiling: “Sang tion sang pagkadiskontento, sang ginhimo ang paninguha sa pagpukan sa Pagrepaso, ang propiedad sang iglesia sa opisina ginbalor lamang sang $700. Sukad sadto nagdugang ini sa $5,000. Sadto may mga isa ka libo nga nagabayad nga mga suskritor, kag karon may duha ka libo, dugang pa sa masami nga ‘libre’ nga lista.”

GSAM 326.4Tungod kay nakaabot na kami sa tion (1858) sang nagbulag kag nagkatibulaag ang “grupo sang Manugpahibalo,” kag nag-untat na ang Manugpahibalo, makahulugan ang mga numero sa ibabaw. Sang nagdoble gid ang ihap sang nagabayad nga mga suskritor sang Pagrepaso, mas nagdoble pa ang ihap sang mga tumuluo. Sa amo sini natuman ang tagna nga ginhatag paagi kay Ginang White sang Hunyo 1855.

GSAM 327Una nga Ginsugyot ang mga Pagtililipon sa Tolda

GSAM 327.1Sang una nga mga adlaw sang mensahe, kinaandan namon ang paghimo sang mga pagtililipon sa mga balay-eskwelahan kon wala sing mas maayo nga lugar. Sa isa ka tinukod nga amo sini, may tion nga nagtipon ang amo kadamo nga katawhan nga indi sila masulod bisan sa duha ka balay-eskwelahan nga pareho kadaku. Agod mabatian sang tanan, nagtindog ang manugpamulong sa bukas nga bintana kag nagpamulong sa mga yara sa sulod sang balay kag sa mas daku nga grupo nga nagapungko sa ila mga karwahe kag sa hilamon. Ang pagkakita sa sini kadaku nga pagtipon amo ang nagdul-ong sa paghunahuna sa paghimo sang mga pagtililipon sa tolda.

GSAM 327Una nga Pagtililipon sa Tolda sa Battle Creek, Michigan

GSAM 327.2Gani sang Mayo 22, 1854, ginsugtan ni Elder James White kag sang iban pa sa isa ka konseho nga mahimo gamiton ang mga tolda para sa mga pagtililipon. Sadto nga tion, talagsaon gid nga ginagamit ang dagku nga tolda para sa iban nga katuyuan luwas sa mga sirko, menaheriya, kag nagkalainlain nga pasundayag. Ang Michigan amo ang nahauna nga Estado diin ginsulayan sang mga Adbentista sang Ikapito nga Adlaw ini nga paagi sang pagtrabaho. Ang nahauna nga pagtililipon sa tolda nagsugod sa Battle Creek sang Hunyo 10, 1854. Sa karon, ini nga paagi sang paghimo sang mga pagtililipon sa tion sang tig-ilinit nagdaku na sing tuman.

GSAM 327Ginsugyot ang mga Pagtililipon sa Kampo

GSAM 327.3Sang tuig 1868, ginhimo ang isa pa ka maisog nga tikang. Gin-usisa sing maayo ang kaangay sang paghimo sang mga pagtililipon sa kampo, kag nakadesisyon nga ini mangin maayo gid nga paagi sa pag-atipan sang dagku nga pagtipon sang aton katawhan sa pangkabilugan nga mga pagtililipon. Paagi sa pagtigayon sang daku nga tolda para sa publiko nga mga serbisyo kag mas magagmay nga tolda sang mga pamilya, mangin komportable ang katawhan, kag sa amo sini magamit sing mapuslanon ang pila ka adlaw sa laygay kag pagsimba.

GSAM 328Ang Una nga Pagtililipon sa Kampo sa Wright, Michigan

GSAM 328.1Ang nahauna nga pagtililipon sa kampo ginhiwat sa Wright, Michigan, sang Setyembre 1–7, 1868. Ini nga importante nga pangkabilugan nga mga pagtipon sang aton katawhan nagdaku sing tuman nga kapin sa kalim-an ka pagtililipon sa kampo ang ginahiwat kada tuig sa nagkalainlain nga bahin sang teritoryo. Indi lamang sa Amerika ginahiwat ini nga mga pagtililipon sa kampo, kundi pati sa Europa, Australia, New Zealand, kag South Africa.

GSAM 328.2Ang pinakadaku nga pagtipon sini nga sahi nga nahimo sang aton katawhan amo ang sang tuig 1893 sa Lansing, Michigan. Sa sina nga daku nga pagtipon, may 3,400 ka tawo nga nagaistar sa kapin 500 ka tolda sang mga pamilya. Kapin sa 150,000 ka yarda sang lona ang nagamit sa pagtukod sang nagkalainlain nga mga tolda sa kampo.

GSAM 328Pagluwas Halin sa Aksidente sa Tren

GSAM 328.3Sang adlaw pagkatapos sang desisyon nga magbakal sang amon nahauna nga tolda nga 60 ka piye (Mayo 23, 1854), si Elder White kag ang iya asawa, nga sadto yara sa Jackson, Michigan, dapat magpanaw pakadto sa Wisconsin, diin magapangabudlay sila sing pila ka tion. Gin-gugol namon ang hapon sa balay ni D. R. Palmer, nga malapit lamang sa estasyon. Pila ka beses sadto nga hapon nagsiling si Elder White, “Nabatyagan ko nga katingalahan ang akon balatyagon parte sa pagsugod sini nga panaw; apang, Ellen, may aton katungdanan didto, kag kinahanglan magkadto kita. Kon wala ako sing katungdanan, indi ako magkadto karon nga gab-i.”

GSAM 328.4Sang naggab-i na, malapit sa tion sang pag-abot sang tren, naghiwat kami sang tion sang pagpangamuyo. Daw ang tanan ginpangunahan sa pagpangamuyo para sa kaluwasan ni Elder White kag sang iya asawa sa sini nga panaw. Sang nagtindog kami, ginpahayag ni Elder White ang iya pagtuo nga atipanon sila sang Ginoo kag tipigan sila.

