Kapitulo 18 — Ti Panangaywan ti Dios iti Trabaho ti Panagipablaak
GSAM 281.1“Ket maammoantayo, no itultuloytayo ti panangammo iti Apo; ti iruruarna ket naisagana a kas iti agsapa.”1
GSAM 281.2Agingga iti bulan ti Hunio 1849, dagiti panagtrabaho ni Elder White ken ti asawana ken ni Elder Bates ket naikeddeng laeng kadagiti Estado ti New England. Iti daytoy a tiempo, ni Clarissa Bonfoey, taga Middletown, Conn., nakikadua iti pamilya ni Elder White. Bassit pay laeng ti napalabas a tiempo idi natay ti inana, a nangibati kenkuana iti amin a kasapulan para iti bassit a panangaywan iti balay. Babaen iti daytoy, nakabael manen ni Elder White a mangipasdek iti panangaywan iti balay; ket inaramidna daytoy iti maysa a paset ti balay ni Ginoo Belden idiay Rocky Hill, Conn.
GSAM 281Panangrugi ti Moderno a Espiritualismo
GSAM 281.3Idi 24 ti Marso 1849, naangay ti maysa a sapasap a gimong idiay Topsham, Maine. Iti dayta nga Aldaw a Panaginana, naited ken Mrs. White ti maysa a sirmata; ti paksana ket napateg unay. Nalabit a nasaysayaat ti pannakaawat iti sirmata no iparang iti panunot ti sapasap a kasasaad iti dayta a tiempo.
GSAM 281.4Iti maudi a paset ti Marso 1848, idiay Hydesville, Wayne Co., N.Y., nangrugi dagiti “misterioso nga uni,” wenno dayta a kalpasanna nagbalin a “panagtuktok dagiti espiritu.” Napasamak daytoy iti balay ti pamilia Fox. Iti maudi a paset ti kalgaw, napan ti pamilia idiay Rochester, N.Y., a sadiay, iti Corinthian Hall, naaramid dagiti pampubliko a panangipakita, ken dagiti babbalasang ket nasukisok a nainget dagiti komite a buklen dagiti babbai ken lallaki a napili manipud kadagiti kapipintasan a umili para iti dayta a panggep. Nupay ti kaaduan dagiti tattao ket ibilangda dagiti panagtuktok kas ulbod wenno sabali a salamangka a panaglimlimbong ti ima, bassit unay ti kapanunotan dagiti nalaka a mamati a dumakkel daytoy iti aniaman a dakkel a rukod.
GSAM 282Dagiti Padto Maipapan iti Espiritualismo
GSAM 282.1Iti sirmata a nadakamat iti ngato, nakita ni Mrs. White a ti misterioso a panagtuktok idiay Rochester ken kadagiti dadduma a lugar ket pannakabalin ni Satanas, ken a dagitoy a banbanag ket agbalin nga ad-adda a kadawyan; ken a maikawesanto dagitoy iti kawes ti relihion, tapno ad-adda a maliwliwa dagiti naallilaw iti ulbod a talged ken tapno idalan, no mabalin, dagiti panunot dagiti tattao ti Dios kadagita a banbanag, ket pagduaduaenda dagiti sursuro ti Nasantoan nga Espiritu.
GSAM 282.2Ngem bassit laeng, no adda man, ti adda iti dayta a tiempo a nangipagarup a ti Espiritualismo ket agwaras iti entero a daga kas iti napadto idi, wenno a mangibilangto dayta iti bagina a relihion, nga addaan kadagiti nasayaat ti pannakaorganisarna nga iglesia ken pastor.
GSAM 282Natungpal ti Padto
GSAM 282.3Ti pannakatungpal ti padto ket nalawag no utoben tayo ti bilang dagiti kamkamengda, a nai-report a 10,000,000 iti Estados Unidos laeng. Maipapan iti agdama a kawesda a narelihionan, ikkanta ti sumaganad manipud iti Panangrepaso ken Pakaammo, Washington, D.C., 12 ti Noviembre 1903:—
GSAM 282.4“Iti kaudian a kumbension ti Nasional a Asosiasion dagiti Espiritualista, a naangay iti daytoy a ciudad, naadaptar ti baro a ritwal. Naipaay ti paglintegan para iti ‘panagordenar’ kadagiti pastor wenno ministro, ken maysa a bunggoy dagiti mamati iti Espiritualismo ket nabigbig a kas ‘iglesia.’ Makita daytoy no basaen ti sumaganad a seksion manipud iti baro a ritwal:—
GSAM 282.5“‘Awan pastor wenno ministro a maikabil iti iglesia wenno sosiedad no saan nga umuna a pormal a naikabil iti saadna babaen iti serbisio ti panagordenar a naammuan manipud iti kaunaan a panawen ti pakasaritaan ti relihion. Awan ti tao a mabalin nga agbalin a kandidato para iti panagordenar agingga a umawat iti ayab iti pastorado ti sumagmamano nga iglesia wenno sosiedad, wenno maituding a misyonero babaen iti sumagmamano nga Asosiasion dagiti Espiritualista ti Estado, a naipasdek kas narelihionan a bagi iti estado a yan daytoy nga asosiasion, wenno babaen iti Nasional nga Asosiasion dagiti Espiritualista ti Estados Unidos ti Amerika. Amin a tattao a kandidato para iti pastorado wenno iti trabaho a misyonero ket masapul nga addan iti naan-anay a pannakikadua iti sumagmamano nga iglesia wenno sosiedad ti Espiritualista iti saan a bumaba iti tallo a tawen, ken iti saan a bumaba iti dua a tawen a lisensyado, a naikomisionan babaen iti Asosiasion ti Estado wenno ti Nasional nga Asosiasion kas agsao iti pannubok. Dagiti pastor a naituding iti nababbaba ngem maysa a naan-anay a tawen ti kalendario ket saan a maikari para iti panagordenar.’”
GSAM 283Elder White idiay Oswego, N.Y.
