Adventist Pioneer
Library
aplib.orgIlabhulali
Uluhlu lokuqukethwe
10 / 31
10 / 31

Isahluko 7 — Ukuthuthuka Okusheshayo Komlayezo

John Norton Loughborough

GSAM 126.1“Ngabona enye ingilosi elamandla isehla ivela ezulwini, yembethe iyezi; kwakulomchilo wenkosikazi phezu kwekhanda layo, lobuso bayo babunjengelanga, lenyawo zayo zinjengezinsika zomlilo. Esandleni sayo yayilencwadana evulekileyo; yasibeka unyawo lwayo lwesokunene phezu kolwandle, lolwesokhohlo phezu komhlaba, yamemeza ngelizwi elikhulu njengokubhonga kwesilwane. Isimemezile, imidumo eyisikhombisa yakhuluma ngamazwi ayo.... Lengilosi engayibona imi phezu kolwandle laphezu komhlaba yaphakamisela isandla sayo ezulwini, yafunga ngalowo ophilayo kuze kube nininini, owadala izulu lalokho okukulo, lomhlaba lalokho okukuwo, lolwandle lalokho okukulo, ukuthi isikhathi kasisayikuba khona; kodwa ensukwini zelizwi lengilosi yesikhombisa, lapho isizaqalisa ukukhalisa icilongo, imfihlakalo kaNkulunkulu izapheleliswa, njengalokho ayekumemezele ezincekwini zakhe abaprofethi.”1

GSAM 126Ingilosi Iluphawu Lwezithunywa Ezingabantu

GSAM 126.2Njengoba sekubonisiwe, umsebenzi wokutshumayela ivangeli uphathiswe umuntu, njalo iNkosi ithembise ukubusisa lowo msebenzi kuze kube “sekupheleni komhlaba.”2 Ngakho ingilosi ethwele lumlayezo kumele ibe luphawu lomlayezo ophathelane lesikhathi, ozatshunyayelwa kwabakhileyo emhlabeni. Umlayezo umenyezelwa uvela encwadini “evulekileyo,” okutshengisa ngokucacileyo ukuthi yayike yavalwa. Lezizithunywa zilodumo phambi kukaNkulunkulu; ngoba “umchilo wenkosikazi,” isibonakaliso sesivumelwano sikaNkulunkulu, uphezu kwazo, njalo zimi zembethe ukukhanya kwenkazimulo kaNkulunkulu, zimemezela umlayezo ngegunya loMdali wezinto zonke. Lokho okumenyezelwa lapha ngumlayezo wesikhathi, owake “wavalwa ngophawu,” kodwa osumenyezelwa uvela encwadini “evulekileyo.”

GSAM 127.1Ezahlukweni ezedlulileyo kufakazelwe ukuthi iNkosi yamisa isikhathi lapho okwakuzanikelwa khona ukukhanya ngokuphela kwesikhathi esikhulu sesiprofetho—insuku ezingu-2300—esiholela ekwahluleleni okuphenyayo; lokuthi isiprofetho sokwanda kolwazi sagcwaliseka ngokuqondileyo ngokuvuswa kwabanengi eyabembulela lokho kukhanya; lokuthi yamisa lesikhathi lapho okwakufanele kufundwe khona “umfanekiso womkhiwa,” ngokuvusa abafundisi bayo ngalesosikhathi lakuleyondawo ukuba baphume bawumemezele lowomfanekiso emhlabeni. Ngokunemba okufananayo yamisa isikhathi lapho umlayezo wesikhathi owawuzakhula khona ube yisikhalo esikhulu, njalo lokho kwagcwaliseka ngokunemba okufananayo.

GSAM 127Isikhalo Esikhulu Somlayezo Wokuqala

GSAM 127.2Isikhathi okwakuzakwenziwa ngaso isikhalo esikhulu salokhu kumemezela siyindaba evusa intshisekelo. Lapha sibekwa phakathi kokukhala kwecilongo lesithupha lelesikhombisa, okungabonwa ngesikhundla saso embhalweni weMibhalo langomlayezo ngokwawo, othi: “Ensukwini zelizwi lengilosi yesikhombisa, lapho isizaqalisa ukukhalisa icilongo, imfihlakalo kaNkulunkulu izapheleliswa, njengalokho ayekumemezele ezincekwini zakhe abaprofethi.” Lobu yibufakazi obuqinisekileyo bokuthi isikhathi esimenyezelwa kulumlayezo sifinyelela ekukhaleni kwecilongo lesikhombisa.

