Embolunoto 14 — Enkutuk aji naidipaki aaiken
GSAM 214.1Ore eton epuo ninche aainyiang'u, neewuo Olayamisho; nabo iltung'ana lelo oisidai, nejing tenebo Olayamisho atua enkaji e nkishuuli; enetii enkutuk naidipaki aaiken.1
GSAM 214.2Elotunoto o Loyamisho naimaki ena kitanyaanyukoto mme elotunoto e Kristo enkop, kake osirua le nkiyama elotu. Enkiyama naa embae naaku eton eitu elotu Olaitoriani. Inji ejo Olkilikuai le Sidai oigero Luka: “Eitodolu inkishuuk kuku, naing'oru inkiroroit, naata inkiroroit; naa kake ninye iltung'ana lelo ooleng' naayioi Olaitoriani, pee eshukunye aing'uaa osirua le nkiyama; pee te nebau neosh enkutuk, nesioki ninche aaboloki ninye nabo kata.”2
GSAM 214Enkiyama naeta olking'ash
GSAM 214.3Ereto Olayamisho te enkiyama eitabari te Daniel 7:13, 14, ewueji nelotu Yesu enetii Papa pee eng'amu enkitoria enye. Te nkolong'u oshi, ere olaitoriani te nkaji e nkop pee eng'amu olorika o enkitoria enye, neeta enkiyama. Eing'idakini ena bae—eng'amunoto e enkanasa kitok e enkitoria anaa esiankiki—te nkitoo o nkikoontot anaa ene enkiyama nasipa. Naa pee eng'amu Yesu enkitoria enye eing'uaa Papa te keper, eji eyaama esiankiki enye—Jerusalema ng'ejuk (Embolunoto 21:9); naa enkiyama neitayu te sidai.
GSAM 214.4Te nkomom e Inkolong'i 2300, 22-10-1844, Ilairukok ooanyu elotunoto e are e Kristo, le naboitoto inkaiyiani enye o nkaiyiani e nkop e nkiterunoto, neishunye: “Yesu eitoki te enkiyama.” Te nkitoduaat e naipirta nena eishunye te nkomom e Inkolong'i 2300, enkirukoto enye eishunye Yesu te siaai naatabaki; naa te enkirukoto, “nejing ninche tenebo ninye atua osirua le nkiyama.”
GSAM 215“Kashukunye”
GSAM 215.1Te enduaata naaitayu Enkitok Harmon te 1845, pee Yesu eishunye tiatua ewueji sinyati e nkaiyioo te are, neeta inkaiyiani: “Eanyunie ake; kalo enetii Papa lai pee ang'amu enkitoria; entorripo inkilani inyi metaa meeta entibili, naa ore te nkiti kata nashukunye aing'uaa osirua le nkiyama, naa kang'amu intae metaa nitii te nebo nanu.” Neewuo olgari le nkatampo oata inkejek naatiu anaa enkima nayupuyup, neirriga ilmalaika, ebaiki ewueji netii Yesu. Neitoki Yesu atijing'a olgari, neyei aaya ewueji sinyati oleng, pee Papa etii.”3
GSAM 215Eramatare pee enkutuk eiken
GSAM 215.2Etiu anaa keipirta enkutuk naikenaki te ena kitanyaanyukoto embae naaku eton eitu elotu Enkerai e Tung'ani too nkatampo e keper. Pee enkutuk eiken, nelotu inkulie ntoiyie neosh enkutuk, neitodolu “aanyunie,” amu meyiolo enkolong' o esaa e elotunoto enye. Enkutuk neiken pee intoiyie naang'eni nejing tenebo Olayamisho te enkiyama.
GSAM 215.3Eishunye te orere le nkitanyaanyukoto e intoiyie, pee te nkomom eishunye te enkiyama, ata intoiyie “naa modai” eton keeta erishata naaitobiraki ate enaaishiaakino pee etumore Olayamisho. Neitakua “aanyunie.” Enkanyitoto o enkata eanyunoto neeta enkoitoi e nkiboisinoto pee eipuk Olaitoriani. Naa eton eeta eramatare pee enkutuk eiken te nkitanyaanyukoto.
GSAM 215Neme enkutuk e Luka 13:25-28
GSAM 215.4Te nkolong'u oshi, iltung'ana neitoki enkarna e nkukutuk te nkitanyaanyukoto ne enkutuk naitabari Luka 13:25-28, neitabaraki: “Pee olaitoriani eishunye neiken enkutuk, naa inye iltung'ana naatijing' olkaji, naing'oru te enkutuk, najo: Olaitoriani, Olaitoriani, ipukoi; naa ejo: Kake meyiolo enkop eishunye inye.... Entung'uayioki nanu, intae pooki oas intorrok; etii enkoitoi e nkibung'oto o enkoriong' pee idol Abraham o Isaac o Jacob o nabii pooki te enkitoria e Enkai, naa inye neitobiraki.” Eitabari oleng pee enkutuk eiken, enkata e iltung'ana lelo naatobiraki neitayu. Enkitoria e Enkai neishunye; amu kedol ninche lelo ootajeu etii atua enkitoria; kake te enkitanyaanyukoto e intoiyie, Olaitoriani eton meishunye te enkitoria, kake eshomo enetii Papa pee eng'amu enkitoria enye.
GSAM 216Enkutuk naidipaki te siaai le nyaanyukie e ewueji sinyati
GSAM 216.1Lelo naasuj Yesu te enkirukoto, pee eishunye Inkolong'i 2300—22-10-1844—neidoltai pee ere enkolong' e nkisujinoto te siaai le nyaanyukie e ewueji sinyati, olapolosani kitok neiken enkutuk e ewueji e lari, naa eipuk enkutuk e ewueji sinyati pee e siaai e nkitukuore e inkainos naataki te ewueji sinyati; naa kake Yesu, Olapolosani lang Kitok, neiken enkutuk e ewueji e lari te enkaji e nkaiyioo, neipuk ewueji naatibiki “enkoit e enchon.”4
GSAM 216Naa ang'ae naatobiraki?
