Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
26 / 31
26 / 31

Kapitulo 23 — Dagiti Institusion ti Salun-at

John Norton Loughborough

GSAM 358.1“AY-AYATEK, kangrunaan iti amin, tarigagayak nga agdur-aska ken nasalun-atka, a kas met ti panagdur-as ti kararuam.”1

GSAM 358.2Idi Aldaw a Panaginana, Hunio 6, 1863, ni Elder White ken ti asawana ket nakiatendar iti maysa a pagtitipon iti tolda nga indalan dagiti Elder Cornell ken Lawrence idiay Otsego, Michigan. Sadiay, naited ken Mrs. White ti maysa a sirmata a nangipakita kenkuana iti maipapan iti reporma ti salun-at. Manipud idi, dagiti artikulo maipapan iti salun-at ken nasalun-at a panagbiag ket naipablaak iti Review, ket inrugina nga isurat ti naipalgak kenkuana maipapan iti salun-at. Ti dadduma kadagitoy ket nagparang iti Pammaneknek Blg. 11, ken iti maysa nga obra a napauluan iti Kasano ti Agbiag.

GSAM 358.3Ti maipapan iti nasalun-at a panagbiag ken ti umiso a pannakainaigna iti panagdur-as ti bagi, panunot, ken espiritu ket nalawag a naidatag kadagiti tattao. Iti Review ti Oktubre 25, 1864, ni Elder J. N. Andrews ket nangted kadagitoy a napateg a singasing maipapan iti daytoy:—

GSAM 358Ni J. N. Andrews Maipapan iti Nasalun-at a Panagbiag

GSAM 358.4“Ti panangliklik iti tunggal makan a makadangran, ken ti panagbiag a situtunos iti panagteppel babaen iti nasayaat a pannakaisuro ken iti konsiensia iti sangoanan ti Dios, ket karaman kadagiti kangrunaan a masapul tapno nasalun-at ti tao. Dagiti bagitayo ket dagiti templo ti Espiritu Santo. Tapno pudno a maidaydayawtayo isuna iti bagitayo a kas iti espiritutayo, anian a kasapulan a sipupunno ti pigsa ti amin a kabaelan ti bagitayo! Agyamantayo iti Dios ta daytoy a banag ket naisangsangayan ita a maipakaammo kadagiti tattaotayo. Ti salun-at ken pigsa ket karaman kadagiti kapatgan kadatayo, ken addaan iti kadakkelan a kinapateg kadagiti makasaksi kadagiti naindaklan a pasamak iti tiempo ti rigat.”

GSAM 359.1Ti panangaywan iti salun-at a maitunos iti Biblia ken ti Nakristianoan a panagteppel ket naitandudo, saan laeng a kadagiti panid ti Review, no di ket babaen met kadagiti ministrotayo.

GSAM 359.2Iti Sapasap a Kumperensia, Mayo 20, 1866, daytoy a bilin ket naited babaen ken Mrs. White (masarakan met laeng daytoy iti Pammaneknek Blg. 11):—

GSAM 359Maipasdek Koma ti Maysa nga Institusion ti Salun-at

GSAM 359.3“Naipakita kaniak a masapul a mangisaganatayo iti pagtaengan dagiti agsagsagaba, ken dagiti agtarigagay a makaammo no kasano nga aywananda dagiti bagida tapno maliklikanda ti sakit....

GSAM 359.4“Bayat ti iyaay dagiti saan a mamati iti maysa nga institusion a naitalaga iti naballigi a panangagas iti sakit, ken iturturayan dagiti mangngagas a mangsalimetmet iti Aldaw a Panaginana, maisangoda a dagus iti impluensia ti kinapudno. Babaen iti pannakaammoda kadagiti tattaotayo ken iti pudno a pammatitayo, maparmek ti saan nga umiso a panangipagarupda, ket nasayaat ti maipasagepsep iti panunotda. Iti kasta a pannakaisangoda iti impluensia ti kinapudno, ti dadduma ket saan laeng a makasarak iti bang-ar manipud iti kinakapuy ti bagi, no di ket makasarakda met iti balsamo a mangagas kadagiti kararuada a nasakit gapu iti basol.

GSAM 359Padto Maipapan kadagiti Bunga

GSAM 359.5“Bayat ti isasayaat ti salun-at dagiti masaksakit babaen iti nainsiriban a panangagas, ken ti panangrugida a mananam iti biag, agtalekda kadagidiay a nagbalin a pamay-an ti pannakaisublida iti salun-at. Mapno dagiti pusoda iti panagyaman, ket nalaklaka nga agtaeng sadiay ti naimbag a bin-i ti kinapudno, ket iti dadduma a kasasaad ket mataraken, tumubo, ken agbunga a pakaidayawan ti Dios. Ti maysa a kasta a napateg a kararua a maisalakan ket napadpateg ngem iti amin a kuarta a masapul iti panangipasdek iti kasta nga institusion....

GSAM 359.6“Ti dadduma nga agawid a naimbag ti salun-atda, wenno nakagun-od iti dakkel a pagimbagan, ket agbalinda a pamay-an ti pannakaiyammo ti pammatitayo kadagiti baro a disso, ken ti pannakaipangato ti bandila ti kinapudno iti lugar a saan koma a mabalin a serken no saan koma a naikkat nga umuna ti saan nga umiso a panangipagarup iti panunotda babaen iti panagyan kadagiti tattaotayo tapno sumayaat ti salun-atda.”

GSAM 360.1Babaen iti nagkaykaysa a panagbotos dagiti natipon a tattaotayo, naituding a manglukat iti maysa nga institusion ti salun-at iti Battle Creek wenno iti asidegna iti kaasitgan a tiempo a mabalin, ken maipailalim daytoy iti panangidalan ni Dr. H. S. Lay iti panangagas. Malaksid iti immuna a pannakaadalna iti medisina, nasurok a makatawen ti ginastarna iti maysa a pagagasan a mangusar iti danum idiay daya tapno adalenna dagiti pamay-an ti panangagas iti sakit babaen iti danum.

