Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
06 / 31
06 / 31

Embolunoto 3 — Elotunoto e ishoi naitasiligaki

John Norton Loughborough

GSAM 57.1“Enkata pee etere enkata, Enkai etumoki Enkerai enye, ... eishoraki te nkitanapat, ake aibung iltung’ana ootu te nkitanapat, pee kitu eisho enkarna e inkera.”1

GSAM 57.2“Ore ilo oidim aaitagol intae te risioroto o lomon supati laainei, o enkaraki e Yesu Kristo, pee etoki enkipirta naiborraki; enkipirta nemeeta eishooroto te nkata e dukuya, ake pee edol; te mbukui oo laibon, te nkitanapat e Enkai e te nkolong’i pooki, naibootu iltung’ana pooki pee enkirukoto; Enkai nabo, laa ninye ake ong’en, enkaraki e Yesu Kristo, pee enkitoo eisho ake ake.”2

GSAM 57.3“Te enduaata Enkai etodolu amu; naatoki ninye te nkaiyioo kitok, ... amu naitayioo te nkata e dukuya nemeeta eishooroto inkera oo ltung’ana, ake pee edolaki iltung’ana o laibon sinyati te Enkiyang’et. Nabo naa nanu oloti alang ilo oti aisul too sinyat pooki, ake Enkai eishoo nanu empiris ena pee atuduu iltung’ana o lkulie nkop pooki imbukui e Kristo naitidim; pee aitodolu iltung’ana pooki enkipirta e enkipirta naidipaki te Enkai, le naitobiraki nkolong’i pooki, Enkai naitobiri enkishui pooki te Yesu Kristo.”3

GSAM 57.4Nejo iltung’ana, te Mbuku e nkata e dukuya, ororei le Enkai eidipaki; te Mbuku e nkata e naisho, edol. Anaa enatejo likae tung’ani, “Pee eishori Enkai, Ilayahudi etabana ilkilikuai oo nkiteng’ena. Enkai nkitobiki tenkaraki e Kristo. Oltung’ana oo Ilayahudi etuputuk inkishu e nkiteng’ena, naasuj olasur. Nemeisho enkishui e Enkiyang’et, ake naasuj inkaiyok o nkipirta, naata enkirukoto te ntoki o nkiteng’ena, ake nemeata Yesu le naitodolu.”

GSAM 58Aibung Enkigena e nkolong’i

GSAM 58.1“Te enaiminoto e Ilayahudi pee eisho Olaitoriani, nemeata eishooroto e siaai enye. Nemeisho aira te nkitanapat, ake aira te nkop e Roma. Naasuj Olaitoriani pee eisho olkitok e nkop, pee eipangie enkera e naaku, pee Israel eisho enkigena pooki. Neitobiraki enkoitoi te ninche pee eany Olaitoriani.

GSAM 58.2“Oltung’ana, te nkata e nkirukoto nemeeta o enaiminoto, o laiguanak pee eisho enkaraki, naaimin olkitok naitobir Israel. Naasuj laibon, ake nemeata enkiyang’et. Naa nemeibung mbukui naitodolu enaiminoto e Kristo te lotunoto e dukuya, naatoki inkaiyok naitodolu enkitoria enye te Elotunoto e are e Kristo. Enkaiyok e nchere etumoki enduaata; naasuj laibon te enaiminoto enye.

GSAM 58.3“Te ilarin oolang 1000, Ilayahudi naanyita elotunoto e Olaitoriani. Te enkaraki enye naatobir enaiminoto enye. Te lpaas, te laibon, te siaai e ewueji sinyati o te nkisoma e nkaji, naatoni enkarna enye. Ake pee eisho, nemeibung. Olonyorri le shumata etiu te ninche anaa entona naing’uaa enkop naoyio; nemeeta olkipaata, nemeeta enaibor; nemeibung enaiminoto. ‘Eisho te nkaji enye, ake iltung’ana enye nemeisho.’”4

GSAM 58Te enkarna e David

GSAM 58.4Te enkat e Daniel naisho, pee eisho “Olmessia Olkitok,” olaiturujoki, Ilayahudi naatoki aibung: Olmessia te nkishui e oltung’ani ake eisho te nkaji o enkarna e David; naa eisho te enkerai enye. Te nkitanapat o nkoitoi oo Ilayahudi, eisho olaiturujoki pee eusiaai te ilarin 30. Na pee eisho te ilarin 30, enkerai enye eisho ilarin 30 te dukuya e nkiting’oto oo nkatitin 69 oo larin oopishana naasuj eisho Olmessia.

GSAM 59Ilkilikuan e Simeon o Anna

GSAM 59.1Tena nkata, Israel pooki naaimin. Iltaisomak loo mbukui naasuj enkerai e Olaitoriani naak eisho olaitoriani o olaitodolu. Simeon olpayian o sinyati, etodolu “te Enkiyang’et Sinyati, pee nemeye eitu edol Kristo lo Laitoriani.”5

GSAM 59.2Te enkarai e Olaitoriani naitobiraki ewueji sinyati, Simeon naibung pee naa Kristo. “Neipukoki ninye te nkaina, naishor Enkai, nejo: Olaitoriani, eishori ake nanu nkitoki te nkata e nkirukoto, te ororei oo; amu etoduaa inkonyek aainei enjeunoto ino, naitobiraki te nkisudori e iltung’ana pooki; olng’anayio naitodolu iltung’ana o lkulie nkop, o enkishui e iltung’ana oo Israel....”

GSAM 59.3“Simeon nemayian ninche [Joseph o Maria], nejoki Maria ng’otonye: Aibung, enkarai, eisho pee iltung’ana kumok e Israel eisho o eitoki; eisho eton eipang, naisho olkipaata; ee, olasa naitoki enkisudori enye, pee inkaiyok e nkata e iltung’ana kumok eisho.”

