Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
29 / 31
29 / 31

Embolunoto 26 — Isiaaitin ang e likioroto too nkulie kuapi

John Norton Loughborough

GSAM 403.1“Eigeroki aajo: Kedol lelo leitu elikini imbaa enyena, neyiolou lelo leitu ening.”1

GSAM 403.2Siaai ang e dukuya e likioroto te enkop natii te boo e United States neiteruni te 1874, pee eirriwaki Olpayian J. N. Andrews Switzerland, neteru siaai te ine.

GSAM 403ENKOP E LIKIOROTO E EUROPA E NTENGEN

GSAM 403.3Nkop isiet neetii atua ele siaai e likioroto te ina kata; Switzerland, France, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal, o Greece, nkop naata oltung’ana 140,000,000.

GSAM 403.4Najo enkiteng’ena aata ake naipirta pee iltunganak enchula siaai naipirta nkop oleng, te nkata natii iltunganak le nkiguana e ilairukok kutiti.

GSAM 403OLPAYIAN CZECHOWSKI

GSAM 403.5Te olari le 1865, Olpayian M. B. Czechowski, olpadiri le Katoliki oing’uaa Poland oirridu, otang’amua Esipata e taata, neyieu neirriwaa iltunganak lang ninye aaku olalikioroni te Europa e Ntengen. Amu meidimayu ina te ina kata, neliki Ilairukok le nkolong e dukuya e sapanabo ooanyu elotunoto e are e Kristo ootii Boston, Mass., imbaa enyena; ebaiki nejo ninche epaasha katukul o iltunganak lang. Hoo netiu neijia, netum iropiyiani naayieunita, neirriwaa ninye te siaai e likioroto oyieu.

GSAM 404ILOIBUNG SABATO TE SWITZERLAND

GSAM 404.1Te 1866, neitodolu Esipata e Sabato o Olkilikuai lo lmalaika li okuni te Tramelan, Switzerland; siaai inye neitayu enkop e oloibung Sabato. Te siadi te nkata kutiti, neing’uaa ninche nelo Hungary aiteng’en Olkilikuai. Keitu aaitodolu iltunganak te Tramelan siaai e America, nabo Albert Vuilleumier, nabo e iltunganak, neidipa aisoma ororei le English. Neidipa adol nkitapuk nabo e Enjurrunoto e lotunoto e are. Te nkoitoi ino neichukie enkigeroto te nkop are.

GSAM 404OLPAYIAN ERZENBERGER EITAYU AMERICA

GSAM 404.2Te 1869 James Erzenberger, o Tramelan, neitayu America pee aaisoma ororei le English nabo aaiteng’ena enkitanapat o inkikena oo Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo. Neidipa Battle Creek June 18, nabo nebik te America ilarin 1.5. Neitayu New York te nkoitoi e enkop, Sept. 9, 1870. Te June e olari ino, Ademar Vuilleumier neiroroki enkop ino, naa neitobir ake nkata e ilarin oong’uan. Ore pee errinyo enkop enye, nerubare Olpayian Andrews ninye. Neidipa Neuchatel Oct. 16, 1874.

GSAM 404.3Te 1875, Olpayian D. T. Bourdeau o enkaji enye neitayu America alo France, pee enkiguana neitayu aaitobir siaai.

GSAM 404ENKAPUTANOTO E MBUKU E FRANCE

GSAM 404.4Te olari olosu, July 1876, neitayu Basel, Switzerland, nkitapuk e ororei le French, naing’oru Les Signes des Temps (Inkitoduaat oo nkatitin). May 13, 1882, te ilarin 6, Olpayian Haskell neitayu New York City alo Europa. Te siaai e likioroto ino, neitobir nkata aji naata Switzerland.

GSAM 405OLPAYIAN WHITNEY NEITAYU BASEL — OLTOYIE E OL PAYIAN ANDREWS

GSAM 405.1July 26, 1883, Olpayian B. L. Whitney o enkaji enye neidipa Basel; Enkiguana kitok e kanisa pooki neitayu ninye aaitobir siaai ino, pee aretu Olpayian Andrews, ogira emoyian aitashal asieku. Te ilapaitin kutiti te siadi, te October e olari ino, neye.

GSAM 405.2Olpayian Andrews keitu aata ake te nkolong’iti e dukuya inkitooma e nkisoma kitok, nabo neata enkisoma naibor, naa oltung’ani oiteng’ena kewan aashu oitobira kewan, anaa najo enkop. Te enkiteng’ena e nkisoma neiteng’en Latin, Greek o Hebrew, nabo te ilarin e king’asia ororei le French. Neiteng’en ororei le French pee aaitobir o aaitayu siaai te Enkop e Likioroto e Europa e Ntengen, pee neitobir ilarin ile oo nkiting’oto e nkishui enye; neitapuk o neitodolu Inkitoduaat oo nkatitin te French, nabo neitayio aaitodolu ororei ino. Te nkata ino pee neitobir siaai, neitoyi te nkaina e oltorrono.

GSAM 405DR. KELLOGG TE EUROPA

GSAM 405.3Te nkata oo nkakua te olari le 1883, Dr. J. H. Kellogg neiroroki Europa pee enkishooroto e nkisoma e biyotisho. Neitobir nkolong’iti kutiti te siaai pooki, nabo enkitoduaata enye neishori enkaiyian oleng iltobir; ake inkiteng’ena enye naipirta siaai te Basel neiteng’enaki oleng Olpayian Andrews.

GSAM 405OLPAYIAN BUTLER NEIROROKI EUROPA

GSAM 405.4Te Enkiguana kitok e kanisa pooki naaitobir October 1883, neiteng’ena pee aaitayu, te nkata e dukuya, nkitapuk e ororei te England. Te nkoitoi e enkiguana ino, ilpayiani George I. Butler, M. C. Wilcox o A. C. Bourdeau neitayu aaitobir siaai Europa o England. Olpayian Butler neidipa Glasgow, Scotland, Feb. 27, 1884. Enkiguan enye te likioroto e nkulie kuapi neiteng’ena aaisoma te dolio e mata pee aiyolou inkisiligil o inkikena e siaai nkulie kuapi, nabo enkoitoi e aidimu ninche. Neitobir ake Basel o Enkop e Likioroto e Europa e Ntengen. A. C. Bourdeau neitobir too iltunganak le French te larin e Alps, too Waldenses; M. C. Wilcox neitobir te nkitapukunoto o nkitabunoto te England, neitobir aji nemeisho 1886.

GSAM 406ENKAJI E NKITAPUKUNOTO OO MBUKUI EITAYU BASEL

GSAM 406.1Te 1884, Enkaji e nkitapukunoto oo mbukui, Imprimerie Polyglotte (enaaji nkitapukunoto te ororein kumok), neitayu Basel. Te March 1885, H. W. Kellogg neitayio te Enkiguana kitok e kanisa pooki airoroki Basel o ainyang’ inkimuitin naipirta enkaji e nkitapukunoto. Neas ninye ina, nabo neitayu enkaji nkitapukunoto naata inkimuitin pooki, oo Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo, te nkop e Basel e oldin.

GSAM 406.2Te nkata e likioroto e Olpayian Butler te Europa, nkitapuk e German, Herold der Wahrheit, neitayu te enkaji e Basel. Te olari ino nkitapuk e Roumanian, Adevărulu Prezentu (Esipata e taata), neitayu te enkaji ino. Nabo nkitapuk e Italian, L’Ultimo Messagio (Ilkilikuai loo nkiting’oto). Kuna kitapuk are naa neeta inkardasini 16 te nabo, nepukuni te ilapaitin uni pooki. Te Enkiguana e Switzerland, October 1884, nelimuni aajo te olari ino eitapukoki neori nkopi 146,000 oo kuna kitapuk ong’uan. Ti 1895, pee enkaji e nkitapukunoto (te nkaina e sikiloto Basel) neitayu Basel aaitayu Hamburg, Germany, neitayu imbukui o mbukui kutiti te ororein 11; French, German, Italian, Roumanian, Spanish, Bohemian, Russian, Dutch, Hungarian, Armenian, Turkish, o Turkish-Greek. Naa, ake enaaji, neitapuk te ororein nabisilal.

GSAM 407ENKITOK WHITE NEIROROKI EUROPA

GSAM 407.1Sept. 3, 1885, Enkitok White, olayioni lenye W. C. White o enkaji, neidipa Basel. Ilarin 1.5 neitobir too nkop oldin, neiroroki siaai too Enkop e Likioroto e Europa e Ntengen; neitobir enkishooroto naibor te siaai pooki.

GSAM 407ENKIGUANA E SWITZERLAND NEITAYU

GSAM 407.2Sept. 10, 1885, Enkiguana e Switzerland neitayu. Te ripoti naaitayu te nkata ino neitodolu pee enkiguana neata olairritani oiteleikioki inkaik nabo, ilalikiorok ooishooki enkidimata elikioroto 7, nkanisani 10 o iltunganak 224. Neyaakini ematua e tomon te olari e dukuya $1,645.11. Nabo, neishori enkaiyian te siaai $2,041.22.

GSAM 407OLPAYIAN WAGGONER TE EUROPA

GSAM 407.3Enkitok White, o W. C. White o enkaji, neitayu America te 1887. Te olari ino Olpayian J. H. Waggoner neitayio aaitobir Enkop e Likioroto e Europa e Ntengen. Neitobir ilarin 2 oleng e nkop ino, neitobir enkaji enye Basel. Te enkop ino neitoyi, April 20, 1889, ake naaitodolu.

GSAM 407.4Enkibelekenyata e biyotisho e Olpayian Whitney, nabo oltoyi enye (April 9, 1889), neitayu osina kitok te siaai ino.

GSAM 407OLPAYIAN ROBINSON TE EUROPA

GSAM 407.5Olpayian D. A. Robinson, naitobir England, neitayu pee aaitayu Olpayian Whitney. Neitobir siaai te nkoitoi ino te ilarin 6 aji naata, nabo te nkiguan e Enkiguana kitok e kanisa pooki neitayu India te 1895. Enkiterunoto enye neiteng’ena pee aaitayu olaitobir likae.

GSAM 408OLPAYIAN HOLSER OLAITOBIR E NKOP

GSAM 408.1Olpayian H. P. Holser neitayu te enkaina ino; nabo te nkata ino neitayu aaitobir Enkop e Likioroto e Europa e Ntengen pooki. Ene neitobir siaai nemeisho o naibor ti 1901, pee eimir sii emoyian ninye metua. Neitoyi Canyon City, Colorado, Sept. 11, 1901.

GSAM 408.2Hoo netii kuna baa torrok, enkiguana neitayu o siaai neichukie, ake naitodolu ripoti naaitayu te Enkiguana kitok e kanisa pooki te 1895; Enkiguana e Europa e Ntengen neata nkanisani 19 o iltunganak 484, naeyaakini ematua e tomon te olari e dukuya $4,378.18. Te nkata ino neata ilpayiani oiteleikioki inkaik 4 o ilalikiorok ooishooki enkidimata elikioroto 5.

GSAM 408ENKIGUANA E GERMAN-RUSSIAN

GSAM 408.3Te 1870, J. H. Linderman, olaitobir e kanisa nataana Elberfeld, Prussia, o iltunganak 40, neitayu aaitobir Sabato e nkolong e naapishana te nkisoma e Biblia, keitu aiyolou enkiguana e iltunganak likare oo neibung Sabato ino. Enkiguan e iltunganak ino neidipa ilairukok te nkoitoi naing’oru. Oleng’eni neidipa enkaji e siaai te Basel te Sabato. Enkaji neitobir enkisoma e Sabato, Biblia neitobir te mei. Enkaiyian ino neiteng’en oleng oleng’eni, nabo neitayu aaitanya.