GSAM 216.2Te nkolong' enaa, etii iltung'ana te nkop e Ilairukok ooanyu elotunoto e are e Kristo lelo eton meyieu enkitoduaat e sidai te siaai e ewueji sinyati e Yesu; eton meitabari Olkilikuai lo lmalaika li okuni. Lelo neitobiraki te nkukutuk enkutuk e ewueji e lari ne enkutuk naidipaki aaiken te Luka 13:25-28. Kake lelo neme Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo. Kake kakintem aaitodolu ajo ang'ae lelo, o eneiterunyie ina kitoduaat, o mbaa naaisho ninche metaa neijia ejo.
GSAM 217.1Iltung'ana naatodolu inkajijik e nkirukoto pee eipuk te nkilikuai e elotunoto, o lelo naatobiraki ilatala, neitabari te enchakenisho te nkanisani e imiet o e ile te nkanisani naapishana e Embolunoto. Olkilikuai te kanisa e Sardis, e imiet, nejo: “Tadamu enitang'amua o enitoning'o, nimbung'u, niridu. Tenaa mirripisho, naa kalotu iyie anaa olapurroni, nimiyiolo esaa nalotunye enitii.”5 Te orere enaa neitodolu pee lelo naaitabari neisuj olkilikuai e ereto Olaitoriani. Etejo ninche etang'amutua ilo kilikuai, kake etaa keyieu netanya.
GSAM 217Enkanisa e Philadelphia
GSAM 217.2Enkanisa e Philadelphia, enkata e naipirta e ile e kanisa e Olkilikuai le Sidai, neitayu. Enkanisa enaa neitodolu iltung'ana naatodolu te Olkilikuai lo lmalaika le dukuya o li are e Embolunoto 14. Olaitoriani nejo: “Ng'ura, kalotu aasioki; tibung'a ina niata, pee meya oltung'ani olkaranda lino le nkitoo.”6 Neitabari ilatala te inkaiyiani enaa: “Nena ejo ilo osinyati, ilo osipa, oata embolet e David, leipukoi naa melo oltung'ani oiken, leikenoi naa melo oltung'ani oipuk; aayiol siaai inye: aisiunye enkutuk naipuk, naa melo oltung'ani oidim aiken; aata ake enkurma kutiti, naa aibung' ororei o, naa matetupa enkarna o.”7
GSAM 217Kaji enkutuk naidipaki aaiken te nkitanyaanyukoto enaa?
GSAM 217.3Kaji enetoki pee eipirta enkutuk naipuk o naidipaki aaiken te ororei naitabari? Aing'oru pee enkoitoi e sidai eishunye te nkishoroto enaa: te nkolong' enetii iltung'ana te nkop e Ilairukok ooanyu elotunoto e are e Kristo lelo naiyieu enkitoduaat e naipirta, neitabari pee Yesu eitoki eishunye ewueji e dukuya ne e are e ewueji sinyati, neeta enkik e naipirta enkutuk naipuk o naidipaki aaiken pee eipuk; kake etii iltung'ana naaing'oru enkitoduaat enaa, najo pee enkutuk naipuk neiken, na enkutuk naidipaki aaiken neipuk. Te enaa neitobiraki enkoitoi, neitakua siaai e iltung'ana loo Olaitoriani te nkop. Inkukutuk e ewueji sinyati e nkaiyioo neipuk neiken te nkuruma e Yesu—“Leipukoi naa melo oltung'ani oiken.” Te nkishoroto te kanisa e Philadelphia, lelo naibung' ororei o naa matetupa enkarna o neishor erishata pee eipuk enkutuk melo oltung'ani oidim aiken. Enkutuk enaa neipirta enkoitoi e iltung'ana, enkutuk naatobiraki te nkiboisinoto e iltung'ana; kake Olaitoriani neisiunye pee lelo naibung' enkoitoi e sidai eeta enkutuk naipuk melo oidim aiken.
GSAM 218Enkutuk e ororei
GSAM 218.1Etii inkaiyiani e nkiterunoto naitodolu enkutuk te naipirta enaa. Paul neitabaraki te Korintian: “Etabolokoki nanu enkutuk sapuk naa naata engolon, naa eeta iltung'ana ooing'oru a.”8 Nejo te enkishoroto e are te Korintian: “Pee aishunye Troas pee aitalat olkilikuai e Yesu, naa Olaitoriani neipukoi enkutuk pee a siaai; kake mateta enkata e nkaiyang' pee aata Titus olalashe.”9 Neing'oru te Kolosian enaa: “Entonyok te nkomono, entorripo te ina te nkishooroto e nashi; entoomonoki sii iyiook pee eboloki Enkai iyiook enkutuk e ororei, pee kilimu enkisudoroto naipirta Yesu, naa ena pee aena nanu.”10
GSAM 218.2Te inkaiyiani enaa neitodolu pee inkukutuk pee eitalat esipata neitayu “inkukutuk naipuk”; naa te ororei naitabari te kanisa e Philadelphia, te nkolong' enaa iltung'ana naatodolu, iltung'ana neing'oru oleng pee eiken enkutuk e ororei ilatala ninche. Te nkomom e inkiting'oto, neibung' ororei o o enkarna o, naa Olaitoriani nejo pee eisiunye enkutuk naipuk melo oidim aiken.
GSAM 219Enkiguanata pee 22-10-1844
GSAM 219.1Te enaa naatabari te ororei e naibon, aiyieu aing'oru ilatala pee inkaiyiani neitayu. Aitabari pee ilkajijik neipuk te olkilikuai e elotunoto, eruni 4 1844, naa iltung'ana loo siaai neitayu oleng pee neeta; iltung'ana naatobiraki neitoki aitalat. Pee eruni osina lo siligi leitu ebaya te nkata naiterunyie nkeek atubulu e 1844, lelo nemeiruk te sidai neitoki aing'oru olkilikuai. Te nkata e nkirowuaj e 1844, pee Olkilikuai lo lmalaika li are (Embolunoto 14) o Oltoilo sapuk te mpolos e nkewarie (Matayo 25) neitayu, neeta enkarna e nkiboisinoto e iltung'ana naatodolu enkirukoto e elotunoto e Olaitoriani. Lelo naatobiraki neing'oru inkaiyiani pee eiken enkitoduaat, naa eiken siaai e lelo naitalat pee “enkata e njurrunoto enye neishunye.” William Miller nejo te nkiboisinoto enaa: “Enkiguanata enaa neitobiraki nemeeta enkoitoi.” Ore pee enyiku enkiting'oto e Inkolong'i 2300, etonyok oleng lelo ooany olkilikuai aamit esiaai, neaku nejo Geo. Storrs: “Naitoki enkaji e inkajijik e nkirukoto o lelo oo nkainos, kake te nkata ake pee oltoilo enaa eishunye ninche.”
