Embolunoto 19 — “Too lng'anayio lenye iyiolouu ninche”
GSAM 299.1“Eishoo ninye kulikae metaa ilkipaareta; kulikae iloibonok; kulikae ilalikiorok; kulikae ilairritak o ilaiteng'enak, pee iltung'anok o Enkai baiki sidai; o metaba anaa kitum iyiook pooki naboisho tiatua enkirukoto o eyiolounoto e Enkerai e Enkai, nikiaku iltung'ana oolulung'a, nikiabaiki entemet e mbotoro o emborei e Kristo.”1
GSAM 299.2Te nena Olaitoriani otumoki nkishooroto e Enkiyang'et enye te kanisa, pee eeta siaai e Olaitoriani too nkolong'i oo sidai, meyaak iltung'anok eibelekenya pee aigira naa Enkai aaisidai ake; keeta inkiguanak pee aibung enkiyang'et naa e Enkai aine me naa e nkaji o lmeeta. Te nkolong'i lelo, pee Joel oyuoo, Olaitoriani kebukoki iltung'ana pooki Enkiyang'et enye, neibonisho ilayiok o ntoyie;2 Paul otii iltung'anok meyiaa olkilikuai, naa “aibung pooki,” naa “aibung enaa sidai.”3
GSAM 299.3Aine naa aibung inkilikuani inkatitin naa? Aitobiraki inkiguanak e nkitapuj e nena nkitoria e Enkiyang'et e Enkai. Nena pooki naata oltung'ani meyiaa nemejo Enkai; naa olkitanapat le Bible otii te nkolong'i lelo Satan eishunye inkitoria pee alej iltung'anok, pee eiturrurru ninche te njore e nkolong'e kitok e Enkai Olmagilani.4 Te nena, aibung te nkop e nkiguanak e Bible, eishunye enkishooroto e naibon sidai. Aikata oleng' aibung nkiteng'e nemeeta sidai, enaa olkipaareta o ltung'ana e nkop.
GSAM 300Enkiguanak e Nkipaareta Nemeeta Sidai
GSAM 300.1Te Detroit Bank Note Reporter o April 1863, Mr. Preston otii inkiguanak imiet pee aiyolo inkipaareta nemeeta sidai; naa etii oltung'ani pee aibung te nkop pooki nkiteng'e naitobiraki ninye, te nena nkiguanak, naa meishiakino neure aajo keleji ae kata.
GSAM 300.2Mete nkiteng'e eishunye pee aiyolo enkishooroto e naibon aine aibung enaa iloibonok te nkolong'i e Bible, naa aibung te nkiguanak natii. Inkaitin e Bible nemeeta oltung'ani pee siaai pooki sidai (2 Timothy 3:16, 17), naa etii enkaiyio o nkishooroto e naibon, naa aiyolo enaa siaai e Enkiyang'et e Enkai te naibon e sidai, aine o siaai e Satan o nkishooroto nemeeta sidai.
GSAM 300INKIGUANAK PEE AIBUNG NKISHOOROTO E SIDAI
GSAM 300.3Olaitoriani otii te lkilikuai enye nkiguanak ilaiki naa naapishana, pee epaashari nkishooroto nasipa e Enkiyang'et e Enkai o siaai e Satan.
GSAM 300Enkiguanak e Dukuya — Olkilikuai Olojore
GSAM 300.4Oloiboni Isaiah, te nkitoria natii te nkolong'i lelo, otii: “Aibung enchakenisho, aishori olmishire te nkitanapat too nkera e nchonisho. Naa ake aning' Olaitoriani, oisudoo enkomom enye aitung'uaa enkaji e Jacob, naa ake aisho oleng' pee adol... Naa pee iltung'anok aishori: Aisho iltung'anok oo enkiyang'eta e nkaji o loibonok ooyioo naa ooyioo; naa meisho oltung'ana Enkai enye? Amaa keing'oru iltung'ana ooishu ilootuata? Te nkitanapat o enchakenisho; pee meyiaa te nena ororei, naa meeta ewang'an te ninche.”5
GSAM 301.1Te nena Scripture, otii iltung'anok ooyie aishori olmishire te nkitanapat e Enkai—iltung'anok ooing' Olaitoriani naa otii te siaai enye. Ooyie ninye; te nena, ooyie enketukoto enye—te nkolong'i pee enkiyang'eta e lmeeta aishori iltung'anok pee aisho lmeeta. Nabo otii naa aisho iltung'anok lmeeta e nkaji pee aiyolo; naa Olaitoriani oyiolo iltung'anok pee aisho ninye. Nena otii naa pee aisho ninye, naa aisho ninye olkilikuai olojore. Meyaak aisho lmeeta, nemeeta ororei; Meyeta ematua te nena pooki naataki to nkop aajo. naa lelo ootuata meyiolo nemeeta.6
GSAM 301.2Te nkaiyio e nena Scripture, otii enkiguanak pee aibung nkilikuani pooki—Pee meyiaa te nena ororei, naa meeta ewang'an te ninche. Nkilikuani pooki oo Olaitoriani aiyiaa te nkibungoto e ororei o nkitanapat enye.
