Embolunoto 22 — Enkipankata
GSAM 343.1“Aatung'uayie nanu iyie te Krete tenkaraki ena, pee intobir nena baa naang'or, nintasheiki ilpayiani too nkang'itie pooki, anaa enaitanapa nanu iyie.”1
GSAM 343.2Ore te lototo dukuya o Olkilikuai lo lmalaika li okuni, eitabaye ilarin tomon oare (aa 1846 o metabau 1858) eton eitu eter iltung'ana lang aayiolou ajo keyieu enchula naipankaki alang enkirukoto esipata o enyorrata e Kristo ake. Ata hoo etorikie Olaitoriani iltung'ana lenyena enaipirta ena bae aimu Enkishooroto e naibon, netiu anaa keyieu neimaa inyamalaritin pee eyiolou aitobiraki tipat enkipankata oo nkiguanat, oo nkanisani o enchulatai naairrita intokitin e siaai tena kop.
GSAM 343Enkijing'ata e nkipankata
GSAM 343.3Ore te nkigeroto natii abori enkardasi e 12 e Enkiongaroto e mbaa naimae o induaat, natapukaki te 1854, nejo Olpayian James White ena:—
GSAM 343.4“Ore pee eitabaye ina kata te 1844, netii enchankar sapuk, neany iltung'ana kumok enkipankata pooki, ejo kegilunore elakunoto nalulung'a oo lomon supati! Eijing'aitie Enkitok White inkoitoi pooki e nkirukoto nemeeta eng'eno, nelimu apa tene ajo keishiakino netii enkipankata pee eibok enchankar nererioo. Kutiti ake taata ooidim aayiolou ina kitashoto nayieui apa pee eitayu ina bae naitasheikinote ninye, atijing'a ina mborronoto pooki e nkirriata natagol apa.”
GSAM 344.1Ore naboisho natii atua Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo, naa enkikoo enye o enkiteng'enare enye naaishoo tenkata naishiakino naitubulua oleng neirrita sii.
GSAM 344Enatejo George Storrs enaipirta enkipankata
GSAM 344.2Ore kuna baa naaing'uaa George Storrs, naigeroki te 1844, naa keitodolu enaiteng'eni lelo ootung'uayie nkulie kanisani tenkaraki elikioroto e lotunoto e Kristo, enaipirta enkipankata:—
GSAM 344.3“Entodol ate pee mining'oru enkoitoi nimpankayaya enkai kanisa. Meatae kanisa naipankaki te ndamunoto oltung'ani nemetaa Babilon ina kata ake naipankaki. Olaitoriani oipankayie kanisa enye te nkirrat naagol e nyorrata. Meidimayu neitobiri naagol alang nena; ore pee meidim ina nyorrata aibung tenebo lelo oojo kesuj Kristo, nemetii sii ninche lelo tung'ana lenyena, neorioki osesen lenye anaa enatiu ake.”2
GSAM 344Enkipankata too nkolong'i oo lkipaareta
GSAM 344.4Ore Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo, anaa enikitejo, eitu eeta enkipankata naitasheikaki e nkoitoi ake pooki too larin kumok, neitu sii eeta Enkipankata e kanisa. Ore oltung'ani ake pooki oata enkitieunoto pee eng'amu esipata nesuj, ata hoo eigolong'oki lelo tung'ana le boo oojing'aa, neikenakini aajo osupat, neishiakino enyorrata o enchula oo lairukok le Kristo. Neitoki abau enkata too nkolong'i oo lkipaareta nayieu “aitobir imbaa naang'or.”3 Ore teneboo olari le 65 te siadi einoto e Kristo, neishori Tito enkitoria pee “eitasheiki ilpayiani too nkang'itie pooki” netii ilairukok, neng'amu Timoteo enkiteng'enare naipirta ina bae naalusoo oleng.4
GSAM 344Enatejo Olpayian White enaipirta enkipankata
GSAM 344.5Ore kuna baa e Olpayian James White naaipirta enkipankata o enkirriata, netapukaki te Enjurrunoto o Olalikoroni e 4 o lolapa le dukuya, 1881:—
GSAM 345.1“Eitobiraki enkipankata pee eata esiaai naboisho, neirrita iltung'ana pee melej ilalejak ninche. Eitu eipankai anaa elishie naisimakinyieki iltung'ana pee ening'isho, kake pee eirrit iltung'ana le Enkai. Meisimaki Kristo iltung'ana lenyena; keipot ninche. ‘Kening inkerr ai oltoilo lai, nayiolo ninche, nesuj nanu.’ Ore Olukunya lang oishu, nerikoo, neipot iltung'ana lenyena pee esuj ninye.