GSAM 360Nagatang ti Disso a Pagipasdekan iti Sanatorio

GSAM 360.2Ti panangipasdek iti kasta nga institusion iti dayta a tiempo ket kasla dakkel a panggep; ket no saan koma a gapu iti daytoy a makapabileg a pammaneknek maipapan iti bungana, adda koma pannakataktak iti panangrugi iti trabaho. Ngem imbes a mataktak, sumagmamano laeng nga aldaw ti napalabas kalpasan ti panagleppas ti kumperensia ket nagatangen ti nalawa a pagtaengan ni Hues Graves, agraman ti walo nga akre ti daga, nga isu ti napintas a pagtaenganna iti makinlaud a paset ti Battle Creek. Dagus a nabangon iti abay daytoy a balay ti nayonna a dua ti kadsaaranna tapno pagdigusan. Kadagitoy a balay nailukat ti Instituto ti Reporma ti Salun-at.

GSAM 360.3Iti Review ti Hunio 19, 1866, naipablaak ti umuna a sapasap nga awis a manggatang iti bingay iti kapital ti institusion. Iti isu met laeng a bilang ti pahayagan, naipakaammo a dagiti iglesia ti Battle Creek, Michigan, ken Olcott, N.Y., ket nagkaridan a manggatang kadagiti bingay a nagdagup iti $2,625, wenno 105 a bingay nga agpateg iti $25 ti tunggal maysa. Gapu ta awan ti linteg iti Estado ti Michigan a mangipalubos a maipasdek ti korporasion a mangituray kadagiti institusion ti salun-at, ti sanikua ket naitalek nga umuna iti panangaywan agingga a mabalin ti pannakabukel ti korporasion.

GSAM 360Narugian ti Maysa a Pahayagan ti Salun-at

GSAM 360.4Iti umuna nga aldaw ti Agosto, inrugi met dagiti manarawidwid ti panangipablaak iti maysa a binulan a pahayagan ti salun-at, a sangapulo ket innem ti panidna nga addaan iti akkub, iti langa ti magasin. Napauluan daytoy iti Repormador ti Salun-at. Agtultuloy pay laeng daytoy a pahayagan, iti nagan a Naimbag a Salun-at, ket ita isu ti kangrunaan a magasin ti salun-at iti lubong. Saan laeng a maipapan iti salun-at ken kadagiti prinsipio ti panagteppel ti linaon daytoy a pahayagan, no di ket pamay-an met ti panangipakaammo iti institusion ti salun-at, a pormal a nailukat para kadagiti pasiente ken dagiti makipagtaeng idi Setiembre 5, 1866. Ngarud, daytoyen ti institusion, nagatang, nasaganaan iti kasapulan, ken agtartarabaho iti saan pay nga uppat a bulan manipud idi umuna a naibaga daytoy a banag kadagiti tattaotayo; ket nagkarida a manggatang kadagiti bingay a nagdagup iti $11,000, a dakkel a pasetna ket nabayadanen.

GSAM 361Nabukel ti Maysa a Korporasion ti Panangagas

GSAM 361.1Iti panawen ti lam-ek ti 1866-67, ti Lehislatura ti Michigan ket nangipasa iti maysa a linteg a mangipalubos a maipasdek ti korporasion a mangituray iti institusion ti salun-at. Idi Mayo 17, 1867, naaramid daytoy nga addang, naawat dagiti pagannurotan ti korporasion, ket ti daga, dagiti balay, ken ti dadduma pay a sanikua ket naiyawat kadagiti umiso a napili a naitalekan a mangaywan. Ti dagup ti amin a bingay a naikari a gatangen agingga iti dayta nga aldaw ket $26,100; iti daytoy, $18,264.87 ti nabayadan. Adda iti institusion ti nalaing a bunggoy dagiti mangngagas ken katulong, ket dandani napno dagiti balay kadagiti pasiente. Sumagmamano kadakuada ti nangawat iti pammatitayo, ta naammoanda ti maipapan kadatayo kas maysa nga ili ken ti maipapan iti kinapudno kalpasan ti iyaayda iti institusion.

GSAM 361Kawes a Makasalun-at

GSAM 361.2Iti amin a panawen ken iti amin a pagilian, ti linalasag a puso ket nalaka a maimpluensiaan ti lubong, agraman ti kinatangsit ti panagbiag, kinaubbaw, ken dagiti moda daytoy. Ti tawen 1863, iti bukodtayo a pagilian, idi naipakita ken Mrs. White ti maipapan iti salun-at ken kawes, ket saan a nailaksid, kas makita iti nakaro a panagduyos dagiti babbai a mangsurot iti agraraira a moda ti panagusar kadagiti bilog a balangkas a mangpalawa iti saya. Gapu iti kalawada, adu kadakuada ti kasla magmagna iti uneg ti maysa a nabaliktad a lobo. Iti dandani isu met laeng a tiempo, adda pay dua a nakaro a wagas ti panagkawes a nairugi, a nangpataud iti dakkel a panaglilinnawag. Ti ababa a panangibaga kadagitoy ket nalabit isaganana ti agbasbasa tapno nasaysayaat a maawatanna ti maysa a pammaneknek ni Mrs. White maipapan iti kawes, a masarakan iti Pammaneknek para iti Iglesia, Blg. 10.

GSAM 362Nababalaw Dagiti Nalabes a Wagas ti Panagkawes

GSAM 362.1Ti umuna a nalabes a wagas ket ti panagusar kadagiti kawes nga addaan iti maikuyod a paset iti likudan, a ti kaatiddogna ket manipud iti sangapulo a pulgada agingga iti kagudua a yarda wenno nasurok pay, segun iti kayat ti mangikawkawes. Masansan a maipalubos a maikuyod dagitoy iti daga, ket pinanaganan dagiti lallaki ida iti “pagsagad iti kalsada.” Ti maikadua a nalabes a wagas ket naan-anay a kasumbangirna, ket ti langana ket asideg unay iti kawes dagiti lallaki. Daytoy a moda ket inawat dagiti sumursurot ken Balasang Bloomer, ket gapu iti dayta naawagan iti “kawes a Bloomer.” Iti ud-udina, nabaliwan ti naganna iti “Kawes nga Amerikano.” Dagiti mangitandudo iti daytoy a kawes ket nangaramidda kadagiti kombension iti nagduduma a lugar, ket adu kadagiti babbai a kakabsattayo ti mayat nga umawat iti dayta. Ti dadduma ket nagkawes iti kasta.