GSAM 283.1Gapu ta ti trabaho ti panagipablaak ket addan idiay Oswego, N.Y., inbaliw ni Elder White ti pagnaedanna manipud Connecticut iti daytoy a lugar iti otonio ti 1849, ket ditoy, iti isu met laeng a tawen, idi 3 ti Noviembre, naangay ti maysa a kumperensia dagiti mamati. Maipapan kadagiti panagtrabaho da a sumaganad, kuna ni Mrs. White:—
GSAM 283.2“Kalpasanna, nagdesisionkami a pagrebbenganmi ti agtrabaho iti Estado ti New York. Naramdaman ti asawak ti maysa a dagsen a mangisurat ken mangipablaak. Nangabangkami iti balay idiay Oswego, nangutang kami iti ramit kadagiti kabsatmi, ket nangrugi kami iti panangaywan iti balay. Sadiay nagsurat, nangipablaak, ken nangikasaba ti asawak. Kasapulan kenkuana a salimetmetanna ti baluti iti tunggal kanito, ta masansan a masapul a makidangadang kadagiti agkunkuna nga Adventista a mangipapati iti biddut, mangikasaba iti naikeddeng a tiempo, ken agpadas a mangyeg iti panangduadua ti amin a kabaelanda maibusor iti pammatimi.”2
GSAM 283Napablaak ti Panangrepaso ti Maikadua a Yaay
GSAM 283.3Iti otonio ti 1850, naibilang a nasayaat ti mangaramid iti sabali a panagbaliw; isu a napan ni Elder White idiay Paris, Maine, a sadiay naipablaak ti umuna a bolumen ti Panangrepaso ti Maikadua a Yaay ken Pakaammo ti Aldaw a Panaginana kas maysa a publikasion a mamindua iti bulan, a buklen ti trese a numero, tunggal maysa ket addaan iti walo a panid a dua a kolum, ket ti rukod ti naiprinta a panid ket pito ken maysa-walo babaen iti sangapulo ken maysa-kapat a pulgada. Ti umuna a numero ket napetsaan iti sumaruno a Noviembre, ken ti maudi a numero ket iti 9 ti Hunio 1851.
GSAM 284.1Ti naingato a kadakkel ti papel no idilig iti Agdama a Kinapudno ket napintas unay a pagilasinan ti maitunos a pannakairuruar ti kinapudno, ti pannakaadu dagiti agtrabaho iti trabaho, ken dagiti mangsuporta iti trabaho. Gapu ta libre ti bayad iti papel, ninamnama a dagiti gagayyem ti trabaho ket tumulongda iti panagipablaakna, ket inaramidda dayta. Nupay dagiti mamati ket kadawyan a tattao laeng a bassit ti sanikuada, tumulongda kas iti pinagballigi ti Apo kadakuada, ken inaramidda ti kabaelanda a mangituloy iti karro ti kinapudno.
GSAM 284Nangrugi a Mangikasaba ni J. N. Andrews
GSAM 284.2Iti aglawlaw daytoy a tiempo, ni J. N. Andrews, a nagnaed idiay Paris, Maine, nangrugi iti pampubliko a panagtrabahona kas ministro ti evangelio ken kas mannurat iti dagiti paksang narelihionan. Iti Panangrepaso para iti Mayo 1851, addaan isuna iti artikulo a lumablabes iti lima a panid maipapan kadagiti mensahe dagiti tallo nga anghel. Iti daytoy, inyaplikarna ti padto ti ayup nga addaan iti dua a sara iti Apocalipsis 13 iti Estados Unidos, a nangikeddeng, a nakasalig laeng iti padto, a ti panangipatungpal iti umuna nga aldaw ti lawas kas Aldaw a Panaginana ti punto a pagbatayan iti kamaudianan ti pannakikadua ti iglesia ken estado iti daytoy a nacion. Ti argumento na ket naibatay a naan-anay iti padto, ta awan idi iti dayta a tiempo ti aniaman a gunay a nangipakita a nainget iti dayta a turong; ti kapigsaan a pannakaibaga a sumuporta iti dayta ket maysa a sasao ni Dr. Durbin, a naala manipud iti Christian Advocate and Journal, a kinunana:—
GSAM 284.3“No ti Kristiano a pammati ket agbalin a moral ken espirituan a biag ti estado, ti estado ket maikeddeng, babaen kadagiti mahistradona, a manglapped iti nalawag a pannakasalungasing iti nasantoan nga Aldaw a Panaginana, kas maysa a wagas ti panangisalakanna iti bagina.”
GSAM 285Panaglako kadagiti Talon tapno Matulungan ti Trabaho
GSAM 285.1Iti daytoy a tiempo, dagiti lallaki a kas da Hiram Edson, taga New York, ken Cyrenius Smith, taga Jackson, Mich., ket naiturongda a ilako dagiti talonda, tunggal maysa ket naggatad iti $3,500, ken mangabangda kadagiti talon para iti bukodda a panagusar, tapno adda dagiti pamuspusan a maitulongda kadagiti nadumaduma nga aramid a sumang-at iti panangituloy iti trabaho ti mensahe.
GSAM 285Panangiyalis ti Trabaho ti Panagipablaak idiay Saratoga
GSAM 285.2Idi 1851, napan ni Elder White manipud Paris, Maine, idiay Saratoga Springs, N.Y., ket ditoy manen, babaen iti ramit a nautang, nangipasdek iti panangaywan iti balay, ken nangipablaak iti maikadua a bolumen ti Panangrepaso ti Yaay ken Pakaammo ti Aldaw a Panaginana, a ti umuna a numero ket napetsaan iti 5 ti Agosto iti isu met laeng a tawen. Daytoy a bolumen ket buklen ti sangapulo ket uppat a numero, ken naipablaak mamindua iti bulan. Ti maudi a numero ket naipablaak idi 23 ti Marso 1852. Ti nagan ti papel ket nabassit a nabaliw manipud iti nagan ti Panangrepaso ti Maikadua a Yaay, kas iti Bol. 1, agbalin a Panangrepaso ti Yaay ken Pakaammo ti Aldaw a Panaginana, ti nagan a salimetmetanna pay iti maikawalopulo ket dua a bolumena. Ti kadakkel ti pagiwarnak ket napadakkel iti tallo a kolum ken walo a panid, a ti naiprinta a panid ket rukodna iti walo ken maysa-kapat babaen iti sangapulo ket maysa ken tallo-kapat a pulgada.
GSAM 285.3Makita manipud iti naingato a kadakkel ti pagiwarnak ti denominasion, a isu pay laeng iti agdama, a ti tunggal panagbaliw ket para iti nasaysayaat, a mangipakita iti nainkalintegan a rukod ti kinarang-ay, ken mangted iti nalawag a pammaneknek a ti trabaho ti maikatlo nga anghel ket “immay tapno agtalinaed.”