GSAM 328.5Alas otso nag-upod ako sa ila pakadto sa tren agod magbulig sa pagpangita sang mga lingkoran kag paghan-ay sang ila mga balutan. Nagsulod kami sa isa ka karwahe nga mataas ang sandigan sang lingkoran, nga sadto ginatawag nga “karwahe tulugan.” Nagsiling si Ginang White, “James, indi ako makapabilin sa sini nga karwahe, kinahanglan magguwa ako diri.” Ginbuligan ko sila nga makakuha sang lingkoran sa tunga sang masunod nga karwahe. Nagpungko si Ginang White nga yara sa iya sabak ang mga balutan, apang nagsiling, “Indi ako komportable sa sini nga tren.” Nagtingog ang kampana, kag pagkatapos magpaalam sing dalia sa ila, naghalin ako pakadto sa kay Cyrenius Smith agod mag-istar sa gab-i.

GSAM 329.1Mga alas diyes, natingala gid kami tanan nga mabatian si Elder White, nga ginahunahuna namon nga yara na sa dalan pakadto sa Chicago, nga nagapangayo nga pasudlon. Nagsiling siya nga ang tren nadiskaril sa riles tatlo ka milya sa kasadpan sang Jackson; nga ang kalabanan sang tren, upod ang makina, bug-os nga naguba; apang bisan pila ang napatay, siya kag si Ginang White nakapalagyo nga wala sing pilas. Nakakuha siya gilayon sang kabayo kag karwahe, kag upod si Abram Dodge, nagkadto sa pagkuha kay Ginang White, nga gindala sang Elder sa iya mga butkon sa pila ka kalayo, tabok sa basa kag malapukon nga duta kag sa isa ka gamay nga sapa, pakadto sa lugar nga hilway halin sa talan-awon sang kalamidad.

GSAM 329.2Sang kaagahon sang masunod nga adlaw, nag-upod ako kay G. Dodge agod tan-awon ang naguba nga tren. Sa isa ka lugar diin ang dalan nagatabok sing pahilis sa riles, may baka nga naghigda agod magpahuway mismo sa riles. Wala sing pangdakop-baka ang makina, gani sang mabunggo sini ang sapat, naitsa ang makina halin sa riles pakadto sa wala. Sa nahauna nga pag-uyog sang makina sang pagbunggo sini sa duta, ang karwahe sang mga bagahe, nga yara sa sulod ang baul sang mga libro ni Elder White, bug-os nga nalagyo halin sa riles kag wala maunsa; sa amo man nga tion, ang karwahe sang mga pasahero sa likod sang tren naputol halin sa iban nga bahin sang tren nga wala sing bulig sang tawo, kag malinong nga nag-untat sa riles. Ang makina kag ang karwahe sang gatong sini nagdalagan sa duta sa guwa sang riles sing anom ukon walo ka rod, tubtob nga ang makina nagbunggo sa tuod sang kahoy nga roble nga mga tatlo ka piye ang diyametro. Tama kadaku ang kusog sang tren nga natumba ang makina, ang idalom nagaatubang sa ibabaw, kag ang likod sang karwahe sang gatong nagtuyok tabok sa riles. Ang panguna nga lawas sang tren, nga nagadalagan sing bug-os nga kusog, nagbunggo sa naguba nga makina kag naghimo sang ikaduha nga pag-uyog. Ang nahauna nga karwahe nga nagbunggo sa makina amo ang karwahe sang ekspres, nga nadugmok kag nangin daw pinutol-putol nga kahoy. Ini, upod ang iya mga sulod, nangin tinipon nga mga tinumpok nga nagtapok sa ibabaw kag palibot sang karwahe sang gatong. Ang masunod amo ang ikaduha-klase nga karwahe, nga may napulo kag walo ka pasahero; ang isa napatay kag ang tanan nga nabilin napilasan sing nagkalainlain ang kabug-aton. Ini nga karwahe nabahin sa duha sang karwahe tulugan nga nagdalagan sa iya tunga. Ang atubang nga bahin sang karwahe tulugan nabungkag, kag ang lingkoran diin indi komportable si Ginang White nga magpabilin bug-os nga nadugmok.

GSAM 330Pamatuod sang Balaan nga Pagluwas

GSAM 330.1Samtang ginatan-aw namon ang naguba nga tren, kag dayon ang karwahe diin nagasakay si Elder White kag ang iya asawa sang natabo ang aksidente, nga malinong nga nagatindog nga iya lang kag mga kinse ka rod ang kalayo sa naguba nga tren, nabatyagan namon nga magsiling sa amon tagipusuon nga ginpamatian sang Dios ang pagpangamuyo, kag sin-o bala ang makahibalo kon wala Niya ginpadala ang Iya anghel agod putlon ang amo nga karwahe, agod makapalagyo nga wala maunsa ang Iya mga alagad? Mas labi nga nagbilin ini nga hunahuna sa amon sang ginsiling sang manugpreno nga wala niya ini putla, kag dugang pa, wala sing tawo sa plataporma sang natabo ini, kag isa ini ka misteryo sa iya kag sa tanan nga manugserbisyo sang tren kon paano ini nahimo; kag mas misteryoso pa gid sa ila, ang kaw-it kag ang trangka pareho wala mabuka, kag ang trangka upod ang iya kadena yara sa plataporma sang naguba nga karwahe, daw ginbutang didto sang maampingon nga kamot.

GSAM 330.2Sang gab-i sang ika-24, nalimpyohan na sing bastante ang riles sa mga tinumpok agod makadalagan ang mga tren pareho sang naandan, kag nagsulod liwat sa mga karwahe si Elder kag si Ginang White kag nakapanaw nga luwas pakadto sa ila katungdanan sa Wisconsin.