GSAM 362Maysa a Pammaneknek Maipapan iti Panagkawes

GSAM 362.2Maipapan iti naipakita ken Mrs. White iti banag ti panagkawes, adawenko ti sumagmamano a parapo manipud iti Pammaneknek Blg. 11:—

GSAM 362.3“Dagiti matalek a tattao ti Dios ket isu ti silaw ti lubong ken asin ti daga, ket masapul a laglagipenda a kanayon a napateg ti impluensiada. No sukatanda ti nakaro nga atiddog a kawes iti nakaro nga ababa, dadaelenda ti dakkel a paset ti impluensiada. Dagiti saan a mamati, nga isu dagiti pagimbaganda koma ken ikagumaanda koma nga iyeg iti Kordero ti Dios, ket marimon. Adu a pannakasayaat ti maaramid iti kawes dagiti babbai maipapan iti salun-at a di masapul ti kasta a dakkel a panagbaliw a mangparimon iti makakita.

GSAM 362Ti Kawes ti Reporma

GSAM 362.4“Ti bagi ket saan koma a mairurumen uray bassit babaen kadagiti korset ken dagiti natangken a pangpapigsa a naaramid iti tulang ti balyena. Masapul a naan-anay a naluwag ti kawes tapno nasalun-at ti panagtrabaho dagiti bara ken ti puso. Ti kawes ket dumanon koma iti bassit a nababbaba ngem ti ngato ti botas, ngem masapul nga ababa a makalisi iti rugit ti pagnaan ken kalsada, a di masapul nga ingato ti ima. Ti ab-ababa pay a kawes ngem daytoy ket maitutop, nalaka nga usaren, ken nasalun-at para kadagiti babbai no agtrabahoda iti balay, ken nangnangruna kadagiti masapul nga agaramid iti bassit wenno adu a trabaho iti ruar.

GSAM 363Masapul a Papada a Maabbongan ti Bagi

GSAM 363.1“Uray ania ti kaatiddog ti kawes, masapul a maabbongan dagiti gurongda a kas met laeng iti dagiti lallaki. Mabalin daytoy babaen iti panagusar iti pantalon nga addaan iti akin-uneg a sapin, a maurnong iti maysa a bigkis ket maigalut iti aglawlaw ti bukongbukong, wenno naaramid a nalawa ket kumipkipot iti baba; ket masapul nga umanay ti kaatiddogna tapno dumanon iti sapatos. Dagiti gurong ken bukongbukong a nakawesan iti kasta ket masalakniban manipud iti angin nga umay. No mapagtalinaed a nasayaat ti kasasaad dagiti saka ken gurong babaen iti nabara a kawes, agpapada ti panagayos ti dara, ket agtalinaed a nadalus ken nasalun-at ti dara, agsipud ta saan a mapalammiis wenno malapdan iti gagangay a panagayosna iti uneg ti bagi.”

GSAM 363.2Ti kaatiddog daytoy a kawes ket naidatag kas maysa a maidaydayaw a tengnga iti nagbaetan ti kawes nga addaan iti maikuyod a paset iti likudan ken ti Kawes nga Amerikano. Saan a naibaga a masapul nga isuot daytoy ti asinoman, no di ket saanda koma a mangsurot iti wagas a mangpukaw iti impluensiada ken mangparimon kadagiti tulonganda koma. Saan a naibaga a masapul nga abbonganda dagiti bukongbukongda iti wagas a nailadawan ditoy, no di ket mabalin nga aramiden iti kasta. No matungpal ti isu met laeng a panggep iti sabali a wagas, kas iti atiddog nga akin-uneg a kawes ken ninait a pangabbong kadagiti gurong, naan-anay daytoy a maitunos iti dayta a pammaneknek.

GSAM 363Lima a Banag a Nasken iti Nasalun-at a Panagkawes

GSAM 363.3Mapaliiwan a ti maisingsingasing a wagas ti panagkawes ket addaan iti lima a banag a nasken para iti nasalun-at a kawes, nga isu dagitoy:—

GSAM 363.41. Panangilaksid kadagiti korset ken amin a mangirurumen iti siket.

GSAM 363.52. Panangikkat kadagiti amin a bigkis iti takiag wenno gurong a manglapped iti nawaya a panagayos ti dara.

GSAM 364.13. Panangabbong a papada kadagiti amin a paset ti bagi, nangnangruna dagiti saka ken bukongbukong.

GSAM 364.24. Panangisabit kadagiti saya manipud kadagiti abaga, ken saan a pulos nga ipalubos nga agbitinda kadagiti siket babaen kadagiti bigkis.

GSAM 364.35. Ti kaatiddog ti kawes.

GSAM 364.4Ti umuna nga uppat a banag ket itandudon ita ti tunggal nasirib a mangngagas, ket maipapan iti maikalima, ti maikuyod a paset iti likudan ken ti nakaro nga ababa a kawes ket agpada a nailaksiden ita.

GSAM 364Ni Mrs. Jenness-Miller Maipapan iti Panagkawes

GSAM 364.5Iti tawen 1890, ni Mrs. Jenness-Miller, a taga-New York, iti pahayagan maipapan iti nasalun-at a panagkawes a kasayaatan iti siensia iti dayta a panawen, ket nangitandudo a masapul nga ababaen dagiti babbai ti kawesda a sangkabassit iti tunggal gundaway, tapno saan unay a kellaat ti panagbaliw, agingga a dumanon iti dandani ngato ti botas ti babai,—isu met laeng a kaatiddog a naitandudo iti Pammaneknek Blg. 11.