GSAM 219.2Pee Inkolong'i 2300 neitoki, enkarna e nkiboisinoto o enkisuruoto e lelo oo nkainos neitayu ake, William Miller nejo: “Naitoki siaai e nkitoduaat iltung'ana lelo oo nkainos, naa naing'oru pee aibung' kanisa e enkarna. Enkai, te nkiboisinoto enye, neiken enkutuk.”11
GSAM 219Enkainos e iltung'ana
GSAM 219.3Enkoitoi e iltung'ana oo nkainos neitobiraki inkainos pee eiken enkitoduaat e elotunoto, naa enchakenisho e iltung'ana te nkajijik e nkirukoto nejo: “Pee aing'oru pee inkaiyiani e nkiboisinoto e iltung'ana nairuk e sidai neeta ake kutiti, naa enkainos e iltung'ana neitayu oleng, naa najo te nkaiyang': ‘Enkai eitoki aaramatare? Aye enkutuk e eramatare eiken?’”12
GSAM 220.1Te enkaiyioo e olaitalat nabo, aing'oru ilatala te nkata pee Inkolong'i e naibon neitoki: “Te nkata enaa, neitobiraki oleng pee aata enkoitoi pee aing'oru iltung'ana nemeiruk; osina lo siligi leitu ebaya te 1844 neitobiraki inkaiyiani e iltung'ana, naa matetii pee eitalat enkoitoi.”13
GSAM 220Inkukutuk pooki e iltung'ana nemeiruk neitoki aiken
GSAM 220.2Te nkata enaa etiu ena kiguana anaa enkutuk naikenaki te iltung'ana pooki meteleku lelo eton ooibung'ita enkirukoto o osiligi te elotunoto naasioki e Yesu. Te nkolong' enkutuk e ororei neitoki aiken oleng, naa Ilairukok neidoltai pee etii enkutuk naidipaki aaiken te nkitanyaanyukoto naipirta enkata enye, neitayu pee ejo pee melo eramatare iltung'ana oo nkainos; naa iltung'ana nabo nejo “enkutuk e eramatare neiken,” neisul tenaa ejo ninche nchere nabo enkutuk naikenaki te ena kitanyaanyukoto o ina naikenaki te Luka 13. Pee iltung'ana neitoki ake aitalat, neitobiraki enkiyang'et, naa kaji pee eiyieu enkibelekenyata?
GSAM 220Naa ang'ae naitalat dukuya enkitoduaat e lejare e enkutuk aji naidipaki aaiken?
GSAM 220.3Enkiguanaata neitayu: ang'ae naitayu aitalat pee melo eramatare iltung'ana oo nkainos? Ang'ae nairuk? Ang'ae naitobiraki? Pee aing'oru enkoitoi e dukuya, aitalat olkilikuai e enkishoroto e J. V. Himes pee eishunye te nkop e Maine te nkata naiterunyie nkeek atubulu e 1845. Nejo:—
GSAM 220.4“Olalashe Joseph Turner o iltung'ana ake neitayu pee natii te nkata e Sabato sapuk—pee ilarin 6000 neitoki—naa Olairukoni oaanyu elotunoto e are e Kristo melo e siaai te nkipankata. Te ndamunoto enye, teneas esiaai naa keyau ina emutata enye e nkiting'oto te sipata.”
GSAM 220.5“Te nkolong' enaa, pee neanyun te nkipankata, enkitoduaat e enkaiyioo neishunye te nkaiyang' e Olalashe Turner: pee Olayamisho eitoki aere—pee ere te enkolong' e tomon te olapa li oopishana to lari loo Lyahudi otulusoyie—pee enkiyama neitoki—pee intoiyie pooki te nkata enaa neishunye te enkiyama, naa enkutuk neiken! Melo natii oltung'ani aken, naa melo oltung'ani nemeeta enkutuk eishunye. Naa inkaiyiani pooki e nkop enaa neitoki.”14
GSAM 221Naa ang'ae naatobiraki oleng enkitoduaat e lejare?
GSAM 221.1Olpayian Turner neitayu aitalat enkitoduaat enye e “melo eramatare” te Paris, Maine, naa te nkata kutiti neeta iltung'ana ooisuj te nkop enaa. Pee enkutuk e nkiboisinoto te iltung'ana oo nkainos neitoki aiken oleng, iltung'ana ooing'oru neitayu te nkishoroto e Turner.
GSAM 221.2Pee enkarna Ilairukok eiyieu neitobiraki, naa te nena ake aing'oru enkarna Ilairukok le nkolong e dukuya; naa iltung'ana kumok e nkop enaa neiyieu enkishoroto e Olpayian Turner. Eton meidoltai enkata e Sabato, naa eton meyieu Olkilikuai lo lmalaika li okuni. Enkitok White neitalat enaa te nkitapuk enkejek:—
GSAM 221.3“Pee Inkolong'i eanyunoto e 1844 neitoki, Ilairukok eton neiruk pee Yesu ere ake, nejo pee neitoki enkata e nkiguana sapuk, naa siaai e Yesu te naipirta oltung'ani pee eiyieu Enkai neitoki. Pee neitalat enkata e njurrunoto naaponari, nejo pee siaai enye te nkop neitoki, neitoki enkanyitoto e inkainos; naa enkisuruoto e lelo oo nkainos neitodolu pee Enkiyang'et e Enkai neitoki ilatala lelo naitobiraki eramatare. Nena pooki neitodolu pee enkata e enkiguana neitoki, naa nejo: ‘Enkutuk e eramatare neiken.’ Te nkata kutiti, Ilairukok pooki neiruk pee enkutuk e eramatare neiken.”15
GSAM 222.1Te nkishoroto enaa, Enkitok White neitodolu enkoitoi e Ilairukok le nkolong e dukuya. Mejo pee ninye neiruk enkitoduaat enaa. Naitabari pee enkitoduaat neitayu dukuya te Joseph Turner, Paris, Maine. Enkitok White (te nkata enaa Enkitok Harmon) neitoki aing'oru Joseph Turner te nkata naiterunyie nkeek atubulu e 1845, naa neitalat pee ejo enkitoduaat e “melo siaai te nkipankata pee Ilairukok, naa melo eramatare iltung'ana oo nkainos,” naa nejo oleng pee “iiteng'enisho enkitoduaat e lejare; eton eeta eramatare pee iltung'ana oo nkainos, o lelo naitobiraki nemeiruk esipata te nkibelekenyata.”