GSAM 408ENKIGUANA E ELBERFELD

GSAM 408.4Te aiyolou pee keitu iltunganak ino Ilyahudi, nabo ilairukok neibung Sabato e nkolong e naapishana, neitodolu enkiguana e Elberfeld. Olpayian Andrews neiteng’ena pee aaitodolu enkiteng’ena; naa o Olpayian Erzenberger neitayu Prussia te dukuya e 1875, neirorie enkiguana enaa naitodolu. Olpayian Erzenberger neitobir nkata aaitobir te nkop ino Germany, nabo Jan. 8, 1876, iltunganak 8 neitayu aibaptizi Elberfeld; enaa neitayu baptisi e dukuya e Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo te Germany.

GSAM 409.1Esipata neitayu enkaina te Russia ake 1882, te imbukui naaitayu ilalashe le German America aaitayu ilalashe enye too nkop e German e Russia.

GSAM 409OLPAYIAN CONRADI TE EUROPA

GSAM 409.2Te 1885 Olpayian L. R. Conradi neitayu America alo Enkop e Likioroto e Europa e Ntengen pee eas siaai too iltunganak le German. June 28, 1886, neitayu Basel aaitayu Crimea, Russia. Ene, o Olpayian Perk, neitayu Berdebulat, pee enkanashe are neitayu aibaptizi nabo enkiguana e iltunganak 19 neitayu; enaa kanisa e dukuya e Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo te Russia.

GSAM 409ILPAYIAN CONRADI O PERK NEITAYU E NKITUKUO

GSAM 409.3Te nkata te enaa, ilpayiani Conradi o Perk neibung’i te nkaraki eiteng’enisho nkiteng’enat naagilunore enkirukoto e Orthodox, nepikini atua korokoroni te sapanabo 5 te Perekop. Te nkata pee neitayu (te nkoitoi e olbalosi le United States), Olpayian Conradi neiroroki Eastern Russia, nabo neitayu Switzerland.

GSAM 409SIAAI TE VOLGA, RUSSIA

GSAM 409.4Te olari ino, Olpayian Laubhan neitayu aaitobir Russia, irrie enkaji enye naata olkeju le Volga. Te 1880, Olpayian Klein, o Kansas, neitayu aaitobir siaai te German Russia; naa neitobir iltobirak too nkata e siaai ino naibor nabo naipirta, nabo te nkata pee ilairukok neitayu aaitobir enkiterunoto nkop o nkitukuo, Enkai neishori siaai ino te nkoitoi naibor.

GSAM 409ENKAIYIAN ELOIMIR IMBUKUI TE GERMANY

GSAM 409.5Te 1888, oloimir imbukui neitayu siaai Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden o Alsace. Ilasujak 8 aashu 10, naata nkaiyian o enkirukoto, neitayu imbukui te olari nabo: Enkishui e Kristo 3,000; Eing’uaa Eden o metabaiki Eden 2,000; o mbukui kutiti 12,000. Te nkoitoi e siaai ino, ake te nkop pooki pee imbukui neitayu o neisomaki, iltunganak obo aashu kulikae neitayu aiyieu Esipata.

GSAM 410SIAAI E LIKIOROTO NEITAYU HAMBURG

GSAM 410.1Te May 1889, siaai e likioroto neitayu Hamburg, Germany, te Olpayian Conradi, nabo te nkata kutiti neitayu enkisoma e iltobirak. Te October e olari ino, Enkisoma e Sabato e iltunganak 28 neitayu. Te olari ino Olpayian Haskell neiroroki siaai, nabo kanisa e iltunganak 20 neitayu, o enkaji e mbukui neitayu.

GSAM 410.2Olpayian J. T. Boettcher te nkata ino neitobir siaai e German te Barmen. Te 1890 ripoti neitayu te Enkiguana kitok e kanisa pooki: te enkiguana e German-Russian neata nkanisani 9, iltunganak 422, nabo oloibung Sabato 75 keitu aaitayu. April 7 te olari ino, iltunganak kulikae 12 neitayu aibaptizi, nabo neitayu enkiguana e Hamburg. Te December iltunganak e kanisa ino neitayu 40. Esukuku e mbukui naaitayu enkaji e Hamburg, Holland, Russia o nkulie nkop e Germany neitayu $5,000.

GSAM 410ENKAIYIAN TE EUROPA

GSAM 410.3Akiti akiti kake te sipata, siaai neichukie te Enkop e Likioroto e Europa e Ntengen, ake naitodolu ripoti te Enkiguana kitok e kanisa pooki te 1891. Te nkata ino nkanisani 5 neata Germany, iltunganak 140, nabo 64 naa iltunganak e kanisa e Hamburg. Ematua e tomon neitayu $1,000. Imbukui naaitayu too nkomon e emoto, te oloimir imbukui e emoto te Hamburg, neitayu $500; nabo inkaiyian e oloimir imbukui te nkop pooki neitayu $6,000. Iltunganak 150 neitayu aiyieu Esipata te Austria, nabo nkanisani 13 neata Russia, iltunganak 400.

GSAM 411ILOIBUNG SABATO 5 NEITAYU RUSSIA

GSAM 411.1Te nkata ino (1891), iltunganak 5 e kanisa e Russia, o olaitayu enkiguana, neibung’i te nkaraki eiteng’enisho nkiteng’enat naagilunore nena e kanisa naitayu; neitayu aaitayu enkiterunoto nkop ilarin 5 te Trans-Caucasus. Neyieunita neenari tenebo too ilkonchoorr, neirrumoki aapuo te nkejek maili 500. Te nkitukuo ino enkirukoto enye neitayu, nabo neeta enchipai te Olaitoriani. Te olari ino, nkitabuk naata nkoitoi e Biblia neitayu ororei le Russian, naipirta olosilisili le Kristo, enatiu lelo ootuata, nkolong ai o pee, nabo keidipa aiyolou?

GSAM 411.2Te nkata e Enkiguana kitok e kanisa pooki te 1895, iltunganak e Germany neitayu 368, nabo ematua e tomon te olari e dukuya neitayu $2,327.43.

GSAM 411ILOIBUNG SABATO OOKUMOK ALANG APA TE RUSSIA

GSAM 411.3Te Russia, hoo eshomo iltunganak kumok oleng nkulie kuapi, iltunganak neitayu 467, nabo neeyaakini ematua e tomon $841.60.

GSAM 411.4Te ororei naaitayu olaitobir e siaai e likioroto te nkisoma e sapanabo e enkaiyian te 1896, neiyolou pee

GSAM 411.4“te Enkiguana e German-Russian te olari e dukuya, enkaiyian enye neitayu aare; iltunganak neponari ooilang 400. Te Berlin, Germany, iltunganak 60 nepuo aaserem Enkai te Sabato pooki. Enkaji e nkitobir e siaai e Hamburg neitogol siaai ino. Te Munich, Bavaria, iltunganak aji neeyieu aibaptizi. Neata ilairukok Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart, o nkulie nkanas kituaak te Germany. Nabo neata enkiguana te Rotterdam, Holland.

GSAM 412.1“Te Russia, oloimir imbukui neishooki inkardasini e enkidimata te nkitoria. Nkitapuk e ororei neitayu Lettish o Esthonian. Nkitapuk e German neitayu Basel aaitayu Hamburg; te enkaji ino neitapuk Esipata te ororein 14.”

GSAM 412AIBAPTIZI TE HUNGARY

GSAM 412.2Te olari ino aibaptizi e dukuya neitayu Hungary, nabo entumo e dukuya e Endaa o Laitoriani neitayu Bohemia. Siaai e emoto neitayu Galatz, Roumania, pee aaitobir Danube o Enaiposha Narok.

GSAM 412ELOIMIR IMBUKUI TE GERMANY

GSAM 412.3Te Olaitobir e Likioroto e Enkaji e December 1895, Olpayian Spies neitodolu naipirta siaai e oloimir imbukui te German:

GSAM 412.3“Oo naitobir siaai e oloimir imbukui, pee neitayu te nkop ino, keitu aitung’oki aaitobir; ake iltunganak olpayiani oo naitapuk imbukui o iltobirak te Leipsic neitodolu pee ‘emirata oo mbukui te nkoitoi naing’as iltunganak aiger inkarn enye pee enyiang’u imbukui naa kelaikino.’

GSAM 412.4“Te August 1887, nkitapuk e dukuya e Enkishui e Kristo neitayu te German. Te nkata pee mbuku ino neitobir aaitayu, enkisoma e oloimir imbukui neitayu Basel; enaa neitayu enkaina e siaai e oloimir imbukui, keitu Germany ake, nabo Europa pooki. Nkitapuk e mbuku ino e 7 neidipa te enkaji e nkitapukunoto te German.

GSAM 412.5“Ake Jan. 1, 1895, oloimir imbukui 12 ng’ejuko neitayu siaai. Te June 1895 ripoti neitodolu enkaiyian e 50% te nkitayu. Te nkata ino siaai naibor neitayu te Herold der Wahrheit, nkitapuk e German. Nkanisani kutiti aji, neitayu nkopi 50 ti 200, naitayu. Nabo neata enkaiyian naibor o iltunganak oo aaitayu. Te Enjurrunoto e Feb. 18, 1896, Olpayian Conradi neitodolu: ‘Neitobir 1895 te oloibung Sabato 1500 te Enkiguana e German-Russian.’”

GSAM 413ESIAAI E LIKIOROTO TE SCANDINAVIA

GSAM 413.1Olpayian John Matteson oiterua esiaai e likioroto too ltung'ana le Scandinavia to lari le 1877. Te nkolong e 6 to lapa le 6 ebayie Vejle, te Jyeland, Denmark. Te neshomo ena kop, etii iltung'ana kutiti ooterutua aaibung Sabato, amu eisomutua ilkardasini o imbukui kutiti naaitarriyieki ninche ilcoreta lenye otii America.

GSAM 413.2Te kinjurru enkiterunoto e nena siaaitin, kiyiolou ajo to lari le 1850 eterutua iltung'ana 4 ooinototua Norway aashom America aaibung Sabato lo Laitoriani. Emenya ninche Oakland, Wisconsin. Ilare tiatua ninche naa papa o ng'otonye le Olpayian O. A. Olsen. To lari le 1863 eterua Olpayian John Matteson aaibung Sabato le nkolong e naapishana. Emenya Poysippi, Wisconsin. Too lapaitin 6 oosujito, ore te siaai enye, neiruk iltung'ana le Denmark o Norway oobaya 40 inkiteng'enat oo Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo. Olalikioroni le dukuya ootuana ninye te siaai e likioroto naa Olpayian J. F. Hanson le Minnesota.

GSAM 413Embuku e dukuya naitapukunoki to lkutuk le Denmark o Norway

GSAM 413.3To lari le 1866, eikilikuanua Olpayian John Matteson ilarikok le nkaji e Enjurrunoto o Olalikoroni tenaa keitapuku imbukui kutiti o ilkardasini to lkutuk loo ltung'ana le Scandinavia, pee eitum ninche aaisom. Netiakaki ajo meeta enkaji impesai naaidimie nena; kake etii iltung'ana le nkop enye te Wisconsin o Minnesota ooyieu oleng neitapukuni esipata to lkutuk le ng'otonye. O hoo nemeeta impesai kumok, neitu ebaya 50, neiturrurru $1,000 neishoo ninye pee eias nena. Ore eeta kuna pesai o ilkardasini ooigeroki aitobiraki, nepuo Olpayian Matteson Battle Creek, neitoki aomon pee eitapukunoki imbukui. Amu eidipa aitobir enaasie imbaa naagol itayioki te dukuya, neishoori ina naiyieu. Te nkolong e 18 to lapa le 3, 1867, neteru aaisom inkigerot enyena ooitobira te mbuku enye, Liv og Død (Enkishui o Enkeeya), aitoki Olpayian J. N. Andrews o nanu, oo kitii ilo kata te nkiguana naairrita enkitapukunoto oo mbukui. Ore te nkulie rorei, neliki iyiook to lkutuk le Nkerezani ina najo inkigerot enyena to lkutuk le Denmark o Norway.

GSAM 414Etuo Olpayian Matteson aaku olaitapukoni loo mbukui

GSAM 414.1Te nena katitin, meetae olaitapukoni loo mbukui oidim atapal esiaai enye pee epankaki ninye inkitoduaat naaitapukunye irorei. Neomon pee eing'oru enkoitoi nening'orie ninye openy enaasie nena. Neitoki aas kuna siaaitin metaba anaa neitapukunoki ilkardasini loo mbukui kutiti o inkigerot, oobaya 1,000, to lkutuk lenye.