GSAM 364Ti Pananganamong ni Dr. Trall

GSAM 364.6Idi 1868, naurnos a ni Dr. R. T. Trall, manipud iti Kolehio ti Panangagas babaen iti Nasalun-at a Panagbiag idiay Florence Heights, N.J., ket mangted iti maysa a lawas a panagsasarita iti sangoanan dagiti ministrotayo idiay Battle Creek, Michigan, iti maudi a paset ti Mayo. Bayat dayta a panagsasarita, ti doktor ket sangaili ni Elder White. Saan a nakiatendar ni Mrs. White kadagiti panagsasarita, ngem agsipud ta ti doktor ket inaldaw a makilugan iti karuahe ken Elder White ken ti asawana ken ni Elder J. N. Andrews, naawatanda nga isu ket dumngeg kadagiti kapanunotanna maipapan iti panangaywan iti salun-at, ti sakit ken dagiti gapuna, ti epekto dagiti agas, ken dadduma pay. Insarsaritana laeng ti naipakita kenkuana iti sirmata, ngem saanna nga imbaga ti nagtaudan ti pannakaammona. Kinuna ti doktor a ti siensia ti medisina ket maitunos kadagiti kapanunotan nga imbaga ti babai. Imbaga kaniak ni Elder Andrews nga idi agleppas ti panagsasaritada iti maikadua nga aldaw, sinaludsod ti doktor ken Mrs. White no sadino a nagtapos iti panagadal iti siensia ti medisina. Nasdaaw idi naammoanna a pulos a saan nga inadal ti babai dagitoy a banag, no di ket ibagbagana kenkuana ti bunga ti naipakita kenkuana idiay Otsego, Michigan, idi Hunio 6, 1863. Pinatalgedanna ti babai a dagiti kapanunotanna ket naan-anay a maitunos iti pannakaadal ti panagtrabaho ti bagi ken iti panangaywan iti salun-at, ken iti adu a banag ket naun-uneg ti pannakaawatna ngem iti nagun-odna a mismo. Kalpasan ti agarup lima nga aldaw ti kasta a panaglugan ken panagsasarita, kinayat ti doktor a maammuan manipud ken Elder White no apay a naawis a panawanna ti kolehiona tapno agsarita iti sangoanan dagiti ministro idiay Battle Creek. Kinunana, “Ni Mrs. White ket naisagana a mangted kadakuada iti masapul a pannakaisuro iti panangaywan iti salun-at a kas met laeng kaniak.”

GSAM 365Umanamong ti Siensia ti Medisina

GSAM 365.1Dagiti adu a sursuratna maipapan kadagiti nagduduma a paset ti praktikal a panangaywan iti salun-at ket adun a tawen a naidatagen iti publiko, ket adu kadagitoy ti naurnong ita iti maysa a tomo a napauluan iti Nakristianoan a Panagteppel ken Panangaywan iti Salun-at a Maitunos iti Biblia. Ti dadduma kadagiti mangngagas a nangatngato ti naadalda ket nangipakaammoda, kalpasan ti naannad a panangsukimat kadagitoy a sursurat, a ti siensia ti medisina ket naan-anay a maitunos kadagitoy. Para kenkuana, saan a bunga ti panagadal dagitoy, no di ket ti panangisurat laeng iti impalgak ti Apo kenkuana iti sirmata.

GSAM 365Ti Pammaneknek ni Dr. Kellogg

GSAM 365.2Kas pammaneknek no kasano a dagiti panagsukisok ti siensia ti medisina ket maitunos iti naipakita iti sirmata ken Mrs. White idi 1863, adawenko manipud iti pakauna ti Nakristianoan a Panagteppel dagiti sasao nga insurat ni J. H. Kellogg, M.D., a mangidadaulo iti sanatorio ti Battle Creek, Michigan, a nalatak iti intero a lubong. Kunana:—

GSAM 365.3“1. Iti tiempo ti umuna a pannakaipablaak dagiti nadakamat a sursurat, ti maipapan iti salun-at ket dandani naan-anay a nabaybay-an, saan laeng a dagiti tattao a nakaipaayan dagitoy, no di ket ti sangalubongan met.

GSAM 365.4“2. Dagiti manmano a mangitandudo iti pannakamasapul ti reporma kadagiti ugali ti bagi ket nangiwaras, a kaduana ti panangitandudo kadagiti pudno a prinsipio ti reporma, kadagiti kalalawagan a biddut, a ti dadduma kadagitoy ket makarimon.

GSAM 366.1“3. Awan ti uray maysa nga iti uray sadino ket nangidatag iti naurnos ken agtutunos a bunggoy dagiti kinapudno maipapan iti panangaywan iti salun-at, nga awan ti nalawag a biddutna ken maitunos iti Biblia ken kadagiti prinsipio ti Nakristianoan a relihion.

GSAM 366.2“Iti kasta a kasasaad nagparang dagiti nadakamat a sursurat. Dagiti prinsipio a naisuro ket saan a naipilit babaen iti turay ti siensia, no di ket naidatag iti simple ken nalinteg a wagas ti maysa a saan nga aginkukuna nga addaan iti pannakaammo iti siensia, ngem mangibaga nga agsurat babaen iti tulong ken turay ti nadiosan a pannakalawlawag.

GSAM 366Dagiti Prinsipio ket Nagballigi iti Pannubok

GSAM 366.3“Kasano a nagballigi dagiti prinsipio a naidatag iti kasta a naisangsangayan a kasasaad ken kadagiti kasta a nakaskasdaaw a panangibaga iti pannubok ti tiempo ken kapadasan? Daytoy ti maysa a saludsod a maitutop unay a maisaludsod. Ti sungbatna ket masarakan kadagiti kinapudno a mabalin a paneknekan iti kaan-anayanna.... Dagiti prinsipio nga iti apagkapat ti maysa a siglo ti napalabas ket naan-anay a nabaybay-an wenno naaramid a paguyawan ket naulimek a nagun-odda ti panagtalek ken panangipateg ti publiko, agingga a ti lubong ket naan-anay a nalipatanna a saan a kanayon a kasta ti pannakaawat kadagitoy. Dagiti baro a natakuatan iti siensia ken dagiti baro a pannakailawlawag dagiti daan a kinapudno ket agtultuloy a nangnayon iti pammaneknek a mangpatalged, agingga nga ita ti tunggal maysa kadagiti prinsipio a naitandudo nasurok nga apagkapat ti maysa a siglo ti napalabas ket napapigsa iti kapigsaan a pamay-an babaen iti pammaneknek ti siensia.”

GSAM 366Pammaneknek a Naggapu iti Dios Dagiti Sirmata

GSAM 366.4“Pudno a masapul a maibilang a nakaskasdaaw, ken mangipakita iti di mapagduaduaan a pammaneknek ti nadiosan a pannakaawat ken panangidalan, a iti tengnga dagiti nariribuk ken agsusupadi a pannursuro, nga agtonton iti turay ti siensia ken kapadasan, ngem natiritir gapu kadagiti nalabes a kapanunotan ken awan kabaelanda nga agaramid iti naimbag gapu iti adu a biddut a nairaman kadakuada,—masapul nga awaten a karkarna a ti maysa a tao a saan nga agtonton iti pannakaammo wenno nangato a panagadal iti siensia ket nakabukel, manipud iti nariribuk ken nalaokan iti biddut a bunggoy dagiti kapanunotan nga impaay ti sumagmamano a mannurat ken managpanunot maipapan iti salun-at, iti maysa a bukel dagiti pagannurotan ti salun-at a kasta unay nga agtutunos, agpapada iti pannursuro, ken napudno, a dagiti panaglilinnawag, dagiti panagsukisok, dagiti natakuatan, ken ti kapadasan iti apagkapat ti maysa a siglo ket saan a nakaparba iti uray maysa a pagannurotan, no di ket nakatulong laeng a mangpasingked kadagiti doktrina a naisuro.” Naikabil a petsa, “Battle Creek, Michigan, 1890.”