GSAM 345.2“Meidim inkiteng'enat e nkirukoto naaitobir iltung'ana aayau naboisho. Meidim engolon e kanisa aisimaki kanisa metaa osesen obo. Eitu eipanka Kristo pee eitobir indamunot oo ltung'ana indamunot oo lkulikae pee eitashaki ninche keper. ‘Kristo Olukunya le pooki tung'ani.’ Esiaai enye pee erikoo, neitobir, neiteiki enkitanyaanyukoto enye lelo ooijung'u enkitoo nemeiting. Ata hoo eeta enkipankata tipat oleng pee eirrit kanisa, neitayu naboisho tiatua esiaai, meishiakino nenap enkirriata aing'uaa inkaik oo Laiteng'enani.
GSAM 345Naboisho tempolos e nkoitoi are naalana
GSAM 345.3“Ore tempolos e nkoitoi are naalana, aa engolon naisimakinyie kanisa iltung'ana o elakunoto oltung'ani makewan neme sinyati, nikitum osiri sapuk le naboisho o esiaai sidai tiatua enkisiaayiare o kanisa e Enkai. Eipotoki endamunoto ang ena bae te nkomono naata tipat oleng naing'uaa olkipaaret kitok Petero, eirorie ilpayiani le nkatitin enyena: ‘Aikok nanu ilpayiani ootii atua intae; amu nanu sii olpayian, naa olchakenoni loo sina le Kristo, nang'ar sii ina kitoo nayieu neibalunyeki: entorr inkerr e Enkai naatii atua intae, niramat ninche, mme tenkaraki enkisimakino, kake te yieunoto inyi; mme tenkaraki dupoto torrono, kake too ltauja ooterretena; mme anaa ilaitoriak ooitamaa eijung'ore e Enkai, kake entaa enkitanyaanyukoto te nkerra. Ore pee epuku Olchekut Kitok, ning'amu enkishili e nkitoo nemeimin. Ore sii intae ilbarnot, entoning'o ilpayiani. Ee, entoning'o pooki olobo olikae, nintishishiri emborron, amu kejing'aa Enkai lelo ooilepie ate, neishoo lelo oobor empiris. Neaku, entodoyie ate abori enkaina nagol e Enkai, pee eilepie intae te nkata naishiakino.’5
GSAM 346Enkoitoi ewang' o enatiu enkipankata to Sotua Ng'ejuk
GSAM 346.1“Ore lelo ooitobira enkoitoi e nkipankata naitang'amutua Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo, eitonyua pee eitijing atua, anaa enaidimayu, ina nkoitoi ewang' e rorei o enkipankata naatii Osotua Ng'ejuk. Ore anaa enaponari enkiyang'et oo lomon supati naibalunyeki o enaleleku enkipankata, neponari sii dupoto e ina kipankata te siaai.
GSAM 346.2“Ore Enkiguana kitok e kanisa pooki naa keirrita esiaai pooki too nkulie matuat enyena pooki, tenebo inkiguanat oo nkanisani e nkop nabo. Ore Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo naa keirrita imatuat pooki e siaai tina kop, tenebo nkanisani naatii ina kop. Ore kanisa naa osesen oo lairukok le Kristo ooitumo tenebo te sotua ewang' pee eibung Inkitanapat e Enkai o Enkirukoto e Yesu.
GSAM 346Ilaitasheikak le kanisa naa ilaisiaayiani
GSAM 346.3“Ore ilaitasheikak le kanisa nabo naa ilaisiaayiani leina kanisa, mme ilaitoriak ooitamaa ninye te ngolon. ‘Ore ilo kitok alang intae pooki naa keaku olaisiaayiani linyi.’6 Kenare neaku kulo aitasheikak enkitanyaanyukoto oo ltung'ana le kanisa te ng'iriakinoto, te nkirritoto, te nkomono, te supatisho o te nkishorunoto, neitodolu te lelo ooisiaayia ina nyorrata sapuk naibalunyeki te nkishui o enkiteng'enare oo Laitoriani lang.”
GSAM 346Enchakenisho e dukuya naipirta enkipankata
GSAM 346.4Ore tiatua Enkiongaroto e mbaa naimae o induaat, natapukaki te 1854, neishori enkiteng'enare naje naipirta enkipankata oo lomon supati. Ore te nkardasi e 15 nikisom kuna baa:—
GSAM 346.5“Kenare neisig kanisa ororei le Enkai, neitasheiki enkipankata oo lomon supati, ina kipankata leitu edamuni nepalaki. Keyieu oleng ina pee eaku kanisa nabo tiatua enkirukoto.”