GSAM 414.2Ore eeta ena oitoi ng'ejuk naitishie esipata too ltung'ana lenyena, nepuo eeta engolon naigilaki, aas inkumot too nkuapi naapaasha e America. Aiteru te nena katitin, neshomo esiaai dukuya oleng too ltung'ana le Scandinavia.

GSAM 414Enkardasi e dukuya naitapukuni too nkatitin to lkutuk likae

GSAM 414.3Etubulua esiaai too ltung'ana le Denmark o Norway metaba anaa neiyieu enkardasi e lapa pooki, naitumie iltung'ana le nena kuapi enkiteng'enare o enkishipa to lkutuk lenye. Neijia, te nkolong e 1 to lapa le 1, 1872, neitapukuni te nkaji e Enjurrunoto o Olalikoroni enkardasi e lapa pooki to lkutuk le Denmark, eeta ilkardasini 24 o eitobiraki anaa embuku, naji Advent Tidende (Ilkiliku le lotunoto e are). To lari oosujita neponari ilkardasini lenye aaku 32. Ena enkardasi e dukuya naitapukuna Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo to lkutuk likae.

GSAM 414.4To lari le 1874, etamayiana ilairukok ooiroro to lkutuk le Sweden nena baa oleng, netum aiteruni enkardasi e lapa pooki to lkutuk lenye, eeta ilkardasini 16, naji Svensk Härold (Olalikoroni le Sweden).

GSAM 414.5Te neterua Olpayian Matteson esiaai e likioroto too ltung'ana le Scandinavia too nkuapi enye e apa (to lapa le 6, 1877), eitarrieki ilkardasini 266 le Tidende tene America aapuo Denmark to lapa pooki, o 60 aapuo Norway. Ore te nkisomare e kuna kardasini, etii iltung'ana oobung'uta Sabato te Scandinavia. Te naidipa aas esiaai olari obo te Denmark, etupuku inkulie chulat oo lairukok too wuejitin kumok naapaasha.

GSAM 415Enkaji e nkitapukunoto oo mbukui te Norway

GSAM 415.1Ore pee eidip nena, nepuo Olpayian Matteson Norway. Te nkolong e 7 to lapa le 6, 1879, neitobir kanisa naata ilairukok 38, aing'uaa isiaaitin enyena te Christiana. Te nena katitin netuana ninye Olpayian J. P. Jasperson, oing'uaa America, te siaai e likioroto. To ilo ari ake neitobiri enchula e nkitapukunoto oo mbukui te Norway, nenyeu inkishuat te Christiana pee eitobirri enkaji e nkitapukunoto oo mbukui, enkaji e nkumot e kanisa o inkajijik e menyei, te $14,580. Too nkuti katitin eitapukuni te nkaji e Christiana enkardasi naji Tidernes Tegn (Inkitoduaat oo nkatitin), nabo te wiki pooki, te nkikena kiti.

GSAM 415.2Te nkiterunoto e nkata nadoyieki ilpirlip to lari le 1880, netu Olpayian Matteson America aing'oru enkiretoto naitubulie esiaai e Scandinavia. Netii Enkiguana kitok e kanisa pooki e ilo ari, neshuko Europe to lapa le 4, 1881, eishipayieki oleng. Ore pee eshuko, nesioki anyeuni enkias naitapuku imbukui eeta oltuli orrorr, neleiki te nkaji e Christiana.

GSAM 415Ilkardasini le biyotisho too nkutukie le Denmark o Sweden

GSAM 415.3Neteru ninche nabo kata enkitapukunoto e nkardasi e biyotisho to lkutuk le Denmark, naji Sundheds Bladet (Enkardasi e biyotisho). To lari le 1883 neitapuku enkardasi natiiu ina to lkutuk le Sweden, o enkardasi e nkirukoto, naji Sanningens Härold (Olalikoroni le sipata). To lari le 1884 eeta ninche imasaa e nkaji naya $2,563. Tiatua ilo ari eitapukunoki neoriori ilkardasini 115,000 pooki, aapono imbukui kutiti nkalifuni kumok o inkulie bukui.

GSAM 415Olpayian Haskell te Scandinavia

GSAM 415.4Etang'orang'ore esiaai too nkuapi e Scandinavia enkiretoto sapuk te nashomo Olpayian Haskell aadol ninche to lari le 1882. To lari le 1884 netum enkiretoto sapuk too siaaitin oo Lpayiani Geo. I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen o E. G. Olsen.

GSAM 416Erete Enkitok White Scandinavia oleng

GSAM 416.1To lari le 1885, eshomo Enkitok E. G. White o layieni lenye, W. C. White, aadol Scandinavia. Eata ina kishomoto aadol Scandinavia tipat sapuk oleng te siaai e ina kop. Etayieutuo ilkuti ajo meidim ilaisinak aisho ematua e tomon te ina kop, nejo mikiata tipat te kitem airim imbukui too nkajijik. Enchakenisho naishoo Enkitok White eishoroki te nkata naishiaakino, netang'amutua iltung'ana aitobiraki, anaa enatoduaa te nena rorei naitoki ninche: “Imbaa pooki naatejo Olaitoriani kias, nikining ninye.” Tiatua ena kishomoto aadol Scandinavia, etaa enkipirta e siaai te Scandinavia enkibelekenyata pooki, naing'uaa te dukuya isiaaitin e Enkitok White nemeany aas.

GSAM 416Eitobiri enkaji ng'ejuk e siaai te Norway

GSAM 416.2To lari le 1886, eshomo Ilpayiani O. A. Olsen o N. Clausen aadol inkuapi e Scandinavia, neton ilo likai teine enkata nabo naado. To lari le 1885 eitobiri enkaji ng'ejuk e siaai te Christiana. To lari oititing'ie te nkolong e 1 to lapa le 9, 1886, etumua enkaji $5,386.68 te nkimirata oo mbukui o imbukui kutiti ake, neaku impesai naatumoki te nalarri iltung'ana ilkardasini oo nkatitin $3,146.03.

GSAM 416Inkanisani 25 te Scandinavia

GSAM 416.3Olkilikuai oishoroki Enkiguana kitok e kanisa pooki to lari le 1889 ejo etii inkanisani 25 te siaai e Scandinavia, naa eeta ilairukok 926, oishoo ematua e tomon e $2,548.75. Eeta sii ilairritak 6, ilairritak 4 ooishooki enkoitoi aas esiaai, o ilooimir imbukui 52. Too lapaitin okuni, etumoki $2,161.26 te nkimirata oo mbukui te Norway o Sweden.

GSAM 416Enkisoma te Christiana

GSAM 416.4Te nena katitin, easita enkaji e nkisoma esiaai te Christiana, eeta ilkisomak 50. To lari le 1891, eiterua Ilpayiani O. A. Olsen o E. J. Waggoner enkisoma e Biblia te Christiana, netii ilkisomak 100. Te ina kisoma, eishoroki enkiteng'enare naado oleng te siaai e nkimirata oo mbukui too nkajijik.

GSAM 417Inkanisani 40 te Scandinavia to lari le 1895

GSAM 417.1Ore eidipa ilarin 6, to lari le 1895, kidol olkilikuai oishoo Olpayian D. A. Robinson, olairritani le siaai te ina kata too nkuapi e oriong. Eitodolu oleng embulunoto sapuk e siaai tiatua nena katitin, neaku kiindim aiger kuna rorei enyena: “Eeta Scandinavia inkanisani 40 o ilairukok 1,458. Ematua e tomon e ilo ari naa $5,585.55. Etii ilairritak 15 ooiteleikioki inkaik, ilairritak 11 ooishooki enkoitoi aas esiaai, neaku impesai e nkimirata oo mbukui tiatua olari $40,000. Kuna pesai kumok eing'uaa te dukuya isiaaitin oo ilooimir imbukui. Eitayu nena te nkop natejo iloomir imbukui, o sii ilairritak le nkirukoto ang, to lari le 1885, ajo meidimayu aairim imbukui te nelo oltung'ani inkajijik.

GSAM 417Inkiguanat 3 oo nkanisani e Scandinavia

GSAM 417.2Te nena katitin etii te siaai e Scandinavia inkiguanat 3 oo nkanisani e nkop nabo. Inkolong'i naaitobirri naa kuna: Denmark, enkolong e 30 to lapa le 5, 1880; Sweden, enkolong e 12 to lapa le 3, 1882; Norway, enkolong e 10 to lapa le 6, 1887. Olpayian John Matteson, oiterua esiaai e likioroto te Scandinavia, orikoo nena siaaitin te nkitoria sapuk, oas te ngolon o enkinyoroto e nkitapalat enye pee etubulu nena tung'ana, etubulua ninye entamueyiai e nkitarruorroto naiminye osesen. Netua te El Monte, Cal., te nkolong e 30 to lapa le 3, 1896, eata ilarin 61.

GSAM 417ESIAAI E LIKIOROTO TE BRITAIN

GSAM 417.3William Ings, oini te Hampshire, England, kake otii anaa oltung'ani le America te nkiyang'et o enkisoma, amu etemeyie United States aiteru te nkera enye, ebayie Southampton eing'uaa Basel, Switzerland, te nkolong e 23 to lapa le 5, 1878. Te ina kata eton nkuti katitin ake, iwikini 2, neitoki ashuko te nkop kitok e Europe too nkuti katitin. Kake ore pee eidip nena, neitoki asioki alo Southampton. Ore eidipa ilapaitin 4 aas too nkajijik, aor ilkardasini oo rorei le Enkai o aas inkulie siaaitin e likioroto naitum, nelikioo ajo etii iltung'ana 10 ooibung Sabato. Te nkolong e 30 to lapa le 12 te ilo ari, kibayie nanu o enkitok ai Southampton. Neirura isiaaitin ang oo Olpayian Ings, nikias inkumot te nkata e nkijape te nkaji e nkumot e Shirley, o te nkaji ang nalarri. Te nkata e nkirowuaj to lari le 1879, kias inkumot to lng'obor te Southampton. Te ina kata o ina wueji, netu entito Maud Sisley (enkitok Boyd e taata) aas esiaai, eishoo inkisomaritin e Biblia o eas too nkajijik. Te nena siaaitin, etang'amutua ilkuti tung'ana esipata. Te nkata e nkijape nasujita, kias inkumot te nkaji nabo e nkumot te Ravenswood Villa, ina aji nikimenya nikiaata imasaa ang e nkorioroi.

GSAM 418Eumata to lng'obor te England

GSAM 418.1Te nkata e nkirowuaj to lari le 1880, o hoo nemegol Olpayian Andrews te biyotisho, netu eing'uaa Switzerland aretu te Eumata to lng'obor te Romsey. Teine etang'amutua ilkulikae Olkilikuai.

GSAM 418.2Te nkolong e 11 to lapa le 1, 1880, eitobiri enchula oo mbukui kutiti. Etamayiana ilairukok ena siaai oleng, neoriori inkigerot kumok.

GSAM 418.3Te nkolong e 8 to lapa le 2, 1880, etii enkibatisa ang e dukuya, neibatisai iltung'ana 6. Metaba anaa enkolong e 2 to lapa le 7, 1881, eidipa aibatisa iltung'ana 29 te Southampton, aituuro too nkare.

GSAM 418Eponari ilasak le siaai te England

GSAM 418.4Te nkigelunoto e Enkiguana kitok e kanisa pooki naatayioki te nkata nadoyieki ilpirlip to lari le 1881, eshomo Olpayian A. A. John o enkitok enye, Geo. R. Drew, o entito Jennie Thayer England, neitobirua isiaaitin enye o ina siaai e likioroto. To lari le 1882, eshomo Olpayian Haskell aadol esiaai te Europe, neton inkolong'i kumok tenebo ilasak le siaai e likioroto te England, neretu ninche oleng te nkitanapare o eng'eno.