GSAM 367Ti Pannakapalawa ti Institusion ti Salun-at

GSAM 367.1Iti panangimaton ni J. H. Kellogg, M.D., a nangrugi nga agserbi iti institusion kas kangrunaan a mangngagas idi 1876, naammoan a dakkel unay ti panagkasapulan iti panangagas isu a masapul a maipaay ti ad-adu a lugar iti primavera ti 1877. Idi 1876, ti nagan ti institusion ket nabaliwan manipud iti Instituto ti Reporma ti Salun-at iti Sanatorio ti Panangagas ken Panagopera, ket idi 1878 naibangon ti baro a kangrunaan a pasdek.

GSAM 367.2Daytoy a pasdek ket 136 x 46 a pie ti kadakkelna, nga addaan iti uppat a kadsaar iti ngato ti silong. Napapudot ti intero a pasdek babaen iti singaw ti napudot a danum, ken nailawan babaen iti gas. Di nagbayag kalpasan ti pannakalukatna, dandani napno kadagiti masaksakit ken sangaili.

GSAM 367.3Agingga iti dayta a tiempo, ti naipadto idi 1866 iti pammaneknek ni Mrs. White maipapan iti institusion ket natungpal iti nakaskasdaaw unay a wagas. Adu a pulu-pulo ti nangawat iti lawag ti agdama a kinapudno, a ti immuna a nakaallukoy iti imatangda iti daytoy nga ili ket ti iyaayda iti institusion tapno agsapul iti salun-at.

GSAM 367Pagyanan ti Salun-at iti Away

GSAM 367.4Iti Pagilasinan dagiti Panawen ti Nobiembre 22, 1877, impakaammo ni M. G. Kellogg, M.D., kabsat ni J. H. Kellogg iti maysa a nagannak, a nakaala iti daga iti bakrang ti Bantay Howell, dua ket kagudua a milia iti amianan a daya ti St. Helena, Kondado ti Napa, California, ken asidegen nga ibangonna ti maysa a pasdek a managanan iti “Pagyanan ti Salun-at iti Away,” nga adda iti abay ti Crystal Springs. Iti panawen ti lamiis ti 1877-78, naibangon ti maysa a pasdek, ket nailukat daytoy para iti panangagas kadagiti masaksakit iti immuna a paset ti 1878. Daytoy a pagyanan ti salun-at, kas iti ina nga institusionna, ti sanatorio iti Battle Creek, ket immadu ti kapasidadna ken nagbalin met a lugar a nakaidanonan ti adu unay iti pannakaammo ken panangawat iti mensahe.

GSAM 368Ti Pagdiwarnaan ti Salun-at iti Pasipiko

GSAM 368.1Ti kalgaw ti 1885 ket maysa a panawen a napno kadagiti napateg a panagdur-as iti trabaho ti mensahe ti maikatlo nga anghel. Idi umuna ti Mayo, ti Pagyanan ti Salun-at iti Away idiay St. Helena ket naikabil iti sidong ti panangimaton iti panangagas ti maysa a mangngagas a nakaturpos iti umiso a panagadal. Iti bulan ti Hunio, nangrugi a naipablaak iti tunggal dua a bulan ti Pagdiwarnaan ti Salun-at iti Pasipiko ken Mangitandudo iti Panagteppel, maysa a magasin nga addaan iti 24 a panid, iti sidong ti panangimaton ni Elder J. H. Waggoner kas editor. Babaen kadagitoy a pamay-an, dimteng ti baro a biag iti institusion ti salun-at, a nangrugi a mangipakita iti nalinis a ganansia a $2,000 agingga iti $4,000 iti tunggal tawen iti panagandar daytoy, kalpasan ti pannakaikkat dagiti gastos, imbes a malugi a kas kadagiti napalabas a tawen, agingga a ti tawen a nagpatingga idi Abril, 1891, ket nangipakita iti nalinis a ganansia a nasurok a $12,000.

GSAM 368.2Iti panagtitipon ti Asosasion ti Pagyanan ti Salun-at iti Away, idiay St. Helena, idi 1887, naibaga ti sumaganad maipapan iti kuarta ti institusion: Idi Mayo 1, 1885, ti pateg ti institusion kalpasan ti pannakaikkat amin nga utangna ket $5,322.76 laeng, wenno nakurang iti $2,547.24 ngem iti pateg ti amin a nairuar a bingay iti kapital agingga iti dayta a petsa. Kayatna a sawen, naibus ti institusion ti amin a ganansiana ken ti $2,547.24 iti kapitalna a naggapu kadagiti bingay. Idi Abril 1, 1887, ti pateg ti institusion kalpasan ti amin nga utangna ket $21,372.64, wenno panagngato iti $16,049.88 iti uneg ti duapulo ket tallo a bulan. Iti daytoy a gatad, adda dagiti naggatang kadagiti bingay iti kapital a naggatad iti $5,280, ken adda dagiti sagut a naited iti institusion a naggatad iti $2,497.60; isu a ti nalinis a ganansia iti panagandar ti institusion ket $8,272.28. Iti daytoy a tiempo, ti Pagdiwarnaan ti Salun-at iti Pasipiko ket naipablaak a binulan nga addaan iti 32 a panid ken akkub, ket nasarakan a nakarkaro pay ti pannakatulongna iti panangidur-as kadagiti panggep ken pagannurotan ti institusion.

GSAM 369Trabaho ti Panangtulong kadagiti Agkasapulan

GSAM 369.1Iti Misyonero a Mangagas ti Enero, 1891, iti panagsao maipapan iti Sanatorio ti Battle Creek, kinuna ni Dr. J. H. Kellogg:—

GSAM 369.2“Ti awan bayadna a panangagas a naipaay iti apagkapat ti maysa a siglo a kaadda ti institusion ket naggatad iti adayo a nasurok a $100,000, namin-adu a daras a dakdakkel ngem iti kapital manipud kadagiti bingay a naipuhunan idi damo.

GSAM 369.3“Mainayon iti nadakamat a trabaho ti panangtulong, ti institusion ket nangibaon kadagiti agpalawag, nars, mannursuro kadagiti eskuela ti panagluto, ken dadduma a tao a nasanay para kadagiti nadumaduma a sanga ti trabaho ti panagmisyon.”