GSAM 285Panagipablaak idiay Rochester—Panagtagikua iti Makina a Pangiprinta a Maaramat iti Ima
GSAM 285.4Idi 6 ti Mayo 1852, naipablaak idiay Rochester, N.Y., ti umuna a numero ti Bol. 3 ti Panangrepaso ti Yaay ken Pakaammo ti Aldaw a Panaginana, ken naiprinta dayta iti makina a pangiprinta ken dagiti letra a kukuada dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw. Impautang ni Hiram Edson ti pamuspusan a panaggatang iti makina a pangiprinta a maaramat iti ima ti Washington, agraman dagiti letra ken materyal a kasapulan iti panangipasdek iti opisina. Awatennanto ti bayadna kas iti sumrek a donasion manipud kadagiti gagayyem ti kinapudno. Dayta a makina a pangiprinta ket nagtalinaed iti opisina ti Panangrepaso ken Pakaammo idiay Battle Creek, Mich., agingga a napuoran iti apuy idi 30 ti Disiembre 1902. Iti dayta a tiempo, ibilang dayta kas ti kapipintas a makina a pagprobar iti opisina. Iti Numero 12, Bol. 3, 14 ti Oktubre 1852, naipakaammo a ti gastos ti panangipasdek iti opisina agraman daytoy a makina ken dagiti materyal ket $652.93, ken dagiti naawat a kuarta para iti dayta a panggep agingga iti dayta a petsa ket $655.84. Kadagitoy a sangapulo ket dua a numero ti papel, 2,000 a kopya ti tunggal numero ti naipablaak ken naibingay a libre.
GSAM 286Nangrugi ti Mangisuro kadagiti Agtutubo
GSAM 286.1Iti Agosto, nangrugi idiay opisina ti Panangrepaso ti panagipablaak ti Mangisuro kadagiti Agtutubo, a bulanan. Ita ket kada lawas, a ti tunggal numero ket addaan iti uppat a daras ti ad-adu a basbasaen ngem iti adda idi iti dayta a tiempo.
GSAM 286Nakikadua ni Uriah Smith iti Opisina
GSAM 286.2Idi 1853, nangrugi ni Elder Uriah Smith kadagiti panagtrabahona iti opisina ti Panangrepaso ken Pakaammo, a sadiay nangiggem iti napateg ken narebbengan a saad iti kagudua a siglo. Iti dayta a tawen (1853), iti umuna a gundaway naibaga iti Panangrepaso ken Pakaammo a dagiti kayat a mangaramid iti dayta ket mabalinda a gumatang kadagiti publikasionmi babaen iti panagbayad iti gatad ti gastos. Kadagiti amin a sabali, libre ti naiprinta a banag, ta ti pagkurangan ket napunno dagiti donasion dagiti nawaya ken siaanam a puso. Idi 1854, naipakaammo a ti gatad ti Panangrepaso a mamindua iti bulan ket $1.00 iti maysa a tawen. Iti isu met laeng a tawen, iti maysa a pagtitipon iti tolda a naangay idiay Macomb County, Michigan, iti bulan ti Julio, naaramid ti padas a mangilako kadagiti publikasionmi. Iti daytoy a pagtitipon, nailako dagiti libro a naggatad iti $50. Ni Elder White, idi nagsao maipapan iti daytoy a padas, kinunana babaen iti Panangrepaso, “Ipakita daytoy a mabalin a mailako dagiti libromi.”
GSAM 286Ayab para iti Pondo ti Trakt a $500
GSAM 286.3Iti Panangrepaso ti 12 ti Oktubre ken 24 ti Disiembre 1854, naaramid dagiti ayab para iti pondo ti trakt a $500, tapno mapagbalin ti opisina a mangipaay kadagiti ministro iti dagiti trakt a maibingay a libre kas kadua ti panagtrabahoda, ken kasta met para iti “pondo ti tulong a $500 para iti opisina, tapno ti Panangrepaso ket maipablaak iti regular a tunggal lawas, imbes a maliktawan no maminsan ti maysa a lawas gapu iti kurang ti pondo.”
GSAM 287Ilako da J. P. Kellogg ken Henry Lyon dagiti Talonda
GSAM 287.1Iti daytoy a panawen, ni J. P. Kellogg, taga Tyrone, ken ni Henry Lyon, a nagnaed iti asideg ti Plymouth, Mich., inlakoda dagiti talonda, tunggal maysa ket naggatad iti agarup $3,500, para iti maymaysa a panggep a maaddaan iti pamuspusan a mausar iti panangpaabante iti trabaho; ket iti kasta, dua pay a kabsat manipud Michigan ti simang-at iti umiso a tiempo, agraman iti sidadaan a pamuspusan ken siaanam a puso, tapno mangtulong iti lugar a kasapulan unay ti tulong. Ti immuna ket nakisangkot iti panagaramid iti walis idiay Jackson, Mich., bayat a ti maikadua ket napan idiay Battle Creek, ken nagtrabaho iti trabaho a karpintero tapno mapagtalinaedna ti pamiliana.
GSAM 287Amin a Papel ken Libro Mi iti $3.00
GSAM 287.2Iti pungto ti Bolumen 6, Hunio 1855, mabalin a magun-odan ti Panangrepaso ken ti Mangisuro kadagiti Agtutubo iti maysa a tawen, agraman ti naan-anay a bunggoy dagiti amin a pamplet, trakt, ken maysa a libro ti himno a kas iti naaramat idi, agraman ti duapulo ket innem a pamplet ken trakt iti amin, iti gatad a $3.00. Ti naipasdek a gatad ti Mangisuro kadagiti Agtutubo ket duapulo ket lima a sentimo para iti sangapulo ket dua a numero.