GSAM 301.3Aitobiraki enkiguanak nena te nkaiyio e Enkitok White, ajo te inkirorot 52 naataki, aisho enchakenisho enye te nkop, aibung te nkitanapat e Enkai o enchakenisho e Bible, naa aiyolo enkibungoto e sidai te are. Inkilikuani enye meyau enkibalunoto ng'ejuk naing'uaa Enkai, nawa ewueji oo Lkigerot le Nkai; naa otii pee aitodolu te nena nkolong'i oltung'ana aaibukaki pee aishoru te ororei. Enkiguanak e imbaa e nchakenisho e Enkitok White eishunye te ororei enye:
GSAM 301.4“Ororei le Enkai otii pee ewang'an oltung'ani oleng, naa oidim aiyolo ninye pooki oshi oota enetii pee aiyolo. Aine nena pooki, etii iltung'anok oojo ororei le Enkai otii pee aibung, naa otii te nkibungoto nemeeta te nkiteng'e o nkitanapat. Te nena, pee meeta ilewa o nkituaak eneitolonyaki, Enkai oisho imbaa e nchakenisho, oore te ororei naataki aibung, pee aishori ninche.
GSAM 302.1“Ororei le Enkai otii inkiguanak e nkibungoto e sidai te nkolong'i; naa imbaa e nchakenisho, oo pooki o oo oltung'ani, otii pee aisho ninche pee aiyolo inkiguanak lelo. Meyaolo inkaitin e Bible. Pee aishori nkitabuj e Enkai te nkaiyio pee aiyolo olkipaareta e Bible, naa pee abaiki enkishon nalulung'a tiatua Kristo, meta imbaa e nchakenisho...
GSAM 302.2“Olaitoriani oji aishori, aiyiaa, aisho nkiguanak, te imbaa e nchakenisho, naa aiyolo iltung'anok oleng e sipata e ororei enye. Imbaa e nchakenisho nemeeta pee aishori ewang'an empukunoto, naa otii pee aisho enkiyang'et natii te nkaiyio. Nemeeta sipata e nkulie, naa Enkai otii pee aishori imbaa e nchakenisho, aishori inkiguanak kitok naataki, aaitodolu ninche te dukuya iltung'anok, pee eitadamu ninche nena sipat neibung too ltauja lenye, pee meeta pooki tung'ani eneitolonyaki.
GSAM 302.3“Imbaa e nchakenisho meeta pee aishori olkilikuan le Enkai, naa otii pee aishori ninye, naa aiyolo iltung'anok pee aisho te nena. Pee iltung'anok oojo naa otii te nkipankata enye, naa aibung nkiguanak e Enkai te ororei enye, meta imbaa e nchakenisho eeta pee aiyiaa ninche te siaai enye, naa aiyolo enkibungoto enye o enyamali sapuk naureisho e nemeeta aibung olkilikuan le Enkai.”7
GSAM 302Enkiguanak e Are — Iloibonok oo Sipata
GSAM 302.4Naataki aiyolo ajo iloibonok oo sipata aiyiaa te nkitanapat e Enkai o enchakenisho e ororei enye. Olkilikuai John oisho enkiguanak e nkulie pee aiyolo enkaitin e loibonok oo sipata. Ojo: Ilalashera, meta aikirukoto enkiyang'eta pooki, naa aibung inkaiyang'eta pee aiyolo naa oo Enkai; amu eidipa iloibonok kumok le lejare aapuku aapuo enkop. Te nena aiyolo Enkiyang'et e Enkai: enkiyang'et pooki naibalunye ajo eewuo Yesu Kristo to sesen naa oo Enkai; naa enkiyang'et pooki nemeibalunye ajo eewuo Yesu Kristo to sesen naa mme ene Enkai; naa nena enkiyang'et e antichrist, nainining'o aajo kelotu, naa natii te nkop taata.8
GSAM 303.1Aibung te nkop nena Scripture. Mejo nchere ore ilo oibalunye Yesu Kristo, ejo ake ajo “eewuo apa to sesen,” kake ejo ajo “eewuo to sesen netii taata”; te nena, kelotu te Enkiyang'et enye nebik tiatua iyiook te nkirukoto ang. Nena naa sipata e gospel kitok, “Kristo otii inyi, osiligi le nkitoo.”9
GSAM 303.2Enkiguanak naataki aiyolo te imbaa pooki e Enkitok White naa Kristo otii te ltung'ani, pee aishunye te nkaiyio e nkolong'i oo Enkai. Imbaa enye aisho Kristo otii dukuya, enkaiyio o enkorong'i. Pee aitodolu nena, aisho enkitabu enye, Steps to Christ, naa aibung kopo 100,000 te ororei le English, naa aibung kopo nkulie too nkutukie 18 oo nkulie kopitin, naitayioki taata ina kitabu. Olpayian Presbyterian oisoma enkitabu, oisho kopo 300 pee aisho iltung'anok o nkera o nkorik, naa ojo, “Enkitabu nena eton oibaki oltung'ani oyiolo Olaitoriani Yesu Kristo.”