GSAM 369Maysa a Panagpakaasi para kadagiti Ulila

GSAM 369.4Iti Sapasap a Kumperensia idi Marso 8, 1891, ni Dr. Kellogg ket nagpakaasi a sipapasnek unay para kadagiti ulila. Kinunana: “Nasarakak ti bagik a nadutokan kas ‘delegado para iti amin,’ ket ibagik dagiti awan mangibagi kadakuada—dagiti ulila, nga awan mangaywan kadakuada.”

GSAM 369Ti Sagut ni Senyora Haskell a $30,000

GSAM 369.5Iti Misyonero iti Pagilian ti Enero, 1892, naipablaak ti maysa a napigsa a panagpakaasi iti kuarta tapno maipaay ti maysa a pagtaengan dagiti ubbing nga ulila. Iti dayta a pagdiwarnaan, nailista dagiti nagan dagidiay a nangikari iti sagut para iti pagtaengan a naggatad iti $17,716—maysa a gatad a bassit unay, iti panagkuna dagiti mangitandudo iti dayta a trabaho, para iti kasta a kadakkel a panggep, isu a nagbutengda nga agtaktak ti pannakaipatungpal ti trabaho. Ngem Isu a makakita iti panungpalan manipud iti rugi, ken akinkukua kadagiti “baka kadagiti sangaribu a turod,” ket inurnosna dagiti pasamak iti kasta a wagas a ti maysa a nabaknang a babai a saan a kaduami iti pammati, ni Senyora Caroline E. Haskell, taga-Chicago, balo ni Senyor Frederick Haskell, iti pannakangngegna maipapan iti daytoy a trabaho ti panangtulong a panggepda nga aramiden, dagus nga intalekna iti komite ti panagibangon ti gatad a $30,000, iti laeng kondisyon a mausar amin dayta iti panagibangon iti pagtaengan dagiti ulila a maitunos kadagiti plano a naibaga idi, a maiturayan daytoy buyogen ti nalawa a panagpanunot ken kinamanagited, ken ti institusion ket managanan iti Pagtaengan a Panglaglagip ken Haskell kas pananglagip iti natay nga asawana.

GSAM 370.1Babaen iti kuarta a kasta a naipaay, ti Asosasion ti Misyon a Panangagas ken Panangtulong ket nakabael a nangibangon ken nangilukat iti dayta a tawen iti pasdek kas pagtaengan dagiti ulila. Daytoy a pasdek ket naitalaga idi Enero 25, 1894. Iti kaaduan a panawen sipud iti dayta a petsa, ti bilang ti pamilia, a buklen dagiti ulila, katulong, ken mannursuro, ket aggatad iti agarup sangagasut.

GSAM 370Ti Pagtaengan a Panglaglagip ken James White

GSAM 370.2Malaksid iti panangaywan ken panangsuporta kadagitoy nga ulila, daytoy nga asosasion ket mangimatmaton iti sabali nga institusion ti panangtulong, a managanan iti Pagtaengan a Panglaglagip ken James White, a pakaaywanan ken pakaipaayan iti nanam-ay a panagbiag ti nasurok a duapulo a lallakay ken babbaket nga awan pagtaenganda.

GSAM 370Dagiti Misyonero a Mangagas

GSAM 370.3Iti daytoy a kita ti trabaho, naaramid ti sabali pay a napinget nga addang idi rinugian ti panangsanay kadagiti misyonero a mangagas. Iti panangidayaw iti daytoy a peksa a mangitag-ay iti sangkataoan, ni Mrs. White, iti panagsuratna manipud Preston, Australia, idi Setiembre 16, 1892, kinunana:—

GSAM 370.4“Tarigagayak koma nga adda sangagasut nga agsansanay iti lugar nga adda laeng maysa ita. Kasta koma ti kasasaadna. Agpada a dagiti lallaki ken babbai ket mabalin nga ad-adu ti maitulongda kas misyonero a mangagas ngem kas misyonero nga awan adalna iti panangagas.”

GSAM 370.5Ti bilang dagiti agadal iti kurso a mangisagana kadakuada iti panagserbi iti unos ti biag iti kasta a wagas ket immadu unay sipud idi naisurat ti nadakamat iti ngato.

GSAM 370Ti Panagdur-as ti Trabaho ti Salun-at

GSAM 370.6Iti Misyonero a Mangagas ti Enero, 1894, adda ababa a palawag a mangipakita kadagiti makapainteres a kinapudno maipapan iti panagdur-as ti trabaho ti salun-at. Kastoy ti linaonna:

GSAM 371.1“Ti Instituto ti Reporma ti Salun-at ket naorganisar idi 1866.... Naggatang ti maysa a simple a balay a kayo, maysa a pribado a pagtaengan iti makaay-ayo ken nasalun-at a lugar iti nangato a paset ti Battle Creek, maysa kadagiti dumakdakkel a siudad ti Michigan. Dua a mangngagas, dua a katulong iti panagdigus, maysa a nars (a saan a nasanay), tallo wenno uppat a katulong, maysa a masakit, ken awan patinggana a rigat, ken dakkel a pammati iti masakbayan ti institusion ken kadagiti pagannurotan a nakaibatayanna—daytoy ti nangrugian ti agdama a trabaho. Ammo idi a kas Instituto ti Reporma ti Salun-at.

GSAM 371.2“Iti disso ti immuna a bassit a balay, adda itan ti pasdek a 312 a pie ti kaatiddogna ken 100 a pie ti kalawana manipud sango agingga likud, innem a kadsaar ti kangatona, a makapagyan iti tallo a gasut a sangaili, ken nasaganaan iti amin a ramit a maisingasing ti agdama a siensia para iti panangaywan ken pannakapaimbag dagiti masaksakit. Sangapulo a mangngagas, a kaaduanda ket eksperto iti bukodda a kita ti panangagas, ti mangbukel iti grupo dagiti mangngagas. Dagiti nars ken dadduma a katulong ket mangbukel iti maysa a pamilia a nasurok a tallo a gasut, ket dagiti umay iti institusion ket aggapu iti tunggal Estado ti Estados Unidos, agraman ti adu a sangaili manipud iti dadduma a pagilian. Dagiti ruangan daytoy ket kanayon a nakalukat iti misyonero, iti pagilian man wenno iti sabali a pagilian, uray ania ti nagan ti grupoda, ket manmano a maawan ti pamilia iti maysa wenno ad-adu kadagitoy a sangaili.