GSAM 330Ginsabdong ang mga Manugbatok

GSAM 330.3Indi tanan “mahapos nga paglayag” para sa dumaan nga Israel. May mga kaaway sila sa guwa nga nagatinguha magpugong sang ila pag-uswag sa tagsa ka tikang. Ang “nasagol nga kadam-an” kag ang mga wala ginpabalaan sa sulod sang kampo handa mangin mga galamiton nga ginagamit ni Satanas sa pagpasugod sang pagkadiskontento, pag-away, pagreklamo, kag pagrebelde. Ang kamatuoran nga ang kamot sang Dios nga nagapauswag yara sa mga nagasalig sa Iya, kag nga ang kadalag-an nagaupod sa ila mga paninguha, pamatuod nga ini nga katawhan nakakaplag sang grasya sa Iya panulok—nga ang kamot sang Ginoo nagapanguna sa ila.

GSAM 331.1Amo man sa pagsaka kag pag-uswag sang mensahe sang ikatlo nga anghel; ang pag-uswag sini wala nagakatabo tungod kay ang mga kamatuoran nga ginpresentar amo ang mga butang nga maangay sa kinaugali nga tagipusuon sang tawo. Sa kabaliskaran, ang pinaka- sentro nga kamatuoran sang mensahe—ang Adlaw nga Igpapahuway sang Ginoo—nagakontra sa makaugalingon kag kalibutanon nga mga interes, kag nagapain sa mga nagatuman sini halin sa negosyo sang kalibutan duha ka adlaw sa isa ka semana. Ang kawsa sang karon nga kamatuoran may mga kaaway sa guwa, determinado kag mapinadayunon sa ila mga paninguha sa pagpukan sang buluhaton. Parte sa ila mahimo isiling, sa mga pulong sang salmista, “Kon wala ang Ginoo sa aton kiliran, makasiling subong ang Israel; kon wala ang Ginoo sa aton kiliran, sang nagtindog ang mga tawo batok sa aton; ginlamoy kuntani kita nila sing buhi, sang nagdabdab ang ila kaakig batok sa aton.”2

GSAM 331.2Sa sulod sang aton mga han-ay, nagbangon sa nagkalainlain nga tion ang mga makaugalingon kag wala malipay, nga nagasugid kon ano kadaku nga mga butang ang himuon kon matuman ang ila mga katuyuan; apang pareho sang suga nga nagalibot-libot sa gab-i, madugay na nga napalong ang ila mga suga. Samtang sini, ang kawsa sang karon nga kamatuoran sigurado kag malig-on nga nagapangita sang dalan sa palibot sang kalibutan, kag nagadugang ang kalig-on kag kusog sini sa tagsa ka pag-uswag.

GSAM 331Sanday Elder Stephenson kag Elder Hall

GSAM 331.3Sang ting-init sang 1855, sanday Elder Stephenson kag Elder Hall nagtinguha nga magpatuga sing pagrebelde sa Estado sang Wisconsin. Nahibaluan gid sang nagapanguna nga mga kauturan nga luyag nila usisaon ang tanan nga iban pa nga mga punto sang aton pagtuo paagi sa ila doktrina sang ‘Panahon nga Magaabot,’ kag daku gid ang ila handum nga tudluan ang mga Adbentista sang Ikapito nga Adlaw sang doktrina nga may panahon pa sang kahigayunan sa paghinulsol pagkatapos sang ikaduha nga pag-abot ni Cristo.

GSAM 331Tagna Nahanungod sa Ila

GSAM 331.4Sang Nobyembre 20, 1855, ginpakitaan si Ginang White sing palanan-awon nahanungod sa ila ginahimo, upod ang tagna parte sa katapusan nga resulta sini, sa sining mga pulong: ‘Nagahunahuna ka bala, maluya nga tawo, nga mapunggan mo ang buluhaton sang Dios? Maluya nga tawo, isa lamang ka tandog sang iya tudlo makapatumba sa imo. Pabay-an ka niya sa malip-ot lamang nga tion.’

GSAM 332.1Nagsiling ang amon mga manugpamatok nga ini nga palanan-awon nagpahayag nga ini nga mga tawo mapatay sa indi madugay, kag bangod nagkabuhi pa sila sing pila ka tuig, wala matuman ang palanan-awon. Wala sing bisan ano sa palanan-awon parte sa ila kamatayon. Ginpakita sila bilang mga tawo nga nagatinguha sa pagpugong sang buluhaton sang mensahe sang ikatlo nga anghel. Samtang ginpahibalo sila kon daw ano kahapos para sa Dios nga punggan sila, gindugangan ini sang mga pulong, ‘Pabay-an ka niya sa malip-ot lamang nga tion.’ Ano ang ila ginhimo?—Sa baylo nga magmadinalag-on sa ila pagpakig-away, subong sang ila ginpaabot, daw ginpabay-an sila nga magpangapkap sa kadudulman. Sa sulod sang pila ka semana ginbiyaan gid nila ang Adlaw nga Igpapahuway, kag nagbalik sa pagpamatok sini. Naglaum sila nga makatukod sing pundok sang ‘Panahon nga Magaabot,’ nga sila ang mga pangulo. Sa baylo nga magmadinalag-on sini, sa ila pagbiya sa Adlaw nga Igpapahuway nadula sing bug-os ang ila impluwensya sa aton katawhan. Gani paagi sa ila kaugalingon nga ginbuhat, ginlaglag gid nila ang ila una nga ginlaraw himuon. Nagsiling ang aton katawhan, ‘Sa pagkamatuod, “ginpabay-an sila sang Dios sa malip-ot lamang nga tion.”’