GSAM 418.5To lapa le 3, 1882, eiteruni enkitapukunoto e nkiponata e Britain e ilkardasini 2 te Inkitoduaat oo nkatitin. Neitobirri nena tenebo ilkardasini 1,000 le Inkitoduaat oo nkatitin ooitarriyieki eing'uaa America. Eitumi nena te siaai e likioroto te Great Britain. Olkilikuai le siaai le nkolong e 1 to lapa le 10, 1883, eitodolu ajo etii ilooibung Sabato 100 te ina kata. Imatuati e tomon naishoroki aiteru te nkiterunoto e siaai e likioroto naa $2,078.71.

GSAM 419Esiaai e likioroto too meli

GSAM 419.1Te nkitanyanyukoto oo lairritak loo meli, eishoroki Olpayian Ings enkoitoi naitarrie ilkardasini o imbukui kutiti ooiturrurri, metaa melepeshenye ninye, aapuo too wuejitin kituaak 80 naatutumie imeli ooji “Enchula oo meli e nkima e Peninsula o enkumagwe.” Etii nena wuejitin te South Africa, East Indies o West Indies, Central America, o Bay Islands. Te nkisomare e nena kigerot naaitarriyieki eterua iltung'ana le nkop e Demarara naimieki enkare aing'oru esipata. Kitang'amutua kuna baa too lkardasini ooigeroki iyiook eing'uaa ina kop.

GSAM 419Eiteleiki “Enkatini e Sabato” too nkajijik e mbukui te England

GSAM 419.2Eiteleiki sii embuku e Enkatini e Sabato e Olpayian Andrews too nkajijik e mbukui o inkajijik e nkisomare e pooki ng'ae, nemeishoori impesai, naabaya 60 te Great Britain pooki. Etii imbukui teine eton, nelikioo enkatini too lelo ooyieu aaisom.

GSAM 419.3To lari le 1884, eshomo Olpayian Butler England, tenebo ilkulikae lasak le nena siaaitin. Eshomo Ilpayiani S. H. Lane o Robert Andrews te meli eing'uaa Boston pee etuana esiaai e likioroto te Great Britain, te nkolong e 9 to lapa le 5, 1885. Enkishomoto e Enkitok White aadol England etaa enkiputakinoto e ngolon o enkishipa too lasak le siaai. Eton Enkitok White o layieni lenye teine iwikini kutiti, eton eitu eshuko America eing'uaa isiaaitin le Europe.

GSAM 419Eiteruni “Esipata e taata”

GSAM 419.4Te nkiterunoto o lari le 1884, nesieku eitoki ebaya Olpayian Butler England, eiguani aiteru te Grimsby enkardasi naata ilkardasini 8, naitapukuni nkulie katitin 2 to lapa, naji Esipata e taata, eaku M. C. Wilcox olaigeroni o laitobironi lenye. Eitapukuni ina taata te London, England, te wiki pooki eeta ilkardasini 16, neaku nena naitapukuni te wiki pooki naabaya 18,000.

GSAM 420.1To lari le 1889, etolikioo Olpayian Holser ajo eeta esiaai e likioroto te Britain inkanisani 8, o ilooibung Sabato 200, netii 65 tiatua ninche London. Ematua e tomon o lari otang'asa naa $1,244.58. Etii ilairritak 2 ooiteleikioki inkaik, ilairritak 2 ooishooki enkoitoi aas esiaai, ilalikiorok 2 oo meli, o ilasak 7 le siaai e Biblia. Te nena katitin, etuana Ilpayiani Wm. Hutchinson o Francis Hope esiaai e likioroto te England.

GSAM 420Enkaji e nkitapukunoto oo mbukui e Pacific te London

GSAM 420.2To lari le 1890, enchula e nkitapukunoto oo mbukui e Pacific, e Oakland, California, eitobira enkaji e siaai enye nabo te 48 Paternoster Row, London, o enkaji e nkitapukunoto oo mbukui te 451 Holloway Road, London, N. To lari le dukuya, etumua enkaji $9,556.89 te nkimirata oo mbukui te nkinyang'are e kumok tenebo.

GSAM 420.3To lapa le 2, 1895, eishoo Olpayian Robinson olkilikuai oosujita:

GSAM 420.3“Te Great Britain etii inkanisani 11, ilairukok 363, ilairritak 5 o olairritani obo oishooki enkoitoi aas esiaai. Ematua e tomon o lari otang'asa naa $5,077.20, aashu te nena pesai, $13.98 te lairukoni pooki. Imasaa e nkaji e nkitapukunoto oo mbukui naa imasaa e taata e Enchula oo mbukui kutiti e nkuapi pooki, naata enkipirta nageluni, naa ninye nairrita. Ena enchula naitobiraki te nkitanapata te England.”

GSAM 420.4To lapa le 12, 1895, etolikioo olaigeroni le siaai e likioroto too nkuapi e oriong ajo etii ilairukok 560 te Great Britain. Eteponikoki imatuati e tomon $1,000 tiatua ilo ari. Te ina kata, etumore inchulat 8 te Sabato too wuejitin naapaasha te London.

GSAM 420.5Neijia etishomo esiaai dukuya te ina kop e likioroto; inkulie katitin, meibalayu enkishomoto enye. Meitopok inkatuyio too nkulie nkulupuo e nkulupo esioki anaa enatiu too nkulie. Eitopok nkiti nkiti, kake ore embulunoto enye naa enasipa naagol. Neijia sii enatiu esipata e Olkilikuai li okuni te ina nkitoria. Euna enkatuyia enye, netubulu intonai, netubulu nkiti nkiti metaba anaa taata neaku kitok teneyanyukieki e apa.

GSAM 421ESIAAI E LIKIOROTO TE AUSTRALASIA

GSAM 421.1Te nkolong e 10 to lapa le 5, 1885, eshomo Ilpayiani S. N. Haskell, J. O. Corliss o olmarei lenye, M. C. Israel o olmarei lenye, Wm. E. Arnold, o Henry Scott te meli eing'uaa San Francisco pee eiteru esiaai e likioroto te Australia. Eton etii ilarin 11 eitu ebaya ina kata, to lari le 1874, etejo Enkitok White te nkumata naatayioki te Battle Creek ajo epuo inkuapi kumok aatang'amu esipata, nejo etoduaa imasaa e nkitapukunoto oo mbukui easita, neitapukuni imbukui o ilkardasini too nkuapi naapaasha. Te neikilikuan tene te nena kuapi, netoki ajo Australia ake enkarnashe nidim atapoo.

GSAM 421Enkigilata o ltoilo le Biblia

GSAM 421.2Too siaaitin oo Lpayian Haskell o ilcoreta lenyena, naagol naatum enkitoria, etishomo Olkilikuai dukuya esioki oleng, netum atayioki ajo keishiaakino enkitapukunoto e nkardasi te Australia. Neitobiri enkipankata e nkitapukunoto. Te nkolong e 1 to lapa le 1, 1886, neitapukuni enkardasi e lapa pooki te Melbourne, eeta ilkardasini 16, naji Enkigilata o ltoilo le Biblia o Inkitoduaat oo nkatitin. Te nkitapukunoto e dukuya eitapukunoki 6,000, kake enkitapukunoto e pooki kata naa 3,000 ake.

GSAM 421Kanisa e dukuya naitobiraki te Australia

GSAM 421.3Te Enkolong e dukuya e wiki, enkolong e 10 to lapa le 4, 1886, eitobiri kanisa e dukuya e Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo te Australia. Etii iltung'ana 18 ootelemeja enkoilale, neomon ilkulikae 7 pee etang'ami te nkibatisa. Eibatisai ninche te Sabato osujita. Te Sabato pooki too wikini kumok, eponikoki ilairukok metaba anaa neeta kanisa iltung'ana 55. Metaba anaa olapa le 5, 1886, etaa iltung'ana pooki ooigeroki 90. Aaponu nena, etii iltung'ana oobaya 35 too nkulie wuejitin ooibung Sabato.

GSAM 421.4Te nkaji e nkitapukunoto oo mbukui etii imasaa sidain 2 e nkitapukunoto o enkias naitimirie, pooki eidarriyieki neaku imasaa oo Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo otii ina kop nalakwa oleng, naalakua mailini oobaya 7,000 enkaji ang kitok natii Oakland, Cal.

GSAM 422.1To lari le 1886 etabaa Olkilikuai New Zealand. Olkilikuai oing'uaa esiaai e Australia ejo etii ilooibung Sabato 50 te New Zealand. Impesai naatang'amua enkaji te nkimirata oo mbukui naa $700. Aapono nena, eimirishoyu ilooimir imbukui imbukui 400 e Enjore kitok te New Zealand, o imbukui 1,000 e Imbaa naipirta Daniel te Australia.

GSAM 422Enkaji e siaai e nkitapukunoto oo mbukui te Australia

GSAM 422.2Ore too lomon oishorunoki te nkolong 19 oo lapa le 7, 1889, nikitum kuna baa: Eidipa enkasheti e nkaji e nkitapukunoto oo mbukui te Melbourne, naata enkiti aji e ntumo e kanisa pee eseremishoreki Enkai.

GSAM 422Etabayie esiaai Tasmania

GSAM 422.3Eitasheyieki Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo te Australia, neitasheyieki sii nabo te New Zealand, neitaa Ilpayiani Israel o Steed esiaai metabayie Tasmania. Ore te ina kop e nkiting'oto eitasheyieki nkanisani okuni, naa 136 ilairukok lenye pooki. Metaa ake lelo, etii sii kulikae Ilooibung Sabato ootiakino too iwuejitin, eitu eitasheyieki aaku nkanisani.

GSAM 422.4Ore Ematua e tomon oishorunoki te ilo ari too iwuejitin e siaai e Australia naa $9,371. Etii Iloimir imbukui 15 te siaai, naa etimira imbukui e $19,500.

GSAM 422.5Ore eimana Olpayian Haskell enkop pooki te nkata e are, neitoki abaiki Australia, nejing enkiguana enye natumote too lapa le 8, 1889. Neretu ninche oleng too nkoitoi kumok, neyanyit ina retoto ilo turrur oitasheyieki ng'ejuk. Epuonu ilaisiaayiak oopashapasha ooing'uaa America abaiki Australia too nkatitin oopashapasha te nkaraki ina bae nabo sapuk: enkasheti o enkitagoloto e siaai le Enkai.

GSAM 422Enkitok White te Australia

GSAM 422.6Ore to ltumuren le 1891, neing'uaa Enkitok E. G. White o enkerai enye W. C. White, o Olpayian Geo. B. Starr, o kulikae, California aapuo Australia. Nebaya ine too lapa le 12, te mpolos o lameyu te ina kop sapuk. Ore Enchakenisho e Enkitok White, hoo neeta ennyalil e sesen apa aisiaaisho ilarin 9 naatotona te ina kop, neretu oleng pee epiki esiaai enetiu esidai, eirukurukore enkiyang'et o enkipirta e Olkilikuai lo lmalaika li okuni. Ore etii ninche Australia, neitoki Olpayian J. O. Corliss aboita o esiaai tene, nejing W. A. Colcord o kulikae esiaai aa ilairritak, ilaiteng'enak, o kulie siaaitin.

GSAM 423Olpayian Olsen te Australia

GSAM 423.1Ore apa erikore Olpayian O. A. Olsen Enkiguana kitok e kanisa pooki, nebaiki inkajijik ang kituaak pooki e siaai too iwuejitin pooki le nkop. Neitayieu ina enkop naado naiman, aaimana enkop pooki. Etaasa ina pee eyiolou oleng enayieu ninche o enatiu isiaaitin e likioroto too iwuejitin oopashapasha, pee eidim aaret pooki meetae olgelati. Ore te ina lototo, to lari le 1893, neton te Australia iwuki neme kuti.