GSAM 303Enkiguanak e Okuni — Iloibonok le Lejare
GSAM 303.3John oisho enkiguanak pee aiyolo loibonok le lejare: “Naa oo te nkop; te nena aiyiaa te nkop, naa enkop oyiolo ninche.”10 Enkiguanak e loibonok le lejare aisho enkiyang'et e nkop, naa meyiaa pee aishori enkoitoi e nkibungoto o nkirukoto. Aisho “inkiguanak e nkaiyio,” naa meyaa pee aishori Ilo Sinyati le Israel.11 Oltung'ani oisoma imbaa kutiti e Enkitok White oidim adol ajo otii te nkibungoto e nkibungoto o nkirukoto, naa meyiaa pee aisho olkipaareta e nkop.
GSAM 304Enkiguanak e Ong'uan — Enkiting'oto o Eanyunoto
GSAM 304.1Te aishunye enkaiyio nena, naa aibung enkiguanak e ong'uan te ororei e apostle James: “Ilalashera, aibung iloibonok ooisho te enkarna e Olaitoriani, pee aibung oleng te enkiting'oto o eanyunoto.”12 Te aiyolo enkaiyio e loibonok oo nkolong'i, naayolo ajo enkaiyio kitok enye naa aiyolo Israel oore te nkibungoto, naa meyiaa te imbaa e nchakenisho. Aisoma nkolong'i lelo, aiyolo lelo oo sipata o le lejare. “Nena otii Olaitoriani loo lororani, meta aibung ororei le loibonok ooibon te nkaji inyi; oisho ninye olkipaareta; oisho enkaiyio enye, naa meyiaa te meen e Olaitoriani.”13
GSAM 304.2Meetae toki tiatua imbaa e Enkitok White naisho olasomani olwuasa; naa, enaa ojo oltung'ani nkulie, “Aatum enkiyang'et e sidai te imbaa e nchakenisho too nkatitin nemeikenayu. Meyaata aisisin te ninche pee meyiaa te nkirukoto e Enkai, pee meeta enkibungoto, naa pee meeta enkishuulata e aisho iltung'anok.” Te nena, enkibungoto e imbaa e nchakenisho e Enkitok White kepaasha oleng enkibungoto e loibonok le lejare ootolimuo Jeremiah.
GSAM 304.3Oloiboni oisho enkiguanak nena te nkaiyio e loibonok le lejare: “Ojo pee ninche ooiyie nemeeta: Olaitoriani otii, naa aisho nkolong'i e nkibungoto; naa oisho oltung'ani pooki oyiolo te nkaiyio enye, meta eeta osina.”14
GSAM 304.4Te nkibungoto e enkaiyio e Enkitok White te imbaa e nchakenisho, naa ake aisho ororei le oltung'ani oisoma te nkop:
GSAM 304.4“Aisoma imbaa e nchakenisho enye pooki, nkulie inkirorot, naa meta adol ororei nabo o nemeeta sidai, naa meta nkiteng'e naitodolu oltung'ani pee aishoru te Bible o Kristo. Naa otii te ninche imbaa e nchakenisho e aiyolo Enkai, aishori Yesu, aikirukoto Scripture, naa aiyolo ninche te nkop. Etii oltung'ani o Enkai, aisho te nkirukoto, naa aisho iltung'anok pee aisho enkaiyio e sidai; nena oidim aisho ake Enkiyang'et e Enkai.”
