Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
23 / 31
23 / 31

Embolunoto 20 — Ilasarri te siaai e dukuya

John Norton Loughborough

GSAM 311.1“Enturrurroki nanu iltung’ana laainei sinyat, lelo ootobirua osotua tenebo nanu te olasar. Ore shumata nelimu esipata enye, amu Enkai makewan oldung’oni le nkiguana.”1

GSAM 311.2Te Enjurrunoto o Olalikoroni e June 3, 1902, nikioki ene:

GSAM 311.2“Lelo oinguaa te siaai te nkata aji na, keidim aingoru pee nabo nanu enkaraki e nkishorunoto o nkipirta nemeeta ilo nkulie lelo aataaki Enkai enkitoi e siaai te nkiterunoto. Enkiguananoto e nkata leitu eishori enkop; keidim aining iltung’ana te siaai o nkipirta pee etaa pooki enkirukoto o enkishorunoto, ajo lelo aataaki te nkata leitu.”

GSAM 311.3Enkikai, te Imbaa e nchakenisho te kanisa, Embuku 7, nikioki ene:

GSAM 311.3“Kitaana enkiting’oto e nkatini e ena kop, naaipirta inkai pooki e siaai e Enkai pee etobiraki te nkipirta sidai oleng kake nemeeta naasunye.”2

GSAM 311.4Enkiguananoto e nkata pee Olpayian Bates eishori te 1846 aiger o aitayioo embuku enye e dukuya naaipirta Sabato, naaitodoluaki. Naaishori pee Olpayian James White eipirta te nkata e 1849 aaitodolu enkitapukoto e enkirukoto Esipata e taata.

GSAM 311Enkitapukoto naaipirta Keper naaboloyu

GSAM 311.5Teioki nduaata naatayioki Enkitok White te Topsham, Maine, te nkata naadoyioki imbenek oo lkeek te olari le 1846, pee eishori inkolong’i nabo, Olpayian Bates eishori enkitapukoto naaipirta Keper naaboloyu. Kake nemeeta enkishorunoto e nkaji pee etobiraki. Te nkipirta e nena, enkanashe nabo namany te Massachusetts, natidipa aitobir enkitambaa ng’ejuk e nkop too nkuti shukais neiteleikino enkaji, neitoki adumu nemir, neisho Olpayian Bates iropiyiani naitumi, pee eidim aitayioo embuku enye e are.

GSAM 312Enkitapukoto te siaai e olmishire

GSAM 312.1Teioki nduaata e siaai e olmishire, naatayioki Dorchester, Mass., Nov. 18, 1848, Olpayian Bates eishori enkitapukoto e okuni, naataaki Olmishire le Enkai naata enkishui. Naaisho enkaraki nemeeta ematua pee eitobiraki enkitapukoto. Enkoliai kinyi, natoning’o ina bae, nemir enkaji kutiti naata te nkop, neisho Olpayian Bates enusu oo ropiyiani naitumi; te nena eishori te nkipirta pee eishori enkitapukoto.

GSAM 312Inkitaakini e siaai e nkitapukunoto

GSAM 312.2Te 1851-52 Enjurrunoto e lotunoto e are o Olalikoroni le Sabato naitobiraki Saratoga Springs, N.Y. Enkaji e nena, Oltung’ani Thompson naisho Olpayian White o enkitok enkaji pee etii; te imasaa e nkaji naasomoki too nkulie iltung’ana, naidim aaitobiraki nkaji enkop.

GSAM 312.3Te nkata nena, iltung’ana aataakino Esipata e taata naatubuki; te nkubene nena naataaki inkai e nkulie siaaitin e Olpayian o Enkitok White. Nena o siaai e nkaji e nkipankata naatayioki enkitaakini e nkaji e nkitapukunoto. Te nkata nena, nkulie iltung’ana naatayioki pee eishori te siaai e nkitapukunoto. Pee eipirta enkai, naitodolu enkiguananoto e enkanashe Rebecca Smith e West Wilton, N.H.:—

GSAM 312.4Teioki enkata, olayioni lenye Uriah o entito enye Annie R. neyieu oleng aapuo enkisoma, pee eitobir ate pee eiteng’enisho. Enkitok naasishore iltung’ana anaa eishori te nkop, naaipirta enkiguananoto nemeeta nena naataakino. Enkiterunoto e enkitok naipirta inkera, naatayioki enkishorunoto oo nkera.