GSAM 332Makasulubo nga Katapusan sang Kabuhi

GSAM 332.2Kon parte sa nangin katapusan sining duha ka tawo, maayo nga ihatag ang pila ka mga pahayag nahanungod sa ila makasulubo nga nadangatan, nga ginhimo sang ila mismo mga kauturan, mga tumuluo sang ‘Panahon nga Magaabot,’ nga ila gin-updan pagkatapos nila biyaan ang Adlaw nga Igpapahuway. Katloan kag pito ka tuig na ang nagligad, si Ginoong Hall medyo naglain ang panghunahuna (bangod sa paglumo sang utok), kag ang ginhalinan sini nga kahimtangan amo ang pagkadula sang madamo nga pagkabutang bangod sa pagpangdaya sang iban. Ginpati niya ang sayop nga hunahuna nga kon magguwa siya sa balay, mahiplak siya, ukon mahapla sa duta. Indi siya makahalalit, apang, siyempre, sa sulod sining malawig nga mga tuig indi na gid siya takus sa bisan ano nga buluhaton sang ministeryo.3

GSAM 332.3Mga napulo kag anum ka tuig na ang nagligad halin sang napatay si Elder Stephenson. Sa sulod sang pila ka tuig antes sang iya kamatayon, indi maayo ang iya panghunahuna (may balatian sa panghunahuna), bisan pa nga indi siya makatalagam sa iban. Antes siya nangin amo sini, sa kahilwayan nga ginahunahuna niya nga iya naangkon paagi sa teoriya nga wala na sing kasuguan nga iya ginsakdag, ginbiyaan niya ang iya asawa, isa ka babayi nga wala gin-akusahan sang bisan ano nga depekto sa iya kaputli (makakuha lamang siya sing diborsyo paagi sa pagkuha sing indi matutom nga abogado), kag nagpangasawa sang isa pa ka babayi nga mas bata gid sangsa iya anay asawa. Ini nga binuhatan isa ka dayag gid nga paglapas sa maayo nga pamatasan nga bisan ang iya mismo mga kauturan sang ‘Panahon nga Magaabot’ wala mag-uyon sa iya ginbuhat, kag wala na magtugot nga magwali siya para sa ila.

GSAM 333.1Ang mga pahayag sang ila mismo mga kauturan parte sa katapusan nga mga adlaw sining mga tawo nagapahayag sang tudok nga kaluoy; apang amo ini ang wala ginpatahum nga mga kamatuoran, nga ginahatag nga wala sing malain nga tuyo ukon pagpinihak. Sa sini ginatugyan namon sa amon mga bumalasa ang paghimo sang ila kaugalingon nga konklusyon nahanungod sa pag-angot sang pamatuod sa pisikal nga kahimtangan.

GSAM 333Ginbaton ni Elder J. H. Waggoner ang Mensahe

GSAM 333.2Sang tuig 1852, si Elder J. H. Waggoner, nga nagadumala sadto sang isa ka pamantalaan sang kondado sa Wisconsin, nagbaton sang karon nga kamatuoran, kag sang masunod nga tuig gintugyan niya sing bug-os ang iya kaugalingon sa buluhaton sang ministeryo. Sang 1857 nagsulat siya sing duha ka labing importante nga mga pulyeto nga may mga duha ka gatos ka pahina ang kada isa. Ang una sini gin-ulohan, Ang Kinaiya kag Padulungan sang Makabag-o nga Espiritismo, kag ang ikaduha, Ang Pagpamatok sa Panudlo sang Panahon nga Magaabot. Ang una wala lamang nangin paagi sa pagluwas sang madamo agod indi mahulog sa sina nga siod ni Satanas, kundi, paagi sa pagpakamaayo sang Dios, ginbuksan man sini ang mga mata sang madamo nga wala makahibalo kon paano hangpon ining makabag-o nga mga pagpakita.

GSAM 333.3Ang iya Pagpamatok sa Panudlo sang Panahon nga Magaabot isa ka labing bug-os nga pagbuyagyag sang butig nga mga teoriya parte sa kahigayunan sa paghinulsol sang mga makasasala pagkatapos sang ikaduha nga pag-abot sang aton Ginoo. Amo ini ka bug-os nga pagpamatok sa sina nga doktrina nga wala lamang ini masabat, kundi wala pa gid kami makakita sing bisan ano nga pagtinguha nga sabton ini. Ang libro nagapaathag sing tama ka maathag kag malip-ot sang katungdanan ni Cristo bilang saserdote sa trono sang iya Amay (ang iya pagkasaserdote suno kay Melquisedec) sa karon nga panahon, kag sang katungdanan nga iya pagaangkonon sa iya kaugalingon nga trono, sa iya palaabuton nga wala katapusan nga ginharian,—isa ka trono nga wala sing pagkaangot sa bisan ano nga pagkasaserdote sang pagpatunga.

GSAM 334.1Sang ulihi pa gid, nagsulat si Elder Waggoner sing ikatlo nga pulyeto nga halos pareho kadaku, nga gin-ulohan, Ang Pagpasag-uli sa Kapawa sang Pangatarungan kag Pagpahayag. Mga tuig 1884, ginrebisa kag ginpadaku ini sa isa ka libro nga may mga 400 ka pahina. Isa ini ka maathag kag malip-ot nga pagpaathag sang hilisgutan nga ginapakita sang iya ulohan.

GSAM 334.2Halin sa sini nga tion suod ang iya kaangtanan sa buluhaton sang pagmantala, bilang manunulat kag manug-usisa kag manug-ayo sang mga sinulat. Nagpadayon man siya sa iya mga pagpangabudlay sa ministeryo, kag ang katapusan nga mga tuig sang iya kabuhi ginhinguyang sa Europa.