GSAM 222Neitobiraki enkitoduaat e “melo eramatare”
GSAM 222.2J. N. Andrews, naatii Paris, Maine, te 1844 o 1845, naayiol siaai e iltung'ana te nkop enaa, o Joseph Turner naitalat pee melo eramatare iltung'ana oo nkainos, nejo te nena e Enkitok Harmon te nkata enaa: “Enduaata neitayu ne melo eishunye ninche te nkiboisinoto enaa; neitobiraki iltung'ana lelo naibung' enkitoduaat.”16
GSAM 222.3Enkitok Harmon neitayu aere te enkitayu enye e are te Paris, Maine, te nkata e nkirowuaj e 1845. Aitalat ororei e Enkitok Truesdail, naatii Paris te nkata enaa. Nejo:—
GSAM 222.4“Te nkatati e Enkitok Harmon te Paris, Maine, te nkata e nkirowuaj e 1845, aitalat ninye te naipirta enchoruet ai nanyor oleng, naata baba naitobiraki pee meyieu aere te nkisoma e ninche; naa eitu etanya ewang'an. Ninye newaliki egira anyimo: ‘Enkai eitu aikata aaitodolu ajo meetae enjeunoto te lelo tung'ana. Lelo ake ooitoduaaki ewangan e sipata netanya te eyolounoto enye.’”17
GSAM 222.5Neitalat pee enkitayu e uni e Enkitok Harmon te Paris te 1846, enaa:—
GSAM 222Enkishoroto e are e nkitoduaat e lejare
GSAM 222.6“Enkata ake naipirta eishunye te enduaata naaitayu te 1846 te Paris, Maine. Eitoduaaki Enkitok Harmon ajo ore pee meidim Satan aamit iltung'ana loo ltauja oosipa pee eas esiaai enye pooki enaaishiaakino, neitonyok te ng'eno enye aaitusu ninche metaas imbaa naalang nena naaishiaakino. Enkanashe nabo neitoki aitalat te nkajijik pee Enkai neitobiraki ninche, pee neitobiraki neitayu olkilikuai naataki ilatala Enkai. Enkitok Harmon neidoltai pee ororei le nena meeta sidai, pee eton eeta iltung'ana te nkajijik naataiyioo pee neiruk esipata; naa ilmalaika le sidai neisuj siaai te nkajijik enaa, naa pee neitoki, neitoki ninche [ilmalaika] enkanashe enaa, o olkilikuai enye [eimaki olkilikuai enye oji “melo eramatare”], e nkopoi enkutuk.”18
GSAM 223Nemeeta enkisuruj
GSAM 223.1Pee etii iltung'ana naing'oru oleng pee ejo Enkitok White neitalat te nkata e dukuya enkitoduaat e “melo eramatare iltung'ana oo nkainos,” kake enaa neitalat ake enkibelekenyata, aitalat inkishoroto e iltung'ana naayiol siaai enye eruni 1845, naipirta enkibelekenyata e iltung'ana oo nkainos. Etii enkitab e Ira Abbey, Brookfield, Madison County, New York:—
GSAM 223.2“Te nkata e 1846 o 1850, Olalashe o Enkanashe White neitoki enkaji e a, naa neing'oru oleng pee inkera o lelo leitu etanya esipata. Neisuj siaai pee iltung'ana nemeiruk, naa madamu aikata atoning'o Enkanashe White ejo nchere meeta osiligi lelo ootuurore enkirukoto o lelo leitu etanya esipata.”19
GSAM 223Enchakenisho oo lairukok le nkolong e dukuya e wiki ooanyu elotunoto e are e Kristo
GSAM 223.3Kaji ena olairukok oo nkolong e dukuya oo New England baa ninye akejo te nkiguan e Enkutuk aji naidipaki aaiken, akejo enkiramat enaa:—
GSAM 223.4“August 5–9, 1891, aatoduaa enkiguan o Olpayian Miles Grant, Brookston, enkang’ kitok, naata oltung’ana 30,000. Eumata naa e lng’obor kitok, nerik Olpayian John Barbour, le aata olmorijo o enkiguana e nkang’. Enkang’ naa eitu aanyun oleng too Boston, nkayio 20. Enkiguan naa pee Sabato, naa Olpayian Grant eeta enkiguan pee eton aiwa Enkitok White te siaai naa. Ejioki ajo ‘tata 1844, aatoduaata ajo eidipa erishata e ntemata, naa nemeeta enkordunoto apa te ilaing’okok.’”
GSAM 224.1“Aitoki, aatoki ajo Ilairukok oo nkolong e dukuya aatareiki enkiguan naa, pee ailashu te nkop, tenkaraki etorrono nemeeta Enkitok White ejo ena. Te dukuya, aatoduaa ajo ena naa ‘metii esipata’, naa eton eeta enkordunoto te ilaing’okok. Aatoki, ‘Ena esipata, naa Olpayian Grant eyiolo ajo ena esipata.’ Ore pee ajo ena, neitikis iltung’ana kumok loo Ilairukok oo nkolong e dukuya ootii dukuya ai [naa ninche ematua sapuk oo ltung’ana looiputua ilo ng’obor kitok] ilukuny aaitodolu te ngolon aajo eiruk ilo rorei. Aajo enaa ake, Olpayian Grant eitu ejoki ena enkiguan. Eitoki ‘Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., Dec. 6, 1895.’”