GSAM 127Isikhathi Sesikhalo Esikhulu

GSAM 127.3Lapho ingilosi yesikhombisa ikhalisa icilongo, sifunda ukuthi “ithempeli likaNkulunkulu lavulwa ezulwini, kwabonakala ethempelini lakhe umtshokotsho wesivumelwano sakhe.”3 Enkonzweni yendawo engcwele yasemhlabeni, ikamelo elalilomtshokotsho—indawo engcwele kakhulu—lalivulwa kanye kuphela ngomnyaka; lokho kwakusenzeka ngosuku lokubuyisana, ukuze kwesulwe izono—ukuhlanzwa kwendawo engcwele. Isikhathi abaprofethi abakhuluma ngaso, lapho okwakuzakwenziwa khona lumsebenzi wokuhlanzwa nguKristu, sisekupheleni kwensuku ezingu-2300.4 Kuphinde kuthiwe lapho ingilosi yesikhombisa ikhalisa icilongo, amazwi asezulwini athi sesifikile isikhathi sokuba abafileyo bahlulelwe.5

GSAM 128.1Loluphawu lwesiprofetho esikuSambulo 10 luveza isikhathi lapho lumlayezo ozaphuma khona “ngelizwi elikhulu,” kuthi ekucineni, “njengokubhonga kwesilwane.” Isikhathi lapho, ngokwalesisiprofetho, umlayezo owawuzakhula khona ube “yisikhalo esikhulu” sisukela ekupheleni kwecilongo lesithupha size sifike ekupheleni kwalesosikhathi sesiprofetho esiholela ekuhlanzweni kwendawo engcwele; ngamanye amazwi, ekupheleni kwensuku ezingu-2300. Amacilongo amane okuqala agcwaliseka ezimpini zamaGoth, lamaVandal, lamaHun, labanye, ezahlukanisa iRoma yaseNtshonalanga yaba zingxenye ezilitshumi, kumbe imibuso.

GSAM 128Icilongo Lesihlanu

GSAM 128.2Icilongo lesihlanu liveza ukuvela kwenkolo kaMuhammad leyezi layo lezimfundiso ezidukileyo, kodwa ikakhulu isikhathi “sezinyanga ezinhlanu,” kumbe iminyaka elikhulu lamatshumi amahlanu yoqobo kusukela esikhathini lapho “babelenkosi phezu kwabo.” Mhlaka 27 kuNtulikazi, 1299, u-Othman, umsunguli wombuso wama-Ottoman, wahlasela ilizwe laseNicomedia. Kusukela ngalesosikhathi ama-Ottoman ahlasela njalo “ahlupha” umbuso weRoma waseMpumalanga kwaze kwaba ngumhlaka 27 kuNtulikazi, 1449, iminyaka elikhulu lamatshumi amahlanu yokukhala kwecilongo lesihlanu. Ngalesosikhathi amaTurk eza lamabutho awo azohlasela idolobho laseConstantinople ngokwalo, esebenzisa ifutha lezibhamu empini yawo; njalo ngenganono enzima, isazi sembali uGibbon athi yayidinga inkabi ezingamatshumi ayisithupha ukuyidonsa, ajikijela amatshe amakhulu emidulini yeConstantinople.

GSAM 128Ukuphela Kwecilongo Lesithupha

GSAM 128.3Ngalesosikhathi uJohn Palleologus, obhalwa yizazi zembali njengombusi wokucina wamaGrikhi, wafa. UConstantine Decozes nguye owayelelungelo lokudla ilifa lesihlalo sobukhosi, kodwa kuthiwa ukwesaba kwakhe u-Amurath, isuluthani yamaTurk eyayisilwa laye kuleyompi, kwamenza wacela imvumo ku-Amurath yokuthatha isihlalo sobukhosi. Isenzo esinjalo sasingaphose sibonakale njengokunikela isihlalo sobukhosi kumaTurk. Ngempela, kungakapheli isikhathi eside ama-Ottoman athatha idolobho laseConstantinople lombuso weRoma waseMpumalanga. Ngokunjalo “abulala” lowombuso ngokwezombusazwe, lowo ayekade “ewuhlupha.” Kwakufanele “awubulale” okwe“hola, losuku, lenyanga, lomnyaka.”