GSAM 334.3Sang Abril 17, 1889, hinali siya nga napatay sa Basel, Switzerland, pagkatapos gid niya matapos ang iya katapusan nga libro, Halin sa Eden Tubtob sa Eden. Sang ika-16 nagtrabaho siya sa pagsulat sa bug-os nga adlaw, kag ginsulat niya ini sa iya talaarawan, ‘Mabug-at ang akon pagpangabudlay sa sini nga adlaw.’ Halin sa balita sang mga kauturan sa Europa parte sa iya nadangatan, nakuha ang masunod nga mga detalye:—

GSAM 334.4‘Sang aga sang ika-17, mga alas singko y medya, natumba siya nga patay sa iya kusina, nga wala gid sing paandam, bangod sa pagkaparalisa sang tagipusuon. Nagpangabudlay siya sing tama kabudlay agod matapos ang Ingles nga edisyon sang iya bag-o nga libro, kag nagalaum siya nga maglakbay pakadto sa London sa masunod nga Domingo, agod magpangabudlay kaupod sang buluhaton didto, antes magbalik sa Amerika sa palaabuton nga ting-init.’

GSAM 334.5Halin sang 1854 si Elder Waggoner padayon kag kilala nga nag-atubang sa katawhan sa pagpangapin sang kamatuoran, sa pulpito kag sa mga sinulat nga ginmantala. Sang tion sang iya kamatayon halos kan-uman kag siyam ka tuig ang iya edad. Ginlubong siya sa Basel, sang Abril 20. Amo sini ang pagkapukan sa iya puwesto sang katungdanan sang isa pa sa una nga mga manugpangabudlay sa buluhaton.

GSAM 334Pag-ayo Paagi sa Pagtuo

GSAM 334.6Sa una nga bahin sang tigpamulak sang 1858, nag-antos sing daku si Ginang White sa sulod sang pila ka adlaw, kag nahigdaan siya nga halos indi na makabulig sa iya kaugalingon. Isa ka gab-i, malapit na sa tungang gab-i, nadulaan siya sing animo; gintinguhaan sang pamilya ang tanan nga paagi nga ila nahibaluan agod ibalik ang iya animo, apang wala sila magmadinalag-on. Nagpabilin siya sa sini nga kahimtangan sa sobra tunga ka oras, sang si Elder Andrews kag ako ginpatawag dayon ni Elder White agod mag-upod sa pagpangamuyo. Bilang sabat sa mainiton nga mga pangabay nga gindala sa tupad sang iya higdaan, ang Ginoo sing maluluy-on nagbalik sang iya animo, kag ginbangon siya sa kinaandan niya nga maayo nga panglawas. Samtang nagadayaw siya sa Dios, gindala siya sa palanan-awon, nga nagahigda gihapon sa katre. Ang pila sang mga butang nga ginpakita sa iya sa sini nga palanan-awon mabasa sa ‘Mga Pamatuod Para sa Iglesia,’ Numero 5.

GSAM 335Talalupangdon nga Pagpakita sa Lawas

GSAM 335.1May pinasahi nga pagpakita sa lawas nga kaangot sining palanan-awon, nga luyag namon talupangdon sing pinasahi. Si Elder White kag ako nagapungko sa isa ka kilid sang higdaan, kag si Elder Andrews sa pihak nga kilid. Ang iya mga kamot kon kaisa ginatipon nga nagakapotay sa ibabaw sang iya dughan, kag kon kaisa ginahulag upod sang iya mga butkon sa iya kinaandan nga hilway kag matahum nga paagi pakadto sa nagkalainlain nga mga talan-awon nga iya ginatan-aw. Ang ibabaw nga bahin sang iya lawas nagbayaw halin sa higdaan, sa bagay nga may kahaw-ang nga mga walo ukon siyam ka pulgada sa tunga sang iya mga abaga kag sang ulunan. Buot silingon, ang lawas halin sa mga baliatang pasaka nakabayaw sa anggulo nga mga katloan ka grado. Kag nagpabilin siya sa sina nga posisyon sa bug-os nga tion sang palanan-awon, nga katloan ka minuto. Wala sing tawo nga sa kinaandan nga paagi magpabilin sa sina nga posisyon nga wala ginasandigan sang mga kamot kag mga butkon, kag labi na gid nga magpabilin sa sina ka lawig nga tion. Ari liwat ang pamatuod nga may gahum nga indi niya madumalahan nga kaangot sang palanan-awon.

GSAM 335Isa Pa ka Tagna

GSAM 335.2Sang nahauna sang Oktubre, 1858, si Elder White, si Ginang White kag ang manunulat nagpahiwat sing kabilugan nga pagtililipon sa Rochester, N.Y. Halin sa sini nga pagtililipon, nag-upod sa ila ang manunulat sa isa ka paglibot sa Estado sang New York kag sa mga Estado sang New England. Isa ka Adlaw nga Igpapahuway, ginhatagan si Ginang White sing palanan-awon nga nagpakita sa iya, lakip sang iban nga mga butang, nga sa isa ka duog sa amon ginaplano nga paglakbay si Satanas magahimo sing mabaskog nga pag-atake sa iya, kag nga si Elder White kag ako kinahanglan magpadayon sa pagsakdag sa iya paagi sa pagtuo, kag ang Ginoo magaluwas sa iya.

GSAM 336Ang Pag-antos ni Ginang White

GSAM 336.1Ari liwat ang tagna sang magaabot nga hitabo. Ang masunod nga mga hitabo magapakita kon daw ano kasibu ini natuman. Sang nahauna nga Adlaw nga Igpapahuway pagkatapos sang pagtililipon sa Rochester didto kami sa Roosevelt, kag sang masunod nga Adlaw nga Igpapahuway sa Brookfield, Kondado sang Madison. Sang masunod nga semana nagpahiwat kami sing mga pagtililipon sa malapad nga kusina ni Ginoong Ballou, sa Mannsville, Kondado sang Jefferson. Samtang nagalakbay sakay sa tren halin sa Brookfield pakadto sa Mannsville, naghubag ang guya ni Ginang White sa ubos gid sang iya mga mata. Masakit gid ini sa bagay nga sang nag-abot kami sa Mannsville kinahanglan gid niya maghigda. Nagdugang ang paghubag sa sulod sang duha ka adlaw, nga wala magtugot sa iya nga makaturog, kag nagpugong man sa iya sa pagpakigbahin sa mga pagtililipon. Naghubag ang iya ulo sa bagay nga nagtak-op ang duha niya ka mata, kag naglain gid ang dagway sang iya guya nga daw indi na guya sang tawo. Sa tunga sining tanan nga tama katigdas nga kasakit, kag tama nga pagkakulba bangod sa kakulang sang tulog, nagapanikasog gid ang kaaway nga patuboon sa iya ang pagreklamo batok sa Dios. Nagpadayon ini nga kahimtangan tubtob sa katapusan sang gintalana nga mga pagtililipon.