GSAM 423Enkiguana e mboitata oo nkiguana e Australasia

GSAM 423.2Ore te ina kata neitasheyieki Enkiguana e mboitata oo nkiguana e Australasia. Eboitare ina inkiguana oo nkanisani e nkop nabo e Australia o New Zealand, o iwuejitin e likioroto te Australia. Etumo ina kiguana katata nabo too larin aare, nerikori anaa enkipankata oo nkiguana e mboitata too nkulie kuapi. Ore to lari le 1893, neimira lelo kutiti Iloimir imbukui ootii ena kop imbukui 5,000 e nkitapukunoto nabo e Inkoitoi naarikoki Kristo, neitapukuni e are imbukui e nkumoi nabo. Ore to lameyu le 1894-95, neng'amu ninche inkitana 4,000 oo mbukui naaigero ltung'ana pee einyang'u, tiatua ilapaitin ong'uan.

GSAM 423Olpayian Prescott te Australia

GSAM 423.3Ore to lari le 1895, neton Olpayian W. W. Prescott, olagerr le nkisoma te kanisa, ilapaitin neme kuti te ina kiguana oo nkanisani. Neisho ena mata e siaai enkata naado o enkitanyanyukoto kitok. Ore te ina kata nerik sii entumo e nkiteng'enare, naaretua ninche oleng.

GSAM 424.1Olpayian W. C. White oishorua ilomon le siaai le ilo ari te Enkiguana kitok e kanisa pooki. Nejo ilomon aajo:

GSAM 424.1“Ore Enkiguana e mboitata oo nkiguana e Australia naa nkanisani 17 naatii, naa 1074 ilairukok lenye, ooishorua Ematua e tomon e $9,810.10 to lari otulusoyie. Eeta ena kiguana Ilairritak ooiteleikioki inkaik 12, ilairritak aare ooishooki enchoo e siaai eton eitu eiteleikioki inkaik, ilaisiaayiak okuni ooiteng'en iltung'ana Embuku Sinyati, o Iloimir imbukui 50, ooimira imbukui e $28,731.11 tiatua ilo ari. Ore te ilo ari neoruni enkop naitoreki e New South Wales, naata nkanisani ile o ilairukok 321, te Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo e Australia, neipoti Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo e New South Wales.”

GSAM 424ESIAAI E LIKIOROTO TE SOUTH AFRICA

GSAM 424.2Ore te Enkiguana kitok e kanisa pooki natumote te Battle Creek to lari le 1886, neimaki embae e nkitambalunoto e siaai e likioroto te South Africa. Ore pee eng'amarri pee etum esiaai enkiterunoto, netonyoki te nkiterunoto o lameyu le 1887 pee eitasheyieki esiaai te ina kop nalakwa, enetii iltung'ana kutiti ooiterutua aaibung Sabato, oogira aaipot ilaisiaayiak.

GSAM 424Ilpayiani Boyd o Robinson te South Africa

GSAM 424.3Ore te nkaraki ina, te nkolong 11 oo lapa le 5, neing'uaa Olpayian C. L. Boyd o olmarei lenye, Olpayian D. A. Robinson o enkitok enye, o kulikae laisiayiak, enkanasa e New York. Nepuo te meli aapuo Afrika, eimaa Liverpool o London. Ore eidipite ilarin okuni, nejo Olkitok P. W. B. Wessels te Enkiguana kitok e kanisa pooki nchere ore apa pee ebaya kulo laisiayiak Afrika etii iltung'ana oopuyiapuya 40 ooibung'ita Sabato e nkitanapata e ong'uan, te nkaraki enkisoma oo mbukui naaipirta ina bae o enjurrunoto oo Lkigerot Sinyat.

GSAM 424.4Eiterutua Ilpayiani Robinson o Boyd esiaai e likioroto te Cape Town. Neing'uaa ine, netabayie ewueji e kopikop o enkilepunoto e nkolong, metabaiki Kimberley, enebauni isoitin naaji daimani, te nkoitoi e maili ooipuyiapuya 800.

GSAM 424.5Ore metabaiki olari le 1889, naa ilairritak aare ake ootii, o obo oishooki enchoo e siaai eton eitu eiteleikioki inkaik, o nkanisani ong'uan o ilairukok 80. Eishorua kulo Ematua e tomon e $2,798.36. Ore te ilo ari, neisiaaisho Olpayian Ira J. Hankins, oing'uaa America, te Cape Town, netum ilng'anayio sidain. Nepuonu Olkitok Druillard o Enkitok Druillard eing'uaa Nebraska pee eboita o esiaai te ene wueji, neng'ar sii esiaai o inyamalaritin naatum lelo ooipoti pee eiteru esiaai te nkop ng'ejuk. Ore esiaai e Enkitok Druillard naa enkaji nerripieki imbukui eisul, naa etarashakaki ninye erikore e siaai e ina mata; ore Olkitok Druillard neisiaaisho te siaai pooki e likioroto. Ore tiatua ilo ari neimira imbukui e $750 too melini naapuonu aatashe te ene wueji naataashie imeli.

GSAM 425Olpayian Haskell te Afrika

GSAM 425.1Ore too lapa le 8 le ilo ari ake nebaya Olpayian Haskell Cape Town. Neisiaaishore ilapaitin imiet sidai, ebaiki neisiaaisho te nebo o ilturruri oopashapasha te South Africa. Neretu ina baikino pee egolu esiaai nebul, neishooki sii ninye engolon to ltau lenye amu etoduaa ilng'anayio le siaai lenye. Neinyototo enyoroto e siaai e nkisoma, netaa ilooiteng'eni 12 ooing'uaa Afrika epuonu America pee eiteng'eni too nkajijik ang e nkisoma e kanisa.

GSAM 425.2Ore te ina kata neing'or sii iltung'ana esiaai e nkiimiroto oo mbukui anaa eneshiaakino. Netii entumo e nkiteng'enare e ena bae te Cape Town, narikore Olkitok E. M. Morrison. Neisho ina enkishui ng'ejuk o engolon ena mata naata tipat e Olkilikuai. Ore ake eidipi enkiteng'enare te ina tumo, neimira Iloimir imbukui 13 imbukui neitabayie iltung'ana tiatua ilapaitin ile, naa $5,621.28 enkinyang'ata enye. Te sipata, eeta inkitana oo mbukui enkumoi kitok oleng, metaa keelang esiaai enkaji e siaai te London; amu meindimari aaitobir imbukui too nkatitin naasioki pee eishori pooki ooing'or.

GSAM 425.3Ore to lari le 1892, neboita Olpayian A. T. Robinson o esiaai te South Africa. Ore te ina kata ebulua esiaai metaa etayieu enkaji ng'ejuk nerripieki imbukui, pee eibelekenya ina musana. Neaku neishetuni enkaji ng'ejuk naba amu eishor ewueji e ntumot e kanisa.

GSAM 426Enkaji e nkisoma kitok te Afrika

GSAM 426.1Eshomo esiaai dukuya ake te nkiti o te nkiti, metabaiki pee eishetuni enkaji e nkisoma kitok te Claremont, ewueji oti nere e Cape Town, neitami $35,000. Ore eretoto nabo ake naayieu te ilalashera le America naa pee eirriuu ilaiteng'enak ooidim aaiteng'en enkisoma kitok; ore ninche maate neng'amu enkinyang'ata pooki. Ore eitaasi ina naomonoki, neiboluni enkaji e nkisoma te nkolong 1 oo lapa le 2, 1893.

GSAM 426Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo e South Africa

GSAM 426.2Eitasheyieki Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo e South Africa to lari le 1892. Ore te Enkiguana kitok e kanisa pooki e 1893, negeluni pee ejing ina Enkiguana kitok e kanisa pooki. Eeta apa nkanisani imiet o ilairukok 138, ooishorua Ematua e tomon e $34,077.32 to lari otulusoyie. Ore te ena kiguana, Peter Wessels, olaiguenani le Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo e South Africa, neisho ninye Enkiguana kitok e kanisa pooki $16,000 to ltau sidai. Eelang kuna ropiyiani nena naitayua Enkiguana kitok e kanisa pooki pee eiteru esiaai te South Africa. Metaa ake ina kishoroto, ninye o obo oo lalashera lenyena eishorua $40,000 pee eiteruni esiaai e nkitobioto oo ltung'ana te enkanasa e Chicago, emeiguenari ropiyiani.

GSAM 426.3Ore te Enkiguana kitok e kanisa pooki to lari le 1895, nejo olagerr le siaai e likioroto too nkulie kuapi eimaki esiaai te Afrika:

GSAM 426.3“Ore Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo e South Africa naa ilarin aare ake eing'uaa enkitobirata e nkipankata enye; kake tiatua ina kata eirriwua Enkiguana kitok e kanisa pooki ilaisiaayiak 12 te ina kop. Eshomo aare te ninche aajing atua enkop, aa ilaisiaayiak le likioroto ooitesieki ate too ntokitin e nkishui, ore kulikae nejing esiaai too matan oopashapasha. Eeta ina kiguana enkaji e nkisoma nabulu sidai, o enkaji oo nkera nemeeta intoiwuo, o enkaji e biyotisho nagira aaishetuni. Eitodolu ilkigerot le nkumoi nchere 184 ilairukok lenye.”

GSAM 426Imbukui oo lomon naitapukuni te South Africa

GSAM 426.4Ore embae e enkidimata oo ltung'ana pee eisuj enkirukoto enye te South Africa, neinyotua iltung'ana lang too lapaitin kutiti ootulusoyie pee eitapuku imbukui aare oo lomon. Nabo naa te nkutuk e Holland, naji Olarriponi; ore enkae naa te nkutuk oo Lkereza, naji Olarriponi le South Africa o Oltoilo oirukoo le Rorei Supat. Ore ena e are eeta imbukui 4,000 naapuoyieki iltung'ana.

GSAM 427Enkiguana e mboitata oo nkiguana e South Africa

GSAM 427.1Ore too lapa le dukuya, 1903, neitasheyieki Enkiguana e mboitata oo nkiguana e South Africa. Eboitare inkiguana oo nkanisani e nkop nabo e Cape Colony o Natal-Transvaal, o isiaaitin e likioroto te Basutoland o Matabeleland, naatii abori erikore e ina kiguana e mboitata. Etii te ina kiguana nkanisani 15 naata enkipankata, naata ilairukok 595, o ilturruri 9 ootaata ilairukok 90 eton eitu eitasheyieki, o Ilooibung Sabato 30 ootiakino ake. Naa pooki te nebo 715, ooishorua Ematua e tomon e $7,850. Etii ilaisiaayiak 39, naa 21 te ninche ooishori olmushara too nkiguana oopashapasha.

GSAM 427IWUEJITIN E SIAAI TE POLYNESIA

GSAM 427.2Ore to lari le 1876, neirriwaa Olpayian James White o olaigeroni le ena buku embuku nabo e Inkitoduaat oo nkatitin o imbukui kutiti, neiriamari enkaratasi nagiraki, aayaki ollemankale le Pitcairn. Eipikaki kuna karatasini emeli nagira aimaa Cape Horn alo New York. Eitadedeyieki iyiook nchere ketashe emeli te Pitcairn, neishori ena nkunenoto ine. Meeta oltung'ani obo te ilo lemankale likiyiolo, nimikiyiolo embae e ilo lemankale maate, metaa ake nikiitoningo nchere iltung'ana oonyor oleng Enkai nesuj ninye oomeny. Kikirriwaa nena karatasini eitu kiyiolo eneikoni.

GSAM 427Enkibaikino e Pitcairn

GSAM 427.3Meeta ilomon likitoning'o too ltung'ana anaa too mbukui ang metabaiki pee ebaiki Olkitok John I. Tay ilo lemankale to lari le 1886, eidipite ilarin 10. Ore ina kata nikiyiolou nchere ore te nkaraki enkisoma e ina buku e Inkitoduaat oo nkatitin o nena bukui kutiti, etinyikaki iltung'ana pooki loo ilo lemankale, te nkata nabo, aadung pee eibelekeny enkolong enye e nseremare, aaitayu Enkolong e dukuya e wiki aapik enkolong e naapishana, pee eibung Sabato e Olaitoriani. Kake meitu etaasa ina metabaiki enkata e nkibaikino e Olkitok Tay. Etoning'o ninye to ltau lenye oleng, te nkata naado, nchere keya ninye abaiki ilo lemankale, kake meyiolo ninye iltung'ana lenye maate, nemeyiolo sii nchere eiterutua ninche aanyor esipata.