GSAM 313Uriah Smith te Enkisoma e Phillips

GSAM 313.1Te 1848 pee 1851, olayioni naingoru Enkisoma e Phillips te Exeter, N.H., eneinteng’eni ilooisoma enkisoma o lari le dukuya le koleji, pee eijing koleji eeta olari obo te dukuya. Eishori nkisoma nena. Te 1851 eishori pee eishori ematua alo aisoma te koleji, kake olasitani olpayian naatayioki e nkitapukoto, naatayioki ematua enye, naaipirta naatayioki enkaraki e nkisoma.

GSAM 313Enkanashe Smith te nkisoma e intoyie

GSAM 313.2Teioki Uriah te nkisoma, enkanashe enye naitobiraki te nkisoma oo ntoyie te Charlestown, Mass. Nkisoma enye naatayioki, naaipirta ake eishori nkisoma; neishori ninye o olalashe lenye esiaai e nkiteng’enare te enkisoma e Mt. Vernon, N.H., ilarin uni, te $1,000 te olari, o nkaji o nkitoria.

GSAM 313.3Te nkata nena enkitok naatayioki “Esipata e taata.” Enkitoria enye naatayioki oleng te nkipirta e inkera. Olpayian Bates naingoru West Wilton, na enkitok Smith naitobiraki enkaraki e inkera enye; nena naatayioki olmanyara e aisho Enkai. Olpayian Bates naatayioki te Somerville, Mass., te nkaji e Paul Folsom; enkitok Smith naatayioki aaitobiraki entito enye pee eisho enkai. Te nkata nena, Olpayian Bates o enkitok naatayioki aanyun Enkai pee eishori enkera te nkiguananoto.

GSAM 313Inkidetidetin naare naatabayie

GSAM 313.4Olpayian Bates nemeeta naingoru nkaji pee eipirta enkiguananoto, naaipirta nemeeta naingoru enkaraki. Te nkewarie e nkiguananoto, naingoru te enkidetidet natii nkaji, naaishori inkitoria pooki kake nabo te nkutuk. Naaingoru enkitok naatayioki enkaraki enye, naaitodolu enkitau e Ewueji sinyati. Netaranyayu osinkolio le dukuya, neomon ninche, neitoki aarany osinkolio le are, netubulua ninye Biblia enye neisomita, eutu enkardasi natii empicha e Ewueji sinyati: “Teioki Inkolong’i 2300, Enkitukuore e wueji sinyati.” Te nkata nena neboloyu enkutuk, nejing entito neiton te ina kitua naapeu. Neidetidet sii ajo Annie R. Smith ina tito, nenyor ina bae nabo kata neng’amu esipata.

GSAM 314.1Enkiguananoto e Olpayian Bates naatayioki Sabato, na te nena nemeeta nkisoma, Annie naisho: “Te nkipirta e enkitok, naalotu.” Te nkewarie e Sabato nena, neidetidet ajo elo, naatayioki te nkata; teioki enkituk, etaranyaki osinkolio le dukuya, neomoni, negira aaiting osinkolio le are. Teioki eik enkituk, naingoru olpayian olkituak, oleng, naitodolu enkardasi naemeeta naingoru, naaitayioki: “Teioki Inkolong’i 2300, Enkitukuore e wueji sinyati.” Naaingoru enkai nena naishori; naatayioki aataaki esipata.

GSAM 314.2Naatayioki Annie pee eishori enkiguananoto te nkata sidai, kake neimin te enkoitoi, naatayioki teioki osinkolio le are. Teioki enkutuk, pooki naatayioki anaa te enkidetidet, na olpayian e enkidetidet naatayioki aaimin enkiguananoto te Daniel 8:14. Nena naatayioki enkirukoto te nkishui enye.