GSAM 287Naayaban ti Opisina ti Panangrepaso idiay Michigan
GSAM 287.3Iti bulan ti Abril 1855, sinarungkaran manen ni Elder White ken ti asawana ti Michigan, ken nangidauloda iti gimong kadagiti adu a lugar. Iti 28 ken 29 iti isu met laeng a bulan, naangay ti maysa a kumperensia idiay Battle Creek, kabayatan a nagbotos dagiti kabsat idiay Battle Creek a mangayab ken Elder White a mangiyalis iti opisina ti Panangrepaso manipud Rochester iti Battle Creek. Ni Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg, ken Henry Lyon ket nagkararida nga mangipaay iti $300 tunggal maysa, nga awan interes, a mangaramid iti suma a $1200, tapno gumatang iti lote ken mangbangon iti opisina ti panagipablaak. Isu a nagun-odda ti maysa a lote iti abagatan a daya a suli ti West Main ken Washington Streets, ken nangbangonda iti dayta iti maysa a balay a kayo nga addaan iti dua a kadsaaran, a 20 x 30 a pied ti kadakkel, nga addaan kadagiti poste a duapulo a pied.
GSAM 288Umuna a Balay ti Gimong idiay Battle Creek
GSAM 288.1Iti isu met laeng a panawen, naibangon idiay Battle Creek ti umuna a balay ti gimong ti Adventista ti Maikapito nga Aldaw, a 18 x 24 a pied ti kadakkel. Daytoy a simple a balay, a naipakabilan iti tabla a patindeg ken naipakabilan iti ripa, ket adda iti asideg ti amianan a laud a suli ti Van Buren ken Cass Streets.
GSAM 288Iti Umuna nga Opisina ti Panagipablaakmi
GSAM 288.2Ti umuna a numero ti Panangrepaso a naipablaak idiay Battle Creek iti opisina a kukuada dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw ket napetsaan iti 4 ti Disiembre 1855. Idi, naipasdek ti gatad ti papel iti $1.00 iti tunggal bolumen a buklen ti duapulo ket innem a numero; ngem naayaban dagiti donasion tapno maipatuloy a libre ti papel kadagiti napateg a napanglaw. Manipud iti daytoy a tiempo a nagpatuloy, dagiti Elder Waggoner ken Cottrell ket nganngani agtultuloy a nangted iti kontribusion kadagiti kolumna ti Panangrepaso ti Yaay.
GSAM 288.3Iti Panangrepaso ti 18 ti Disiembre 1855, ti komite ti panagipablaak ket nangted iti maysa a sasao a nalabit a kasla karkarna kadagiti agtrabaho ita iti opisina. Kinunana: “Saantayo a makita no apay a dagiti agtrabaho iti opisina ket saan a umawat iti nainkalintegan a bayad para kadagiti serbisioda. Umawat ti editor iti kagudua laeng ti mabalinna a magun-od iti sabali a lugar.” Nalabit a nasayaat a maibaga a dagiti kadawyan a sweldo idi ket saan a kagudua ti adda ita, ken a ti kagudua a bayad idi ket saan a nangatngato ngem iti maysa-katlo wenno maysa-kapat ti bayad ti opisina ita para iti agpadpada a trabaho. Dagiti agtrabaho iti opisina idi a tiempo ket intedda a sagut ti kagudua ti pateg ti serbisioda, tapno maipablaak ti evangelio ti agdama a kinapudno.
GSAM 288Ayab para iti Makina a Pangiprinta a Mapagaraw iti Pwersa ken Motor
GSAM 288.4Iti Panangrepaso ti 19 ti Marso 1857, iti umuna a gundaway naisingasing a kasapulan ti makina a pangiprinta a mapagaraw iti pwersa ken ti motor ken a masapul a magun-odan dagitoy para iti panagipablaak kadagiti papel, trakt, ken libro. Kas iti naipakaammo idi 2 ti Abril, napili ti gumatang iti makina a pangiprinta nga Adams a mapagaraw iti pwersa, ken pito a lallaki ti nagkari iti $100 tunggal maysa para iti panaggatangna. Iti sumaruno a numero, naibaga a ti makina a pangiprinta ken ti motor ket magastos iti agarup $2,500, ken dagiti kari ket nakalikomdan iti $1,700.
GSAM 289.1Iti maysa nga artikulo ni Elder White iti Panangrepaso ti 13 ti Agosto 1857, adda daytoy a mangpabileg a sasao: “Awanen ti utang ti opisinami. Adda sapasap a pondo ti libro nga $1,426, a naipuhunan kadagiti libro. Ti baro a makina a pangiprinta a mapagaraw iti pwersa ket agtrabaho a napintas, ken nalawag ti namnama a mapatarayto dayta iti pwersa ti singaw iti saan a mabayag, ken mabayadan amin. Dagiti panagtrabahomi iti tolda ket nasaysayaat ti pannakasustento ngem idi.”
GSAM 289Umuna a Padamag maipapan iti Panaglako kadagiti Libro
GSAM 289.2Idi Oktubre 29, 1857, naipadamag iti Panangrepaso ken Pakaammo a ti gatad dagiti libro a nailako iti dua a napalabas a tawen ket $1,287.91. Daytoy ti umuna a padamag a kastoy agingga iti dayta a petsa. Maysa daytoy a pagilasinan ti panagdur-as ti trabaho, ket gapuna nangted iti pammabileg, ta impakitana a ti kinapudno ket bumileg ken ‘kas kadagiti agus ti lawag, agsaksaknap iti intero a lubong.’
GSAM 289Ti Opisina ti Panangrepaso ken Pakaammo kas Natalged a Pagidulinan
GSAM 289.3Iti Panangrepaso ken Pakaammo idi Agosto 13, 1858, umuna a naisingasing kadagiti kakabsattayo a ti opisina ket pagbalinen a pagidulinan ti nasurok a kuarta. Dagiti tattao nga addaan iti kuarta a saanda pay a kasapulan mabalinda nga idulin daytoy iti opisina, ket alaenda iti aniaman nga oras babaen iti bilin no kasapulanda, tapno magunggonaan met ti opisina iti panangaramat iti dayta. Idi natungpal daytoy a singasing, ad-adda a pimmigsa ti kasasaad ti kuarta ti trabaho.
GSAM 289.4Manipud idi agingga ita (1905), awan pay ti uray maysa a tao a napukawan iti uray maysa a doliar iti kuarta nga impautangna iti kastoy a wagas kadagiti balaytayo ti panagipablaak, wenno saan a nakaawat iti kuartana idi kiniddawna. Dagiti napudno ken naannad nga agpanunot ket ibilangda dagiti opisinatayo ti panagipablaak a natalged pay a pagidulinan ti nasurok a kuartada ngem dagiti bangko, nga agsardeng ti adu a daras gapu iti pannakalugi. Dagiti bangko ket agtalek iti pammatalged ti lubong, ngem dagiti balaytayo ti panagipablaak ket addaanda iti pigsa ti intero a denominasion kas ‘pammatalged’ kadakuada.