GSAM 224Enkitok White eishunye te njeunoto oo ilaing’okok
GSAM 224.3Aajo Enkitok White eishunye pee eibelekeny ilaing’okok, too 1844 tiatua taata, eishakenoki kuna baa: Enkitok White o Olpayian White aatoduaa eumata te nkaji e Albert Belden, Rocky Hill, Conn., aiteru April 20, 1848. Eishunye naa pee ltung’ana oo nkop. Olpayian White o enkitok oo ake aataata oleng pee inkishui enaa. Te nena, nikiandika enchakenisho e ltung’ani nabo o nkulo naa aabatizwa te nkibatisasho e Olpayian White. John Y. Wilcox, ainyoshe Kensington, Conn., Feb. 22, 1891, ajo:—
GSAM 224.4“Aatoduaa esipata te nkata eumata te nkaji e Olalashe A. Belden, Rocky Hill, Conn., nkaji eitu eibuku. Aatayiolo Esipata e taata te siaai e Olalashe o Enkanashe White. Te nkiti kata nasujita, aabatisizwa te nkaina e Olalashe White. Tenaa eitu atum enkitasheikinoto o engolon te ninche, mayiolo tenaa aning’ua enkuretisho aaitamoo ajo aatang’amua Olaitoriani. Aataata oleng pee ai, aaisunye pee aining.”
GSAM 225.1Olpayian White aatoki te nkiramat pee Stockbridge Howland, Topsham, Maine: “Olalashe Bates aatodolu inkitanapat te nkisudai, naa eitodoluaki tipat naata nena kitanapat too nchakenishoi naagol oleng. Ororei naa aatobik olairukok oo Esipata e taata, naa aatobik pee iltung’ana eitu aibung.”
GSAM 225Siaai pee ilaing’okok Oswego, N.Y.
GSAM 225.2Te 1849 Olpayian James White o enkitok oo aaisunye Oswego, N.Y. Te eumata enaa Hiram Patch o Enkitok Benson, oo aatareiki pee enkaroni, aatibelekeny pee Enkai o Esipata e taata.
GSAM 225.3Te March, 1850, eumata aatoduaa ake Oswego. Te Esipata e taata e April, Olpayian White aatoki pee eumata enaa:
GSAM 225.3“Siaai sidai oleng eeta tiatua inkera oo Lelo ootelekutua te ltau naa. Enjeunoto enye naa enkiguan kitok te eumata e Sabato are. Enkai aatobikaki oleng. Esipata aatayiolo pee ai o pee inkera ang. Te nkewarie e Enkolong e dukuya e wiki e naipito, aatoduaa eumata pee inkera, neibukokini iyiook Enkiyang’et o Laitoriani te mpolos ang. Inkera pooki aatoliki Enkai, nejo eitamoo enkidimata e naibung’ie inkitanapat, te dukuya enkitanapat e Enkai e naimiet, naa aing’oru enjeunoto te Yesu. Ena nabo oo nkiguena naaiship nanu oleng naatoduaa too nkishui ai.”
GSAM 225.4Te Esipata e taata e November, 1849, Olpayian White aatobik enkiramat pee iltung’ana baa aatibelekeny aatabatisizwa; naa te nkigeroto e nkiting’oto e ilo rorei te 1850, eeta enkiramat pee eumata Waitsfield, Vt., o Heman Churchill, le aatibelekeny te nkop. Ejioki “olalashe.” Kaji eton ajo olalashe te nemeeta enkordunoto pee ilaing’okok?
GSAM 226Enchakenisho e ltung’ana 21
GSAM 226.1Te nena nikiandika enchakenisho e ltung’ana 21, aatilikaki te 1888. Pooki aata tiatua Enchula oo lairukok ooanyu elotunoto e are e Kristo te 1844, naa aataayiolo embulunoto e Olomoni lo lmalaika li okuni. Pooki aata tiatua olomoni te dukuya 1851, naa ajo ilashu aatareiki oo Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo too enkiterinoto e Olomoni:—
GSAM 226.2“Niki, iltung’ana oonyokie, aataayiolo Enchula oo lairukok ooanyu elotunoto e are e Kristo te 1844 te nkata e siligi, naa aataairuk Olomoni lo lmalaika li okuni te 1850, niki aaitoki te sidai imboo nikiandika ena te nkiguan e Enkutuk aji naidipaki aaiken, eibungaki ilairukok oo Olomoni li okuni aiteru enkiterunoto enye o metabaiki ilo ari oiwetaki, o sii enkata nasujita.
GSAM 226.3“Aairuk ajo te Embolunoto 3:7, 8 o inkulie nkitanapat, te nkata e nkolong 2300 e Daniel 8:14, eitabaya Kristo esiaai enye te matua e dukuya e nkaji sinyati naatii keper, neibelekeny enkisiaayiare enye ajing atua Ewueji Sinyati Oleng, neiteru esiaai e nkiguana, neibelekeny te ina oitoi enipirta ninye enkipankata e njeunoto. Ena aatoduaa enkutuk eibuk, naa enkutuk aatadipaki.
GSAM 226.4“Aairuk ajo iltung’ana le aataayiolo Olomoni lo lmalaika le dukuya, naa aatashunye te nkiguan, aatadipaki Enkai. Naa eitu aairuk ajo iltung’ana le eitu aayiolo enkiguan, au le eitu eeta ilarin e nkibungunoto te 1844, teneing’oru Enkai too ltauja loo sipat, keany Enkai ninche.
GSAM 226.5“Aataairuk o William Miller o ilairukok pooki te nkata e siligi, ajo eidipa esiaai enye pee nkop, naa kelotu Olaitoriani te nkiti kata oleng; naa tenkata e nkisudai e Ewueji sinyati o Olomoni li okuni aatodolu enkoshoke enye, eitu aairuk aajo eidipa enkordunoto, kake ake te lelo ootanya ewang’an.”