GSAM 59.4“Naata Anna nabo, enkitok e laibon, enkerai e Phanuel, e iltung’ana oo Aser.... Pee eisho te nkata enye, naishor Enkai oo, naisho ororei enye iltung’ana pooki naaimin aira te Jerusalem.”6

GSAM 59Ilmalaika Aisho Ilmare

GSAM 59.5Tena dukuya, ilmalaika naatodolu olkilikuai e nkishui e Olaitoriani ilmare te nkop e Bethlehem. Te nkiyiaa oo ilmare ooning’ito, ilmalaika naajo lpaas e nkitok:

GSAM 60.1“Meishori Enkai enkitoo te shumata naisul pooki: neaku eseriani te nkop, o eyieunoto sidai too ltung’ana.”

GSAM 60Iltung’ana Ooata Eng’eno Aisho Bethlehem

GSAM 60.2Naa eisho iltung’ana ooata eng’eno oo lkulie nkop, naadolu “enkitoi naisho,” te laibon e Balaam. Naasuj enkitoi, naisho Jerusalem, pee naatoki aikuakua olkitok naakerai. Pee naidipaki, Bethlehem naak enkerai e Olaitoriani, naasuj inkoitoi; enkitoi eisho oo, naatodolu ewueji naidipaki naata Olaitoriani. Te ewueji o, naasuj enkerai sinyati, naishor enye inkaiyok e nkirakir, olng’obor, o enkaiyioo e nkop; naa naasuj enkoitoi enkop enye.

GSAM 60Olaitoriani te ilarin 12

GSAM 60.3Tena kerai oo ilarin 12, nemeeta mbukui kumok amu Kristo Olaitoriani, ake naiteng’en o naitobir enkishui, naasuj iltung’ana enye. Te ilarin 12, naasuj Joseph o Maria Jerusalem te eumata e nkata; te ewueji o, naatam ilapolosak te nkisoma enye, o te nkaiyioo e nkirukoto enye. Tena nkata tiatua aisho siaai e oloturore, naasuj Joseph, olkitok e Maria.

GSAM 60Siaai e Yohanna Olaibatisani

GSAM 60.4Ilapaitin 6 te dukuya e siaai e Olaitoriani, Yohanna Olaibatisani naitodolu enkata e Kristo. Oltung’ana naisho kumok aibung Yohanna o aibaptisaki. Pee naaimin Olmessia, naasuj o naiguan te nkata, Yohanna naajo: nanu aibaptisaki te enkare; ake eisho nabo naitidim nanu, naata inkaitin e lkipaata, nemeata nanu eishoroto e aibung; ninye naibaptisaki te Enkiyang’et Sinyati o te nkima; naata esilet te nkaina enye, naituku olkurroto lenye katukul, naiturrur enkano apiki empeche enye; ake isuuti nepej te nkima nemearayu.”7

GSAM 61Yesu Aibaptisaki

GSAM 61.1Te Yohanna aibaptisaki, naadolu Yesu naisho pee aibaptisaki, nejo: “Aibung olkuoo le ker le Enkai, naitara enkibere e nkop.... Yohanna naitodolu nejo, naadolu Enkiyang’et naishi te shumata pee naa nabo e lkipai, naata ninye. Nanu nemeibung; ake Enkai le naitumikoki pee aibaptisaki te enkare naajo: oleng’ e naadolu Enkiyang’et naishi, naata ninye, ninye naa naibaptisaki te Enkiyang’et Sinyati. Naadolu, naitodolu, ena naa Enkerai e Enkai.”8

GSAM 61Oltoilo Oing’uaa Shumata

GSAM 61.2Nemeeta ake eishoroto e Kristo amu Enkiyang’et Sinyati naishi te lkipai, eishori enkarna enye; ake oo, oltoilo oing’uaa shumata naitodolu. Te Mbuku e Matayo naasom: “Yesu pee aibaptisaki, naipuk te enkare; naadolu shumata naipuk, naadolu Enkiyang’et e Enkai naishi te lkipai, naata ninye; naadolu oltoilo oing’uaa shumata nejo: Ena naa Enkerai ai nanyor, naa kaashipakino ninye.”9

GSAM 61.3Kake “Yohanna nemeitoki aibung enkaiyioo,” oltung’ana naadolu e nkata e Kristo naajo: “Inkaiyok pooki naajo Yohanna te enkaraki e oltung’ani ena naatayiolo.”10

GSAM 61Kristo Aiturujoki te Nkitanapat

GSAM 61.4Te ororei e Luka amu aibaptisaki o Enkiyang’et naishi te lkipai, naasom: “Yesu ninye naatoki ilarin 30.”11

GSAM 62.1Te dukuya e nkata e Olaitoriani naatayiolo nkolong’i 40, o enaiminoto e Shaitani te nkop naidipaki, Yesu “naisho Nazareti, ewueji naiguanaki; te nkoitoi enye, naisho ewueji e nkisoma te Sabato, naipuk aibung.... Enkiyang’et e Olaitoriani naata ai, amu eturujoki pee aisho ororei le Enkai ilaisinak.... Nejo: Ena nkolong’ ena Mbuku naitobiraki te nkisudori enyu.”12

GSAM 62Enkata Naitobiraki

GSAM 62.2Mariko, pee naitobir enkata ena, nejo: “Enkata naitobiraki, enkigena e Enkai eisho; ilorropil, nairuk ororei le Enkai.”13 Enkata naitobiraki pee olaiturujoki eisho. Enkiyang’et naitobiraki te aibaptisaki enye, naa naisho siaai enye te nkata o nkoitoi naitodolu laibon sinyati.