GSAM 290Naorganisar ti Asosasion ti Panagipablaak dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw
GSAM 290.1Naorganisar ti Asosasion ti Panagipablaak dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw idi Mayo 3, 1861, ket naipatulod dagiti surat a mangawis kadagiti tattao nga agkari a gumatang kadagiti bingay ti kapital iti $10 ti tunggal bingay. Kalpasan ti dua a lawas, naipakaammo nga addan $4,080 a dagiti bingay a naikari a gatangen.
GSAM 290.2Manipud Hunio 11 iti dayta a tawen, ti Panangrepaso ken Pakaammo ket impablaak ti Asosasion ti Panagipablaak dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw. Ti umuna a pasdek ti opisina a binangon ti asosasion ket adda iti igid ti kalsada iti abagatan a daya a pagsangabatan dagiti Kalsada Main ken Washington, iti lugar a nakaikatan ti daan a pasdek a kayo a naiyalis iti Kalsada Kalamazoo. Daytoy a pasdek ket dua a tukad, nga addaan kadagiti natibker a diding a ladrilio. Ti langana ket kas iti krus a Griego, ket nakasango iti amianan iti Kalsada Main. Ti intero a rukodna manipud daya agingga laud ket 44 a pie, ket manipud amianan agingga abagatan ket 72 a pie.
GSAM 290Dagiti Umuna a Naipablaak iti Dadduma a Pagsasao
GSAM 290.3Inut-inut a nagdur-as ti mensahe, ket tunggal naaregta a panaggunay ket nangpapigsa ken nangpatibker iti trabaho. Iti daytoy a tiempo, ti balaytayo ti panagipablaak ket nangiparuar iti lima a babassit a libro iti ganggannaet a pagsasao, tallo iti Danes-Noruego ken dua iti Pranses; iti kasta narugian ti panagimprenta para kadagiti sabali a pagilian.
GSAM 290.4Bayat ti agtultuloy a panagadu dagiti kameng, agtultuloy met ti natalna a panagadu ti kuarta. Makita daytoy iti padamag iti Panangrepaso ken Pakaammo idi Mayo 16, 1863, a nangipaayan ti sekretario ti asosasion iti pakabuklan ti amin a naawat, a kastoy:—
| Naawat iti asosasion manipud kadagiti bingay ken sagut agingga ita | $10,374.13 |
| Naawat manipud iti opisina idiay Rochester | 700.00 |
| Naawat para iti nayon a kasangkapan | 300.00 |
| Naawat iti pondo ti libro | 1,355.00 |
| Naawat para iti pagimprentaan a de-makina ken motor | 2,500.00 |
| Dagup | $15,229.13 |
GSAM 291.1Kinuna pay ti sekretario:
GSAM 291.1‘Babaen iti naannad a panagpattapatta iti sanikua ti asosasion, naikeddeng a ti pategna ket saan a nababbaba ngem $20,000, nga agarup $5,000 nga ad-adu ngem ti ginastos dagiti gagayyem ti trabaho. Daytoy ket nasayaat a pammaneknek iti kinapudno ken kinamatalek ni Kabsat White ken dagiti nakipagtrabaho kenkuana iti opisina ti Panangrepaso ken Pakaammo. “E. S. Walker, Sekretario.”’
GSAM 291Pannakaiyallatiw ti Panangrepaso ken Pakaammo iti Asosasion
GSAM 291.2Yantangay ti trabaho ti panagipablaak ket nakadanon kadagitoy a bunga babaen kadagiti narigat a panagtrabaho ken sakripisio ni Elder White, ti ganansia a nagtaud iti dayta ket maibilang a kukuana; ta ti ganansia ket pudno a bunga ti panangilibakna iti bagina, ti kinalaingna iti negosio, ken ti naannad a panangimatonna. Ngem imbes a tuntonenna daytoy, wenno uray ania a pasetna, siraragsak nga intedna amin iti iglesia; ken saan laeng a dayta, idi nagbotos ti asosasion kalpasan ti pannakaorganisarna a maikkan iti $6 iti kada lawas para iti serbisiona, $4 laeng iti kada lawas ti inawatna.
GSAM 291Maysa a Peryodiko iti Baybay ti Pasipiko
GSAM 291.3Iti Panangrepaso ken Pakaammo idi Abril 21, 1874, adda artikulo ni Elder White a nangibagana, bayat a sarsaritaenna ti trabaho iti Baybay ti Pasipiko, nga iti mabiit kasapulanton a mangipasdek iti linawas a peryodiko a naitalaga iti pagimbagan ti trabaho iti dayta a baybay. Saan a nagbayag kalpasanna, nailukat ti dalan tapno makagatang iti bassit a gatad dagiti letra a pangimprenta ken kasangkapan idiay Oakland. Babaen kadagitoy, iti bulan ti Hunio, narugian ti maysa a peryodiko a maiparuar iti mamindua iti tunggal bulan, a naawagan iti Pagilasinan dagiti Panawen.
GSAM 291Panagurnong iti Kuarta
GSAM 291.4Kalpasan ti pannakaimprenta ti innem a numero ti Pagilasinan dagiti Panawen, nagsubli ni Elder White iti Daya, ket kiniddawna iti Kumperensia dagiti iglesia iti estado ti California a mangisagana para iti pannakaipablaak ti peryodiko. Iti Sapasap a Kumperensia idi Agosto 15, 1874, naisingasing kadagiti kakabsat iti Daya nga agurnongda iti $6,000 a paggatang iti pagimprentaan, motor, ken letra a pangimprenta para iti opisina ti Pagilasinan dagiti Panawen, no dagiti kakabsat iti Baybay ti Pasipiko ket agurnongda iti $4,000 a paggatang iti daga ken pangibangon iti maitutop a pasdek para iti opisina.
GSAM 292.1Ni Elder George I. Butler, nga iti dayta a tiempo ket kameng ti Komite ti Sapasap a Kumperensia, ket nakitipon iti pagtitipon iti kampo idiay Yountville, California, ket indatagna ti singasing kadagiti kakabsat. Idi Oktubre 11, 1874, sinungbatanda ti awis babaen iti panangikarida iti gatad a $19,414 iti sinsilio.