GSAM 347Keyieu enkipankata tenikinyikua enkiting'oto
GSAM 347.1Ore tiatua Enchakenisho naishooki te 23 o lolapa le tomon oare, 1860, nikisom:
GSAM 347.1“Ore tenikinyikua enkiting'oto e nkata, nedou Shetani te ngolon sapuk, eyiolo ajo enkitinii enkata enye. Ore eisulaki, naa keasishore engolon enye te Lelo ootelekutua. Kerr ninche, neng'oru enkoitoi pee eor ninche neisarr, pee eshal nemiraki. Kenare neas iltung'ana le Enkai imbaa te ng'eno, neaku nabo too siaaitin lenye. Kenare neeta endamunoto nabo o enkiguana nabo; ore tene neaku mme pesho esiaai enye naisaraki, kake neeta engolon sapuk pee eitubul esiaai e Esipata e taata. Kenare neibungi enkipankata, neata naboisho tiatua eramatata enye, amu te neitu neas neijia netum Shetani enkoitoi namir ninche.”7
GSAM 347Kenare nesuji enkipankata oo lmalaika
GSAM 347.2Ore tiatua Enchakenisho e 14, natapukaki te 1868, nikisom: “Ore tenikisuj aitobiraki naboisho o enkipankata oo lororani loo lmalaika, neaku esiaai oo laisiaayiani le keper te retoto ang kejing aitobiraki oleng. Ore tinikidua ajo meeta tipat pee kias esiaai te naboisho, nikias imbaa te nchankar, eton mikining'isho nimikiata enkipankata, nemedim ilmalaika, laa keipankaki oleng nepuo too nkoitoi naipankaki aamit, aas esiaai sidai tenkaraki iyiook. Neibelekeny aapuo eeta osina, amu meishooki enkitoria pee emayian enchankar, enaisarr imbaa o emborronoto e nkipankata.
GSAM 347Eton Enkai e nkipankata Enkai
GSAM 347.3“Amaa, eitibelekenya Enkai pee mme sii Enkai e nkipankata? A-a; eton ninye ilo ake te nkata e taata anaa apa tene. Kejo Paulo, ‘Mme Enkai enkerunoto e nchankar, kake ene seriani.’ Ore ina nyamali naata apa pee esuj imbaa enkoitoi naishiakino naa eton eata taata. Neyieu nikinteng'en enkipankata o enaitobiraki imbaa teina kipankata nalulung'a naitobira apa too nkolong'i e Musa pee eretu inkera e Israel.”8
GSAM 348Enkomono e Kristo naipirta enkipankata
GSAM 348.1Ore tiatua Enchakenisho naigeroki te 1882, nikidol ina damunoto ake elimi too kulo rorei,
GSAM 348.1“Ore embae kitok e nkomono nabayie oo Laitajeunoni lang, naomonoko ilooiteng'eni lenyena eton eitu eari te msalaba, naa pee eata naboisho o enyorrata tiatua ninche.... ‘Mme kulo ake aomonoki, kake aomonoki sii lelo laairuk nanu te rorei lenye; pee eaku ninche pooki nabo; anaa enitii iyie, Papa, atua nanu, natii nanu atua iyie, pee eaku sii ninche nabo atua iyiook; pee eiruk enkop ajo iyie laairriwua nanu.’”9
GSAM 348Olng'osua le ltung'ani oisilig makewan ake
GSAM 348.2Ore te 1885 neishori ena Enchakenisho:
GSAM 348.2“Ketii embae nabo nayieu neirriti, naa elakunoto e pooki tung'ani oas imbaa makewan ake. Ore anaa ilarripok tiatua olorora le Kristo, kenare neata naboisho too nkulie matuat e siaai.”10
GSAM 348Keshipa Shetani pee eurr enkipankata
GSAM 348.3Ore tiatua Enchakenisho naje natapukaki te 1895 nikisom,
GSAM 348.3“O, aa keipukoki Shetani ng'ida pee ejing atua kulo tung'ana, neurr enkipankata e siaai te nkata nayieu enkipankata naitobiraki oleng! Ina kipankata naa keaku engolon kitok oleng naibok inkitunot e lejare, nererioo imbaa nalimu iltung'ana nemeitasheikaki te rorei le Enkai. Nikiyieu nikimbung inkoitoi naduparakinore, pee meurr ina kipankata e nkirriata o enaitobiraki imbaa.”