GSAM 62Enaibor Naitodolu Kristo

GSAM 62.3Siaai e Kristo naata enkaiyioo e nkaiyioo, naa iltung’ana naadolu naatoki nemeibung nkisoma o nkibung’ata enye, ake naadolu ena naa Immanuel, amu “Enkai naata ninye.”14 Te nkaiyioo ena, Kristo naitodolu enkata e Enkai o enkoitoi e enkishui enye, o enaiminoto enye. Philip, pee naata ilarin 3 naasuj Kristo, naadolu nkaiyioo enye, nejo: “Olaitoriani, intodolu iyiook Papa, naa etere.” Yesu nejo: “Nkolong’i kumok naata enyu, ake nemeiyolo, Philip? Oleng’ naadolu nanu naadolu Papa. Naa nejo ake, aitodolu Papa? ... Iruk nanu atii atua Papa, netii Papa atua nanu; ake iruk te nkaiyioo ai.”15

GSAM 63Yohanna Naiguan

GSAM 63.1Kake te aibaptisaki e Kristo, Yohanna naadolu Enkiyang’et naishi, naasik oltoilo oing’uaa shumata nejo Enkerai e Enkai, o ninye naajo Kristo naa “Olkuoo le ker le Enkai naitara enkibere e nkop.” Ake nkaiyioo naatoki te nkoitoi naidipaki nemeata eaiminoto enye; Yohanna te nkaji e nkewarie naiguan o naituk.

GSAM 63.2“Naasuj ilooiteng’eni e Olaitoriani, Yohanna Olaibatisani nemeibung enkoitoi e enkigena e Kristo. Naasuj Yesu pee eisho enkitoria e David; ake te nkata, pee Olaitoriani nemeisho enkitoria, Yohanna naiguan o naituk.”16 “Neipuk ilooiteng’eni are enye, naatumikoki Yesu, nejo: Ninye naa olaitoriani naisho? Ake naasuj olkulie?” “Te nkata o, ninye naitobir iltung’ana kumok te nkaiyioo o nkisuk, naitara inkiyang’eta torrok, naisho enaibor iltung’ana naidipaki. Yesu naishor nejo: Ilotu, naisho Yohanna inkaiyok naadolu o naasik.”17

GSAM 63.3Eishori Ilayahudi, o ilooiteng’eni, aibung enkoitoi e nkirukoto nkoitoi kumok naisho Olaitoriani, amu naaimin pee Olmessia eisho, naitara enkitoria e Roma, naisho enkigena e David ake olkitok e nkop.

GSAM 63.4Yesu naitodolu siaai enye nejo: “Ilorropil, amu enkigena e shumata eisho.”18 Te ilkipaareta 12 naatumoki, naisho olkilikuai nabo: “Enkigena e shumata eisho.”19 Te nkata naisho, ilkipaareta 70 naatumoki te ororei: “Enkigena e Enkai etere enyu.”20

GSAM 64Oltung’ana Naata Eiboisho te Siaai e Kristo

GSAM 64.1Ororei o nkisoma e Kristo naatoki oltung’ana aajo: “Nemeeta oltung’ani naishor te enkoitoi ena.”21 Pee naitara Kristo oltung’ani nemeibung o nemeishor, “Oltung’ana pooki naata eiboisho, nejo: Ena naa enkerai e David?”22 naa enkoitoi eisho: Ena naa ishoi e David, Olaitoriani naitasiligaki? “Pee eisho te nkop enye, naasom te ewueji e nkisoma enye, naatam; nejo: Aitu ena oltung’ani nkaiyioo o nkaiyioo? Ena naa enkerai e oloturore? Ena naa enkerai e Maria? O ilalashera lenyena, Yakobo, Yoses, Simoni, o Yudas?”23

GSAM 64.2To lari le uni e siaai e Kristo, pee naata ewueji sinyati te eumata e nkiteng’ena, Ilayahudi naishori Kristo naajo: “Kaji eba enkata nikintaa iyiook niking’ash? Pee naa Kristo, aisho ororei naidipaki.”24 To lari otulusoo, pee naitobir enkaiyioo e naitotio iltung’ana 5000 te “mukateni 5 e shairi o isinkir kutiti are,” “naibung pee eisho te nkaina olkitok; [enkaraki ena] naa naipuk te oldoinyo.”25

GSAM 64Kristo Naasom Ilooiteng’eni Amu Enkeeya Enye

GSAM 64.3Te nkisoma e ilooiteng’eni, Kristo naitodolu pee nemeisho enkigena e nkop te dukuya, ake pee eye, eishu, o eisho oo. Naiguan: “Naa ake naadolu Enkerai e Tung’ani naipuk ewueji naata dukuya?”26 Te aisho enkitanapat pee “meliki oltung’ani hoo obo nchere ninye Yesu Kristo,” naasom: “Tena nkata Yesu naitodolu ilooiteng’eni enye, nejo eisho Jerusalem, naituk ilpayian, ilapolosak kituaak o laibon, naitobiraki, neari metua, naidoki te nkolong’ e okuni. Peter naibung, naiguan, nejo: Arai, Olaitoriani; ena nemeisho.”27

GSAM 65.1Te nkata o, naajo kulikae ltung’ana naata ewueji o, nemeyu eitu edol Enkerai e Tung’ani naisho te nkigena enye.28 Te nkolong’i 8, laibon ena naitobiraki; Peter olaitokia naisho enduaata e Kristo naisho te nkigena enye, naa enkoitoi naitodolu pee Elotunoto e are e Kristo eisho te nkata naisho.29

GSAM 65.2Te nkata nabo Kristo o ilooiteng’eni enye naata Galilaya, Yesu naajo: “Enkerai e Tung’ani eisho te nkaina e iltung’ana; near ninye metua, naa te nkolong’ e okuni naidoki. Naa naiguan oleng’.”30 Ake nemeibung amu, amu te nkata naitodolu enaiminoto e enkeeya enye o naidoki, naiguan ninche maate aajo ai ng’ae te ninche oyooki aaku olkitok aisul te enkigena e shumata.31

GSAM 65.3Te nkata e kulie, Peter naajo Yesu: “Naitoki inkaiyok pooki, naasuj enyu; naa naata inkeishin? Yesu naishor nejo: Ete nkolong’i e nkibelekenyata, pee Enkerai e Tung’ani eisho te nkiti e enkitoria enye, enyu naasuj nanu naa naisho te enkiti 12, naiguan iloshon 12 e Israel.”32 Te nkata o, enaiminoto e enkigena naisho naata ninche, naasuj olkipaata e oltung’ani, naaimin ewueji e dukuya.