GSAM 314.3Olpayian Bates nemeeta aanyun enkidetidet enye pee Annie eishori enkutuk. Naatayioki aaitobiraki aaimin enkai enkulie, kake enkishui enye naatayioki te Ewueji sinyati. Teioki naatayioki enkaraki, enkidetidet naatayioki eipirta, naanyun Enkai pee eisho enkaraki e iltung’ana. Naatayioki te nkipirta e enkata e eanyunoto, na Annie naas nkulie. Teioki naatayioki Olkilikuai lo lmalaika li okuni o Sabato.

GSAM 315Annie Smith nairuk Esipata

GSAM 315.1Teioki enkiguananoto, naalotu Annie, naisho: “Ayiolo eni entito e enkitok Smith e West Wilton. Nemeeta naingoru, kake enkitau enye naingoru anaa naayiolo. Naidetideta ajo aatoduaa te nkewarie nalo.” Annie naitodolu enkidetidet enye. Naatayioki enkiguananoto te nkishui e nkulie, naatayioki nairuk Esipata e taata e Sabato.

GSAM 315.2Naatayioki enkaji e nkisoma, naitobiraki enkitapukoto enye, naalotu enkitok. Teioki naipirta inkitaakini e Olpayian White te nkitapukunoto o siaai enye e ororei, naatayioki aanyun Enkai pee eisho enkai e nkaji. Te August, 1851, teioki enkitapukoto naatayioki Paris pee Saratoga Springs, N.Y., Enkanashe Smith naalotu nena pee eishori te siaai.

GSAM 315Ilasarri o enkainae

GSAM 315.3Te Enjurrunoto, Embuku 2, No. 7, naata inkishuujin kutiti e enkaik enye, naitodolu enkishui enye teioki eishori enkulie nkiguananoto pee eishori enkaji e siaai. Naishe:

GSAM 315.3“Aanyun Enkai, naatayioki pooki pee asuj Olkuoo le ker, pooki wueji narik ninye. Enkop naatayioki nemeeta enkainae. Inkishuujin, inkishorokini, o nkitoria, pooki naatayioki te nkai o te nena e Enkai. Maata ae wueji nayieu o metii ake aaton too nkejek e Yesu, naiteng’enu te ninye, maata ae siaai nayieu o metii ake aisiaayia Papa lai otii shumata, maata ae ng’ida nayieu o metii ake eserian e Enkai nalang eyiolounoto pooki.”

GSAM 315.4Enkanashe Annie naisho enkaji e nkitapukunoto, te nkisujia e mbukui o nkulie siaaitin, te nkata sidai. Te ilarin uni naas te nkipirta, naatayioki nemeeta ematua kake nkaji o shuka. Te nkiting’oto e ina rishata, etaa ninye olokorduni le enamueyia e nkulua naji tuberkulosis. Te nkata e nkiboisin nena, naitobiraki inkishuujin sidai, nena naibor pooki “Enkaji a na te nkop o Enkaji te nkaji e Enkai.” Enkitodolu e nena, naatayioki olong’ e dukuya e nkewarie pee eishori, July 26, 1855, naitodolu enkainae o enkirukoto enye, naaipirta aanyun pooki:

GSAM 316.1“Aanyun Enkai, te nkop nena, naaisho enkai enkaraki sidai; teioki inkishuujin ai naatayioki, naabiki enkutuk, naatayioki aaimin enkai.”
GSAM 316.2“Mear hoo ng’ae ena siaai e mborrón pee eibalunye ntiyotin enyena; natupukuo ti abori enkitambaa e enyamali, nebulu ti abori enkoileelio e osina.”

GSAM 316Enkaji te nkipirta

GSAM 316.3Te April, 1852, Olpayian White naatayioki Saratoga Springs pee Rochester, N.Y. Te nkop nena, te 124 Mt. Hope Avenue, naatayioki te dukuya aaitobiraki enkaji te imasaa e nkaji nainyang’aki, mme naasomoki. Kake enkitai e nkitapukunoto naatayioki oleng, pee enkitapukoto eishori te nkata pooki o Esipata e taata eishori, naatayioki aanyun enkainae e nkaji kutiti.