GSAM 348Enkitoduaata naitayu ilalikorok
GSAM 348.4Ore nabo too mbaa e dukuya nayieui nedamuni pee eitasheiki enkipankata tiatua iltung'ana lang, anaa enajo nena baa e nchakenisho nikidipa aaimaki, naa enkoitoi naitayuni lelo ooliki Olkilikuai. Ore aiteru 1850 o metabau 1861, naa ina kipankata natang'amutua pee eishori ilalikorok ooitodua enkishooroto enye, neibala ajo etang'amutua Olaitoriani ninche, netii nabo tenebo esiaai pooki, enkardasi naitayu ninche pee eng'amu iltung'ana loo Laitoriani te nchula pooki wueji. Elimu ina kardasi ake ajo etang'amutua ninche tiatua esiaai e likioroto oo lomon supati. Netipiki inkolong'i kuna kardasini, neiger ilalikorok oare kituak inkarna enye, aa lelo ooyiolo iltung'ana lang aajo ilarikok le siaai.
GSAM 349Eretoto e siaai oo lalikorok
GSAM 349.1Ore te nkata e nkijape e 1858-59 neishori enkiteng'enare najo keata Biblia enkoitoi nalulung'a nairetunyieki esiaai oo lalikorok. Nejo teneisom iltung'ana lang ina bae te nkoitoi oo Lkigerot Sinyat, netum ina kipankata. Tenkaraki ina, neitobiri enkisoma e Biblia te Battle Creek, nerik Olpayian J. N. Andrews ninye. Ore eidipaki aaisom Ilkigerot Sinyat te nsipu o enkomono, neigeri enkigeroto netapukaki te Enjurrunoto o Olalikoroni e 3 o lolapa li are, 1859, nalimu enkipankata naibung enkiteng'enare e nkishorunoto e Ematua e tomon. Neishori enkilimunoto e ina bae eumata sapuk oo ltung'ana lang, ootumotua te ntumo e pooki te Battle Creek, Michigan, 6 o lolapa le ile, 1859, neng'amu ninche pooki te ng'amunoto e ntumo pooki.
GSAM 349Eng'amunoto e nkipankata naitasheikaki
GSAM 349.2Ore tiatua Enchakenisho e 6, 1861, nejo Olaitoriani ena, aimu Enkitok White, enaipirta ina kipankata natang'amutua Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo:
GSAM 349.2“Mipurro Enkai te nkigiroto e matuat inyi e tomon o inkishoorot inyi pee mebaiki ninye. Esiaai sinyati le dukuya pee inchoo Enkai ematua naishiakino. Mincho oltung'ani ake pooki eya intae te yieunot enyena pee ipurro Enkai. Mincho inkera inyi epurro inkishoorot inyi te wueji e lasar loo Enkai pee etum dupoto enye ate.
GSAM 349Enkipankata e matua e tomon naitubulu empukunoto
GSAM 349.3“Atodua ajo keitubulu ena kipankata e matua e tomon empukunoto, neitodolu enatiu oltau te sipata. Tenaa etayioloiki iltung'ana ena bae te tipat enye nasipa, nepalakini ninche pee egelu makewan, kedol eng'eno o enkipankata sidai tiatua enkipankata e matua e tomon.”
GSAM 349.4Tena koitoi eitashayieki enkipankata oo ropiyiani tiatua Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo, pee eretu esiaai oo lairritak, naa ina easishore taata iltung'ana lang te nkop pooki.
GSAM 350.1Te mbuku e Enjurrunoto o Olalikoroni e nkolong 21 o lolapa li 7, 1859, tenkaraki enkiteng'enare natishoroki apa aimu Imbaa e nchakenisho te kanisa, eitadouaaki te dukuya pee eata pooki nkop entumo e pooki olari, pee eipankini esiaai aitobiraki; pee etum aibooyo enchankar apa naatae oleng te nkoitoi oo siaaitin oo lairritak, neasini esiaai ang te nkoitoi naririkinore o te nkipankata. Ore ena kipankata nadouaaki naa enadolita dukuya enkiterunoto oo nkiguanat oo nkanisani e nkop nabo.
GSAM 350Enkiatare oo ntokitin e kanisa
GSAM 350.2Ore pee elo Olkilikuai dukuya neponari iltung'ana, neponari sii intokitin, neaku eitamoo iltung'ana enkoitoi neibung'ie intokitin e kanisa te nkitanapat e nkop. Te ndung'eta naigero Olpayian White, natii Enjurrunoto o Olalikoroni e nkolong 23 o lolapa li 2, 1860, nikisom kuna baa:—
GSAM 350.3“Kake kiata osiligi ajo metaa elakuwa ena kata pee etum kulo tung'ana enatiu naishiakino pee eidim aaitum enkipankata e nkitalakinoto tinaamutuni intokitin e kanisa, neibung inkajijik enye e ntumoto te nkoitoi naishiakino, paa lelo ooiger ilkigerot loo ntokitin lepal te siadi enkeeya enye, neiyieu aataas ina, neidim aisho ematua e nena tokitin esiaai e nkitapukunoto oo mbukui. Kikilikuan ilalikiorok lang o ilalashera larikok pee ejur ena bae. Tenaa ketii ilo oany nena baa nikitejo, te risioroto meiger enkipankata nikindim aataasishore iyiook anaa iltung'ana obo?”