GSAM 428.1Ore pee errinyo America, neomon oleng pee eitobiri emeli naayieki ilaisiaayiak le likioroto aaitayu ollemankale obo aayaki olikae te naiposha sapuk naji Pacific. Nejing Enkiguana kitok e kanisa pooki natumote to lari le 1889, eeta ena bae eisul to ltau lenye. Neomon ine te nkaraki illemankaleni e Polynesia. Ore pee edol ina kiguana enaretisho ena siaai, negelu pee eitururri too nkishoorot $12,000 pee eishetuni anaa einyang'i emeli naisiaaisho too llemankaleni e naiposha sapuk naji Pacific.

GSAM 428Eishetuni Pitcairn

GSAM 428.2Ore eirukurukore ina naidung'oki, neishetuni emeli Pitcairn to lameyu le 1890, te nere e Benicia, te maili ooipuyiapuya 30 eing'uaa Oakland, California, neitami $12,035.22. Ore tiatua imatua okuni oo lari ooruni too matuan ong'uan, neiturrurri kuna ropiyiani, neishoruni too Nkisomani e Sabato te nkaraki ena bae ake. Meeta apa enkishooroto naishorunoki te ng'ida kitok o te ltau obo alang ena. Eishoori emeli Enkai te Oakland, California, te nkolong 25 oo lapa le 9, 1890. Eiturrurrote iltung'ana oopuyiapuya 1,500 tiatua emeli o to wueji neibung'ieki emeli te mbata e nkare, pee edol ina asata.

GSAM 428Elototo e dukuya e Pitcairn te naiposha

GSAM 428.3Eing'uaa emeli San Francisco te lototo enye e dukuya, te nkolong 20 oo lapa le 10, alo ina kop nalakwa e siaai enye. Etii atua aa ilaisiaayiak le likioroto Olpayian E. H. Gates o enkitok enye, Olpayian A. J. Read o enkitok enye, John I. Tay o enkitok enye, o ilaisiaayiak le meli ooas sii esiaai e likioroto, abori erikore e olarikoni le meli Marsh. Eshomo ina meli dukuya ollemankale le Pitcairn, otii maili 4,000 te mbata e moikuape eing'uaa San Francisco, nebaya ine te nkolong 25 oo lapa le 11. Ore pee eing'uaa emeli ilo lemankale, te nkolong 17 oo lapa le 12, eibatisaki iltung'ana kituaak 82, neipankataki aaku kanisa e Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo. Neitoki ina meli alo ilturruri loo llemankaleni e Society, Hervey, Samoa, Friendly, o Fiji. Neing'uaa imbukui e nkirukoto o imbukui kutiti e biyotisho o e nkirripoto e ate too ltung'ana ooiroro enkutuk oo Lkereza. Ore tiatua ilapaitin isiet, metabaiki olapa le 9, 1891, neimira ilaisiaayiak le likioroto imbukui e $1,900, neisho sii iltung'ana imbukui kumok e nkisoma, emeiguenari ropiyiani.

GSAM 429.1Eipikaki ilaisiaayiak le likioroto kuna wuejitin: Olpayian Read te Tahiti; neton Olpayian Gates te Pitcairn pee eidip esiaai oiterutua ine; ore Olkitok Tay negelu aisiaaisho to llemankale le Fiji. Ore te mbuku Enjurrunoto o Olalikoroni e nkolong 14 oo lapa le 4, 1904, nejo Olpayian Fulton eimaki esiaai te Fiji: “Etii taata te ena kop e siaai Ilooibung Sabato ooalang 150.” Neing'uaa emeli Fiji alo Aukland, New Zealand, pee eitobiri nena naashtua o pee eitobiri meaku sidai alang apa, neya sii imbukui naayieu.

GSAM 429Enkeeya oo laisiayiak le likioroto

GSAM 429.2Ore eidipite olari obo, o ilapaitin 11, o inkolong'i 18 emetii, nerrinyo Pitcairn San Francisco, nebaya te nkolong 9 oo lapa le 10, 1892. Ore te ina kata etua olarikoni le meli Marsh, nekunoi to llemankale le New Zealand. Eibung'a Olkitok Tay olkipiei, neitu eitobiyu. Neye sii ninye te seriani, neiteleki meyeng'iyenge te nkop nalakwa e Fiji. Neijia eishoruni ake enkishui oo kulo tung'ana aare ooata tipat oleng, te nkata naado eitu eish, te siaai e likioroto te Polynesia.

GSAM 429.3Ore ilaisiaayiak le likioroto ooton to llemankale le Tahiti, te Papaete, neng'ida etoduaa ilng'anayio le siaai lenye to nkata ake neterutua. Neidim ninche airriwaa te nkop enye, te ina kata, ilomon ooitiship, aajo eibelekenyata iltung'ana 40 aairuk, neipankataki aaku kanisa e Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo.

GSAM 429Elototo e are e Pitcairn

GSAM 429.4Eing'uaa emeli San Francisco te lototo enye e are te nkolong 17 oo lapa le dukuya, 1893, eeta kulo laisiayiak le likioroto: B. J. Cady o enkitok enye, J. M. Cole o enkitok enye, E. C. Chapman o enkitok enye, o olabaani M. G. Kellogg, M.D. Eiriamariyie ninche Entito Hattie Andre, e Ohio, aa olaiteng'enani to llemankale le Pitcairn. Ore to ltumuren le 1893, neibol Olkitok Cady enkaji e nkisoma te Raiatea, e olturrur loo llemankaleni e Society, eeta ilooiteng'eni 60. Ore te nkiting'oto e nkata e dukuya e nkisoma, eponare enkumoi metaa 105. Ore pee eiboluni enkata e are e nkisoma, etii ilooiteng'eni 120 ooiteru enkisoma.

GSAM 430Elototo e okuni e Pitcairn

GSAM 430.1Eitaasaki elototo e okuni e emeli to lari le 1893-94. Ore ilaisiaayiak le likioroto le ena lototo naa G. O. Wellman o enkitok enye o Lillian White, pooki e Michigan, ooigeroki pee epuo Raiatea, pee eret Olpayian Cady te siaai lenye. Eshomo Olkitok Stringer o enkitok enye aa ilaisiaayiak le likioroto ooitesieki ate too ntokitin e nkishui. Neton ninche te Rurutu. Ore te Raratonga, enaaibung iltung'ana enkolong e naapishana anaa Enkolong e dukuya e wiki, neipikaki olabaani Caldwell o enkitok enye; ore Olpayian Buckner o enkitok enye, ooing'uaa California, neton te Pitcairn. Ore eton ninye te nebo o kulo tung'ana, neiteruni isiaaitin kumok ng'ejuko e nkitobirunoto oo ntokitin, naata eretoto too nkoitoi kumok too ltung'ana oomeny ine. Ore enedukuya pooki, neishetuni entoki naitur enkuruma naitubuli taata te ilo lemankale, naaisiaaishore engolon e osiwuo. Ore te ina golon ake e osiwuo nerikori sii intokitin kutiti e siaai, naa eiterua kulie siaaitin naameyiolo iltung'ana loo ilo lemankale apa.

GSAM 430Elototo e ong'uan e Pitcairn

GSAM 430.2Ore te nkolong 15 oo lapa le 12, 1895, nejo olagerr le siaai e likioroto too nkulie kuapi:—

GSAM 430.3“Etii taata Pitcairn te wueji naataashie imeli, errinyua te lototo enye e ong'uan.... Eitasheyieki esiaai too lturruri loo llemankaleni 9 oopashapasha, naa kulo laisiayiak ooas esiaai ine:—

GSAM 430.4“To llemankale le Pitcairn, ilaiteng'enak, E. S. Butz o enkitok enye, o Hattie Andre. To llemankale le Norfolk, etii ilaisiaayiak le likioroto ooitesieki ate too ntokitin e nkishui, oogira aaisiaaisho tene, ooing'uaa Australia. Too llemankaleni e Society, olairritani, B. J. Cady; ilaisiaayiak le likioroto oas sii esiaai e nkitobioto oo ltung'ana, Olkitok R. A. Prickett o enkitok enye. Te Raratonga, ilaisiaayiak le likioroto oas sii esiaai e nkitobioto, olabaani J. E. Caldwell o enkitok enye, o intoiye Lillian White o Maude Young; ilaiteng'enak, G. O. Wellman o enkitok enye, Olpayian J. D. Rice o enkitok enye. Te Fiji, Olpayian J. M. Cole o enkitok enye. Too llemankaleni e Friendly, Olpayian E. Hilliard o enkitok enye. Te Rurutu, Olkitok Stringer o enkitok enye, ilaisiaayiak le likioroto ooitesieki ate too ntokitin e nkishui. Te Hawaii, Olpayian E. H. Gates o enkitok enye; ilaiteng'enak, H. H. Brand o enkitok enye. Te Samoa, olabaani F. E. Braucht o enkitok enye. Olpayian D. A. Owen o enkerai enye olewa o enkerai enye nkitok, ilaisiaayiak le likioroto ooitesieki ate too ntokitin e nkishui.

GSAM 431.1“Etimira Pitcairn imbukui kumok oleng, neisho sii iltung'ana kulie emeiguenari ropiyiani, tiatua nena lotot enyena ong'uan. Ore te nkaraki ina, etupuku Ilooibung Sabato too iwuejitin kumok. Eitasheyieki nkanisani to llemankale le Pitcairn, o te Norfolk, o te Tahiti.”

GSAM 431Etimiraki Pitcairn

GSAM 431.2Amu ketii taata inkoitoi nelelek aabaikie ewueji e Polynesia, neleitu etii apa pee eshetuni emeli, etimiraki ina meli, neasishoreki inkulie koitoi aaitasho esiaai dukuya. Olpayian E. H. Gates taata olarikoni le wueji e Polynesia, naa elimu enashomo esiaai dukuya too sirito naapaasha.

GSAM 431INDIES E KEDIANYE

GSAM 431.3Te nkata e nkijape o lari le 1889, neiteru Olkitok Wm. Arnold, ole Amerika, esiaai e Oloimir imbukui te Indies e Kedianye. Ore egira aas ina siai, netum inkarn o ne manya iltung'ana 1,200, neirriwa nena te Nchula oo Mbukui Kutiti oo Nkuapi Pooki, pee easishore te siaai e likioroto. Te nkirorokino oo baruat o enkiirriwakinoto oo mbukui too wuejitin naaman ninche, neinyototo eyieunoto e sipata, neboluni enkoitoi e likioroto oo lomon supati te likioroto o Ororei.

GSAM 431.4Ore pee ewaliki enkipototo oo lairritak, nelo Olpayian D. A. Ball te Barbadoes o too nkulie wuejitin aasisho, to lapa le 11, 1890. Te nyuaata enye neng'amu iltung'ana esipata. To lari le 1892, nelo Olkitok Patterson, oing'uaa California, too nkuapi naamanita enkare aimir embuku naji Enkisomata e Biblia, netum esidano sapuk. To lari le 1893, neing'uaa B. B. Newman Florida alo Jamaica pee erikoo esiaai e nkimirata oo mbukui eton metii Olkitok Arnold. Eshomo sii Olkitok Evans o Olkitok Hackett Indies te ilo ari pee easisho te ina shoto e siaai. To lapa le 5, nejing Olpayian Haysmer o enkitok enye ena wueji, aasisho anaa enabolu enkoitoi. Neitoki aanyokiki Olkitok Arnold; ena kata aimir imbukui naaipirta biyotisho. O metaba olapa le 7, 1895, etimiraki imbukui naaijo nena te Jamaica ake eeta enkinyanga e $8,200, ore imbukui e dini etimiraki eba $7,654, metaa $15,854 pooki. Ena kialakinoto oo mbukui kumok etaretu oleng enkishetata e kanisa naipankaki sidai te Kingston, naata ilairukok 75, nebol inkoitoi oo lairritak too nkulie wuejitin e ina kop naamanita enkare.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1Eiteruaki esiaai tene to oitoi nanyaanyukie ina e Jamaica. To lari le 1889, neipotoki Olkitok F. B. Grant o enkitok enye metem ina kop naamanita enkare, pee eya imbukui e kanisa ang. Ore etii enkipototo, nesuj sii ninche Olpayian Flowers o enkitok enye aasisho anaa enabolu enkoitoi. Netum esidano sapuk o metaba anaa neibung'aki Olpayian Flowers emoyian e nkirewuaj, naitarua ninye te nkolong 29 o olapa le 6, 1894. Negelek Olpayian E. W. Webster pee erikoo esiaai enye, neteleka emeli eing'uaa New York to lapa le 8, 1895.