GSAM 227.1Aatoki, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Enkitok R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Enkitok Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Enkitok L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Enkitok Mary S. Chase, Battle Creek, Michigan; S. M. Howland, Battle Creek, Michigan; Enkitok F. H. Lunt, Battle Creek, Michigan; Enkitok Melora A. Ashley, Battle Creek, Michigan; Enkitok Caroline A. Dodge, Battle Creek, Michigan; Enkitok Sarah B. Whipple, Battle Creek, Michigan; Enkitok Uriah Smith, Battle Creek, Michigan; Enkitok Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Enkitok R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Enkitok Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”
GSAM 227Enduaata naitoki te nkiguan eito eton
GSAM 227.2Eishunye oltung’ani pee eibelekeny Enduaata e Enkitok White, Topsham, Maine, March 24, 1849, ajo aatodolu enkiguan eito eton—nemeeta enkordunoto pee ilaing’okok. Enduaata naa aatoduaa te nkata naiteruaki “inkiduarat e Rochester” (enkirukoto e nkirorokinore iloo tuata). Enkitok White aatoduaa inkiduarat o inking’asia oo nkoshoke eito, aatobikaki o aaisujunye. Naa eitu era kuna nkibelekenyat naaitai iltung’ana te ng’oki aayau esipata (eitu ejo ninye ajo metii kata naakunye inkibelekenyat naijo nena, kake eimakita nena naitoduaaki ninye naaishori engolon oo ltung’ana), kake naaitai te torrono aayau entorroni natulusoo, pee iltung’ana le aajo inkishui enye aatobikaki enkishomo e enkop, eikaki enkishui torrono. Iltung’ana baa aatoduaa ajo aatibelekeny, naa eidim aaitapong’oo iltung’ana le Enkai, naa te nkishui enye aataata enkop e torrono.
GSAM 227.3Aatoki: “Olmalaika laairiamarita aajoki pee aing’oru enkinyalata o ltau tenkaraki ilaing’okok, anaa apa enatiu. Aaidol, kake eitu adol ina kinyalata; amu eidipa erishata e njeunoto enye.”20
GSAM 228.1Aatoki iltung’ana ajo Enduaata naa aatodolu nemeeta enkordunoto pee ilaing’okok. Naa niki ajo, kaji eton ena, pee Enkitok White aatashunye enkiguan naa too nkata Joseph Turner aatoduaa te 1845, naa aaisunye oleng pee ilaing’okok aibelekeny netum enjeunoto?
GSAM 228.2Te Supplement to Experience and Views, aatobikaki te 1854, Enkitok White ajo, “Eton ake kelotu enkata naadoluni aitobiraki nena ‘nkibelekenyat e lejaroto’ naaimaki. Enduaata naa aatobikaki te dukuya pee le aatayiolo naa aatadipaki esipata e Olomoni. Eishooki ninche enkilejare nagol oleng. Ena iltung’ana eitu eeta enkinyalata o ltau tenkaraki ilaing’okok te nkata e dukuya.”21
GSAM 228.3Ilashu ejo aayiolo oleng ena Enkitok White aatoduaa te Enduaata, aata eitu Enkitok White aayiolo. Niki adol ena te nkiguan enye, ajo aatoduaa enkishui e ilaing’okok, eitu aatoduaa iltung’ana le aaisujunye. Neing’or taa ninye ilaing’okok aing’oru “enkinyalata o ltau tenkaraki ilaing’okok, kake eitu edol.” Kaji eeta oltung’ani le aatoduaa enkinyalata o ltau tenkaraki ilaing’okok te aidol iltung’ana? Naa niki ajo, kaji te iltung’ana le aaisunye te enkiguan e nchakenisho, aaitoki enkishoomo o mesmerism pee aatareiki iltung’ana, aajo naa siaai e Enkiyang’et e Enkai? Ilashu enaa eeta ajo iltung’ana enaa aata sinyati, naa aatareiki iltung’ana te nkisudai?
GSAM 228.4Eidolita oltung’ani o nkishui sidai ajo iltung’ana le aatoki te nena naa le aajo aeta enkinyalata o ltau tenkaraki ilaing’okok, naa aatadipaki esipata o enkiguan, aaisunye enkoitoi naitaa oltung’ani metiu anaa oirure, pee eitore indamunot enyena (mesmerism), pee aatareiki. Eitu eeta enkinyalata esipata o ltau tenkaraki ilaing’okok, amu ninche maate etii abori enkiguana e nkiminata; “eidipa erishata e njeunoto enye [enye maate].”
GSAM 229.1Te Enduaata e Enkitok White e March 24, 1849, iltung’ana baa aatoduaa enkiguan ajo nemeeta enkordunoto pee ilaing’okok. Naa niki aatodolu ajo te 1845, Paris, Maine, Enkitok White aatoki eeta enkordunoto pee pooki le eitu aatadipaki esipata te nkibungunoto o enkishui. Te Enduaata e 1846, Paris, Maine, aatodolu ajo eeta “ltung’ana te nkanisani le eitu aatadipaki esipata.” Neishori enkisikong’ata lelo tung’ana ooata kulie damunot, ajo ilmalayika e Enkai eton aaisunye pee enaa; naa te nkata aaisunye, le aatoki eisho enaa aatadipaki.
GSAM 229.2Ake te April, 1848, Olpayian White o enkitok oo aaisunye Rocky Hill, Conn., pee aibelekeny ilaing’okok. Ena pooki etodolu ajo Enduaata e March 24, 1849, eton te nkiguan e Enduaata e Paris, Maine, te 1846, o te nkoitoi e nkishui e baarik e Enkai te April, 1848.
GSAM 229Olaiyokoni oisujunye eito aatadipaki
GSAM 229.3Enduaata naa aatobikaki dukuya Connecticut te 1849. Olairritani nabo aaisunye oleng pee aatareiki iltung’ana, aajo eeta enkishorunoto e nkiroro too nkutuk. Aaisunye pee aatareiki iltung’ana oo Oloibung Sabato Rocky Hill. Nabo naji ninye “enkitok sinyati nanyorri o Laitoriani.” Te nkata enye Enkitok White aatoduaa Enduaata, aatodolu elejare natii siaai enye, naa “enkitok sinyati nanyorri” enye aaisunye te nkoitoi eitu eton te enkitanapat e Enkai e naapishana. Enkitok naa aatashunye enkiguan, naa olairritani aatoki oleng pee aataata “enkitok sinyati naata osina o Laitoriani.” Te nkewarie e naipito, enkitok naa aatoduaa enkiguana e cholera morbus, aatayiolo ajo aing. Aatatum Enkitok White, aatoki ajo aatodoluaki esipata; aatashunye ajo aatoki siaai enaa. Ena, olaiyokoni naa aatadipaki te nkoshoke, naa siaai enye aatayiolo, aatadipaki eumata te nkata naa.
GSAM 230Olaiyokoni oisujunye eito Oswego, N.Y.