GSAM 65.4Naa ng’otonye Yakobo o Yohanna, inkera e Sebedeo, naisho te enaiminoto, naisho Kristo pee inkera enye eisho ewueji e dukuya: obo te tatene, likae te kedianye e lorika lenye le nkitoria; naa olkitok e siaai, nabo olaitodolu e nkop. Ake Kristo naajo: “Nemeiyolo ena naaku.”33

GSAM 66Eisho Yesu Jerusalem te Nkitoi e Eiboisho

GSAM 66.1Te nkata e terere, eisho nkaiyioo kitok. Lazarus naitopiuni aing’uaa ewueji nairragieki ilootuata, laa nkolong’i 4 etua. Ena nkaiyioo naatam oltung’ana, naiguan Ilfarisayo; ilapolosak naatobir enkiguana, naajo: “Naa naaku? Amu oltung’ani ena naitobir nkaiyioo kumok. Pee naayia ninye, oltung’ana pooki nairuk; naa iltung’ana oo Roma naisho, naitara ewueji o enkop enyu.”34 Te nkata ena engolon e Shaitani naing’uaa abori naibung iltung’ana naaimin aira Kristo, ake engolon naing’uaa shumata naitonyikie oltung’ana pooki aaisho ninye enkitoo, pee naitobir ilkilikuai naatodolu amu enye.

GSAM 66.2Te eumata ena, oltung’ana naisho kumok aibung Yesu o Lazarus naidoki. Te enaiminoto enye, Yesu naa olkitok naaiminaki; pee naisho Jerusalem, ekedito olkurrarru, ororei e Mbuku naisho: “Nemeishori, enkera e Sion: aibung, olkitok enyu eisho, ekedito olkurrarru le sikiria.”35 Oltung’ana kumok naisho eiboisho kitok, naiguan Ilfarisayo. Naa naajo: “Aibung ake, nemeeta enkaiyioo? Aibung, nkop pooki naasuj ninye.”36 Pee naishori pee Kristo aituruj oltoilo, Yesu naishor: “Ajoki intae, te negira kulo tung’ana, nebuak isoito nabo kata.”37 Olaitoriani naajo te nkata ena: “Aisho,” naa pee oltung’ana nemeitoki, neisho isoito le nkoitoi oltoilo, nebuak; amu ororei enye eisho.

GSAM 66Kelo Kristo, neshukunye ake

GSAM 66.3Me ninye ake eiyieu Olaitajeunoni lang neirik indamunot oo loo iteng'eni lenyena aayiolou enchere keata enkeeya o empiunoto, kake eiyieu sii neiteng'en ninche enchere mepuonu enkitoria metaba anaa nelo ninye neshukunye ake. Ore pee eimaki enkinchiloto enye to lmusalaba nejo, “Naa nanu, tenailepieki aing'uaa enkop, kaiguenu ltung'ana pooki enetii nanu. Etiaaka ena, eitodolu enkeeya naata atwa. Neitabaya ltung'ana aajoki, Kitoning'o too nkitanapat enchere keton Kristo intarasi; nikijo iyie aji nenare neilepieki Enkerai e ltung'ani? Ainyoo ena Kerai e ltung'ani?”38

GSAM 67.1Pee eitodolu oleng tiatua indamunot oo loo iteng'eni lenyena enchere nenare nelo, neshukunye ake, eton eitu eitasheki enkitoria enye te nkop, nejo, “Inkera kutiti, eton kata kutiti atii tenebo intae. King'oru nanu; naa anaa enaatiaaka Ilayahudi ajo, Ore enalo nanu, mindimidimi aapuonu, naa ina sii aajoki intae taata.... Nejoki Simon Petero, Olaitoriani, ko iloti iyie? Neitabaya Yesu ajoki, Ore enalo nanu, mindim aaisuj taata; kake kisuj te siadi.”39 Neitogolo sii iltauja lenye ooiputukunyie inyamalaritin o osina te kulo rorei: “Meitanyamal iltauja linyi: entiruko Enkai, nintirukiki sii nanu. Ketii inkajijik kumok te nkaji e Papa lai: tenaa me neijia, katajoki intae. Kalo aitobiraki intae ewueji. Naa tenashomo aitobiraki intae ewueji, kashukunye ake, naang'amu intae enatii nanu; pee ore enatii nanu, nitumtum sii intae aati ine.”40

GSAM 67Enkitanyaanyukoto o ltung'ani kitok

GSAM 67.2Eton eiyieu Olaitajeunoni neitobir indamunot oo nkarruoisho oojo kelotu enkitoria taata ake, neasishore ena kitanyaanyukoto, epuo ninye o ilooiteng'eni lenyena aapurdori Yerusalem: “Eshomo oltung'ani obo kitok enkop nalakua, pee eng'amu enkitoria enye makewan, neshukunye. Neipotu ilaisiak lenyena tomon, neishoo ilpesai le pauni tomon, nejoki ninche, Entaasishore ilpesai mataba anaa nalotu.... Ore pee eshukunye eidipa atang'amu enkitoria, neitanap meipotoki lelo aisiak, ooishoo apa ilpesai, pee eyiolou enatumo ake pooki tung'ani te mirata.”41 Te ena kitanyaanyukoto, eitoonyu Olaitoriani makewan ilo tung'ani kitok. Nenare nelo enkop nalakua — enetii Papa lenye — neng'amu enkitoria ine, eton eitu eshukunye aitoreisho.