GSAM 316.4Enkoitoi naatayioki aaitobiraki enkaji te nkata nena, naidim aaisoma te barua e nkaji naatayioki Enkitok White pee e nkaji e S. Howland, April 16, 1852:—

GSAM 316.5“Naatayioki aaitobiraki nkaji te Rochester. Naatayioki aisho enkaji e leitu te $175 te olari. Enkaji nena naata enkaji e nkitapukunoto. Nemeeta nena, naatayioki aisho $50 te olari pee enkaji e siaai. Keidim aaitodolu enkitau nena pee eishori imasaa ang e nkaji. Naatayioki aisho inkitoria are e leitu, senti 25 nabo. Olpayian lai naisho inkitoria ile, nemeeta nabo naasipaki, dola nabo; teioki naisho inkitoria ong’uan kutiti, nemeeta enkitoria, senti 62 pooki. Inkitoria naatayioki, naatayioki aaitobiraki te nkipirta. Egol eng’orno oleng, neaku mikinyiang’u; mikindim sii aainyang’u ilmurunkuni. Kiasishore esosi oo lng’anayio ti alo eng’orno, o ilturnip ti alo ilmurunkuni. Ore te ndaiki ang e dukuya nikinosie shumata olbao le nkituk e nkima, oitasho too lmintir aare le nkurma oopeu. Naatayioki aanyun inkipirta pee siaai e Enkai eishori. Naaishori enkai enkutuk e naalotu te nkaji nena. Eeta nkop sapuk pee eishori siaai, kake iltung’ana kutiti. Sabato e nena enkiguananoto naibor. Enkai naatayioki aisho enkishui enye.”

GSAM 317Enkishorunoto e iltung’ana

GSAM 317.1Te nkitabuni e dukuya e Enjurrunoto, naitobiraki Rochester, May 6, 1852, te nkipirta e nena Saratoga pee Rochester, Olpayian White naisho:

GSAM 317.2“Ilalashe naatayioki aisho ematua pee eishori enkitapukoto oleng pee eishori nena naatayioki. Naaipirta ematua e nkulie siaaitin e nena Saratoga Springs, o nkiterunoto e enkitapukoto te nkop nena, naatayioki aanyun ematua.”

GSAM 317Ilasarri loo siaai

GSAM 317.3Te barua e enkaji te Namba 12, October 14, nikioki ene:

GSAM 317.3“Enkaji nemeeta ematua, te enkaraki nena: Ilalashe Belden o Stowell aataaki te nkaji e enkitapukunoto te ilapaitin ile, neishori iropiyiani kutiti nalang ake enkinyang’a e ndaiki enye. Nkulie aataaki te siaai e nena naataaki naaipirta ake. Keidim pooki iltung’ana aataakino Esipata e taata aisho ematua pee enkitai e ematua eishori, pee lelo aataaki oleng, oleng te nkata nemeeta ninche, te nkata e enkai, te nkitapukunoto e Enjurrunoto o Olalikoroni, naataaki nkaji sidai.”

GSAM 317Inkishuujin te Rochester, N.Y.

GSAM 317.4Te olameyu le 1852, teioki siaai e nkitapukunoto naatayioki Rochester, Olpayian White o enkitok naatayioki e nkata e are uni, te nkitoria o nkaji, naatayioki te nkop e nkop e Bangor, Maine, aaitobiraki enkiguananoto o aaitodolu Ilobung Sabato aataaki nkop. Eton eitu eirrinye ninche, aiteru te September 26, Olpayian J. N. Andrews naatayioki enkiguananoto kutiti te 124 Mt. Hope Avenue. Te nkata nena iltung’ana isiet aataakino Ilairukok loo nkolong e dukuya nairuk Esipata e taata, na nanu naaipirta.