GSAM 350Etang'amua enkipankata nasuj inkitanapat e nkop
GSAM 350.4Te nkata olodalu to lari ele, ketii ilomon le sotua ooipirta ena bae te mbuku e Enjurrunoto o Olalikoroni. Te ntumo sapuk oo looitasheikino iltung'ana lang oing'uaa Michigan o inkulie kuapi, nataasi te Battle Creek aiteru enkolong 28 o lolapa li 9 o metaba enkolong 1 o lolapa li 10, eijuraki ena bae te sipata, neimakini telulung'ata o te nkilakunoto enkipankata nasuj inkitanapat e nkop pee eibungi enkaji e siaai o inkulie tokitin e kanisa—inkajijik e ntumoto o inkulie. Ketii ilomon lelo pooki te Enjurrunoto o Olalikoroni, embuku e 16, inampai 21, 22 o 23, naatapukunye inkolong'i 9, 16 o 23 o lolapa li 10, 1860.
GSAM 351.1Ore te siadi enkiguana eilo tumo, neiruk pooki te nkigelunoto pee eiteruni enchula e nkitapukunoto oo mbukui te nkitanapat e nkop; pee eiteruni ina chula te nkata nabo naidimayu, negelu entumo e nkiguana olgilata loo ltung'ana 5.
GSAM 351Enkarna e nchula e kanisa
GSAM 351.2Eijuraki sii tena nkiguana embae e nkarnana neipoti iltung'ana lang. Eitoki sii ina aayau indamunot naapasha, eeta embata eyieunoto e nkarnana nabo, neiyieu ilkulikae enkarnana naipasha. Pee etadouaaki enkarnana e “Kanisa e Enkai”, neanyaki amu meitodolu imbaa naaor iyiook too lkulikae te nkirukoto ang. Kake ore enkarnana e “Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo” naa mme enkirukoto ang te lotunoto e Kristo nataana ake eitodolu, kake keitodolu sii ajo kibung iyiook Sabato e nkolong e naapishana. Eiruk entumo ina karna e siadi te naboisho sapuk, paa ore pee egeluni, oltung'ani obo ake oany, neitoki ninye te siadi enkata kiti aapal enanyoto enye.
GSAM 351Etang'amua enkarnana
GSAM 351.3Te Nchakenisho e nampa 6 nikisom:
GSAM 351.3“Meeta enkarnana nikindim aang'amu nenaishiakino, neme ina nairirikino ena nikibalunyie, neitodolu enkirukoto ang, neitodolu iyiook anaa iltung'ana ooipasha....
GSAM 351.4“Ore enkarnana e Olairukoni le nkolong e naapishana oaanyu elotunoto e are e Kristo naa keyau imbaa nasipa e nkirukoto ang dukuya, neitayiolo esipata endamunoto nagira aang'oru. Etii anaa embae naing'uaa emootian e Olaitoriani, neipok lelo lemeibung inkitanapat e Enkai, nerik ninche enkirridunoto te Enkai o enkirukoto te Olaitoriani lang Yesu Kristo.”
GSAM 351.4Eitabaya enchakenisho ena bae te ndamunot oo lairukok ntarasi.
GSAM 351Esiaai e nkishooroto nasipa
GSAM 351.5Me ina siai naishiakino oleng te nkitodolu oo nkishoorot e Nkiyang'et e Enkai? Etejo Paulo ajo eitishayioki ninche tiatua kanisa “pee eitobiri lelo sinyat, tenkaraki esiaai e ramatare, pee esheti osesen le Kristo; o metaba nikiabaiki iyiook pooki naboisho e nkirukoto,” o inkulie.11 Keishiakino oleng pee eidip ilairukok aing'oru ewang'an te nkomono o te nkitioto e kewan, neiroro Enkiyang'et ajo, “Ena enkoitoi; kesipa nena nitindung'a;” neitoki “aashet” kanisa alang ina, anaa tena bae, aaliki ninche tipat e naidung'aki te siaai o embata oo lng'anayio sidain oopuonu tenkaraki inkiguanat enye.