GSAM 68.1Ore pee eitabaiki enkikilikuanoto oo loo iteng'eni lenyena, “Kainyoo eitodolu elotunoto ino o enkiting'oto e nkop?”42 neishoo Olaitajeunoni ninche imbaa naatabayu, aiteru ine metaba anaa enyamaloto kitok nalotu te kanisa, o inkitoduaat naatodolu naatabayu. Ore tenepukunye nena, neyiolou aajo etinyikua elotunoto enye, etii ate nkutukie oo nkajijik, nemeish ilo porror oodua nena eton eitu elotu ninye.43

GSAM 68Etung'ua ilooiteng'eni lenyena pooki ninye

GSAM 68.2Kake, hoo neishoo Kristo ilkipaareta enkiteng'enare pooki naipir enkeeya o enkidounoto enye, eitu epuo ninche aayiolou esipata naiteng'ena ninye naipir enkiguana o enkinchiloto enye to lmusalaba. Eton kutiti oleng eyiolounoto enye e sipata, neaku ore pee ebau enkiguana, neye osiligi lenye, 'netung'ua ninche pooki ninye neisig.'44 Hoo Petero, ilo Petero oata apa eng'uarr oleng, oitodua te sileko enchere hoo netung'ua ltung'ana pooki ninye, metung'ua ninye, eton insaai kutiti neitame ninye Olaitoriani lenye, nenya olmumai ajo meyiolo ilo tung'ani. Etaasa iltauja lenye metadolu ororei o Laitoriani ojo kepiu te nkolong e uni aing'uaa ilootuata, eidipa aton to lmusalaba; neikilikuan neiroro maate aajo “kainyoo ejo empiunoto aing'uaa ilootuata.”45 Kesipa, eton meeta enkirukoto, neaku eidipa atua, netipikaki osesen lenye enkurare ng'ejuk e Yosefu, neitobiraki aapiki osesen ilaleen. Ore osiligi lenye otushukate — oitushukaki tenebo Kristo te nkurare — kainyoo Sabato naa ninye te lelo ooiteng'eni! Etubulu iltauja lenye osina o enkigurunoto, nemetii tenebo ninche Olaitajeunoni oata olng'ur o enyorrata, oiputukunyie apa enkishui enye iasat oo lng'ur o enyorrata, pee eitagol neitun ninche. Kainyoo enkishon namemayiana natii ninche!

GSAM 69Imbaa naiteng'asia oleng te nkakenya e mpiunoto

GSAM 69.1Eibung'ua enkakenya e Enkolong e dukuya e wiki! Kainyoo enkiriosh te shumata o te nkop! Eidounye olmalaika oata engolon aing'uaa ilwuejitin le nkitoo, alotu enkurare e Yosefu, eata Olkilikuai oitanap Enkerai e Enkai metopiu. “Naa, eng'urai, eirukur enkop oleng: amu eidounye olmalaika lo Laitoriani aing'uaa keper, nelotu aibelekeny osoit aing'uaa enkutuk e nkurare, neton shumata enye. Etii enkurrukuoto enye anaa enkalama, naa eibor inkuuk lenyena anaa enkuruma: naa ore too nkuretisho enye, neikirikir ilaarritok, neaku anaa ltung'ana ootuata.”46 “Neopiu iseseni kumok loo ltung'ana sinyat ooirragie, nepuku too nkuraren eidipa ninye atopiu, nepuo enkang sinyati, neibalunye te lelo kumok.”47 Entadamu lelo tung'ana oopuonu Yerusalem, too nkutukie oo nkajijik oo choron lenye, eata Olkilikuai ojo etopiu Kristo oinchiloki to lmusalaba aing'uaa ilootuata, neitopiuo sii ninche te ngolon enye, pee eitodolu enchakenisho naipir empiunoto enye. Kainyoo enkiloshata oo loo iteng'eni o inkituaak sinyat — eisig aapuonu neti o ne, pee elikio ilomon supati, 'Etopiuo aing'uaa ilootuata, amu kitoduaa ninye nikiroro tenebo ninye!'

GSAM 69Elo Yesu too nkang'itie e nkop

GSAM 69.2“Naa, eng'urai, eshomo iltung'ana are te ninche te ina kolong enkang kutiti naji Emaus, nalakua Yerusalem ilfurlongi 60 [maili 7 o enkitemata e maili]. Neiroro maate imbaa pooki naatabayie. Ore eiroro neijurr nena maate, neinyikua Yesu makewan, nelotu tenebo ninche. Kake etegelai inkonyek enye pee meyiolou ninye. Nejoki ninche, Ainyoo kulo rorei liroro maate epuo eata osina? Neitabaya obo le ninche, laa Kleopa enkarna enye, ajoki ninye, Iyie ake olomoni te Yerusalem, nemeiyiolo imbaa naatabayie ine too nena kolong'i? Nejoki ninche, Kainyoo mbaa? Nejoki ninche ninye, Imbaa e Yesu le Nazaret, otii apa oloiboni oata engolon too iasat o te rorei te dukuya Enkai o ltung'ana pooki: o enateleketa ilairukoni kituaak loo lasarri o ilarikok lang ninye pee eiguana aajo nearri metua, neinchil to lmusalaba. Kake kitii osiligi aajo ninye apa oolaku Israel: naa tenebo nena pooki, taata enkolong e uni aiteru netabayie nena baa. Ee, eitang'asia sii iyiook inkituaak tiatua iyiook, naashomo dukuya oleng enkurare: naa ore pee eitu etum osesen lenye, nepuonu, nejo etoduaa sii enduaata oo lmalaika oojo eshu ninye. Neshomo ilkulikae le lelo ootii tenebo iyiook enkurare, netum anaa enatejo inkituaak: kake eitu edol ninye.

GSAM 70.1“Nejoki ninche, O intae lemeeta eng'eno, leton ing'uaa iltauja linyi airuk imbaa pooki naatejo iloibonok! Me nenare neim Kristo nena nyamalaritin, nejing enkitoo enye? Naa aiteru Musa o iloibonok pooki, neibalunye ninche too lkigerot sinyat pooki imbaa naaipir ninye makewan.”48 Ore etinyikua enya enda tenebo ninche, negil emukate, neishoo enashe, “nebolo inkonyek enye, neyiolou ninye.... Nejokino maate, Meilepie apa iltauja lang tiatua iyiook, eirorie iyiook te nkoitoi, nembolunoki iyiook Ilkigerot Sinyat?”49

GSAM 70.2Taata, te nkiting'oto, eidipa aaitoduaaki ninche ina baa pooki, neidim ilooiteng'eni aayiolou aajo eata esiaai o Laitajeunoni enkeeya o empiunoto. Kake kaji eiko ninche aadamu imbaa e nkitoria enye?