GSAM 318Oswald Stowell naatayioki

GSAM 318.1Te nteipa e Jumaa nabo te October, Olpayian White o enkitok naalotu enkaji teioki e nkata e nkop e nkaji. Te Sabato naingoru ninche te dukuya. Te nkata e enkiguananoto nena, Oswald Stowell, oloimir e nkitapukunoto, naatayioki te nkai e enkaraki e enkai e nkop, naatayioki olpayian e nkai pee eituaki. Olpayian naisho keidim “nemeeta nena eishori.” Te nkiguananoto, Oswald naatayioki te nkaji e karibu, naatayioki te enkai sapuk. Teioki enkiguananoto, naisho pee eishori aaimin Enkai. Nanu o nkulie naatayioki aisho enkai. Naatayioki aabik te nkaji enye, na teioki aaimin, Olpayian White neyel ninye te eilata “te enkarna e Olaitoriani.” Naatayioki aanyun Enkiyang’et e Enkai, naatayioki aaitobiraki te nkata nabo. Teioki aabik te enkai, naatayioki aaitobiraki te nkaji, naitobiraki inkitoria enye, naisho: “Naatayioki aaitobiraki oleng. Aitobiraki nkaji e enkaji e nkitapukunoto taisere.” Te nkata are teioki nena naitobiraki.

GSAM 318Enduaata e Enkitok White te Rochester

GSAM 318.2Enkishorunoto e nena naatayioki aaitobiraki Olalashe Stowell naatayioki oleng te Enkitok White; teioki Olpayian White naingoru, naisho: “Ellen natii te nduaata; nemeeta enkiyang’et te nkata nena. Pee etii oltung’ani aanyun enkai nena, keidim aaitodolu.” Naatayioki te nduaata saa nabo o dakika 20. Te nkata nena naatayioki aaimin ororei, nkulie aaimin enkaraki; kake te nkiguananoto e nkai nemeeta enkai naidim aanyun te nkishui enye.

GSAM 319Enduaata te enkoitoi e olalashe naemeeta

GSAM 319.1Teioki Enkitok White naingoru nduaata nena, naatayioki aaitodolu enchakenisho e nena naingoru. Teioki Olpayian White o enkitok naalotu te nkop e nkaji, oltung’ani nabo te nena naalotu te nkop e Michigan te siaai. Nemeeta te nkiguananoto nena, naa nemeeta naingoru Olpayian White o enkitok. Te nkiguananoto e nduaata, Enkitok White naisho te nkulie, naingoru olmurran naatayioki te enkoitoi, naatayioki aaimin Inkitanapat e Enkai o Sabato, kake egira aigil enkitanapata nabo te ina rishata. Naisho naemeeta aingoru nena olmurran, kake keidim aingoru te nkata, enkaraki enye naatayioki aaitodolu. Nemeeta nabo te nena naasishore keidim aanyun oleng oltung’ani nena.

GSAM 319.2Te nkata e iwikii naile naaipirta teioki nduaata nena, olalashe naatayioki naalotu Michigan. Teioki Enkitok White naingoru enkitau enye, naisho enkanashe nabo: “Ena oltung’ani naingoru te nduaata, naatayioki aisho.” Teioki nduaata naatayioki aaitodolu oltung’ani nena, te enkaji e enkitok enye o nkulie iltung’ana, Enkitok White naisho: “Anaka Nathan naisho David, ‘Iyie oltung’ani.’” Nena naatayioki aaitobiraki anaa Paulo naisho iltung’ana naatayioki pee eishori te Enkishooroto e naibon nena: “Kake pee pooki eibon, na pee eisho oltung’ani nemeeta enkirukoto, naa oltung’ani nemeeta nkisoma, naatayioki aaitodolu enkaraki pooki; naatayioki aanyun enkaraki pooki; naa inkishuujin e nkai enye naatayioki aaitodolu. Teioki naatayioki aabik te nkishui, naatayioki aaimin Enkai, neliki iltung’ana ajo etii Enkai ti atua intae te sipata.”3 Teioki Enkitok White naitodolu inkai e nena aataakino oltung’ani, naatayioki aabik te nkaji e enkitok enye, te nkishuujin, naisho ninche pooki: “Enkai etii tenebo intae te sipata.” Naatayioki aaitodolu pooki enkaraki enye te nkop e Michigan, te nkigilata e nkitanapata e napishana, naatayioki teioki nena naas te nkata, te elakuan nalang maili 500.

GSAM 320.1Te nena, nkata kutiti naisho enkirukoto sapuk te nchakenisho. Nemeeta ake naasishore nena naatayioki te enkai naemeeta oltung’ani, kake naatayioki aaitodolu oltung’ana enkai e naipirta, aaitodolu enkiguana te nkipirta e nkai.