GSAM 336.2Pagkatapos sang mga pagtililipon nagsiling si Elder White sa akon,

GSAM 336.2‘Igsoon John, amo gid ini ang pag-atake ni Satanas sa akon asawa nga ginpaandam sa aton sa Rochester. Nadumduman mo ang saad nga ginhatag didto nga kon maghiusa kita kag magsakdag sa iya paagi sa pagtuo, nga indi magbuhi bisan isa ka tion kon mag-abot ang pagpakigbato, mabungkag ang gahum sang kaaway, kag maluwas siya. Magsulod kita dayon kag magpangamuyo.’

GSAM 336Pagluwas Suno sa Gintagna

GSAM 336.3Nagsulod kami dayon sa hulot diin nahigdaan si Ginang White, kag nagpangamuyo sing mainiton para sa iya, samtang ang mga kauturan sa hulot nga amon ginahiwatan sang mga pagtililipon nagpabilin sa mahipos nga pagpangamuyo. Mga napulo ka minuto pagkatapos kami magsugod sa pagpangamuyo, nagpanaug ang gahum sang Ginoo kag nagpuno sang hulot. Nadula dayon ang tanan nga kasakit ni Ginang White, kag nagpangayo siya dayon sing pagkaon. Mga alas singko ini sang hapon. Pag-abot sang alas siyete, nadula na ang tanan nga paghubag sang iya guya, kag nagtambong siya sa pagtililipon sina nga gab-i, nga sa tanan nga talan-awon maayo ang iya panglawas subong sang una.

GSAM 337.1Sa pangabay sang mga pumuluyo may ginwali sina nga gab-i parte sa ‘Palanublion sang mga Balaan,’ kag sa katapusan sini si Ginang White naghatag sing paglaygay. Samtang si Elder White didto sa guwa upod sang iya gamay nga anak nga lalaki, si W. C., gindala siya sa palanan-awon sa atubangan sinang daku nga katilingban. Ang pila sang mga butang nga ginpakita sa iya sadto nga tion mabasa sa katapusan nga sinulat sang Pamatuod Numero 5, nga may petsa Mannsville, N.Y., Oktubre 21, 1858.

GSAM 337.2Ang kaumpawan nga naangkon ni Ginang White sa hitabo nga ginsambit sa ibabaw nangin epektibo gid suno sa gintagna sa palanan-awon nga ginhatag sa Rochester. Wala na magliwat ang amo nga kalisdanan sa sina nga paglakbay, kag may mahimayaon kami nga kadalag-an para sa kamatuoran sa tagsa ka duog.

GSAM 337Tagna sang Inaway Sibil sa Amerika

GSAM 337.3Sang Adlaw nga Igpapahuway, Enero 12, 1861, eksakto gid nga tatlo ka bulan antes sang nahauna nga pagpabuto sa Kuta Sumter (nga amo gid ang pagsugod sang inaway nga nagresulta sa paghilway sang 4,000,000 ka Aprikano nga mga ulipon sa Amerika), gindedikar ang balay-tilipunan sang mga Adbentista sang Ikapito nga Adlaw sa Parkville, Mich. Gintambungan ang pagsimba ni Elder White kag sang iya asawa, sanday Elder Waggoner kag Elder Smith, kag sang manunulat. Sa katapusan sang wali ni Elder White, naghatag si Ginang White sing makapukaw nga paglaygay, kag pagkatapos sini nagpungko siya sa isa ka silya. Sa sini nga posisyon gindala siya sa palanan-awon. Puno sang mga tawo ang balay, kag solemne gid ang kahimtangan didto. Pagkatapos sang palanan-awon nagtindog siya, kag samtang nagatan-aw sa palibot sang balay, nagsiling:—

GSAM 338.1‘Wala sing bisan isa ka tawo sa sini nga balay nga nakahunahuna bisan sa damgo sang kalisdanan nga magaabot sa sini nga duta. Ginahimo nga kaladlawan sang mga tawo ang kasuguan sang South Carolina sa pagbulag, apang bag-o lang ginpakita sa akon nga madamo nga mga Estado ang magaupod sa sina nga Estado, kag may labing makalilisang nga inaway. Sa sini nga palanan-awon nakita ko ang dalagku nga mga kasuldaduhan sang duha ka bahin nga nagatilipon sa latagon sang inaway. Nabatian ko ang daguob sang mga kanyon, kag nakita ang mga patay kag ang mga tagumatayon sa bisan diin. Dayon nakita ko sila nga nagadugok kag nagaaway sa malapitan [nagaunay sa pagbuno sang bayoneta]. Dayon nakita ko ang latagon pagkatapos sang inaway, nga bug-os natabunan sang mga patay kag mga tagumatayon. Dayon gindala ako sa mga bilangguan, kag nakita ko ang mga pag-antos sang mga nakulangan sa mga kinahanglanon, nga nagakahurut ang ila mga lawas. Dayon gindala ako sa mga puluy-an sang mga nadulaan sing bana, mga anak nga lalaki, ukon mga utod nga lalaki sa inaway. Nakita ko ang ila kasubo kag kasakit sang buot.’

GSAM 338.2Dayon, samtang amat-amat nga nagatan-aw sa palibot sang balay, nagsiling siya, ‘May mga tawo sa sini nga balay nga madulaan sing mga anak nga lalaki sa sina nga inaway.’