GSAM 70.2“Eitoduaa makewan eshu eidipa osina lenye, too nchakenishoi kumok nemedimi aatamaki, edol ninche ninye inkolong'i 40, eiroro imbaa naipir enkitoria e Enkai; naa, ore eitumore tenebo ninche, neitanap ninche pee meing'uaa Yerusalem, kake meanyu enkisiligata e Papa, laa ina, ejo ninye, intoning'o enatii nanu. Amu eibatisa Yohana te nkare; kake keibatisae intae te Enkiyang'et Sinyati eton inkolong'i kutiti aiteru taata.

GSAM 71Ishukoki taata enkitoria?

GSAM 71.1“Ore pee eitumore tenebo, neikilikuan ninye aajo, Olaitoriani, ishukoki taata enkitoria Israel? [etiu anaa ejo, Kitayiolo aajo nenare ninchiloi to lmusalaba, nipiu aing'uaa ilootuata, anaa enajo Ilkigerot Sinyat, kake meishukoki enkitoria taata?] Nejoki ninche, Me eninyi aayiolou inkatitin aashu irishat naitipika Papa te ngolon enye makewan. Kake king'amumu engolon, etaa elotu Enkiyang'et Sinyati shumata inyi: niraaraa intae ilchakenini laainei te Yerusalem, o Yudea pooki, o Samaria, o metaba anaa enkiting'oto e nkop. Naa eidipa atejo nena baa, eton eing'orita ninye, neilepieki, neng'amu ninye enkatampoi aing'uaa inkonyek enye. Naa ore eimaa aing'or shumata keper eton eilo ninye, eng'urai, netaashu ltung'ana are tenebo ninche, eishopito inkuuk naibor; oojo sii, Intae ltung'ana le Galilaya, aainyoo pee intashete eing'orita shumata keper? Ele Yesu ake, oilepieki aing'uaa intae aelekea keper, kelotu ake te mpukunoto nabo anaa enituduaa ninye elo keper.”50

GSAM 71Keton Yesu te keper metaba anaa enkishukunoto oo mbaa

GSAM 71.2Ore taata eidipa Olaitajeunoni aing'uaa ninche, netoduaa kesipa ninye 'epurdori enatii apa', neata esileko enchere keiteng'en Enkiyang'et Sinyati ninche imbaa e nkata nalotu enkitoria. Neaku Petero, eiteng'enisho ltung'ana eidipa atang'amu Enkiyang'et, nejo, “Neirriwaki Yesu Kristo, oolikio apa intae: laa nenare neng'amu ninye keper metaba anaa inkatitin e nkishukunoto oo ntokitin pooki, naatejo Enkai te nkutuk oo loibonok lenyena sinyat pooki aiteru enkiterunoto e nkop.”51

GSAM 71.3Eishooki sii olkipaaret Petero te Enkiyang'et Sinyati imbaa naaipir nkuapi uni: e dukuya, ina apa eton eitu elotu olbalbal le nkare, nayiang'ieki nkare; e are, ena kop e taata nairritaki enkima — enkima naiputukunyie enkop, anaa enasira Revised Version —, ina kima naku emutata, enkigurunoto o enkiyang'ata oo ltung'ana lemeure Enkai; e uni, enkop ng'ejuk, 'naameny esupatisho'; aashu, anaa enaitasho ilkulikae, “naameny lelo tung'ana supati.”52

GSAM 72.1Eitoduaa olkipaaret Paulo empiunoto oo ltung'ana le Enkai, o enkibelekenyata oo ltung'ana lenyena sinyat pooki aing'uaa enkishui naidim atwa metaa enkishui nemeye, 'te nkipiripir oo nkonyek, te kutore e nkiting'oto.' Eitoduaaki Ilkorontio enchere etii taata Kristo te lorika le nkitoria e Papa lenye, naa keton ine metaba anaa eitanang'ieki ilmang'ati lenyena pooki te nkitoria enye. Neaku, metaba anaa eishori te nkaik enyena enkitoria — enkitoria enye — te Papa, anaa enatii enaibon te Daniel 7:13, 14; Ilkerempe 2:8, 9. Ore te kanisa e Tesalonike, neitoduaaki elotunoto e Kristo o empiunoto enchere ninche ake osiligi lenye, netii ninche enkitalakoto nasipa teneng'arieki ilanyor lenye te nkaina e nkeeya.53

GSAM 72Meiyiolo enkata e nshukunoto o Laitoriani

GSAM 72.2Eton apa meeta kanisa eyiolounoto naitodolu enkata neshukunye Olaitoriani. Ore pee ejo olkipaaret te mpalai enye e dukuya te Iltesalonike, “Iyiook lelo leton kishu nikitelekunye kiting'ieki shumata”, neining ilalashera enchere ejo ninye kelotu Kristo eton eshu ilkulikae le ninche. Te mpalai enye e are neitobir eyiolounoto enye natorrok e mpalai enye, nejoki ninche enchere “melotu ina kolong, metaba anaa ebaiki empalata e nkirukoto te dukuya, neibalunye ilo tung'ani le ng'ok, enkerai e mutata; ojioki neitodok makewan alang ntokitin pooki naipotoki Enkai, aashu naaisayi.”54

GSAM 72Empalata e nkirukoto

GSAM 72.3Naa eton apa etung'uaki kanisa aing'oru enkoitoi enye te naimin naipir enkata e Elotunoto e are e Kristo. Etayiolo ilalashera aajo kepal ltung'ana enkirukoto; kake enkikilikuanoto enchere, Kaitorrua inkatitin nena baa? Eishooki enkibolunoto te siadi Yohana, etii enduaata te nkilepunyeta e Patmo, too nkitanyaanyukot naatii imbolunot 12 o 13 e Embolunoto — 'enkata, inkatitin, o enkitemata', 'ilapaitin 42', 'inkolong'i 1,260' (ilari); kake eton apa eitu etabayu enkatini naitodolu enkiterunoto e ina kata nalulung'a. Neaku eton etii kanisa osiligi, neanyita elotunoto e Kristo, eton meyiolo te sileko enkata naririkino enkipukunoto enye; amu ore pee eidipa ina kata e nyamaloto, eton elekut enkatini kutiti e arrabal o enkitoreisho te kanisa e 'Lelo ootelekutua'.55