GSAM 371Ti Ospital ti Sanatorio

GSAM 371.3“Ti ospital ket naibangon idi 1888, maysa a pasdek a 100 x 60 a pie, lima a kadsaar ti kangatona. Tallo kadagiti akinngato a kadsaar ti pasdek ti maus-usar para iti departamento ti panagopera ti sanatorio, kadagiti kuarto dagiti masaksakit, ken kadagiti dadakkel a silid dagiti masaksakit. Dagiti opisina para iti trabaho ti panangtulong ti institusion ket masarakan met ditoy. Duapulo a babassit a balay, a sumagmamano kadakuada ket napapudot babaen iti singaw ti napudot a danum, ken nailawan iti elektrisidad a kas iti kangrunaan a pasdek, ti adda iti aglawlawna, ket napno kadagiti masaksakit wenno estudiante. Maysa nga eskuela para iti panangsanay kadagiti nars a misyonero a mangagas ket naorganisar idi Hulio 1, 1884. Iti umuna nga innem a bulan, tallopulo ket lima nga estudiante ti nagpalista.”

GSAM 372Padto Maipapan iti Pannakaibaon dagiti Agtrabaho

GSAM 372.1Iti panagsao maipapan iti institusion ti salun-at nga adda iti St. Helena, California, ni Mrs. White, iti maysa a surat a naisurat manipud Tramelan, Suisa, idi Pebrero 6, 1887, kinunana:—

GSAM 372.2“Kinuna ti Dios a no dagiti tattao a mainaig iti daytoy nga institusion ket magna a sipapakumbaba ken situtulnog, nga ar-aramidenda ti pagayatan ti Dios, agbiag ken rumang-ay daytoy; ket manipud ditoy maibaon dagiti misyonero tapno bendisionanda dagiti dadduma babaen iti lawag nga inted ti Dios kadakuada. Iti espiritu ni Jesus, dagitoy ket dadaelenda dagiti didiosen kadagiti nangato a disso; iparangda ti kinaubbaw dagiti pammati iti superstision, ket imulada ti kinapudno, kinadalus, ken kinasanto iti lugar nga ita ket biddut, panangpalugod iti bukod a tarigagay, kinaawan panagteppel, ken kinadangkes laeng ti maipatpateg.”

GSAM 372.3Adawenmi dagitoy a sasao, ta agpada ti kinapigsada a maipakat kadagiti dadduma nga institusion a kastoy.

GSAM 372Naikari ti Balligi iti Trabaho ti Salun-at

GSAM 372.4Iti maysa a naisangsangayan a pammaneknek a naited iti iglesia idi 1891, mabasatayo: “Ti bendision ti Dios ket agtaeng iti tunggal peksa a maaramid tapno mariing ti interes iti reporma ti salun-at; ta kasapulan daytoy iti sadinoman. Masapul nga adda pannakapabiag manen maipapan iti daytoy a banag; ta panggep ti Dios a mangipatungpal iti adu babaen iti daytoy a pamay-an.”

GSAM 372Ti Kolehio Amerikano dagiti Misyonero a Mangagas

GSAM 372.5Inut-inut a nagdur-as ti lawag maipapan iti nainkalintegan a wagas ti panangagas iti sakit, agingga nga idi Hunio, 1895, timmaud ti panagkasapulan iti pannakaorganisar ti maysa nga institusion ti panagadal iti panangagas. Tapno matungpal daytoy a panagkasapulan, naorganisar ti Kolehio Amerikano dagiti Misyonero a Mangagas iti naisangsangayan a panggep a mangsanay kadagiti mangngagas nga agtrabaho iti sidong ti Asosasion ti Misyon a Panangagas ken Panangtulong dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw, iti bukod a pagilian ken kadagiti sabali a pagilian. Ti seremonia ti pannakairugi ket naaramid idiay Battle Creek idi Setiembre 30, 1895, ket nailukat ti kolehio iti sumaganad nga aldaw, Oktubre 1, nga addaan iti maysa a klase a buklen ti uppat a pulo nga estudiante.

GSAM 372.6Iti pakaammo ti kolehio, mabasatayo:

GSAM 372.6“Ti kolehio ket nairehistro kas korporasion idiay Chicago, iti sidong dagiti linteg ti Estado ti Illinois. Ti kurso ti panagadal ket naan-anay a kas iti dagiti kasayaatan nga eskuela ti panangagas iti Estados Unidos. Ti pannursuro ket maipaay ti maysa a pasetna idiay Chicago, ken ti maysa a pasetna idiay Battle Creek, Michigan.”

GSAM 373.1Maipapan kadagidiay agsagsagana para iti trabaho dagiti misyonero a mangagas, mabasatayo ti sumaganad iti Misyonero a Mangagas ti Agosto, 1895:

GSAM 373.1“Ti klase dagiti nars nga agsansanay ita iti Eskuela ti Panagsanay dagiti Nars ti Sanatorio ti Battle Creek ket nasurok a 250 ti bilangna; tunggal maysa kadagitoy nga addaanen iti kabaelan a makipaset iti trabaho dagiti misyonero a mangagas ket adda naituding a pagserbianna. Masapul dagiti nars para kadagiti Isla ti Abagatan a Baybay, India, dagiti Antillas, Abagatan nga Amerika, duapulo ket lima wenno tallopulo para kadagiti Estado iti Abagatan ti Estados Unidos, ken para kadagiti dadakkel a siudadtayo.”

GSAM 373Ti Panagdur-as ti Trabaho dagiti Misyonero a Mangagas

GSAM 373.2Iti seremonia ti panagturpos ti klase dagiti Nars a Misyonero ti Sanatorio, a naaramid iti Tabernakulo idi Nobiembre 5, 1895, kinuna ni Dr. Kellogg:—

GSAM 373.3“Sangapulo ket dua a tawen ti napalabas, iti kasta a seremonia, dua a nars ti nagturpos. Iti agdama, adda grupo a tallo a gasut agingga uppat a gasut a nars. Adda sangapulo ket siam a mangngagas iti sanatorio, ken duapulo ket dua kadagiti kapadana nga institusion, nga addaan iti nadumaduma a kaadu ti pannakainaigda iti sanatorio, ken adda iti sidong ti panangimaton ti Asosasion ti Misyon a Panangagas ken Panangtulong. Limapulo ket tallo kadagiti narstayo ti adda kadagiti nadumaduma a sabali a pagilian,—iti Suecia, Daan a Mehiko, Baybay ti Balitok iti Aprika, Australia, Abagatan nga Aprika, Dinamarca, India, Baro a Zelanda, Samoa, ken Guiana ti Britania. Adda innem a pulo ket tallo nga estudiante ti panangagas nga agsansanay ita. Uppat a pulo ket maysa kadagitoy ti adda ditoy, duapulo ket dua iti Unibersidad ti Michigan ken dadduma nga eskuela. Duapulo ket dua a nars ti agturpos ditoy ita a rabii, a naan-anay a nakasagana a rummuar kas nars a napasingked ti kabaelanda.”