GSAM 320Uriah Smith naipirta enkaji e Enjurrunoto

GSAM 320.2Te nkata enkitapukoto e Embuku 3 e Enjurrunoto, Uriah Smith naatayioki aibung’ Sabato, naatayioki aataaki te nkaji e Enjurrunoto, naas olikioroni o oloitobir enkitapukoto te ilarin oleng. Enkitapukoto e dukuya naatayioki eishori te nkitapukoto naataaki te mbuku, enkaraki “Oltoilo le nkata o naibon,” naatayioki March 17, 1853.

GSAM 320.3Olpayian Smith naatayioki aaimin Olkilikuai lo lmalaika li okuni te enkiguana naatayioki Washington, N.H., Sept. 10 pee 12, 1852. Teioki naalotu West Wilton, naatayioki aaisoma pooki naatayioki, naatayioki aibung’ nkolong’ e napishana te Sabato e dukuya e December, 1852. Naatayioki aataaki te nkaji e Enjurrunoto Rochester, N.Y., May 3, 1853, teioki ninye o enkanashe enye Annie naas te nkipirta ake nkaji o shuka, mme aiteng’enisho te enkisoma te $1,000 te olari o nkaji. Nena naatayioki ilasarri nabo aataaki pee eishori siaai e Olkilikuai lo lmalaika li okuni te nkata e dukuya.

GSAM 320Aataaki Olairritani oiteleikioki inkaik

GSAM 320.4Te nkata e 1863, Olpayian Smith naatayioki aaitobiraki enkishorunoto enye e aaimin te iltung’ana. Te 1866 naatayioki aataaki olairritani oiteleikioki inkaik, na teioki nena naatayioki aishori te Eumata te nkampi o enkiguananoto te nkulie nkop, aiteru enaiposha e Atlantiki metabaiki enaiposha e Pasifiki, o siaai e olairritani te kanisa e Battle Creek, kanisa enye e nkaji. Teioki Embolunoto e Enkisoma e olairritani e Battle Creek, naatayioki aaisom te nkisoma e Imbaa e Enkai. Te nkipirta e Enjurrunoto o Olalikoroni, neim enaiposha e Atlantiki te 1894, alo adol inkop naapaasha e Europe. Te Syria naatayioki aibung’ enkaraki e nkai, na nemeeta aaitobiraki pooki te nkata.

GSAM 321Ilarin 50 le siaai lemeinaura

GSAM 321.1Te 1853 pee 1903, ilarin 50, Olpayian Smith naatayioki aataaki te siaai e olikioroni te Enjurrunoto e lotunoto e are o Olalikoroni le Sabato; te nkata sapuk naatayioki aaitobiraki pooki enkaji e enkitapukoto. Te olong’ e enkokua enye, te nkata netekunyua osesen lenye te enamueyia naibung’ua ninye nabo kata, naatayioki te enkoitoi pee enkaji e siaai te mbukui, nena naatayioki aaitobiraki. Naaishori mbukui sapuk pee eishori enkisoma e kanisa. Te nkulie mbukui nena: Inkishuujin te Daniel o Enduaata, Empukunoto o enkiting’oto e oltung’ani, mbuku sapuk e Ewueji sinyati o Inkolong’i 2300, Enkitoduaat e nkulie nkop, Enkiyang’et e enkata nena. Mbuku e dukuya naatayioki aaitobiraki te nkewarie, te saa 3 pee saa 6 te nkewarie, teioki siaai e olikioroni o nkaji e siaai.

GSAM 321Enkokua e Olpayian Smith

GSAM 321.2Enkishui enye naatayioki siaai sidai. Teioki aaitobiraki siaai enye, naatayioki aabik te Yesu, March 6, 1903. Kake keidim aisho te nkai enye, “Inkiasin enye naasishore ninye,” naa teioki aituaki, nena naaimin te nkishui.

Notes

  1. Zaburi 50:5, 6. ↩
  2. Empalai 240. ↩
  3. 1 Korintho 14:24, 25. ↩

Note

Back