GSAM 292Naipasdek ti Pacific Press
GSAM 292.2Idi Pebrero 2, 1875, dimteng idiay Oakland ni Elder James White ken ti asawana, a kinadua ni Elder J. H. Waggoner ken dagiti dadduma a nalaing a trabahador. Idi maika-12 iti isu met laeng a bulan, naayaban ti naisangsangayan a panagtitipon ti Kumperensia dagiti iglesia iti estado ti California tapno pagiinnadalan ti lugar a pangibangonan kadagiti pasdek para iti opisina ti Pagilasinan dagiti Panawen. Kalpasan ti umdas a panagiinnadal, naikeddeng a gatangen dagiti lote iti laud a sikigan ti Kalsada Castro, iti nagbaetan dagiti Kalsada 11 ken 12. Iti isu met laeng nga aldaw, ginatang da Elder White ken John Morrison dagitoy a lote, ket ti surat ti panagtagikua ket naipaaramid iti naganda, iti pannakaawat a no mabukel ti Asosasion, iyallatiwda iti dayta ti panagtagikua iti kaadu ti daga a maibilang a kasapulan para iti panangaramat ti korporasion.
GSAM 292.3Idi Abril 1, 1875, nabukel idiay Oakland ti Asosasion ti Panagipablaak dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw iti Pasipiko, a naikeddeng ti kapital dagiti bingayna iti $28,000. Ti tengnga a paset dagiti lote iti Kalsada Castro ket naiyallatiw ti panagtagikuana iti asosasion segun iti nagtutulaganda. Dagus a nangibangon iti pasdek ni O. B. Jones, a taga Battle Creek, Michigan, a kapada ti langa ken kadakkel ti opisina a naibangon idiay Battle Creek, ngem ti adda idiay Oakland ket naaramid iti kayo imbes a ladrilio. Idi nakasaganan a mausaran daytoy a pasdek, naiyalis ti Pagilasinan dagiti Panawen iti baro a pagtaenganna idi Biernes, Agosto 27, 1875.
GSAM 293Pannakaiyalis idiay Mountain View
GSAM 293.1Iti daytoy a pasdek, sibaballigi a naitultuloy ti panagipablaak kadagiti peryodiko ken libro agingga iti 1904, idi naaramid dagiti urnos tapno maiyalis ti pagimprentaan iti away. Ti gapu daytoy a panagbalbaliw ket inlawlawag ti mangimaton iti Pacific Press kadagitoy a sasao:
GSAM 293.1‘Iti adun a tawen, narikna dagiti mangimaton iti Kompania ti Panagipablaak ti Pacific Press a ti daga a pagtaktakderan itan ti balayda ti panagipablaak ket nangina unay, ken ti lawana ket nakipet unay para iti pagawaan, ta adda iti tengnga ti maysa a dakkel a siudad, iti purok dagiti pagtaengan. Nakitada a nasirib iti adu a wagas ti mangsapul iti lugar iti away a nalaklaka ti daga, a mabalin dagiti empleado a makaala kadagiti pagtaengan iti nasayaat iti salun-at nga aglawlaw, nga addaan iti umdas a lugar para kadagiti minuyongan, dagiti kayo a naimbunga, ken nalawa a pagangesan; ken adda met nasayaat a wagas ti panagipatulod kadagiti produkto. Nasarakan ken naala ti kasta a lugar iti ili ti Mountain View, iti Kondado Santa Clara, tallopulo ket siam a milia iti abagatan ti San Francisco, maysa a lugar a mangtipon iti adu kadagiti pagimbagan ti siudad ken dagiti pagimbagan ti nasalun-at a panagbiag iti away.’
GSAM 293Narugian ti Panagimprenta kadagiti Sabali a Pagilian
GSAM 293.2Kas pagilasinan ti pannakaisaknap ti kinapudno, laglagipentayo a manipud 1875 agingga 1878 narugian ti trabaho ti panagimprenta idiay Basel, Switzerland, ken idiay Christiana, Norway.
GSAM 293.3Iti panawen ti panagregreg dagiti bulong idi 1875, naipablaak iti Panangrepaso ken Pakaammo ti padamag maipapan iti panaglako kadagiti libro iti opisina laeng ti Panangrepaso ken Pakaammo iti pito a tawen, manipud 1868 agingga 1875, a naggatad iti $85,644.54. Agarup innem a daras daytoy ngem ti iti pito a napalabas a tawen. Ti nailako kadagiti uppat nga opisina (Michigan, California, Switzerland, ken Norway), iti tallo a tawen, manipud 1875 agingga 1878, ket $98,163.73.
GSAM 293.4Naipakaammo iti Panangrepaso ken Pakaammo idi Oktubre 17, 1878, nga amin a libro, babassit a libro, ken trakt nga inimprenta ti opisina ti Panangrepaso ken Pakaammo sakbay ti 1864 ket nagdagup iti 50,058,000 a panid. Manipud 1864 agingga 1878, ti bilang dagiti panid ket 158,130,951, wenno dagup a 208,188,951 a panid.
GSAM 294Ti Mangisuro kadagiti Agtutubo ket Naaramid a Linawas
GSAM 294.1Agingga iti Enero 1, 1879, ti Mangisuro kadagiti Agtutubo ket binulan a maipablaak, ngem iti daytoy a petsa, idi sumrek iti maikaduapulo ket pito a tawenna, naiparuar a linawas; ket iti kasta nagbalin nga uppat a daras ti pannakausaranna.
GSAM 294Ti Inted ni Elder White iti Asosasion
GSAM 294.2Iti Panangrepaso ken Pakaammo idi Enero 23, 1879, adda sumagmamano a sasao ni Elder White maipapan iti pannakairamanna iti trabaho, a maitutop nga idatag ditoy, ta mangted dagitoy iti ad-adu a lawag maipapan kadagiti sakripisio a naaramid iti trabaho ti panagipablaak. Kastoy ti naadaw a sasao:—
GSAM 294.3‘Idi naipasdek ti Asosasion ti Panagipablaak idiay Battle Creek, Michigan, idi 1861, intedmi iti asosasion ti listaan dagiti agsuskrito kadakami ken ti kalintegan a mangipablaak manen iti amin a sinuratmi (a naikeddeng iti ud-udina nga agpateg iti $10,000), ket $1,000 laeng ti nabati a sanikuami; ket intultuloymi ti panagtrabaho kas editor, mangimaton, ken mangaskasaba iti $6 iti kada lawas.