GSAM 129.1Uma lokhu sikuthatha njengesikhathi sesiprofetho, usuku lumele umnyaka, kungaba yisikhathi esinganani? Ukubala kulula: umnyaka, insuku ezingu-360, kumbe iminyaka; inyanga, insuku ezingu-30, kumbe iminyaka; losuku olulodwa, umnyaka owodwa—konke kuyinsuku ezingu-391, kumbe, ngokoqobo, iminyaka engu-391. Ihola, liyingxenye eyodwa kwezingamatshumi amabili lane zosuku, njengophawu lingaba yingxenye yenyanga, kumbe insuku ezilitshumi lanhlanu. Ngakho sonke isikhathi sokubusa okuzimeleyo kwabalandeli benkolo kaMuhammad elizweni leRoma yaseMpumalanga sasizakuba yiminyaka engu-391 lensuku ezingu-15. Lokhu nxa kwengezwa kumhlaka 27 kuNtulikazi, 1449, kusifikisa kumhlaka 11 kuNcwabakazi, 1840, ukuze kuphele isikhathi sokuzimela kwamaTurk, njengalokho okuvezwe ngaphansi kwecilongo lesithupha.

GSAM 129UDokotela Josiah Litch Ubikezela Ukuwa Kombuso Wama-Ottoman

GSAM 129.2Ngo-1838 uDokotela Josiah Litch, wasePhiladelphia, Pa., esamukele iqiniso elalivezwe nguWilliam Miller, wahlanganyela emsebenzini wokwenza umlayezo waziwe kabanzi. Walungiselela izihloko zokushicilelwa emphakathini ezazikhuluma ngamacilongo ayisikhombisa eSambulo. Wama engagudluki embonweni wokuthi icilongo lesithupha lalizayekela ukukhala, lamandla ama-Ottoman awe mhlaka 11 kuNcwabakazi, 1840, lokuthi lokho kwakuzatshengisa umhlaba ukuthi usuku esiprofethweni esilezimpawu lumele umnyaka wesikhathi soqobo.

GSAM 129.3Abanye abazalwane, ngitsho lalabo ababevumelana laye kulokhu, bathuthumela ngokwesaba okwakungalandela “uma kungasenzekanga” njengokutsho kwakhe. Kodwa lokhu akuzange kumethuse; waqhubeka esenza konke okusemandleni akhe ukwazisa abantu imibono yakhe ngendaba yamaTurk. Amaphephandaba asabalalisa lokho ayekutshilo ngaloludaba. Inhlanganiso zabangakholwayo zaxoxa ngaloludaba emihlanganweni yazo, zathi: “Nangu umuntu olesibindi sokubeka okuthile engcupheni, njalo uma loludaba luphetha njengokutsho kwakhe, kuzaqinisekisa ngaphandle kokuthandabuza lokho akutshoyo, ukuthi usuku esiprofethweni luphawula umnyaka, lokuthi insuku ezingu-2300 ziyiminyaka elingana lazo, lokuthi zizaphela ngo-1844.”

GSAM 130.1Ukushicilelwa kwenkulumo kaDokotela Litch kwavusa ukunyakaza okukhulu, njalo izinkulungwane ezinengi zabizwa ngaleyondlela ukuba zikhangele ukuphela kwenhlupho ezazivele phakathi kukaMehemet Ali, iphasha yaseGibhithe, lesuluthani yamaTurk. Amakhulu athi: “Uma loludaba luphetha njengalokho udokotela akugcizeleleyo, kuzaqinisekisa umthetho othi ‘umnyaka ngosuku’ ekuchazeni isikhathi esiphathelane lezimpawu, njalo sizakuba ngama-Adventist.”

GSAM 130Isuluthani YamaTurk Ilwa Lephasha YaseGibhithe

GSAM 130.2Okweminyaka eminengi kungakafiki u-1840, isuluthani yayisempini loMehemet Ali, iphasha yaseGibhithe. Ngo-1838 ingxabano phakathi kwesuluthani lenceku yayo yaseGibhithe yayimisiwe okwesikhatshana ngamandla ezithunywa zakwamanye amazwe. Kodwa ngo-1839 ukulwa kwaqalisa futhi, kwaqhubeka kwaze kwathi empini enkulu phakathi kwamabutho esuluthani lakaMehemet, ibutho lesuluthani lahlakazwa njalo labhujiswa ngokupheleleyo, imikhumbi yayo yathunjwa nguMehemet yasiwa eGibhithe. Isuluthani yayisiphelelwe ngamandla okokuthi lapho impi iqalisa futhi ngoNcwabakazi, yayisele lemikhumbi yempi emibili yohlobo olukhulu kakhulu lemithathu elula kuphela, izinsalela ezilusizi zemikhumbi yamaTurk eyayike yaba lamandla. UMehemet wala ngokupheleleyo ukunikela leyomikhumbi ayibuyisele esuluthanini, wathi uma imibuso ingazama ukuyithatha kuye, wayezayitshisa. Izindaba zazimi ngaleyondlela lapho, ngo-1840, iNgilandi, leRussia, le-Austria, lePrussia zingenela, zanquma ukulungisa leyongxabano; ngoba kwakusobala ukuthi, uma eyekelwa, uMehemet wayezathatha isihlalo sobukhosi sesuluthani masinyane.