GSAM 230.1Pee aitobiraki enkiguan e enchakenisho e na, naa pee aatodolu ajo Olpayian White o enkitok oo eton aaisunye 1849–50 pee aibelekeny ilaing’okok, niki aatoki enaa, aatokiaki ai Elias Goodwin o ilkulie oo iltung’ana oo enkiterinoto e kanisa Oswego, New York:—
GSAM 230.2Te nkata naa (1849) eeta te oltau naa olpayian le naisho Hiram Patch. Aatabikaki pee enkaroni, naa enkitok naa aatabikaki pee enkaroni. Aata eitu aibelekeny, naa aaisunye eumata e Olpayian White o enkitok oo, naa aatoduaa pee aibelekeny pee ilairukok. Te nkata ena, enkipiunoto e nkirukoto aatoduaa te nkanisa nabo Oswego, eitu te siaai e ilairritani, naa te oltung’ani kitok o nkop, olarriponi loo ilpesai loo nkop. Olpayian naa aatoduaa aaisunye oleng, aajo eeta ololo kitok lo ltau tenkaraki ilaing’okok. Aaisujunye inkaina pee aaisidai iltung’ana le eitu aibelekeny, aatoduaa enkishui e nkop enye.
GSAM 230.3Olpayian Patch o enkitok le aatabikaki pee enkaroni aaisunye eumata enaa, naa aatashuku kulo aatoki. Aata te nkata Enkitok White aatoduaa Enduaata, naa aatoduaaki Hosea 5:6–7, ajo: “Epuo ninche tenebo intare enye o inkishu enye aing’oru Olaitoriani; kake medol ninye, amu etapaashare ninche. Eitaasa ninche te nkeleekisho Olaitoriani; amu etoiwuo inkera oo naataluno: ore taata naa kenya ninche olapa tenebo imasaa enye.” Aatodoluaki ajo le aaisunye te nkipiunoto e nkirukoto enaa eitu eton sidai te nkata e Enkai, naa eitu eeta ololo lo ltau tenkaraki ilaing’okok.
GSAM 231Enaibon ajo kelaikino ilo siaai
GSAM 231.1Te nena Enkitok White aatoki Olpayian Patch: “Aatokiaki pee ajoki, te enkiguan ena, ketabayari ilo rorei oigero enaa enatii, eme te nkitanyanyukoto. Eanyun olapa nabo, niyiolou iyie makewan olkuak loo ltung’ana looasita ena kipiunoto e nkirukoto, le aajo eeta ololo kitok lo ltau tenkaraki ilaing’okok.” Olpayian Patch aatoki, “Aanyun.”
GSAM 231.2Eitu eanyun inkolong 14 too nkata e Enduaata, olarriponi loo ilpesai le aajo eeta enkinyalata o ltau tenkaraki ilaing’okok, nepurduk enkoitoi o sarge tiatua enkoshoke enye tenkaraki ina mion nalikoo, neyieu nerikini enkitanda tenkaraki osarge kumok otoputuko. Neishori esiaai e ofisi o larriponi loo ilpesai olaiguanani kitok loo larripok loo nkop. Olaiguanani kitok loo larripok o olarriponi obo aatoduaa enkikena oo ilpesai naatii embuku o larriponi loo ilpesai, neiken ilpesai pee eng’amu ilo siaai, naa aatoduaa, nemeeta $1,000.
GSAM 231.3Te olaiguanani kitok loo larripok o olarriponi, eitu ejo eidimayu pee eipurro ilo tung’ani oilatia oleng enkirukoto ilpesai. Aajo aatobikaki enkiguana, au aatabikaki te enkaji naarripieki ilpesai eitu eibung. Naa aatoki ainyor ororei enye, naa te nkoitoi e nkata; tenkaraki te eeta ilpesai, aatoduaa enkoitoi pee aiyieu aken. Ena aatabikaki ajo nabo etii dukuya, eton te enkaji kutiti pee aidol enkutuk e nyuma, naa olaiguanani kitok loo larripok aatoduaa enkutuk e dukuya. Te olaiguanani kitok loo larripok eibuk enkaji, neitoki adol enkila e nkitok nalo aing’uaa enkutuk e nyuma. Olarriponi otii enkaji kutiti neitoki adol enkitok nalo asioki enetii enturoto naiturruri, nepur enkurummoto tiatua enturoto, nepik toki atua ine, neimudie enturoto, neitoki ashuko enkaji.
GSAM 232.1Olaiguanani kitok loo larripok aatoduaa olarriponi loo ilpesai te enkaji, aatainosho pee enkishui enye, aatoki te nkiguana e ofisi, aatoki ajo oidim aatobik enkiguan. Olarriponi loo ilpesai aatashuku oleng, aatoliki Enkai, aatoki eitu aayiolo ilpesai. Te nkata enkitok eibuk, aatoki ajo kaji ena, pee olpayian etashuku? Olarriponi loo ilpesai aatoki, “Aajo niki aatabikaki ilpesai enye.” Enkitok naa aatoliki Enkai ajo eitu aata ilpesai, naa eitu aayiolo. Te nkata e naipito, olarriponi otaisudorote, otasiokie enetii enturoto naiturruri pee ejing enkitok enkaji, neijing’aki, aatoki, “Enkitok, kaji ena? Akitoduaa iyie iring aing’uaa enkaji nipik ena tiatua enturoto naiturruri; naa ena, olbene loo ilpesai ootiminie, oigero $1,000.”
GSAM 232.2Te nkoitoi e aatoduaa, enkipiunoto e nkirukoto naa aatadipaki. Olpayian Patch o enkitok le aatabikaki pee enkaroni, te ayiolo enkoshoke e oltung’ani le aatoduaa enkipiunoto e nkirukoto, aatoki te nkaina pee esipata, neitushulaki Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo, nebik aa ilairukok supati loo ina kanisa o metabaiki enkolong e nkeeya enye.
GSAM 232.3Enduaata naa aatoduaa pee ltung’ana le eitu aibelekeny, neitayu enkibelekenyata oo ilaing’okok; naa eiyieu aaimaki lelo tung’ana ooara maate ilaing’okok ooitanyaitie Olaitoriani tenkaraki enkitalala enye. Ninche “Eitaasa ninche te nkeleekisho Olaitoriani;” aajo eeta enkinyalata o ltau tenkaraki ilaing’okok, naa aatobikaki “inkera oo naataluno.”