GSAM 373.4Iti panangsurot iti panagdur-as dagiti institusiontayo ti salun-at agingga iti 1902, masarakantayo a ti Sanatorio ti Battle Creek, agraman ti kolehiona ti panangagas ken ti eskuelana ti panangsanay kadagiti nars, ket isu ti kadakkelan nga institusion iti kasta a kita iti lubong a kukua dagiti Adventista ti Maikapito nga Aldaw.

GSAM 374Napuoran Dagiti Kangrunaan a Pasdek

GSAM 374.1Iti rabii ti Pebrero 18, 1902, ti dakkel a kangrunaan a pasdek, agraman dagiti nasayaat a ramitna, ken ti nalawa nga ospital, ket tinupok ti apuy. Adda uppat a gasut a masaksakit ken sangaili kadagiti pasdek iti dayta a tiempo, ngem babaen iti natured a peksa dagiti mangngagas, nars, ken katulong, ken iti naisangsangayan a pannakasalaknib ti Apo, nairuar ida amin manipud kadagiti pasdek nga awan nadagsen a dunor.

GSAM 374Ti Baro a Sanatorio

GSAM 374.2Sabali a pasdek, a dakdakkel ken natibtibker ngem iti immuna, ti naibangon iti disso dagiti daan a pasdek. Ti bato a pangsuli ti agdama a pasdek ket naikabil idi Mayo 12, 1902, ket ti pasdek ket naitalaga idi Mayo 31, 1903. Dagiti mangimatmaton iti institusion ket kunada maipapan iti baro a pasdek a “natibker ken napaut a kas iti kabaelan a maibangon a pasdek nga aramid iti landok, bato, ladrilio, ken semento.

GSAM 374.3“Dagiti ramit ti institusion ket, iti amin a pasetna, kabarbaroan, naan-anay, nadalus para iti salun-at, nalaka nga usaren, ken natibker unay iti amin a mabalin a magun-od; ket patienda a ti Sanatorio ti Battle Creek, iti naan-anay a kasasaadna ita, ket mangipaay kadagiti masaksakit iti dagiti kasapulan ken pagnam-ayan a pudno nga awan mangsursurok.

GSAM 374.4“Ti panggep dagiti mangimatmaton iti institusion ket ti panangurnong iti maysa a lugar ken iti sidong dagiti makaay-ayo a kasasaad, iti amin a baro a pamay-an ken ramit para iti panangagas kadagiti masaksakit a mabigbig iti nainkalintegan a panangagas, ken ti panangusar kadagita a pamay-an a buyogen ti nasayaat a konsiensia ken pannakaawat.”

GSAM 374Adu a Sanatorio ti Maibangon

GSAM 374.5Ti lawag a naited iti daytoy nga ili ket mangipakita a tarigagayan ti Apo nga adda adu a sanatorio, a saan unay a dadakkel, a maiwaras iti intero a lubong, imbes a sumagmamano laeng a nagdadakkel nga institusion. Maragsakankami a makapaliiw a narugian ti panangilukat kadagiti babassit a sanatorio iti nadumaduma a paset ti lubong, nangnangruna iti napalabas a sangapulo a tawen. Iti Tinawen a Libro ti Sapasap a Kumperensia para iti 1904, adda listaan ti nasurok a limapulo kadagitoy a babbabassit nga institusion.

GSAM 375Listaan Dagiti Sanatorio

GSAM 375.1Nupay makapainteres koma nga isalaysay dagiti pasamak a nangiturong iti pannakaibangon dagitoy, gapu iti limitado a lugartayo, masapul a mapnektayon iti listaan dagiti pagilian a pakasarakan kadagitoy, ken ti bilangda iti tunggal pagilian. Masarakantayo iti Estados Unidos, 35; Gran Britania, 3; Alemania, 1; Suisa, 1; Dinamarca, 1; Noruega, 1; Suecia, 1; Abagatan nga Aprika, 1; Australia, 2; Baro a Zelanda, 1; Isla ti Samoa, 1; Daan a Mehiko, 1; India, 1; Hapon, 1.

GSAM 375Listaan Dagiti Silid ti Panangagas

GSAM 375.2Malaksid kadagitoy a sanatorio, adda duapulo ket dua a silid ti panangagas, a sangapulo ket pito kadagitoy ti adda iti Estados Unidos; maysa iti Jaffa, maysa iti Jerusalem, Palestina; maysa iti Guadalajara, Daan a Mehiko; maysa iti Kimberley, Abagatan nga Aprika; ken maysa iti Rockhampton, Australia. Mainayon kadagitoy, adda duapulo ket innem a pagpanganan a mangisagsagana iti makan nga awan karne, a pakagun-odan dagiti tattao iti nadalus ken makapasalun-at a makan, ken sadiay ket makaawatda met iti sumagmamano a pannursuro maipapan iti umiso a wagas ti panagbiag.

GSAM 375.3Dagitoy a bilang maipapan iti panagdur-as dagiti pagannurotan ti reporma ti salun-at ket mangipakita no kasano a ti Apo ket mabalin a “mangipatungpal iti dakkel a trabaho babaen iti daytoy a pamay-an,” a kas iti padto a naggapu iti Dios idi 1866; ken ipakpakitada met, a kas iti naipadto idi 1863, no kasano a “dagiti pagannurotan ti reporma ti salun-at” ket makipaset iti “panangisagana iti maysa nga ili para iti pannakaiyalisda iti yaay ti Apo.” Sapay koma ta dagitoy nga institusion ti salun-at ket umadu iti sangagasut a daras, ken asidegen a maipatungpalda ti nakaidutokanda ken ti nakapanggepanda.

Notes

  1. 3 Juan 2. ↩

Note

Back