Isahluko 1 — Isingeniso
GSAM 21.1LAPHO sikhuluma ngokuza kwesibili kukaKristu, sithinta isihloko esibe yithemba labantu bakaNkulunkulu kusukela baxotshwa abazali bethu bokuqala ensimini yase-Edeni. Emazwini ayetshelwa inyoka, ukuthi inzalo yowesifazana yayizakuchoboza ikhanda layo, kwakulesiqinisekiso sokuthi ekucineni kwakuzakuza umBuyiseli, owayezahlula ukuqhwaga kukaSathane njalo afeze injongo kaNkulunkulu emhlabeni. Kucatshangwa ukuthi u-Adamu lo-Eva babecabanga ukuthi umsebenzi lo wawuzakwenziwa masinyane, lokuthi inzalo eseduze yabo yayizakuba ngumnqobi. Kodwa ecebweni likaNkulunkulu, isithembiso soMsindisi ekubhujisweni okwakubonakala sasigoqela konke okwasekuthuthukile ekufezeni “injongo yakhe lomusa, esawuphiwa kuKristu Jesu kungakabi khona umhlaba.”1
GSAM 21.2Aluba u-Adamu lo-Eva babeboniswe masinyane usizi lokuhlupheka okwakuzagcwala umhlaba phakathi kweminyaka emide phakathi kokubhujiswa kwawo lokubuyiselwa kwawo, usizi lwabo lwaluzakuba lungabekezeleleki. UNkulunkulu wezulu, ngesihawu sakhe esithambileyo lozwelo, wabafihlela umbono lo, wabayekela begcine ithemba elimnandi lokuthi masinyane bazakhululwa baye enkululekweni ekhazimulayo yabantwana bakaNkulunkulu. Ukucabanga ukuthi ukuhlengwa kwakuseduze ngokwemvelo kwakuzabakhuthaza ukuba bakhuthale kakhulu ekuzilungiseleleni ukuhlangabezana lomcimbi.
GSAM 22.1Kunjalo futhi ngabantu bakaNkulunkulu kuzo zonke izizukulwane kusukela ezinsukwini zika-Adamu. Babeqiniseka ukuthi isenzakalo esikhulu lesiqakathekileyo sasizakwenzeka esikhathini esizayo—ukuthi ekucineni uKristu wayezakuza amise umbuso wakhe. Labo, njengo-Adamu lo-Eva, babekholwa ukuthi isenzakalo sasiseduze, njalo, njengabo, babengazi okwakuzakwenzeka phakathi kwesikhathi sabo leso senzakalo; ngaphandle kwalokho babengadumala ekuqhubekeleni emgomweni womvuzo.
GSAM 22.2Umcabango lo ungacaciswa ngokusebenzisa izenzakalo ezenzeke ngokuphathelene lokutholakala okukhulu. Abantu abaziqalayo, lanxa babengakwazi, empeleni babefeza injongo kaNkulunkulu; kodwa babeqhutshwa yimicabango eyayingahambelani ngokupheleleyo lemibono yabo eyayibashukumisela esenzweni.
GSAM 22Imiphumela Efinyelela Kude Yokutholakala KukaColumbus
GSAM 22.3UMontgomery, eMbhalweni wakhe othi Umlando WaseMelika, uhlelo luka-1902 (2), ekhuluma ngombono owashukumisa uColumbus ukuba aqale uhambo lwakhe lokufeza icebo lakhe lokufika kuma-Indies aseMpumalanga ngokuhamba ngesikepe esiya entshonalanga, uthi:
GSAM 22.4“UColumbus wacabanga ukuthi angathuthukisa icebo leNkosi yasePortugal. Wayeqiniseka ukuthi kwakulendlela emfutshane njalo engcono yokufika e-Indies kulendlela uDiaz ayeyiphawule. Icebo lomtshayeli wesikepe waseGenoa [uColumbus] lalingelokwesibindi njengalokhu lalingelokuqala. Esikhundleni sokuhamba ngempumalanga, kumbe eningizimu lasempumalanga, waphakamisa ukuhamba ngqo entshonalanga. Wayelazo, ngokubona kwakhe, izizathu ezintathu ezinhle eziqinileyo: Okokuqala, njengezincwadi zejografi ezingcono kakhulu zesikhathi sakhe, uColumbus wayeqiniseka ukuthi umhlaba wawungesilo caba, njengoba inengi lamadoda lalicabanga, kodwa wawuyiglobhu. Okwesibili, wayecabanga ukuthi iglobhu le yayincane kakhulu kulalokhu eyikho, lokuthi ingxenye enkulu yayingumhlaba hatshi amanzi. Okwesithathu, njengoba wayengazi lutho, futhi engacabangi lutho, ngokuba khona kwelizwekazi laseMelika kumbe uLwandlekazi lwePacific, wacabanga ukuthi unxweme lwase-Asia kumbe ama-Indies lwaluphambi kweSpain kanye lonxweme olusentshonalanga yeYurophu. Ibanga lonke eliya eCipango, kumbe eJapan, walinganisa ukuthi mhlawumbe lalingedluli amamayela angaba yizinkulungwane ezine.”