GSAM 294.4‘Idi 1866, idi nagsublikami iti opisina ti Panangrepaso ken Pakaammo kalpasan ti nakaro a sakit, nasarakanmi a dagiti mangimaton ket agbaybayad iti sangapulo a porsiento iti rinibu, ken ti kapital dagiti bingay ket nabassitan agingga iti $32,000;3 Ngem iti uneg ti uppat a tawen, babaen iti bendision ti Dios, nabayadan dagiti utang, naingato ti kapital dagiti bingay iti $75,000, ken adda $5,000-mi [ti asosasion] kadagiti bangko.’
GSAM 294Kasasaad ti Balay ti Panagipablaak idi 1880
GSAM 294.5Iti Panangrepaso ken Pakaammo idi Enero 15, 1880, kinuna ni Elder Butler:—
GSAM 294.6‘Ti balaytayo ti panagipablaak (Battle Creek) ket nabiit pay a napadakkel babaen iti pannakaibangon ti tengnga a paset iti nagbaetan dagiti dua a pasdek iti daya, ket iti kasta napadakkel unay ti kabaelan ken napaalisto ti panagusar iti intero a pasdek. Adda dagiti kasangkapan a pangaramid kadagiti metal a plaka ti pagimprentaan babaen iti kuryente ken babaen iti panangibukbok iti nalunag a metal iti molder, ken pangaramid iti kasayaatan a panagbungon kadagiti libro. Kinapudnona, kinuna dagiti rumbeng a makaammo a daytoy ti kasayaatan ken kakumpletuan a balay ti panagipablaak iti Estado ti Michigan.’
GSAM 295.1Iti laksid daytoy a panangpadakkel, nagkasapulan, sakbay a malpas ti kalgaw, a mangibangon iti baro a pasdek iti abagatan ti kangrunaan a pasdek, para iti siled dagiti pagimprentaan. Naiyalis iti daytoy a siled dagiti lima a pagimprentaan a de-makina ti asosasion. Maysa kadagitoy a pagimprentaan ket dakdakkel ngem iti aniaman a nausaren idi iti opisina. Maysa a kapadana iti kadakkel ken kita ti nabiit pay a naikabil met iti opisina ti Pagilasinan dagiti Panawen idiay Oakland, California.
GSAM 295.2Iti Panangrepaso ken Pakaammo idi Mayo 17, 1881, idi dinakamatna ti balligi ti trabaho ti panagipablaak iti kangrunaan a balay ti panagipablaak idiay Battle Creek, kinuna ni Elder White:—
GSAM 295.3‘Ikkatenyo ti gatad dagiti utang ti Asosasion ti Panagipablaak dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw manipud iti naannad a listaan ti pateg ti sanikua, ket ti mabati a pateg dagiti daga, pasdek, ken dadduma pay a sanikua ket saan a nababbaba ngem $105,000. Iti daytoy, ti inted ti amin a kakabsattayo babaen kadagiti bingay, sagut, ken tawid a nabati ket ti gatad a $34,432.17, ket ti sumagmamano a matalek a lallaki ken babbai a nangitalaga iti biagda iti trabaho ket nanginayon [saan a babaen kadagiti sagut, no di ket babaen iti sakripisio ken naannad a panangimaton] iti $70,567.83.’
GSAM 295Narugian ti Trabaho dagiti Kolportor
GSAM 295.4Manipud iti tawen 1881, nangrugi dagiti kakabsattayo iti baro a gundaway, ket simrekda iti trabaho ti kolportor tapno mailako dagiti impablaaktayo. Gapu ta awan ti umiso a padamag dagiti kolportor maipapan iti nailakoda agingga iti tawen 1884, ti padamagtayo para iti dayta a panawen ket naurnong manipud iti naipadamag a nailako dagiti uppat a balay ti panagipablaak. Segun iti bilangda, ti nailako iti lima a tawen ket $221,248.69. Bayat a lumawlawa ti impluensia ti trabaho manipud kadagiti misyontayo iti Tengnga nga Europa ken kadagiti pagilian ti Escandinavia, immadu ti kiddaw kadagiti maipablaak iti ganggannaet a pagsasao.
GSAM 296Panaglako kadagiti Libro iti Sangapulo a Tawen
GSAM 296.1Manipud 1884 agingga 1894, maysa a panawen ti sangapulo a tawen, ti panaglako kadagiti dadakkel a libro a nabungon ket kangrunaanna nga inaramid dagiti kolportor. Ti gatad dagiti nailakoda iti daytoy a panawen ket $4,031,391.26. Iti daytoy a tiempo, ad-adda a naisaknap ti trabahotayo babaen iti panangipasdek kadagiti balay ti panagipablaak idiay Australia; Tahiti, dagiti Isla ti Pasipiko; Helsingfors, Finland; Hamburg, Germany; ken iti dadduma a lugar. Ti nailako dagiti kolportor iti tawen 1895, nupay narigat ti panawen iti dayta a tawen, ket nagdagup iti $357,467.23, segun iti naipadamag, a nangted iti pakabuklan a $4,816,773.73, agraman dagiti nailako a nadakamatayon.
GSAM 296Nailako iti Limapulo a Tawen: $11,000,000
GSAM 296.2Tapno maammoan ti intero a gatad ti nailako manipud 1854 agingga iti Enero 1, 1896, masapul pay nga inayon dagiti bilang ti nailako a libro a para iti gagangay a paglakuan, babassit a libro, trakt, ken tsart, a naipadamag ti amin a balay ti panagipablaak iti sangapulo a tawen a nadakamat iti ngato. Dayta a gatad ket $3,458,278.23; ket ti pakabuklan ti nailako a libro ti denominasion iti duapulo ket dua a tawen ket $8,275,051.96. No ibaga iti sabali a wagas: Ti nailako iti tallopulo a tawen (1854 agingga 1884) ket $424,915.24, ken iti sumaruno a sangapulo ket dua a tawen, agingga iti Enero 1, 1896, ket $7,850,136.72. Nupay bimmassit ti bilang dagiti kolportor iti napalabas nga walo a tawen, natalged a pattapatta ti mangibaga a manipud 1854 agingga ita (1905), nasurok a $11,000,000 ti pateg dagiti nailako nga impablaak dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw.