GSAM 338Ang Pamatuod ni Ginang Ensign Nahanungod sa mga Palanan-awon

GSAM 338.3Bilang pagpamatuod sang kamatuoran nga ginsambit sa ibabaw, kag bilang pamatuod nga ang tagna ginhimo sa adlaw nga ginsiling, kag bilang pagpakita kon paano ini ginhangop sang katilingban kag ginpalapnag, ginahatag ang masunod nga pamatuod:—

GSAM 338.4‘Ginapamatud-an sini nga nagapuyo ako sa Kondado sang St. Joseph, Michigan, sang Enero, 1861, mga anum ka milya halin sa Parkville. Indi ako Adbentista. Sang ika-12 nga adlaw sang sina nga bulan, pila sa akon mga kaingod nagkadto sa Parkville agod magtambong sa mga pagtililipon. Sang nagpauli sila, ginsugiran nila ako nga may isa ka babayi sa pagtililipon nga wala sing animo kag daw may ginatan-aw, kag nagsiling siya nga may makalilisang nga inaway nga magaabot sa Estados Unidos; nga magatipon sing dalagku nga mga kasuldaduhan sa duha ka bahin, sa Bagatnan kag sa Amihan, kag madamo ang magaantos sa mga bilangguan; kag mabatyagan ang tuman nga kaimulon sa madamo nga mga pamilya bangod sa pagkadula sang mga bana, mga anak nga lalaki, kag mga utod nga lalaki sa inaway; kag nga may mga lalaki sa balay nga madulaan sing mga anak nga lalaki sa sina nga inaway.’ Ginpirmahan, ‘Martha V. Ensign, Wild Flower, Kondado sang Fresno, California, Enero 30, 1891.’

GSAM 339.1Kaangot sang tagna sang sina nga makalilisang nga inaway, nagdugang pa si Ginang White nga ang mga Adbentista sang Ikapito nga Adlaw ‘madala sa mabudlay nga mga kahimtangan bangod sang inaway, kag nga katungdanan sang tanan ang mainiton nga pagpangamuyo nga hatagan sila sing kaalam agod mahibaluan nila kon ano ang himuon sa mabudlay nga mga tion nga ila pagaagyan.’

GSAM 339Ang Kadakuon sang Inaway Sibil

GSAM 339.2Sang tion nga ginhatag ang palanan-awon, ang mga taga-Amihan sa kabilugan may diutay lamang, kon may ara gid man, nga paghangop parte sa nagahilapit nga inaway. Bisan si Presidente Lincoln, tatlo ka bulan pagkatapos (Abril 12, 1861), sang pila ka mga Estado nag-upod na sa South Carolina sa iya kasuguan sang pagbulag, kag ginpabuto ang nahauna nga luthang sa Kuta Sumter, nagpatawag sing 75,000 lamang ka lalaki, kag para lamang sa malip-ot nga tion nga tatlo ka bulan.

GSAM 339.3Ang kabilugan nga kadamuon sang mga soldado nga nagpalista sa bahin sang Unyon sa tion sang inaway amo ang 2,859,132. Ang Ensiklopedya Britanika nagasiling nga ‘ang kasuldaduhan sang Konpederasyon may mga 700,000 ka lalaki sa pagsugod sang 1863,’ apang mabudlay mahibaluan sing sibu kon pila gid ang tanan nila nga napalista. Ginabulubanta sini ang kadamuon sang ila mga napatay nga ‘mga 300,000 ka lalaki.’ Ang pila sa bag-o nga mga ensiklopedya nagasiling nga ang nadula sa bahin sang Unyon (sadtong mga napatay sa inaway, ukon napatay sa mga pilas ukon mga balatian nga nakuha sa latagon sang inaway ukon sa mga bilangguan) amo ang 359,528. Parte sa utang sa bahin sang Unyon, ang Britanika nagasiling:—

GSAM 339.4‘Ang utang naglab-ot sa iya pinakamataas sang Agosto 31, 1865, nga nagakantidad sing $2,845,907,626.56. Mga $800,000,000 sang kinitaan ang nagasto man, ilabi na sa inaway; ang mga Estado, mga siyudad, mga kondado, kag mga banwa naggasto sang ila kaugalingon nga buhis kag nagpatong sang ila kaugalingon nga mga utang para sa inaway; ang mga bayad para sa mga pensyon mahimo maglab-ot sa $1,500,000,000 sa katapusan. Ang nagasto sang Konpederasyon indi na gid mahibaluan, ang pagkabutang nga ginlaglag sang Pederal nga mga kasuldaduhan kag sang mga kasuldaduhan sang Konpederasyon halos indi mabulubanta; kag ang bili sa kuwarta ($2,000,000,000) sang mga ulipon sa Bagatnan nadula bangod sang inaway. Sa kabilugan, bisan pa nga indi makwenta sing sibu ang nagasto sa inaway, ang $8,000,000,000 isa ka kasarangan nga pagbulubanta.’4

GSAM 340Isa Pa ka Pagpamatuod sang Palanan-awon

GSAM 340.1Parte sa tagna nahanungod sa mga lalaki sa balay-tilipunan sa Parkville nga madulaan sing mga anak nga lalaki sa inaway, isiling ko lamang nga sang tigtalaktak sang 1883 nakilala ko ang Elder sang iglesia sa Parkville, nga amo man ang Elder sang Enero, 1861, sang ginhatag ang palanan-awon; kag ginpamangkot ko siya kon nadumduman niya ang ginsiling ni Ginang White sa pagsugid sang palanan-awon nahanungod sa inaway. ‘Huo,’ siling niya, ‘nadumduman ko.’ ‘Masugiran mo bala ako kon pila ang imo nahibaluan nga didto sa balay sina nga adlaw nga nadulaan sing mga anak nga lalaki sa inaway?’ Nadumduman niya dayon ang mga ngalan sang lima, kag nagsiling, ‘Nahibaluan ko nga didto sila, kag nga nadulaan sila sing mga anak nga lalaki sa inaway; kag kon didto ako sa balay, diin makaistorya ko ang akon mga kauturan, makahatag pa ako sa imo sing dugang nga mga ngalan. Sa akon hunahuna,’ nagpadayon siya, ‘may lima pa, luwas sadtong akon ginsambit.’