GSAM 305.1Oltung'ani naatodolu imbaa e nchakenisho enye dukuya otii:
GSAM 305.1“Te imbaa e nkiroroto naibala naa nasipa, meeta enkuretisho aashu esiokinoto, ayieu naishakenoki ajo eitu eata enang'or. Te naa ing'uarrat torrok o ndamunot torrok naaitore ina siaai, kanaata eiputa irorei le nkilejilejaroto ewueji e imbaa e nchakenisho naajur iltauja o nkikoot naasipa. Irorei ooibala, inkikoot naasipa too ntorrok, irorei loo lng'ur o nkitagoloto too ltung'ana ooikirikir ooyiolo aajo eyieu Olaitajeunoni, o too lelo ootopong'ori ooing'oru te mborron aaturraa intiyotin enye,—nena imbaa naang'arie erubata sapuk e siaai enye. Ore enchakenisho e Enkitok White naikok iltung'ana kumok too ntorrok enye, lelo apa ootoduaa te enduaata, naa etayioki te sipata oleng, neiyau ilng'anayio sidain oleng.”15
GSAM 305Enkiguanak e Imiet — Keitabari Nkirorot e Naibon Naasipa
GSAM 305.2Moses otii enkaiyio te loibonok oo sipata o le lejare te ematua 18 e Deuteronomy. Ojo: “Aine aiyolo ororei naasishore Olaitoriani? Te nena oloiboni oisho te enkarna e Olaitoriani, pee enaa meyaata, meta meeta; naa enaa ororei naasishore Olaitoriani, naa oloiboni oisho te nkaiyio enye; meta aigira ninye.”16
GSAM 305.3Nena enkaiyio otii te inkaitin natii: “Ai ng'ae ojo embae neasayu, te neitu Olaitoriani eitanap?”17 Te oloiboni Samuel, otii: “Nena pooki najo ninye aata te nkaiyio.”18 “Te nena ororei le oloiboni naata, naa aiyolo ajo Olaitoriani oisho ninye.”19
GSAM 306.1Enkaitin te nkop inkirorot 53 te nena naataki aodol Enkitok E. G. White te enduaata e naibon. Te inkirorot lelo, aisho imbaa naataki aata. Nkulie imbaa otii nkolong'i naataki aata, nkulie otii te nkaiyio, naa nkulie eton aanyun. Te imbaa naataki aata o natii taata, meta aiyolo nkiteng'e nabo naasishore. Nkulie imbaa naataki aiyolo; nkulie aishori too nkulie matuan pee aishunye enkaiyio enye.
GSAM 306Enkiguanak e Ile — Inkitoria meeta enkiguanak e Oloiboni
GSAM 306.2Ilaiteng'enak oo nkiguanak oisho ajo enkiguanak e oloiboni osipa naa aishunye inkitoria. Eton eitu kitum iyiook enkiguanak natiu neijia too Lkigerot le Nkai.
GSAM 306.3Pee inkitoria naa nkiguanak e oloiboni osipa, naa “oloiboni le lejare” te Revelation 19:20 otaa oloiboni osipa; pee otii: “Aibung ng'ues, naa enaa ninye o oloiboni le lejare naashunye inkitoria, pee alej iltung'anok ooibung olmishire le ng'ues.” Nena enkitoria otii te Revelation 13:14, elej iltung'ana oomanya enkop te nena inkitoria naishooki ninye engolon metaasa te dukuya ina ng'ues. Te nena enkiguanak, naa aibung Satan te oloiboni osipa. Inkiyang'eta oo loiriruani, naas inkitoria te nkata o lmeita le ile, le lelo meita oopishana loo nkiting'oto, naa aajo “inkiyang'eta oo loiriruani, naas inkitoria, naapuaya enetii ilaiguanak le nkop pooki, pee eiturrurru ninche te njore e nkolong'e kitok e Enkai Olmagilani.”20
GSAM 306.4Pee enkiguanak e oloiboni osipa otii te inkitoria naashunye te nena eton meta enduaata, naa aiyolo loibonok oo Bible kutiti pee aibung enkiguanak, te nena aiyolo enkaiyio enye. Etaa inkitoria e loibonok nkulie, enaa Elijah, Elisha, o Paul. Naa oone oiyolo enkaiyio e inkitoria e Isaiah, Jeremiah, Daniel, Hosea, Joel, Amos, o nkulie? Naa ninche loibonok oo Olaitoriani, naa aiyolo ninche te nkiguanak naashore Olaitoriani pee aibung oloiboni osipa.