GSAM 432.2To lari le 1896, inji etiu ilaasak le Indies e Kedianye: te Jamaica, Olpayian A. J. Haysmer o W. W. Eastman; netii sii iloimir imbukui too nkuapi naamanita enkare e Bahama. Te Antilles Kutiti, Olpayian E. Van Deusen o enkitok enye, eboitare C. F. Parmlee o enkitok enye, laa ilaasak le Biblia, o Olkitok Bean o Olkitok Hackett, laa iloimir imbukui. Te Trinidad, Olpayian E. W. Webster o enkitok enye, eboitare Entito Stella Colvin, naas esiaai e likioroto o enkiishiunoto. Ore ing'anayio naa ilooibung Sabato 110 te Jamaica, o ilooibung Sabato 50 te Trinidad, otii ewueji nataana Couva; kanisa nabo te Barbadoes, o esirit nabo te Antigua, te Antilles Kutiti.

GSAM 432AMERIKA E MPOLOS

GSAM 432.3Eing'uaa Olpayian F. J. Hutchins o enkitok enye inkuapi naaputanisho e Amerika aapuo too nkuapi naamanita enkare e Bay, te nkolong 16 o olapa le 11, 1891. Te ina kata, ketii apa iltung'ana oobaa 20, oleng te Ruatan, ooibung'ita Sabato e nkitanapata e ong'uan, anaa enajo inkitanapat tomon. Imbukui ooteirriwakaki te posita eing'as aaitodolu ninche ena sipata. Ore eidipa ilarin 3, to lari le 1894, neing'uaa W. A. Miller o enkitok enye California aapuo Bonacca, nejing esiaai e nkisoma aa ilaiteng'enak te nkisoma natubuloki te nkolong 4 o olapa le 7, 1894, te nkaji e nkisoma natesheta Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo. Ore ilooisom oopoito te nkata e dukuya e nkisoma, neba 34 te nkikenata e mpolos. To lari le 1895, neliki ajo eidim enkisoma aitaa intokitin enyena makewan, amu eponikikina ilooisom metaa 45.

GSAM 433.1Te Enkiguana kitok e kanisa pooki natushukumua to lari le 1895, nelimu Olpayian Hutchins ajo ketii iltung'ana 100 too nkuapi naamanita enkare ooning'ito Olkilikuai; nelimu sii ajo eteshetaki inkajijik are e nkutukoto, naara ne Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo. Amu emining enkop, naa keeta tipat oleng te nkurma, neshetuni nabo e nena kajijik e nseremare te shumata enkare. Nena kajijik are o enkaji e nkisoma neigeroki to barua aataa ne Nchula e Enkiguana kitok e kanisa pooki. Ore enkinyanga oo ntokitin e Nkiguana te ina kop naamanita enkare, neikenaki aaba $1,789.60. Ore enkinyanga oo mbukui ootimiraki o metaba 1895, neba $2,243.

GSAM 433Emeli Kiti te Amerika e Mpolos

GSAM 433.2Ore pee eibalakinye Enkiguana enelelek o enatiu sidai te neetae emeli kiti naaya ilalikiorok eing'uaa enkop nabo naamanita enkare aapuo enkae, nedung'oki ajo meshetuni ina meli te siaai oo nkuapi naamanita enkare e Bay, neitu elusoo eropiyia $3,000.

GSAM 433.3To lari le 1896, ilaasak 4 ake otii Amerika e Mpolos: Olpayian F. J. Hutchins o enkitok enye, o Olpayian J. A. Morrow o enkitok enye te Honduras e Hispania. Te Belize, enkang kitok e Honduras e Nkirresa, ketii esirit oo lairukok ooibung'ita enkolong e naapishana anaa enajo enkitanapata e ong'uan. Ore esiaai sapuk te ena wueji, etaasaki too nkuapi naamanita enkare e Naiposha e Caribbean. Tene etimiraki imbukui eeta enkinyanga oo nkalifuni oo dolarini, neshipa iltung'ana 60 te sipata e Olkilikuai lo lmalaika li okuni.

GSAM 434Enkeeya e Olpayian Hutchins

GSAM 434.1Easita Olpayian F. J. Hutchins esiaai te Amerika e Mpolos too larin oobaa 12, te nkirukoto o ening'oto sapuk oleng. Ore te nkiting'oto neish enking'irata enye, neya emoyian ninye. Taata eirura, eanyita enkipototo e Olaitoriani — ina kipototo nainyototo lelo ooiruko.

GSAM 434AMERIKA E KOPIKOP

GSAM 434.2Imbukui ootisiraki eing'as aaya indamunot e Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo te Amerika e Kopikop. To lapa le 10, 1891, neiteru ilpayiani Snyder, Stauffer o Nowlin esiaai enye aa iloimir imbukui te Argentina. To lari le 1893, te nkidunoto e Enkiguana kitok e kanisa pooki, nejing Olpayian F. H. Westphal, ole Illinois, laa olairritani lo Ljerumani, esiaai te ena wueji e likioroto; to lari le 1894, nelo Frank Kelley, ole California, too nkuapi naaputanisho e Colombia, aa olalikioroni oiramat kewan. Ore eilusoo ilapaitin kutiti, nesuj ninche ilkulikae laasak, neiteruaki inji ena siai ng'ejuk e likioroto. To lari le 1896, neishoruni ele kilikuai oipirta esiaai tena wueji: Chile keeta olairritani obo, Olpayian G. H. Baber, otabaikie te nkolong 19 o olapa le 10, 1895; o iloimir imbukui 2, F. W. Richards o F. H. Davis. Argentina sii keeta ilairritak 2, F. H. Westphal o Jean Vuilleumier; o iloimir imbukui 2, O. Oppegard o C. A. Nowlin. Te shumata kuna, ketii ilaasak le Biblia 4, Lucy Post, Olkitok Snyder o Enkitok Snyder, o John McCarthy. Brazil keeta ilairritak 2, Olpayian W. H. Thurston o H. F. Graf; o iloimir imbukui 3, A. B. Stauffer, J. F. Berger o J. A. Berger. Guiana e Nkirresa keeta ilairritak 2, Olpayian W. G. Kneeland o Olpayian P. Giddings; o ilalikiorok le nkiishiunoto 2, Olabaak B. J. Fercoit o enkitok enye.

GSAM 435.1O metaba olari le 1896, etimiraki imbukui eeta enkinyanga oo dolarini 1,000 te Chile; netang'amutua ilooibung Sabato 30 Sabato o inkulie sipat naaipirta ina, te nkisomata oo mbukui nainyang'aki too loimir imbukui. Te Brazil o Argentina, etimiraki imbukui eeta enkinyanga oo dolarini 10,000; ore enaisidai oleng, ketii iltung'ana 100 ooibung'ita Sabato. Eipankaki kanisa nabo o inkisomaritin e Sabato 5. Te Argentina ketii inkanisani 3 naaipankaki, te Buenos Ayres, Crespo o San Cristobal. Ketii sii kanisa nabo naipankaki te Guiana e Nkirresa, o ilooibung Sabato 50, metaa Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo 150 pooki te Amerika e Kopikop.

GSAM 435ENCHULA E LIKIOROTO E KOPIKOP

GSAM 435.2Te sipata, meidimayu pee eipoti ena chula ajo ene nkop e boo, hoo neasita esiaai e likioroto oo lomon supati too ltung'ana le nkop e boo (iloo Afrika) te nkop ang. Keishiaakino oleng pee eisisi enking'irata e nyuaat e Olpayian J. E. White, te nkamayianata e Enkai, enkaraki ng'anayio ootumotieki.

GSAM 435.3Te nkata e nkijape o lari le 1893, eton ara nanu olkitok le Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo e Illinois, neewuo Olpayian White enatii nanu, eeta osina sapuk too ltung'ana loorok le nkuapi e Kopikop. Ore eton ninye ilwikini kutiti te Chicago, neomon pee eishori erishata naasakinye iltung'ana loorok ooman ina kang kitok. Neng'amuni enkomono enye te nchipai sapuk, netii ine eiterua esiaai enye too kulo tung'ana ooata osina.

GSAM 435Emeli e Oloikuluo e Likioroto e Olpayian White

GSAM 435.4Eing'uaa ina kata, egira aomon neipanka imbaa e wueji e Kopikop. Ore egira adamu, nerretena inkipankat enyena, o metaba anaa neshetuni emeli naasishore oloikuluo, te nebenya e naiposha e Michigan, naji Olakira le Nkakenya. Ore eata ena “Bethel” naas te nkare, nelo Chicago; neitoki aadoyio te nkare e Illinois o ene Mississippi, nebaiki Vicksburg, Mississippi, te nkolong 10 o olapa le 1, 1895. Tene neiteru esiaai enye eboitare ilkulikae kutiti, te wueji neitu ake eiteruni esiaai.

GSAM 436Esiaai e Nchula e Likioroto e Kopikop

GSAM 436.1Kiya kulo rorei too lomon oolimuo Olpayian White te Enkiguana kitok e kanisa pooki, te nkolong 9 o olapa le 4, 1903. Eitodolu kuna ing'anayio e siaai, neibalunye enatiu esiaai e likioroto e Kopikop te ina kata:—

GSAM 436.2“Etesheta Enchula ang inkisomaritin 5 te Mississippi, negira taata airukoo nena.... Ketii kuna kisomaritin Vicksburg, Yazoo City, Columbus o Jackson.... Etashoyie sii ilaasak lang inyuaat enye te Nashville, Memphis o Edgefield Junction, te Tennessee, o te Louisville o Bowling Green, te Kentucky.

GSAM 436Ilaasak te Kopikop

GSAM 436.3“Te ina kata ketii ilaasak 27 too isiaaitin naapaasha e Nchula. Eibula ilairritak 5 ooiteleikioki inkaik te siaai e Nchula e Likioroto e Kopikop.... Eiteng'enaki ilaiteng'enak le nkisoma 13 too nkoitoi naapaasha pee eishiaakino esiaai enye.... Egira Enchula aiteng'en enkayioni obo pee eaku olabaak, te Nkaji Kitok e Nkisoma oo Labaak e Meharry, e Nashville; neretuni likae te nkisoma enye te ina ake kisoma.... Eiteng'enaki ilaasak sidain le Biblia. Ilkulikae laiteng'enak sii egira aaku ilaasak ooiyiolo sidai esiaai te ena shoto.

GSAM 436Emeli e Oloikuluo “Olakira le Nkakenya”

GSAM 436.4“Enai makewan Olakira le Nkakenya, nateshetie eropiyia ai. Te shumata ina, eropiyia ai naatum ake ealakie pooki naiyieu ena meli pee easisho. Kalimu sii ajo nanu ake olaakie apa anaake intokitin naiyieu te nkishui te meli. Kumok inkatitin etiu esirit aa ilaasak 10 o metaba 18.... Hoo olmushaara loo laasak pooki ooigerito Enchula too larin, neitu eyauni too nkishorunot, kake too ropiyiani ai makewan naatum.

GSAM 437Enatumaki Eropiyia te Siaai e Likioroto e Kopikop

GSAM 437.1“Eidimayu neikilikwanyeki aajo, ‘Koree nitumotie kuna ropiyiani?’ Olaitoriani oishoo iyiook. Eitapukuaki imbukui kutiti. Te dukuya, Embuku e Nkiterunoto oo Lomon Supati, naipankaki te nkiterunoto pee eiteng'enieki iltung'ana loorok. Eanyuta ajo etimiri ilkalifuni kutiti ake oo mbukui, kake te nking'asia ang, etataana aaba milyon nabo.