GSAM 352Enkipankata e kanisa
GSAM 352.1Te nkiroroto natishoo Olpayian White te dukuya Enkiguana kitok e kanisa pooki te Battle Creek, te lolapa li 4, 1861, naitapukunyiaki te Enjurrunoto o Olalikoroni te nkolong 11 o lolapa li 6, 1861, eitadoua ninye endamunoto e nkipankata oo nkanisani ang naitobira alang. Eipoti ilairritak 9, neata enkisoma e Bibilia pee eng'oru ewang'an te mbae ena, neitanap ninche enkiguana pee eitapuku te Enjurrunoto o Olalikoroni nena natutumo te njurrunoto enye. Ore pee eidip aaitodolu enchakenisho oo Lkigerot Sinyat te nkipankata e kanisa o too larikok le kanisa, neijur enkitasheikinoto naitanyaanyukie inkuaapi naapasha te Enkiguana kitok e kanisa pooki, o enkitasheikinoto naishiakino naitanyaanyukie inkanisani tiatua inkiguanat oo nkanisani e nkop nabo. Te sipata, ena apa enkitadoua e dukuya e ndamunoto e nkigelunoto oo looitasheikino te nkoitoi naishiakino, pee epuo intumot sapukin te ng'eliyata naitanyaanyukie, nidim aairuk tenebo.
GSAM 352Eipankaki Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo e Michigan
GSAM 352.2Te nkolong 6 o lolapa li 10, 1861, eipankaki Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo e Michigan te nkigelunoto o larikoni, olaigeroni, o olgilata loo larikok 3 ooasishore. Etadouaaki te nkigelunoto e nkiguana pee ejing inkanisani enkipankata, neiruk kuna baa anaa osotua le kanisa:—
GSAM 352.3“Iyiook kulo ooiger inkarna ang te abori, kitumo tenebo anaa kanisa, niking'amu enkarnana e Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo; nikitisha osotua pee kimbung Inkitanapat e Enkai o Enkirukoto e Yesu Kristo.”
GSAM 353Inkardasini naaitodolu enkirukoroto oo lairritak
GSAM 353.1Tena nkiguana eitera aatung'aki pee eishori inkardasini naaitodolu enkirukoroto ilairritak pooki le Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo tiatua ena kop, leitu etumoki enyamali; neibung ilairritak inkardasini naata olkigeroti oitodolu enkiteleikioo oo nkaik o inkardasini naaitodolu enkirukoroto, naaigeroki olarikoni o olaigeroni le nkiguana inkarna enye. Ore nena kardasini e nkirukoroto naa kenare neitoki aaitobiruni pooki olari.
GSAM 353.2Eitoki aairuk te nkigelunoto pee egeluni olgilata oiterreten olkilikuai oitudup iltung'ana lang enkoitoi e nkipankata oo nkanisani. Eitapukunyiaki ilo kilikuai te Enjurrunoto o Olalikoroni e nkolong 15 o lolapa li 10, 1861.
GSAM 353Inkardasini e nkirukoroto oo looitasheikino
GSAM 353.3Te lolapa li 9, 1862, eata Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo e Michigan entumo enye e dukuya te Monterey. Tene eitera aaitadoua endamunoto e nkang'amunoto oo nkanisani atua inkiguanat, anaa enikinko pee eng'amuni iltung'ana atua inkanisani te nkigelunoto. Amu eidipa inkanisani 17 tiatua ina kop aatipik enkipankata, neang'amuni ninche atua enkiguana te nkigelunoto; neang'amuni iltung'ana pooki loo nena kanisani ootii ine anaa ilooitasheikino.
GSAM 353Enkitalakino oo lairritak
GSAM 353.4Tena nkiguana sii eitang'amuni enkipankata e nkitalakinoto oo lairritak ropiyiani naigelaki te pooki wiki tenkaraki esiaai naataas. Ore ilairritak naa eitanapaki pee eibalunyie enkata nataasishore te siaai tiatua enkiguana, tenebo iropiyiani naatang'amutua o naataarutua; ore enkiguana nang'amu ilo kilikuai naa eitobir enkitalakino naishiakino.
GSAM 353Eitera ilooitasheikino aaitodolu inkardasini enye e nkirukoroto
GSAM 353.5Te nkolong 20 o lolapa li 5, 1863, eata Enkiguana kitok e kanisa pooki entumo te Battle Creek, Michigan. Ena apa entumo e dukuya eina chula natang'amua ilooitasheikino ooata inkardasini e nkirukoroto naing'uaa inkuaapi enye. Kake eton mme te ng'eliyata oo ltung'ana etipikaki enkitasheikinoto. Ore inkuaapi naaitasheikinoki tina kata naa Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York o Ohio.