GSAM 232Olaiyokoni oisujunye te Camden, N.Y.
GSAM 232.4Tii nkulie oltau le Olpayian o Enkitok White aatabaiki te rishata e nkijape nairobi e 1849–50, Camden, N.Y., nkayio 40 too Oswego; eton emanya ninche Oswego te nkata naa. Pee eumata naa, Enkitok White ajo:
GSAM 232.4“Eitu aaisial, aatoduaaki iltung’ana kutiti le aajo eeta esipata te na, naa tiatua ninche aatoduaa enkitok nabo najo eeta eseremare Enkai sapuk, kake era enaalikoo esinyatisho, neitapong’oo iltung’ana le Enkai.”22
GSAM 233.1Te January, 1884, te aaisunye te nkop e New York, aayiolo enaa te ororei o Olpayian Preston, le aatoni Camden te nkata e eumata, le Olpayian White o enkitok oo aatoni nkaji enye:—
GSAM 233.2“Enkitok naa aatotoki enkiguan e sinyati, aajo eeta enkishui nalulung’a naidim oltung’ani atum, paa ore teneebaya ine neaku etii shumata inkitanapat pooki e Enkai. Aatoki ajo eidip atum ina kishui nalulung’a. Te nkiguan e nkisinyati naa aatashukaki inkishui e iltung’ana Camden. Enkitok White aatoduaaki ajo, te nkata e sinyati eito, erok oltau lenye tenkaraki ing’ok; naa eitorrono enkishui enye.”
GSAM 233.3“Te nena, Enkitok White aatoduaa Enduaata ake, te nkata e enkitok naa aatoduaa ololo lo ltau tenkaraki ilaing’okok; naa Enkitok White aatoki ajo naa eitu enkinyalata esipata o ltau, tenkaraki nkoitoi e nkishui enye eitu eton sidai te nkata e Enkai. Olpayian Preston ajo, ‘Ena, Enduaata e Camden naa aatobikaki te dukuya pee enkitok naa, naa eitu pee ilaing’okok, niki aatayiolo te nkata enaa.’”
GSAM 233.4Te Enkitok White aatoki Enduaata enye, enkitok naa aatishun, aatoki, “Enkai eayiolo enkishui ai; tenindim iyie atoduaa, nidol ajo eishiak.” Naa eumata aatadipaki. Eitu eanyun, enkitok naa etamuoyia oleng, nejo kegira aye. Nejo, “Ayieu nadol Enkanashe White; aata imbaa nayieu naibalie te dukuya ninye. Aadoki ajo naa enkitok sidai, naa eishiak. Eitu ena; ara enkitok torrono. Olpayian le atoni tenebo ai eitu olpayian ai. Aashunye olpayian sidai England o enkerai nabo, aatishunye tenebo o le. Eitu aatabikaki pee enkaroni. Aaata ajo ara olaitobironi le biyotisho, naatamirita ilchani, naanya olmumai te nkiguana ajo aitalaka $1 te chupa nabo, kake seneti 12 ake aitalaka te chupa nabo. Naanya sii olmumai te nkiguana ajo eng’oroito kiteng natamiraki oltung’ani aisinani $30, kake $20 ake kititalakayie.”23
GSAM 234.1Ororei o Enkitok White pee iltung’ana ooisujunye, “enkinyalata o ltau tenkaraki ilaing’okok,” eton pee enaa, naa eitu pee ilaing’okok. Te aanyun enaa pooki, ajo enkiguan e “nemeeta enkordunoto” pee ilaing’okok aatadipaki te dukuya te nkata e 1845; naa Enkitok White aaisunye oleng pee aibelekeny ilaing’okok too nkata enaa, kaji oidim aairuk ajo te 1851, te nkata Experience and Views, aatoki ajo “nemeeta enjeunoto pee ilaing’okok”?
GSAM 234Oltung’ani o nemeeta enkordunoto
GSAM 234.2Eton te 1848 eeta oltung’ani baa naa ajo nemeeta enkordunoto pee ilaing’okok. Naa eitu aata Ilairukok le nkolong e naapishana. Nabo naa Sweet, aatoni Rochester, New York. Te nkata naatabayie aibalunye enkirukoto ai te dukuya iltung’ana, naabatisae tiatua Ilairukok oo nkolong e dukuya, aaisunye eumata te lng’obor Canandaigua, N.Y., aatoduaa te siaai e Olpayian J. C. Bywater o Geo. W. Burnham. Sweet aatoni naa, aatoki ajo enkisudai ai eitu eeta esipata, tenkaraki aajo “te nkata ena eitu oidim olaing’okoni aibelekeny.”
Notes
- Matayo 25:10. ↩
- Luka 12:35, 36. ↩
- Inkitiak e dukuya, nkaput 55. ↩
- Embolunoto 11:19. ↩
- Embolunoto 3:3. ↩
- Embolunoto 3:11. ↩
- Embolunoto 3:7, 8. ↩
- 1 Korintian 16:9. ↩
- 2 Korintian 2:12, 13. ↩
- Kolosian 4:2, 3. ↩
- Advent Herald, 11-12-1844. ↩
- Circleville, Ohio, Religious Telescope, 1844. ↩
- Enkitok Ellen G. White, te Advent Review, 20-11-1883. ↩
- Enkitab e Olpayian Himes te siaai enye te Maine, Morning Watch, New York City, 6-6-1845. ↩
- The Spirit of Prophecy, vol. 4, nkaput 268, 271. ↩
- Ororei e J. N. Andrews, 9 1874. ↩
- Ororei e Enkitok Truesdail, 17-8-1875. ↩
- Ororei e Enkitok Truesdail, 27-1-1891. ↩
- Ororei e Ira Abbey, 3 1885, neitayu te Review and Herald, 7-4-1885. ↩
- Early Writings, p. 45. ↩
- Idol enkiguan te Early Writings, p. 45. ↩
- Inkishomo e nkishui e Ellen G. White, p. 129. ↩
- Ororei o Olpayian Preston pee eumata Camden etodolu ororei te Inkishomo e nkishui e Ellen G. White, pp. 129–130, naa eton eeta enaa eitu eandikaaki na. ↩