GSAM 23.1“Icebo lakhe laliyileli: Wayeza kuqalisa eYurophu; aqondise isikepe sakhe entshonalanga sibheke eJapan, alandele ukugobeka kweglobhu kuze kumfikise kulokho ayekudinga. Engqondweni yakhe kwakubonakala kuqinisekile njalo kulula njengempukane ehamba ijikeleze i-aphula.”
GSAM 23.2“Aluba wayephumelela ohambweni, wayezakuba lalesi sibusiso esikhulu: Wayezangena e-Indies ngomnyango wangaphambili, hatshi ukufika ngendlela ejikelezayo langokungathi ngomnyango oseceleni, njengoba amaPutukezi kwakumele enze.”
GSAM 23.3“Siyabona ukuthi indoda le, eyayiqonda izibalo ezisetshenziswayo, ijografi, lokuqondisa imikhumbi njengomunye lalowo wesikhathi sayo, yayilungile endabeni yokuqala—isimo somhlaba—kodwa iphutha ngokupheleleyo kwezinye ezimbili.”
GSAM 23Iphutha Elaba Lethamsanqa
GSAM 23.4“Kodwa, ngendlela emangalisayo, amaphutha akhe aba luncedo kuye ngenye indlela. Iphutha alenza ngebanga laba yiphutha elaba lethamsanqa kakhulu. Aluba uColumbus wayebale ngobuqotho ubukhulu beglobhu lobude obuqotho bohambo olunje, mhlawumbe wayengazange ahambe ngesikepe, ngoba wayezabona masinyane ukuthi indlela yamaPutukezi eyayiphakanyisiwe yayimfutshane kakhulu futhi ibiza kancane. Futhi, aluba wayengacabanga kumbe abone kusengaphambili ukuthi ilizwekazi laseMelika lalilele ngqo endleleni yakhe, lokho kukodwa mhlawumbe kwakungeke kumkhuthaze ukuba aqale uhambo lokutholakala, ngoba injongo yakhe kwakungesikho ukuthola ilizwe elitsha, kodwa indlela entsha eya kwelidala.”
GSAM 23Ithemba Elikhulu Lezikhathi Zonke
GSAM 23.5Ngokunjalo abantu bakaNkulunkulu, behamba phakathi kwezikhathi, babelethemba lokuza kukaKristu phambi kwabo “njengehange lomphefumulo, eliqinisekileyo njalo eliqinileyo.”3 Lanxa kanengi phakathi kosizi lezinhlupho bekhala ngobuhlungu besithi, “Koze kube nini, Nkosi, kungakafiki ukukhululwa?” baqhubekela phambili, njalo njengoPawuli bathi, njalo basathi, “Liyini ithemba lethu, kumbe intokozo, kumbe umqhele wokuthokoza? Kakusini yini lina phambi kweNkosi yethu uJesu Kristu ekufikeni kwakhe?”4
GSAM 24UPawuli Wagcinwa Lithemba
GSAM 24.1Kumele kwanele imifanekiso embalwa yamandla alelithemba okusekela, kulokhu. Lapho uPawuli ebekwa phambi kukaFeliksi njalo evunyelwa ukuba azikhulumele, wathi, “Ngendlela abayibiza ngokuthi yibuwexuki, ngimkhonza kanjalo uNkulunkulu wabokhokho bami, ngikholwa yikho konke okulotshiweyo emthethweni lakubaprofethi; njalo ngilethemba kuNkulunkulu, abavumayo labo, lokuthi kuzakuba lokuvuka kwabafileyo, kwabalungileyo labangalunganga.”5
GSAM 24.2Emazwini akhe alamandla lapho elethwa phambi kuka-Agripha, uPawuli wathi, “Khathesi ngimi njalo ngehlulelwa ngethemba lesithembiso esenziwa nguNkulunkulu kubobaba; izizwe zethu ezilitshumi lambili zithemba ukufika kuleso sithembiso, zikhonza uNkulunkulu ngokukhuthala ebusuku lemini. Ngenxa yalelithemba, Nkosi Agripha, ngimangalelwa ngamaJuda. Kungani kubonakala kungakholakali kini ukuthi uNkulunkulu uvusa abafileyo?”6 Kwathi ekucineni eseRoma ukuze avele phambi kukaKhesari, wathi kumaJuda, “Ngenxa yethemba lika-Israyeli ngibotshwe ngeliketane leli.”7