GSAM 354Inkitanapat e nkipankata e Enkiguana kitok e kanisa pooki o oo nkiguanat oo nkanisani e nkop nabo
GSAM 354.1Te nkolong 21 o lolapa li 5, etang'amua Enkiguana kitok e kanisa pooki inkitanapat e nkipankata, neitoki teina kolong aaitadoua inkitanapat e nkipankata e nkop nabo too nkiguanat oo nkanisani e nkop nabo. Etang'amuni ninche te ntumo e Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo e Michigan. Eitishayo kuna kitanapat enkipimet e ng'eliyata oo ltung'ana pee egeluni ilooitasheikino too nkiguanat oo nkanisani e nkop nabo o te Enkiguana kitok e kanisa pooki. Ore inkitanapat e nkop nabo naatadouaaki ine, naa etiu kumok anaa ina naasishore taata inkiguanat ang 72 e wuejitin naapasha te nkop pooki.
GSAM 354.2Te nkata e Enkiguana kitok e kanisa pooki, te nkata neteru intubulunot to lari le 1864, eitera aaitadoua te nkiguana oo nkanisani e nkop nabo pee egeluni olgilata le njurrunoto oo ropiyiani, oing'uaa ilairukok leme ilairritak, leitu easishore enkiguana te ilo ari. Neasishore ninche tenebo olgilata loo larikok ooasishore, pee eijuri o pee eitobiri imbaa oo ropiyiani tenebo ilairritak. Tena koitoi, etipatipaka imbaa eiteru kiti kiti anaa enayieu esiaai, paa enkipankata eitishayioki tiatua esiaai o imbaa e Enkai.
GSAM 354.3Tena koitoi kidipa aaishoru te nkata kiti imbaa naataasi o metaba enkipankata nairukoki e siaai. Eitaasi ina eton enkiti oleng enchula e kanisa alang enatiu te nkata e taata.
GSAM 354.4Ore pee eidip aaitobiri Enkiguana kitok e kanisa pooki to lari le 1863, mme kumok ilooitasheikino pooki anaa lelo nikiata taata pooki olari tiatua embata oo nkiguanat kutiti e wuejitin.
GSAM 354Eyieunoto e nkipankata
GSAM 354.5Ore eyieunoto naiyieuni netabayioki te nkipankata naa pee eidimayu aibung o aaramat intokitin e nchula te nkitanapat e nkop; neas ilooas esiaai te naboisho, meeta enchankar, amu etumo aikokino te mbaa enye, neaku meeta enchoroto oo ndamunot. Ore inkitanapat nikiatang'amua tiatua enkipankata ang o metabau olari le 1864 naa eitijing'aki tiatua esiaai pee ebul neibulaa inkulie kuapi o ilkulikae loreren.
GSAM 355Inchulata sapukin naateiteruni
GSAM 355.1Ore pee elo Olkilikuai dukuya, neiteruni kuna chulata sapukin, naa larikok enye egeluni too ntumot naipankaki e Enkiguana kitok e kanisa pooki:—
GSAM 355.2Enchula e Enkiguana kitok e kanisa pooki—enchula nairukoki te nkitanapat e nkop, naata iltung'ana 21, pee eibung ilkigerot ooitodolu enkiatare oo ntokitin oo nkajijik e siaai naapasha te Amerika o too nkulie kuapi.
GSAM 355.3Olgilata le siaai e likioroto too nkulie kuapi—pee eramat neibulaa esiaai e likioroto te boo oo nkiguanat naatipikaki.
GSAM 355.4Enchula oo mbukui kutiti e nkuaapi pooki—ore esiaai enye naa enkooroto oo mbukui e nkisomata o enkigerokinoto oo nkardasini, eng'oru pee ebol isiaaitin ng'ejuko e likioroto.
GSAM 355.5Enchula e nkilakunoto e nkirukoto—ore esiaai enye naishakeny naa eretoto oo lelo oitami tenkaraki ena neitayiolo oltau lenye ajo kesipa, o enkooroto oo mbukui naaipirta inkitanapat e nkilakunoto e nkirukoto.
GSAM 355.6Enchula e nkuaapi pooki e Nkisoma e Sabato—ore eyieunoto enye naa enkishetoto o embulunoto e siaai e Nkisoma e Sabato too wuejitin pooki e siaai.
GSAM 355.7Enchula e likioroto te biyotisho o eretoto—ore esiaai enye naa eipirta enkiteng'enare oo labaanak o ilaretok loo ntamueyia, eramatare oo nkajijik e biyotisho, oo nkajijik oo nkera nemeeta iltoiwuo, loo lelo ootigonie, o inkulie.