GSAM 296Panagimprenta iti Agarup Uppat a Pulo a Pagsasao
GSAM 296.3Nalawag ti panagdur-as ti mensahe iti naimprenta a langa no laglagipentayo a narugian ti panagimprenta iti agarup uppat a pulo kadagiti kangrunaan a pagsasao, kas iti Arabo, Armenio, Basuto, Bohemio, Bulgaro, Bengali-India, Tsino, Danes, Ingles, Estonio, Finlandes, Pranses, Fijiano, Griego, Aleman, Olandes, Hungaro, Hawaiano, Italiano, Islandes, Hapones, Kaffir, Letonio, Lavonio, Maori, Polako, Portugues, Rumano, Ruso, Serbio, Espaniol, Sueko, Tahitiano, Tongano, Gales, ken dadduma pay. Kadagitoy nadumaduma a pagilian ken nasion adda dagiti naaregta a trabahador a mangidur-as kadagiti kinapudno ti mensahe ti maikatlo nga anghel.
GSAM 297.1Ti bilang dagiti libro, babassit a libro, ken trakt a naimprenta iti nadumaduma a pagsasao ket nasurok a sangaribu sangagasut ket walopulo ket pito. Tapno makaala iti maysa a kopia ti tunggal maysa, ken iti walopulo ket pito a peryodiko ti denominasion (4) iti nadumaduma a pagsasao para iti maysa a tawen, kasapulan ti agarup $340.
GSAM 297Dagiti Lugar dagiti Duapulo a Balay ti Panagipablaak
GSAM 297.2Dagiti duapulo a balay ti panagipablaak dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw ket adda kadagiti sumaganad a lugar: Avondale, Australia; Battle Creek, Michigan (2); Basel, Switzerland; Christiana, Norway; Copenhagen, Denmark; Cape Town, South Africa; Calcutta, India; College View, Nebraska; Hamburg, Germany; Helsingfors, Finland; London, England; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Sweden; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Malaksid kadagitoy a balay ti panagipablaak, dagiti kakabsattayo ket agim-imprenta kadagiti peryodiko ken trakt idiay Hong Kong, China; Tokio, Japan; Cairo, Egipto; Abagatan nga Amerika; ken kadagiti Isla ti Fiji.
GSAM 297Pannakaiparuar ti Umuna a Bassit a Libro
GSAM 297.3Iti apagbiit, taliawentayo dagiti kasangkapan a naaramat dagiti immuna a nangrugi iti trabaho. Iti panawen ti panagregreg dagiti bulong idi 1853, iti panagurnos iti umuna a libro a naimprenta iti pagimprentaan a Washington—‘Ti Santuario’—kalpasan a ti grupo dagiti kakabsat a babbai a nagtitinulong ket linukop ken inurnongda dagiti bungkos dagiti panid tapno madadait, ti agsursurat ket binutbutna dagitoy iti pangbutbut a naus-usar iti panagaramid iti sapatos. Kalpasan a naikabil dagiti akkub, pinantay ni Uriah Smith dagiti igidna babaen iti nalinteg a pagrukod ken natadem a bassit a kutsilio. Naaramid daytoy gapu iti kinaawan ti maitutop a makina a mangaramid iti dayta a paset ti trabaho.
GSAM 298.1Idi 1861 laeng, amin a babasahen ti denominasion ket naimprenta iti maymaysa a pagimprentaan a de-makina nga Adams, a pinagandar ti motor nga addaan iti pigsa ti dua a kabalio. Ita, kadagiti nadumaduma nga opisina ti panagipablaak, adda nasurok nga uppat a pulo a pagimprentaan a pinagandar ti sengngaw ti danum nga agtultuloy nga agtrabaho, a mangim-imprenta iti agdama a kinapudno. Dagitoy nga opisina ket mangempleo iti dagup a nasurok a lima a gasut a tattao a mangituloy iti trabaho, bayat a ginasut a kolportor ti adda kadagiti lugar ti panagtrabaho a mangilaklako kadagiti libro iti tengnga dagiti tattao.
GSAM 298.2Iti tawen 1862, mabalin a magatang ti maysa a kompleto a koleksion ti amin a babasahen nga impablaak dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw iti gatad a $7.50; idi 1904, kas naipakitan, kasapulan ti $340 tapno maala ti kompleto a koleksion. Pudno unay nga adda dakdakkel ngem iti panagplano laeng ti tao a nagtrabaho tapno mapataud dagitoy a bunga.
GSAM 298.3Ti pannakabangon ti trabaho ti panagipablaak iti tengnga dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw, kas naipadto idi 1848, ket pudno a nagbalin a kas iti panagdur-as ti init, ‘Ad-adda a pumudot—ibaonna dagiti sinamarna’—‘Itultuloyna ti dalanna a kas iti init, ngem pulos a saan a lumnek.’
GSAM 298Agtignay Babaen iti Pammati—Ti Pammaneknek ni Elder Stone
GSAM 298.4Ti regta ken kinapasnek dagiti nagdur-as iti trabaho ti mensahe ti maikatlo nga anghel ket nasayaat a naibaga iti Panangrepaso ken Pakaammo idi Pebrero 5, 1884, ni Elder Albert Stone, maysa kadagiti immuna a nangrugi iti trabaho, a nagbiag agingga iti nataengan nga edad a siam a pulo a tawen:—
GSAM 298.5‘Ti immuna a pakasaritaan ti trabaho ket maysa a panawen dagiti babassit a banag, ket dagiti naaramat a sanikua ket kas la saan nga umdas para iti trabaho. Ngem dagiti lallaki ken babbai nga addaan iti pammati ket ammoda manipud pay idi punganay a ti napigsa a takiag ti Apo ket tumultulong iti daytoy a trabaho. Ammoda a dimtengen ti naituding a tiempo ti panangngaasi iti Sion, ken ti Apo ket inrugin ti panangurnong iti ilina. Nakitada a ti Apo ti adda iti timon, ken ti Barko ti Ebanghelio, a mangawit iti iglesia ti natda ken iti kargana a naisubli a kinapudno, nasuot a pammati, ken naan-anay nga ayat, ket natalged a dumanon iti sangladan.’