GSAM 340.2Ang apat ka tuig kag kapin pa sang padayon nga pagpakig-away sang Bagatnan, tubtob nga halos katunga sang tanan nga gintipon nga mga puwersa nadula bangod sa kamatayon sa inaway ukon sa balatian, nagapakita sing talalupangdon nga katumanan sang tagna nga ginsambit sa ibabaw.

GSAM 340Pagkaulipon kag ang Inaway

GSAM 340.3Sa pagsugid sang palanan-awon nga ginhatag sa iya sang Enero 4, 1862, nagsiling si Ginang White:—

GSAM 340.4‘Linibo ang nahaylo sa pagpalista sa paghangop nga ang katuyuan sining inaway amo ang pagdula sang pagkaulipon; apang karon nga nahigot na sila, nasapwan nila nga nadayaan sila, nga ang katuyuan sining inaway indi ang pagdula sang pagkaulipon, kundi ang pagpabilin sini subong sang kahimtangan sini.’

GSAM 341.1Ang nasambit na nga mga pulong ginhatag sa tion nga ang mga soldado ginakinahanglan magbulig sa buluhaton sang pag-uli sa ila mga agalon sang tanan nga mga ulipon nga nakapalagyo pasulod sa mga linya sang Unyon, kag ang mga soldado ginapakita nga nagasiling, ‘Kon magmadinalag-on kita sa pagpauntat sining pagrebelde, ano ang naangkon?’ Nagasabat sila nga maluya ang buot, ‘Wala. Ang gintunaan sang pagrebelde wala makuha. Ang sistema sang pagkaulipon, nga naglaglag sang aton pungsod, ginpabay-an nga mabuhi kag magpatuga sing isa pa ka pagrebelde.’ Ining mga pulong, nga ginkuha sa Pamatuod Numero 7, diin ang makapukaw nga kasaysayan sang inaway ginahatag sing bug-os sa idalom sang ulohan nga ‘Pagkaulipon kag ang Inaway,’ wala nagasiling nga ang pagkaulipon indi gid pagadulaon, kundi nagalaragway sang kahimtangan suno sa pagtan-aw sang mga soldado sadto nga tion. Sa unhan pa sing diutay sa amo man nga pamatuod may tagna nga nagasiling sing amo sini:—

GSAM 341Tagna sang Kadalag-an sang Amihan

GSAM 341.2‘Apang ginabantala gihapon ang isa ka pagpuasa sang bug-os nga pungsod! Nagasiling ang Ginoo, “Indi bala amo ini ang pagpuasa nga akon ginpili, ang paghubad sang mga gapos sang kalautan, ang pagtangtang sang mabug-at nga mga lulan, kag ang pagpagowa nga hilway sa mga ginapigos, kag nga laglagon ninyo ang tagsa ka gota?” Kon ang aton pungsod magtuman sang pagpuasa nga ginpili sang Dios, batunon niya ang ila mga pangamuyo nahanungod sa inaway; apang karon wala ini nagasulod sa iya dulunggan.’

GSAM 341.3Ang mga nakahibalo sang kasaysayan sang inaway nakahibalo sang mga kapierdihan, mga katalagman, mga pagkalantang, kag iban pa, nga kaangot sang mga pagpanikasog sang Amihan sa paglutos sang mga puwersa sang Bagatnan tubtob sa tion nga ginhimo ang proklamasyon sang paghilway—Enero 1, 1863. Daw ano kadasig ang mga kadalag-an halin sadto tubtob sa katapusan sang inaway! Daw ano kaathag, sa mga nagabantay sang pag-uswag sang buluhaton, ang katumanan sang sina nga tagna sang Enero 4, 1862. Pagkatapos makuha ang mga lulan, nahubad ang mga gapos kag nabali ang gota sang ulipon! Daw ano kaathag nga ginpamatian sang Dios ang mga pangamuyo sang iya katawhan, kag ginpakamaayo ang pagpanikasog sa pagtapos sang inaway sang ginpili nila ang pagpuasa nga nahamut-an niya!

GSAM 342Ang Pamatuod ni Anay Gobernador St. John

GSAM 342.1Sa isa ka pamulong ni Anay Gobernador John P. St. John, sang Kansas, sa Ottawa, Ill., nga akon ginpamatian sang hapon sang Hunyo 29, 1891, ginhimo niya ang masunod nga pahayag:—

GSAM 342.2‘Wala pa gid ako madismaya sing pareho sang [mga taga-Konpederasyon] nagpierdi sa amon sa Bull Run. Apang bahin ini tanan sang laraw sang Dios. Kon kami ang nagpierdi sa [mga taga-Konpederasyon], ang mga politiko kuntani naghimakas sa paghimo sing paghidait, kag ang Unyon kuntani nagpadayon nga may pagkaulipon, kag may pagkaulipon pa kuntani kita tubtob karon. Sa sulod sang duha ka tuig ang [mga taga-Konpederasyon] may bentaha; apang pagkatapos ginpagowa ni Lincoln ang bantog nga proklamasyon sang paghilway nagbalhin kita sa bahin sang Dios, kag indi kita mapierdi.’

Notes

  1. Salmo 32:8. ↩
  2. Salmo 124:1-3. ↩
  3. Ining katapusan nga mga kamatuoran ginsugid sang iya pamilya kay Igsoon Frederickson, sang Dakota, sang Abril, 1892. ↩
  4. Ensiklopedya Britanika (ikasiyam nga edisyon), Tomo 23, pahina 780. ↩

Note

Back