GSAM 131Ukungenela Kwemibuso Ehlangeneyo

GSAM 131.1“Isuluthani yakwamukela lokhu kungenela kwemibuso ehlangeneyo, ngalokho yanikela loludaba ezandleni zaleyomibuso ngokuthanda kwayo. Umhlangano waleyomibuso wabanjelwa eLondon, usheki u-Effendi Bey Likgis ekhona eyisithunywa sama-Ottoman esilegunya elipheleleyo. Kwabhalwa izimfuno zokucina ezazizanikwa iphasha yaseGibhithe, ezazisithi isuluthani yayizayipha ukubusa iGibhithe okwakuzakuba lilifa lenzalo yayo, iphinde iyiphe ukubusa yonke leyongxenye yeSiriya esukela eThekwini laseSuez iye eChibini laseTiberiya, kanye lesifunda sase-Acre, okwesikhathi sempilo yayo yonke; yona-ke kwakufanele isuke kuzo zonke ezinye izingxenye zamazwe esuluthani eyayisizithathile, ibuyisele lemikhumbi yama-Ottoman. Uma isala lesisipho esivela esuluthanini, imibuso yomine yayizathatha loludaba ezandleni zayo, isebenzise ezinye izindlela eyayibona zifanele ukuyenza ivume.

GSAM 131.2“Kwakusobala ukuthi masinyane nje lapho lezizimfuno zokucina sezifakwe ezandleni zikaMehemet Ali, loludaba lwaluzaphuma ekuphathweni kwalowo wokuqala [isuluthani] kuze kube nininini, njalo kusukela ngalowomzuzu ukuphathwa kwezindaba zayo kwakuzakuba sezandleni zemibuso yakwamanye amazwe.

GSAM 131Isiprofetho Sigcwaliseka—Ukuphela Kokuzimela KwamaTurk

GSAM 131.3“Isuluthani yathuma uRifat Bey e-Alexandria ngomkhumbi kahulumende oqhutshwa ngamandla omusi, ukuba azise iphasha izimfuno zokucina. Zafakwa ezandleni zayo, yazamukela, mhlaka 11 kuNcwabakazi, 1840! Ngalolosuku isuluthani yathumela incwadi ezithunyweni zemibuso yomine, ibuza ukuthi yiliphi icebo elalizalandelwa uma iphasha isala ukulandela izimiso zalezozimfuno zokucina; zona zaphendula zathi amalungiselelo ayesenziwe, njalo kwakungelasidingo sokuba ikhathazeke nganoma yini eyayingavela. Ngalolusuku isikhathi seminyaka engu-391 lensuku ezingu-15 esasimiselwe ukuqhubeka kwamandla ama-Ottoman saphela; njalo kwakungaphi ukuzimela kwesuluthani?—Kwakungasekho!”6

GSAM 132.1Kusukela ngalolosuku kuze kube lamuhla isuluthani kudingeke ukuba yenze ngokulaywa yimibuso, njalo ibukele umbuso wayo uqhekezwa, ingxenye ngengxenye ithathelwa ukusetshenziswa yileyo mibuso.

GSAM 132Ukuvuka Kwentshisekelo Yabantu Esiprofethweni

GSAM 132.2Lokhu kugcwaliseka kwesiprofetho okumangalisayo kwaba lomthelela omkhulu emicabangweni yabantu. Kwakhulisa intshisekelo yabantu yokuzwa ngendaba yesiprofetho esesigcwalisekile lesisagcwaliseka. UDokotela Litch wathi phakathi kwezinyanga ezilutshwana ngemva komhlaka 11 kuNcwabakazi, 1840, wayesethole izincwadi ezivela kwabangakholwayo abadumileyo abedlula inkulungwane, abanye babo bengabakhokheli bezinhlanganiso zabangakholwayo, ezazitsho ukuthi babesekuyekele ukulwa leBhayibhili, sebesamukele njengokwembulela kukaNkulunkulu umuntu. Abanye babo baphendukela kuNkulunkulu ngokupheleleyo, njalo abaningana babo baba yizikhulumi ezilamandla emnyakazweni omkhulu wokuza kwesibili. Abanye bakhuluma loDokotela Litch ngalindlela: “Sake sathi abachazi besiprofetho bacaphuna emakhasini amadala anukayo embali ukuze baqinise abakutshoyo ngokugcwaliseka kweziprofetho; kodwa kuloludaba silezehlakalo eziphilayo phambi kwamehlo ethu uqobo.”