GSAM 355Enkop nataasishoroki o metabau 1868
GSAM 355.8O metabau 1868, ore enkop nikitaasishore naa ina matua e Nkuaapi naatumo e Amerika natii enalo enopunore enkolong e wasu e Missouri, natii enalo kopikop e nkoroi naimaa enkop, nalo tenebo o nkoroi e Missouri natii enalo shumata. Tina kata eeta olgilata e Enkiguana kitok e kanisa pooki iltung'ana 3 ake, naa olarikoni le nkiguana obo oo nena tung'ana. Ore inkiguanat 8 e wuejitin naapasha naa eatii pooki eramatare e Enkiguana kitok e kanisa pooki, neeta enkaji enye kitok e siaai te Battle Creek, Michigan.
GSAM 356Enkaraki nayieuu enkipankata ng'ejuk
GSAM 356.1Ore pee eibulaa Olkilikuai inkulie kuapi, neyieuni enkipankata ng'ejuk e nkop pooki e siaai. Tenkaraki ina, netaasi imbaa te 1897 naarik te ina koitoi; kake eitobiraki esiaai e nkipankata ng'ejuk oleng too larin 4 le siadi. Teina kata eiteruni Enkiguana kitok e kanisa pooki e Europa, naata olgilata loo larikok ooasishore le ltung'ana 14; ore Enkiguana kitok e kanisa pooki e dukuya, naata enkaji kitok e siaai te Washington, D.C., neeta olgilata loo larikok ooasishore le ltung'ana 28. Keitasheikino ninche imbaa pooki naapasha oo siaaitin loo Lkilikuai, neibung ewueji e mbata oo nchulata sapukin naatipalikaki.
GSAM 356Enatiu enkipankata te nkolong 1 o lolapa li 1, 1903
GSAM 356.2Ore kuna baa naasujita, naaing'uaa Embuku o lari le 1904 e Enkiguana kitok e kanisa pooki, naa keishoru imbaa naata tipat naaipirta ng'eliyata o metabau enkolong 1 o lolapa li 1, 1903:—
GSAM 356.3Tina kata, ore esiaai ang naipankaki naa eeta Inkiguanat kituak e kanisa pooki 2, naatupushate Inkiguanat 14 naatutumo inkiguanat e wuejitin, inkiguanat 72 e wuejitin, o isiaaitin 42 e likioroto. Eoroki ninche tena koitoi: inkiguanat e wuejitin te Amerika e kopikop, 49; te boo e Amerika e kopikop, 23. Inkiguanat naatutumo inkiguanat e wuejitin te Amerika, 8; too nkulie kuapi, 6. Iwuejitin e likioroto te Amerika, tenebo Alaska, Hawaii o New Foundland, 5; isiaaitin e likioroto te boo e Amerika, 37, natii kuna wuejitin: 12 te Europa; 4 te Afrika; 3 te Asia; 2 te Amerika e shumata; 2 te Afrika e shumata; ore lelo ootelekutua naa etii Amerika e mpolos, Mexico, intemiat e India natii enalo enedoyio enkolong, o intemiat e naiposha e Pasifiki. Ore lelo ooibung'akinore kulo siaaitin e likioroto naa ilairritak 67 (lelo ooiteleikioki inkaik o lelo ooishooki enkirukoroto), o inkanisani 131.
GSAM 356Enaboisho tiatua empashare
GSAM 356.4Ketum oltau engolon te yiolounoto ajo kuna chulata naapasha, natii inkuaapi o iloreren oopasha, naa etumo pooki te naboisho pee eitubulu esiaai nabo kitok e sipata o enjeunoto oo ltung'ana. Kigisilig Enkai, olaiteruoni le nkipankata, amu mme enkipankata naipankaki te boo ake nikisilig. Tenaa keeta esiaai nabo o nairirikino oo laasak lenyena emayianata enye, nikindim aayiolou enatiu sidai o naiship pee “measi intokitin pooki te nkoitoi sidai o te nkipankata.”
Notes
- Tito 1:5. ↩
- Oltoilo sapuk te mpolos e nkewarie, 15 o lolapa li are, 1844. ↩
- Tito 1:5-9. ↩
- 1 Timoteo 3:1-15. ↩
- 1 Petero 5:1-6. ↩
- Matayo 23:11. ↩
- Imbaa e nchakenisho te kanisa, embuku e 1, enkardasi e 210. ↩
- Ina buku ake, inkardasini e 649, 653. ↩
- Imbaa e nchakenisho te kanisa, embuku e 5, inkardasini e 236, 237. ↩
- Ina buku ake, enkardasi e 534 (etii enkitegoltoto oo rorei naaponari). ↩
- Efeso 4:12, 13. ↩