GSAM 24.3UPawuli wakhuluma ngokukhululekileyo ngalelithemba encwadini yakhe eya kuTitosi: “Ngoba umusa kaNkulunkulu oletha usindiso usubonakele kubo bonke abantu, usifundisa ukuthi, sidele ukungamesabi uNkulunkulu lezinkanuko zomhlaba, siphile ngokuzithiba, ngokulunga langokumesaba uNkulunkulu kulo umhlaba wakhathesi, silindele lelothemba elibusisiweyo lokuvela okukhazimulayo kukaNkulunkulu omkhulu loMsindisi wethu uJesu Kristu.”8
GSAM 24UPhethro Ethokoza Ngethemba
GSAM 24.4UPhethro ukhuluma ngalelo themba kanje: “Makabongwe uNkulunkulu loYise weNkosi yethu uJesu Kristu, owathi ngokwesihawu sakhe esikhulu wasizala kutsha saba lethemba eliphilayo ngokuvuka kukaJesu Kristu kwabafileyo, sathola ilifa elingaboliyo, elingangcolanga, elingabuniyo, eligcinelwe lina ezulwini, lina eligcinwa ngamandla kaNkulunkulu ngokholo kuze kube lusindiso olulungele ukwembulwa esikhathini sokucina. Kulokhu liyathokoza kakhulu, lanxa okwamanje okwesikhatshana, nxa kudingeka, lisindwa yizilingo ezinengi; ukuze ukuhlolwa kokholo lwenu, oluqakatheke kakhulu kulegolide elibhubhayo lanxa lihlolwa ngomlilo, kutholakale kube yikudumisa lodumo lenkazimulo ekubonakaleni kukaJesu Kristu.”9
GSAM 25Injongo KaNkulunkulu Ekudaleni
GSAM 25.1ImiBhalo yembula injongo kaNkulunkulu ekudaleni umhlaba; njalo elizwini lesiprofetho sifunda icebo lakhe ngekusasa: “Utsho njalo uJehova owadala amazulu, uNkulunkulu uqobo owabumba umhlaba wawenza; wawumisa, akawudalanga ube yize, wawubumba ukuba kuhlalwe kuwo.”10 Esewubumbile, wawunika umuntu. Umhlabeleli uthi, “Amazulu, yebo amazulu, ngawakaJehova; kodwa umhlaba uwunike abantwana babantu.”11 Kodwa lapho ewunika umuntu, umuntu wayelungile, njengoba kutshiwo yindoda ehlakaniphileyo, “Lokhu kuphela engikutholileyo, ukuthi uNkulunkulu wamenza umuntu waqonda; kodwa bona bafuna amacebo amanengi.”12
GSAM 25.2Siyafunda ngokusebenzelana kukaJehova lohlanga lwabantu, ukuthi “lapho esehlukanisa amadodana ka-Adamu, wamisa imingcele yezizwe ngokwenani labantwana bako-Israyeli,”13 okungukuthi, ngokwenani lika-Israyeli oqotho ozabuthwa ekucineni emhlabeni njengezikhonzi zombuso wakhe ozayo. UPawuli ukuchaza ngalamazwi: “UNkulunkulu ... wenza izizwe zonke zabantu ngagazi linye ukuba zihlale ebusweni bonke bomhlaba, wamisa izikhathi ezazimiswe ngaphambili, lemingcele yokuhlala kwazo; ukuze zidinge iNkosi, mhlawumbe ziyizwele ziyithole, lanxa ingekho khatshana kulowo lalowo wethu; ngoba siphila kuyo, sihamba kuyo, njalo sikhona kuyo.”14 Lapho injongo yokuqala ngomhlaba isifezekile, “labantu bakho bonke bazakulunga.”15 Kanti futhi kuthiwa ngabo kulesosimo, “Ohlala khona kayikuthi, Ngiyagula: abantu abahlala khona bazathethelelwa ububi babo.”16 Leso sizakuba yisikhathi lapho “abathobekileyo bezazuza ilifa lomhlaba; bazazithokozisa ngokunotha kokuthula.”17
GSAM 26Ukuza Kwesibili KukaKristu Akusiyo Inganekwane
GSAM 26.1Kubhalwe encwadini yesibili kaPhethro ukuthi “asilandelanga izinganekwane ezabunjwa ngobuqili, lapho silazisa amandla lokuza kweNkosi yethu uJesu Kristu, kodwa saba ngofakazi bamehlo bobukhosi bakhe. Ngoba wemukela kuNkulunkulu uYise udumo lenkazimulo, lapho kufika ilizwi elinjalo kuye livela enkazimulweni enhle kakhulu, lathi, Lo yiNdodana yami ethandekayo, engithokozayo ngayo. Lalelizwi elavela ezulwini salizwa lapho silaye entabeni engcwele. Futhi silelizwi lesiprofetho eliqiniseke kakhulu, elenza kuhle ukulinanzelela, njengesibane esikhanya endaweni emnyama, kuze kuse, lenkanyezi yokusa iphakame ezinhliziyweni zenu.”18