GSAM 437.2“Yieyio [Enkitok E. G. White] etaretua iyiook te mbuku naji Kristo Olaitajeunoni Lang, natimiraki imbukui 300,000 aashu 400,000. Etimiraki imbukui 200,000 aashu 300,000 e Ilomon Sidain Oleng. Eikenaki ajo eishiaakino imbukui naji Olkinki Ololotu naatiakaki pee eitayioki eng'ape oo mbukui naado anaa mailini 4. Te ropiyiani naatum te nkishoroto e nkoitoi e nkimirata oo mbukui, te shumata enkiyaata oo nkulie siaaitin kumok o inkoitoi e siaai, nikishet Olakira le Nkakenya.”

GSAM 437TOO NKUAPI KUMOK

GSAM 437Mexico

GSAM 437.3Eiteruaki esiaai ang te ena kop to lari le 1894, te nkishetata e wueji e likioroto o enkiishiunoto te Guadalajara. To lari le 1896, neliki ajo inji etiu ilaasak: Olpayian D. T. Jones o enkitok enye, oirukoo esiaai e likioroto. Ilaiteng'enak naa Ora A. Osborne, Enkitok A. Cooper, Kate Ross, o olaretani obo le ina kop. Ilalikiorok le nkiishiunoto naa Olabaak J. A. Neal, A. Cooper, Enkitok A. J. Rice, Enkitok Bartlett o Enkitok Rachel Flowers. Epuo iltamueyia 40 pooki nkolong te ina wueji, neisom ilooisom 40 te nkisoma e siaai e likioroto. Etishetitoi te ina kata enkaji ng'ejuk e biyotisho, naiyieu $12,000.

GSAM 437Afrika e Mpolos

GSAM 437.4To lari le 1893, eshomo dukuya esiaai e Olkilikuai lo lmalaika li okuni, metaa edol ilarikok le Enkiguana kitok e kanisa pooki aajo keishiaakino nejo meiteruni esiaai e likioroto te Afrika e Mpolos. Nedung'oki inji aajo, “Meiteruni esiaai e likioroto te Matabeleland, te dukuya e rishata neidimayu.” Te nkisujata ena kidunoto, nejing esirit e Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo ina kop to lari le 1894, negelu enkurma naata ekari 12,000. Te nkiguana o lari le 1895, negelek Olpayian C. B. Tripp o enkitok enye, W. H. Anderson o enkitok enye, o Olabaak A. S. Carmichael, pee eaku ilalikiorok le ina wueji nalakuan. Neiteru ninche nabo arettenare e lototo nado, ore eidipa elototo sidai te meli, nebaiki enepuo te nkolong 26 o olapa le 7, 1895.

GSAM 438Olkekun le Sahabu

GSAM 438.1Too larin kumok, etabaikie enkilatata e retoto naijo ina e Makedonia Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo, naing'uaa olkekun le kedianye e Afrika. Einyototo eyieunoto e sipata te nkisomata oo mbukui oo Lairukok ooanyu elotunoto e are e Kristo, kake o metaba olari le 1894, aashu nataana ina, eton eitu eirriwaki eretoto. Neipotoki Olpayian Sanford o Olkitok Rudolph ilarikok le Enkiguana kitok e kanisa pooki pee eya ina siai nateyie erishata nado. Nejing ina wueji te nyuaata o enkurrunoto. Kake ore eitu eilusoo erishata nado, neibung'aki Olpayian Sanford emoyian e nkirewuaj, naa emoyian kumok oleng te ina kop metaa eipoti aajo “enkurare o ltung'ani oibor.” Neibung'aki imetuaat 3, neitoriaa ninye pee eanyokie Amerika, pee eishiu. Neirriwaki ilkulikae te olkekun le kedianye, laa Olpayian D. U. Hale, Geo. F. Kerr o enkitok enye, o G. P. Riggs otii atua. Kake emining'a engolon e ilo le siadi enkaraki emoyian metaa metii siligi le nkishui enye; neisikie Nkirresa, eeta osiligi ajo eretu enkibelekenyata e nkop o enkijape. Te ena baa, neitu ebaai osiligi lenye o le ilchoreta lenyena, amu eponari enkolat enye, metuata te nkiting'oto, nenukari ine. Ninye sii eanyita elotunoto e Oloishoru Enkishui.

GSAM 438India

GSAM 438.2Te nkolong 12 o olapa le 1, 1890, neteleka Olpayian Haskell emeli eing'uaa Olkekun oo Meli le Durban, te olkekun le kopikop o oloosaen e Afrika, alo Calcutta, India, China o Japan. Eton eitu ebau ina olong, eturubare Percy T. Magan, olasirani lenye, ninye. Ore eyieunoto ena lototo e India naa “enjurrunoto” pee etum enaiyiolou naisho ninche engolon e nkishoroto e nkiguena o enkitaaroto, teneteru Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo esiaai e likioroto te ina wueji. Eadamu enkishetata e wueji e likioroto te India, nejo Enkiguana kitok e kanisa pooki to lari le 1893, melotu Wm. Lenker ina kop aa Oloimir imbukui. Nesuj ninye ina kitaaroto, nelo India neya imbukui e Ilairukok le nkolong e naapishana ooanyu elotunoto e are e Kristo. Ore te nkata e siadi, nelimu Olkitok Lenker ajo ninye o iltung'ana 4 etushukunyie inkuapi naapaasha e India aaimir imbukui o metaba 1896, netimirie imbukui eeta enkinyanga e $10,000. Pee eitodolu eyieunoto nainyototo imbukui naatimiraki, neitoki alimu ajo ore egira aimir imbukui too wuejitin naataana Madras, te olkekun le kedianye e India, “eshomo olalikioroni le ina kop mailini 60 too nkejek pee einyang'u embuku nabo e Indamunot Naaipirta Daniel o Embolunoto.”

GSAM 439Georgia Burrus te India

GSAM 439.1To lari le 1895, neing'uaa Entito Georgia Burrus California alo India. Ore pee ebaiki ine, neiteru nabo aisom enkutuk e Bengali, neijing osieki esiaai e likioroto. O metaba olari le 1896, etii iltung'ana ooterua aibung Sabato e Olaitoriani te mboitare o ilaasak lang.

GSAM 439.2Ilaasak otii ina wueji to lari le 1896 naa Olpayian D. A. Robinson o enkitok enye. Entito May Taylor o Entito Georgia Burrus ilaasak le Biblia. Olkitok Lenker o Olkitok Masters iloimir imbukui. Etumoki enkaji naishiaakino pee eaku enkaji oo laasak le likioroto; neirriwaki inkaomonot te nkop ang, eomon ilabaak, ilarritak loo ltamueyia, o inkulie retot, pee eret ninche te nena pooki naiyieu. Olpayian Brown o ilkulikae ootawalikie ina kipototo. Neitu eishu ninye o Olpayian D. A. Robinson: etuata pooki te Karmatar, Bengal, India, te nkiting'oto o olapa le 12, 1899.

GSAM 439Hawaii, Inkuapi Naamanita Enkare e Sandwich

GSAM 439.3To lari le 1884, nelo Olkitok La Rue o Henry Scott Hawaii aa ilalikiorok, ealakie eropiyia enye makewan. Neiteru esiaai enye te likioroto o ororei too ltung'ana obo obo, o te nkimirata oo mbukui. Neinyototo ena eyieunoto sapuk te ina kop naamanita enkare, metaa nedung Enkiguana kitok e kanisa pooki to lapa le 11, 1885, ajo melotu Olpayian Wm. Healy Hawaii te nkata naasujita pee easisho; neomonoki Enkiguana oo nkanisani e nkop nabo e California metaa eisho olng'obor eisimaki te ena siai. Ore eturretene inji, nerikoo Olpayian Healy o lelo otii ina kop naamanita enkare Eumata to lng'obor, te nkata e nkirowuaj o lari le 1886. Te nyuaata ena siai, neng'amu iltung'ana Olkilikuai. Neton Olkitok La Rue Honolulu o metaba olari le 1889, neteleka ina kata emeli alo Hong Kong, China.

GSAM 440Esiaai too Lchina te Hawaii

GSAM 440.1Esiaai kiti ake oo lairritak etum ina kop naamanita enkare o metaba anaa neitushuk Enkiguana kitok e kanisa pooki to lapa le 3, 1895. Te ina kata nedung'oki aajo, “Melotu Olpayian Gates o enkitok enye, eboitare Olkitok Brand o Enkitok Brand aa ilaiteng'enak loo Lchina, te Honolulu aas esiaai e likioroto.” Neiteru nabo esiaai e nkitanang'ena, ore Olpayian Gates, hoo enemining engolon enye, neas anaa eneidim pee eitasho esiaai dukuya. Nesuj ninche osieki olabaak o ilarritak loo ltamueyia, neiteruaki sidai esiaai te ina oitoi e Olkilikuai.

GSAM 440Imbaa Dorrop Naaipirta Isiaaitin e Likioroto, Enkolong 1 o Olapa le 1, 1903

GSAM 440.2Olkilikuai le Olasirani le Siaai e Likioroto too Nkulie Kuapi, oishoruni te nkolong 31 o olapa le 12, 1902, eitodolu inji esiaai e Olkilikuai naasita te boo inkuapi naaputanisho e Amerika:—

GSAM 440.3Enkiguana e Mpatunoto e Australia, naata inkiguanat e Victoria, New South Wales, New Zealand, Queensland, Australia e Kopikop, Tasmania o Australia e Kedianye.

GSAM 440.4Enkiguana kitok e kanisa pooki e Europa, naata Enkiguana e Mpatunoto e Njerumani, Njerumani e Kedianye, Njerumani e Oloosaen, Njerumani e Kopikop, Holland o Belgium oo Lflemish, Austria-Hungary o inkuapi e Balkan, Uswisi oo Ljerumani, Russia e Kopikop, Russia e Moikuape o Russia e Mpolos.

GSAM 440.5Enkiguana e Mpatunoto e Scandinavia, naata Denmark, Norway, Sweden, Finland o Iceland.

GSAM 441.1Enkiguana e Mpatunoto e Nkirresa, naata Nkirresa e Moikuape, Nkirresa e Kopikop, Ireland, Scotland o Wales.

GSAM 441.2Enkiguana e Mpatunoto e Lfaransa o Llatin, naata Uswisi oo Lfaransa, France o Italy.

GSAM 441.3Esiaai e Likioroto e Oloosaen, naata Misiri, Siria o Uturuki.

GSAM 441.4Enkiguana e Mpatunoto e Afrika e Kopikop, naata Cape Colony, Natal-Transvaal, Basutoland o Matabeleland.

GSAM 441.5Inkulie: Bermuda, Brazil, Guiana e Nkirresa o ene Holland, Amerika e Mpolos (Kopikop), China, Fiji, India, Jamaica, Japan, Antilles Kutiti, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Raratonga, Samoa, Inkuapi Naamanita Enkare e Society, Sumatra, Tonga, Trinidad, Olkekun le Kedianye (Amerika e Kopikop), o Olkekun le Kedianye (Afrika).

GSAM 441.6Ore enaba ilaasak ooasita esiaai too kuna wuejitin naapaasha, eboitare ilairritak, lelo ooishooki enkoitoi e likioroto, ilaasak le Biblia, iloimir imbukui o ilootushukunyie inkuapi aaimir imbukui, naa 754.

GSAM 441Eitayioki Iwuejitin ooata Tipat te Siaai

GSAM 441.7Te kuna baa dorrop naaipirta isiaaitin ang e likioroto, kidim aajo, anaa enatejo Olasirani le Siaai e Likioroto too Nkulie Kuapi to lari le 1896:

GSAM 441.7“Ore amu etaa etii taata Olkilikuai kuna wuejitin ooata tipat te siaai, too rubat e nkop nataana pooki, eidim Enkai, te ngolon enye nemeeta enkiting'oto, aas esiaai sapuk o engolon te nkata dorrop oleng. Keitodorropu esiaai enye te supatisho.”

Notes

  1. Abaroma 15:21. ↩

Note

Back