GSAM 307.1Ajo inkitoria meeta enkiguanak e oloiboni osipa otii te aiyolo enkaiyio e John oibung Baptist. Ajo ninye naa oloiboni, otii te naibon e apaa enye Zacharias, te aiyolo enduaata e Enkai e nkera naidim aata: “Naa inyia, na kerai, naa aikiji iyie oloiboni le Oltung'ani Olosuj; pee aishu dukuya te nkaji e Olaitoriani pee aibung inkaitin enye.”21 Olaitoriani enye oiyolo John enaa oloiboni naataki aishu enkoitoi enye: “Naa naa oisho pee aisho? Oloiboni? Ee, ajo, naa otii oleng te oloiboni. Naa ninye natii te ororei: Aisho olkilikuai lang, pee aishu enkoitoi inyi. Naa ajo, te iltung'anok oore te nkera e nkaji, meta oloiboni oya nemeeta John oibung Baptist?”22
GSAM 307.2Nena, otii ororei e Olaitoriani ajo John naa oloiboni. Aibung enkiguanak e inkitoria, naa aiyolo enkaiyio. Te Gospel naataki John, otii: “Iltung'anok aisho ninye [Kristo] naa ojo, John meeta enkitoria; naa ororei pooki naajo te oltung'ani nena otii te sipata.”23 Nena ororei nabo otii pee aishori enkaiyio ajo enkiguanak e oloiboni osipa meeta inkitoria.
GSAM 307.3Enkiguanak e Deuteronomy 13:1-3, najo enkiguanak e ile, otii pee aiyolo oltung'ani meyiaa pee aiyolo nkiteng'e e nkitoria, nemeeta aiyolo pee enaa eishunye oltung'ani te Olaitoriani aine aishunye. Nena Scripture otii pee aibung inkiguanak pooki, pee aiyolo naa te nkibungoto e Enkai o nkitanapat enye.
GSAM 308.1Enkiguanak e ile oisho ajo pee oltung'ani o nemeeta sidai aishunye enkitoria, naa te nkibungoto aiyolo ajo otii olkipaareta te inkaitin e Enkai, naa aishori olkipaareta pee oltung'ani oiyie meyiaa te enkoitoi e nkibungoto. Olaitoriani oisho oltung'ani nena aishu, naa enkiguanak pee oltung'ani o Enkai aibung te nkop enkaiyio o enkaiyio e oltung'ani oishunye inkitoria. Lelo oibung ororei le Enkai, naa meyiaa pee aiyolo lo nemeeta, oishu te nkop te Enkai te nkaiyio nena.
GSAM 308.2Te nkolong'i torrok, iltung'anok aajo “ilaishiunak te nkirukoto,” “ilaishiunak te ngolon e Enkai,” “ilaishiunak le Christian Science,” nena, naa sidai aibung inkiguanak e Scripture; naa aata inkiguanak e Enkai o ewang'an e Enkiyang'et Sinyati, pee aiyolo enkaiyio o enkibungoto e lelo “ilaishiunak,” pee otii te nkaiyio e nkiguanak enye. Naa otii nkulie iltung'anok ooishunye te nkitanapat e Enkai o esipata enye. Te nkulie, lelo “ilaishiunak” aibung te nkaiyio enaa iltung'anok ooishiraki te nkaiyio, te nena aishori nkitanapat e Enkai. Te nena Olaitoriani otii olkilikuai o nkitanapat enye sidai, naa iltung'anok ooishiraki nkitanapat enye oishunye meeta Enkiyang'et Sinyati, naa aituruj iltung'anok oojo nkitanapat.