GSAM 73.1Ore pee eidipaki ilkigerot loo Sotua Ng'ejuk, nikitoduaaki te wang'an imbaa e Elotunoto e are e Kristo. Eipir olkereri obo too lkererin 30 elotunoto e are o Laitoriani lang Yesu Kristo te nkoitoi nabo aashu enkai. Ore naipir ena, o enatiaka kanisa ina siligi too larin ootareyie metaba anaa inkatitin e taata, eiroro Robert Patterson, D.D., te gazet naji Interior, te shumata naji 'Osiligi omayiana', aajo ena:—

GSAM 73Ilari 1,000 le nkishon e nkop — Patterson

GSAM 73.2“Ore pee eing'uaa Olaitoriani lang kanisa enye te nkop alo enetii Papa, neing'uaa ninye eata osina. Eitamanyua ilooiteng'eni lenyena 500 enkopya pooki oo lmang'ati lenyena, ooitobiruaki metaa inkoitoi e nkomono o inkitoriat naajioki Kristo, te obo loo loong'eni oleng, oiputukunyie olmene le nkurruna oleng, ooiteng'ena ening'ore oo larin kumok inkoitoi naidim oleng aamut. Eyiolo Olaitoriani enkure ang; nemeitodounye ninye te nkirorot enyena e nkiting'oto, nemeisiligie iyiook endounoto oo lmene le nkop aashu enyamaloto e kanisa. Kake eisiligie enchere ninye makewan keshukunye pee eitanang ilmang'ati lenyena, naa keitogolo iyiook metaba anaa ina kolong namayiana. 'Kemenu intae enkop. Kiataata inyamalaritin te nkop. Kirrarru nintararrakiki, kake kechipayu enkop. Kiataata osina, kake keibelekenyi osina linyi metaa enchipai.... Neaku taata kiataata osina, kake kadol ake intae, nechipayu iltauja linyi, naa meetae oltung'ani oikuet enchipai inyi aing'uaa intae. Tenashomo, kashukunye ake, naang'amu intae enatii nanu, pee ore enatii nanu, nitumtum sii intae aati ine.'

GSAM 74.1“Ina apa osiligi omayiana le nshukunoto enye makewan, oituneyie kanisa enye pee elo ninye makewan. Te nkata pooki nemetii ninye, etiaaka enchere nenare nikinyamal; naa etabayie ina. Tenaa kitum iyiook enkatini e eseriani e oriong eton nemetii ninye, tenaa elakuni kanisa enye aing'uaa enkinchis oo ltung'ana le nkop, tenaa eata enkatini e sinyatisho nemeibulu inkiika to loing'apei, aashu tenelotu, neng'amari ninye te ltung'ana le nkop naiputukunyie enkitoo o Laitoriani, aashu tenaa eidim atum enkirukoto te nkop, nenkum sii ninye oleng ina baa nemesiligita. Eitu eyiolou Yesu kulo larin 1,000. Kijo iyiook eitu eyiolou ninche, amu eitu eliki iyiook imbaa enye; naa ejo ninye, 'Aipotoki intae ilchoreta, amu imbaa pooki naatoning'o te Papa lai aaitayiolo intae.' Kake too nkirorot o inkitanyaanyukot enyena pooki, metii sii enkitoduaat kutiti enchere nenare nikisilig enkatini e eseriani aashu enkitoo eton eitu elotu. Meiyiolo sii ilkipaareta ilarin 1,000 nemetii Kristo. Te larin 300 eidipa Olaitoriani lang ashomo, osiligi omayiana le kanisa apa osiligi le nshukunoto enye.

GSAM 74.2“Kake ore epuo dukuya ina palata e nkirukoto naloibonyeki, neiteru esiankiki e Kristo aitun makewan, eton nemetii ninye, te nchoreisho oo laiguanak le nkop, neibelekeny sii inkonyek enyena aing'uaa keper e tooyie, o aing'uaa enshukunoto o Laitoriani lenye, naidip ina kitoo enye e nkop. Ore pee eipik Ilaitobirak le kanisa enkutore e lomon supati too nkutukie enye ... neiwashioki nabo nena duaata oo larin 1,000 nemetii Kristo, ... neiteru sii kanisa aing'or elotunoto o Laitoriani pee emut olojioki Kristo.... Too mpala enyena, nkirorot enye e nkilikwai, o nkibalunot enye e nkirukoto, neibalunye Ilaitobirak le kanisa osiligi lenye enchere kelotu Kristo eton eitu eiteru ilarin 1,000.

GSAM 74.3“Eidip Enkiguana e Westminster enkibalunoto enye te nkibalunoto e nkirukoto enye te Elotunoto e are e Kristo, too rorei ooitodolu pooki enkirukoto oo lelo oojo kelotu ninye eton eitu eiteru ilarin 1,000. Eibalunye te kulo rorei oata engolon: 'Ore anaa enayieu Kristo pee kiata iyiook esileko enchere keata enkolong e nkiguana, pee eitanyamal nena ltung'ana pooki meing'uaa ing'ok, neponari enkitalakoto oo lelo ooure Enkai tiatua inyamalaritin enye, neiyieu sii meeiyiolo ltung'ana ina kolong, pee ewaa esileko pooki e sesen, neirripaki inkatitin pooki, amu meiyiolo ensaa nalotu Olaitoriani: pee etobiroyu sii inkatitin pooki aajo, Tolotu, Olaitoriani Yesu: naa tolotu nabo!'56

GSAM 75.1“Eitagolo ilakui lang oisiai aaitobir kanisa iltauja lenye te ng'oroto e lotunoto o Laitoriani, neitagolo maate te nkishirata, 'Entasheyie ewueji e arrabal! Amu elotu ninye tenebo isiritin kumok e retoto,' laa nena damunot naipikaki ake etii kata enkererna naiyioloi oleng e nkipiunoto e nkirukoto, kake etayiolo apa ilooibung'a osotua le Scotland le dukuya.