GSAM 132.3Ukuze ngitshengise ukuthi, ekupheleni kwecilongo lesithupha, umlayezo wokuza kwesibili waqalisa njani ukuhamba “ngelizwi elikhulu,” ngizalandisa isehlakalo njengoba ngasilandiselwa ngomunye owayesebenza kulumlayezo.

GSAM 132.4Ngomnyaka ka-1840, u-E. C. Williams, owayelomsebenzi omkhulu wokwenza amatende lamaseyili emikhumbi, waseRochester, N.Y., wamukela umlayezo, wanxusa aBadala uMiller loHimes ukuba beze eRochester bakhulume lezinkulungwane zalelodolobho. Baphendula bathi babengelamali eyayidingeka ukuthola iholo elikhulu ngokweneleyo lokungenisa abantu. Waphendula wathi: “Ngiletende eliyisiyingi, ububanzi balo buyizinyawo ezingu-120 ukusuka komunye umkhawulo ukuya komunye lidabula phakathi. Ngizaligxumeka, ngifake izihlalo, njalo ngilinakekele mahala. Wozani limemezele umlayezo.” Wathi kimi: “Bafika, njalo itende kalizange lingenise ngitsho lengxenye yabantu ababeze ukuzwa, ngakho ngalengeza ngesiqephu esiyizinyawo ezingu-40, lenza itende elilingana izinyawo ezingu-160 x 120. Lelotende laligcwala abantu nsuku zonke, njalo amakhulu ayeminyana eduze kwalo ngaphandle, bonke befisa ukuzwa ilizwi.”

GSAM 133Amakhulu Ememezela Umlayezo

GSAM 133.1Ukuze kuhlangatshezwane lentshisekelo eyayikhula, kwasetshenziswa amatende amakhulu, njalo ehlobo kwabanjwa imihlangano ezixukwini zezihlahla. Ebusika kwasetshenziswa ezinye zezakhiwo zamabandla ezinkulu kakhulu lamaholo omphakathi, njalo zonke zagcwala zathi phamu ngabalaleli ababelentshisekelo. UMdala Miller wayengasami “eyedwa phose” ekumemezeleni umlayezo njengalokhu ayekwenza kungakafiki u-1840; abaphose babe ngamakhulu amathathu bahlanganyela laye ekumemezeleni obala ukuphela kwesikhathi sensuku ezingu-2300, lasekukhaleni besithi: “Isikhathi kasisayikuba khona,” njalo, “Ihola lokwahlulela kwakhe selifikile.” Ngokunjalo siyabona ukuthi, lapho isikhathi seNkosi sokuthuthuka komlayezo emhlabeni wonke sesifikile, ilizwi layo lagcwaliseka, njalo izigidi zashukunyiswa yisifiso sokuzwa ubizo.

GSAM 133.2Lokho okwakuliqiniso ngomnyakazo eMelika kwakuliqiniso lakwamanye amazwe. Kusukela ngomnyaka ka-1840, esikhundleni sabantu abalutshwana besabalalisa imibhalo yabo, kwavela amatshumi amanengi, kwangathi aya phambili ukuyamemezela isikhalo. ENgilandi kwakulabafundisi abangamakhulu ayisikhombisa beBandla laseNgilandi kuphela ababememezela umlayezo, kungasakhulunywa ngamatshumi amanengi abanye ababesenza lowomsebenzi. Emazweni atshiyeneyo aphambili omhlaba ayedlula amatshumi amabili umlayezo wawuhamba ngentshiseko eyayisenza obukeleyo athi: “Lababantu bazimisele kakhulu.”

Notes

  1. ISambulo 10:1-7. ↩
  2. UMathewu 28:19, 20. ↩
  3. ISambulo 11:19. ↩
  4. UDanyeli 8:14. ↩
  5. ISambulo 11:18. ↩
  6. Khangela Imicabango NgoDanyeli LeSambulo, amakhasi 497, 498. ↩

Inothi

Buyela emuva