GSAM 308Enkiguanak e Naapishana — Inyanyukie Ninye
GSAM 308.3“Entorrip ate too loibonok le lejare, oopuonu enitii eishopito inkilani oo ntare, naa te nkibungoto ninche ng'ues ooishiraki. Iyiolouu ninche te inyanyukie enye. Amaa keitayuni isabibu too lkiku, aashu ilng'abolo too lkikarreta? Nena olchani pooki e sidai aishori inyanyukie e sidai; naa olchani o nemeeta sidai aishori inyanyukie e nemeeta sidai. Olchani e sidai meyiaa aishori inyanyukie nemeeta, naa olchani o nemeeta sidai meyiaa aishori inyanyukie e sidai. Olchani pooki nemeeta inyanyukie e sidai aibungaki, naa aituruj te enkima. Te nena, te inyanyukie enye iyiolouu ninche.”24
GSAM 309.1Nena ororei e Olaitoriani aiyolo ajo enkishooroto e naibon otii te nkaiyio e gospel. Pee meta loibonok oo sipata te siaai, naa enkaiyio pooki e naibon oya te nkaji o nemeeta, naa meyaajo “Entorrip ate too loibonok”? Nena ajo aisho enkiguanak pee aiyolo lo oo sipata o lo le lejare naa enkaiyio kitok ajo te siaai e Olautaroni, Enkiyang'et Sinyati, te aishori “inkaitin naayio” (John 16:13), naa enkishooroto e naibon sidai. Enkiguanak nena, naataki aajo enkiguanak e naapishana, naa enkiguanak nemeeta enkaiyio. Kristo meyaajo, “Indimidimi aayiolou ninche te inyanyukie enye”; naa aajo, te sipata, “te inyanyukie enye iyiolouu ninche.”
GSAM 309.2Naa aiyolo, inyanyukie naa aata te siaai e nkishooroto e Enkiyang'et e Enkai? Aisho te ororei e Paul pee aiyolo enkaiyio e Olaitoriani naataki aisho nkishooroto te kanisa: “Nena otii: Te nena oishu te nkop kitok, oishu iltung'anok ooibungaki, naa oisho nkishooroto te iltung'anok; naa oisho nkulie metaa ilkipaareta; nkulie iloibonok; nkulie ilalikiorok; naa nkulie ilairritak o ilaiteng'enak; pee aibung iltung'anok oo Enkai, pee aisho te siaai, pee aiyolo kanisa e Kristo; o metaba anaa kitum iyiook pooki naboisho [“atua naboisho,” te nkigeroto e mbata] tiatua enkirukoto o eyiolounoto e Enkerai e Enkai, nikiaku iltung'ana oolulung'a, nikiabaiki entemet e mbotoro o emborei e Kristo.”25
GSAM 309.3Aitobiraki enkiguanak nena te nkishooroto e naibon naataki aibung Olkilikuai lo lmalaika li okuni te enkiterunoto enye, naa aine? Naa aiyolo ajo enkaiyio pooki naataki aisho te Enkitok White otii te nkibungoto o nkibungoto, oisho iltung'anok pee “aisho te nkiguanak,” naa pee “aishu nabo,” pee aibung te Kristo, naa aiyolo enkibungoto o enkibungoto te iltung'anok.
GSAM 310.1Nkulie ooiyie siaai nena oisho te nkaiyio: “Pee meta enduaata e Enkitok White natii inyi, kanaata eturori esiaai inyi apa, elusoo enkata naado.” Oyiolo: “Nena naa sipata; te nena enkaiyio, enkiguanak o ewang'an, Olaitoriani oisho, naa aibungaki enkibungoto, naa siaai oishu.” Nena naajo ninche enkaiyio e nkishooroto, naa otii naa enchakenisho ajo inyanyukie enye naa e nkishooroto e naibon sidai.
GSAM 310.2Te inkirorot 60 o nkulie, enkishooroto e naibon te Enkitok White aibungaki te nkiguanak naapishana nena, naa te nkaiyio pooki otii te nkibungoto pooki naataraki te naibon sidai.
Notes
- Ephesians 4:11-13. ↩
- Joel 2:28, 29. ↩
- 1 Thessalonians 5:20, 21. ↩
- Revelation 16:14. ↩
- Isaiah 8:16-20. ↩
- Ecclesiastes 9:6, 5. ↩
- Imbaa e nchakenisho te kanisa, Vol. 5, pp. 663-667. ↩
- 1 John 4:1-3. ↩
- Ephesians 3:17; Colossians 1:27. ↩
- 1 John 4:5. ↩
- Isaiah 30:10, 11. ↩
- James 5:10. ↩
- Jeremiah 23:16. ↩
- Verse 17. ↩
- J. N. Andrews, in the Review of December, 1867. ↩
- Deuteronomy 18:21, 22. ↩
- Lamentations 3:37. ↩
- 1 Samuel 9:6. ↩
- Jeremiah 28:9. ↩
- Revelation 16:14. ↩
- Luke 1:76. ↩
- Luke 7:26-28. ↩
- John 10:41. ↩
- Matthew 7:15-20. ↩
- Ephesians 4:8-13. ↩