GSAM 75.2“Kake eton eitu eitadooyo enkatini, neiteru empalata e are e nkirukoto too nkanisani naitobiraki. Eiyioloi te Scotland anaa enkiteng'enare e mpolos; te England, anaa enkiteng'enare e Ario, naa too nkatitin e siadi, anaa enkiteng'enare e kanisa naing'am inkoitoi kumok; te America neipotu makewan enkiteng'enare e naboroto e Enkai; naa te Germany, enkiteng'enare naitodok eng'eno e ltung'ani. Eitasheyie eng'eno e ltung'ani metaa olairrishoni, o ening'oroto ang e taata nakurto oleng metaa enchakenisho, netam enchere keidim atabayu enkatini nemetiu anaa enaatoduaaki nkitanapat e mpukunoto e nkop, neitodounye Yesu metaa olaiteng'enani le nkirukoto oo Layahudi, oturuk enkatini enye kutiti, kake nemeyiolo hoo enkiteng'enare e mpukunoto e nkop e taata. Neaku indamunot enchere keidim ilo tung'ani ashukunye aing'uaa enkop nemedoli pee eitore enkop, neitukueteki metaa ilomon oo Lhebrania lemeasipa.

GSAM 75Daniel Whitby naipir ilarin 1,000

GSAM 75.3“Eibelekenyeki inkisiligat e Elotunoto e are e Kristo o enkitoria enye te nkop metaa enjurrunoto e lomon lenyena supati ake, o enairuk ematua kitok e nkop enkirukoto e Kristo te nkata oo larin 1,000, aashu, anaa enatadamua ilkulikae, ilarin 360,000; naa te ina kata nenare nepuo ltung'ana dukuya too inkoitoi e nkishon, netum eseriani o eng'idasunoto nemeton etumi apa. Naa te nkiting'oto e ina kata nalulung'a, nalulung'a oleng nemedim eng'eno e ltung'ani aipidaki, keidim baitayu enkirukurata sapuk e mpukunoto e nkop, nejo ltung'ana kelotu Olaitoriani amut enkop, neipotu ltung'ana pooki te nkiguana. Eitobira nalikio ena kiteng'enare olaitashoni le England laji Whitby [etua Daniel Whitby te 1726], laa etodolu impala enyena naitapukunoki enchere era ninye olosuj enkiteng'enare e Ario, kake eitumi eng'amu inkitashot enyena te lelo otii atua enkisoma enye, naa ore ilarin lenyena 1,000 lemeasipa, neng'amu te nchipai iltung'ana kumok ooitasho enkirukoto naing'amai, ooishori ilpesai, o ilchoreta loo nkanisani e nkitoria oo nkuapi e Europe, laa eisiligie ninche ina kiteng'enare enkata nalulung'a e ng'amunoto e Ematua e tomon o enkanyit. Te ngolon enye, neirikio ina kiteng'enare America, neasishore nabo pee edupishore irorei ooiputululuo oo nkirorot e dukuya ltung'ana, o inkiting'ot oo nkirorot.”

GSAM 76.1Neijia apa inkiteng'enat natii imatuati oopaasha e nkop, etaa kitinyikaki enkata nairriwayie Olaitoriani enkisudoroto naureisho e lotunoto enye, eton etii 'too nkutukie oo nkajijik'.

Notes

  1. Galatia 4:4, 5. ↩
  2. Roma 16:25-27. ↩
  3. Efeso 3:3-9. ↩
  4. Enaiminoto e Olaitoriani, nk. 29, 30-34. ↩
  5. Luka 2:26. ↩
  6. Luka 2:28-38. ↩
  7. Luka 3:15-17. ↩
  8. Yohanna 1:29-34. ↩
  9. Matayo 3:16, 17. ↩
  10. Yohanna 10:41. ↩
  11. Luka 3:23. ↩
  12. Luka 4:16-21. ↩
  13. Mariko 1:15. ↩
  14. Imiti e Laitoriani 10:38; Yohanna 3:2. ↩
  15. Yohanna 14:8-11. ↩
  16. Enaiminoto e Olaitoriani, nk. 215. ↩
  17. Luka 7:19-22; Matayo 11:4. ↩
  18. Matayo 4:17. ↩
  19. Matayo 10:7. ↩
  20. Luka 10:9. ↩
  21. Yohanna 7:46. ↩
  22. Matayo 12:23, ↩
  23. Matayo 13:54, 55. ↩
  24. Yohanna 10:24. ↩
  25. Yohanna 6:15. ↩
  26. Yohanna 6:62. ↩
  27. Matayo 16:20-22; Mariko 9:31. ↩
  28. Matayo 16:28; Luka 9:27. ↩
  29. 2 Peter 1:16-19. ↩
  30. Matayo 17:22, 23. ↩
  31. Matayo 18:1; Mariko 9:33, 34. ↩
  32. Matayo 19:27, 28; Luka 22:28-30. ↩
  33. Matayo 20:20-24. ↩
  34. Yohanna 11:47, 48. ↩
  35. Yohanna 12:15. ↩
  36. Yohanna 12:19. ↩
  37. Luka 19:40. ↩
  38. Yohana 12:32-34. ↩
  39. Yohana 13:33-36. ↩
  40. Yohana 14:1-3. ↩
  41. Luka 19:11-15. ↩
  42. Matayo 24:3, ↩
  43. Matayo 24; Luka 21; Marko 13. ↩
  44. Marko 14:50. ↩
  45. Marko 9:10. ↩
  46. Matayo 28:2-4. ↩
  47. Matayo 27:52, 53. ↩
  48. Luka 24:13-27. ↩
  49. Luka 24:31, 32. ↩
  50. Iasat 1:6-11. ↩
  51. Iasat 3:20, 21. ↩
  52. 2 Petero 3:5-13. ↩
  53. 1 Iltesalonike 4:13-18. ↩
  54. 2 Iltesalonike 2:3, 4. ↩
  55. Embolunoto 12:17. ↩
  56. Enkibalunoto e nkirukoto, embolunoto 33, ematua 3. ↩

Note

Back