GSAM 26.2Kulo mbhalo umphostoli ukhuluma ngokuguqulwa kwesimo entabeni njengobufakazi bokuza kwesibili kukaKristu. Ngaphambi kwalesi sehlakalo uMsindisi wethu wayethe kubaphostoli bakhe, “Kukhona abanye abemi lapha, abangayikunambitha ukufa, baze babone iNdodana yomuntu isiza embusweni wayo”19—njengoba kubhalwe nguLuka, “Kukhona abanye abemi lapha, abangayikunambitha ukufa, baze babone umbuso kaNkulunkulu.”20
GSAM 26.3Lesi sithembiso sagcwaliseka sibili ekuguqulweni kwesimo uqobo. Kulo “mbono” entabeni babona uJesu ekhazimulisiwe, njengoba ezabonakala esiza embusweni wakhe. Babona u-Eliya (u-Elijah), owasuswa waya ezulwini engazange anambithe ukufa, emele labo abazaguqulwa—batshintshe ekubeni ngabafayo babe ngabangelakufa—“ngomzuzwana, ngokucwayiza kwelihlo,” lapho iNkosi isiza.21 Kwakukhona futhi uMosi, owayefile, emele labo abazavuswa kwabafileyo ukuze bahlangabeze iNkosi. Ngakho kulowo “mbono” babona uKristu esiza embusweni wakhe, njengoba wayebathembisile.
GSAM 27Isiprofetho Lilizwi Elithembekileyo Kakhulu
GSAM 27.1Lanxa abaphostoli babebone umbono lo okhazimulayo entabeni yokuguqulwa kwesimo, njalo bezwe ilizwi lokuvunywa nguNkulunkulu, umphostoli uPhethro uqinisekisa athi: “Silelizwi lesiprofetho eliqiniseke kakhulu.” Ngamazwi la wayenganciphisi lokho abakubonayo labakuzwayo kulesosikhathi esikhumbulekayo. Ngalesosikhathi bezwa ilizwi likaNkulunkulu kanye, kodwa emigqeni emikhulu yesiprofetho, efinyelela ekufikeni kwesibili kukaKristu, silelizwi likaNkulunkulu eliphindwaphindwa kanengi. Eqinisweni, sonke isibikezelo sesiprofetho esicacileyo esigcwalisekileyo kumbe esilotshwe emlandweni silizwi likaNkulunkulu kithi. Kumele kube ngalumqondo lapho ilizwi lesiprofetho “liqiniseke kakhulu.” Inguqulo Ebukeziweyo ilihumutsha ngokuthi, “lenziwe laqiniseka.” Isiprofetho senziwa saqiniseka ngokugcwaliseka kwento ngayinye ecacisiweyo. Isenzakalo ngasinye esabikezelwayo, lapho sigcwaliseka, siyisiqinisekiso sokuthi lezinye izehlakalo ezabikezelwayo zizakwenzeka ngokuqinisekileyo.
GSAM 27Ubunjalo Besiprofetho
GSAM 27.2Ubufakazi obulandelayo babafundi beBhayibhili abadumileyo ngobunjalo besiprofetho bulamandla:
GSAM 27.3UThomas Newton watsho ukuthi “isiprofetho ngumlando owaziwa ngaphambili wafinyezwa; umlando yisiprofetho esigcwalisekileyo sasiswa saba banzi. Kuke kwaba lezambulo zamanga emhlabeni; kodwa bonke ubuhlakani lobubi babantu lamadimoni ngeke kuveze iziprofetho ezinje ngalezo ezilotshwe emiBhalweni.”
GSAM 27.4USir Isaac Newton uyafakaza ukuthi “ukulalela abaprofethi kuyisibonakaliso esiyisisekelo sebandla leqiniso.”
GSAM 27.5UDokotela A. Keith uthi “isiprofetho silingana lesimangaliso ngasinye, njalo ngokwaso siyisimangaliso.... Ilizwi likaSomandla kuphela elalingabiza abafileyo ukuba baphume emathuneni,—ilizwi loMazi konke kuphela elalingatshela konke okufihlwe ebumnyameni bekusasa, okungangeneki kumuntu njengendawo zabafileyo,—njalo womabili alilizwi likaNkulunkulu.”
GSAM 28.1UMatthew Henry wathi “ngesikhathi sikaNkulunkulu, okuyisikhathi esihle kakhulu, langendlela kaNkulunkulu, eyindlela enhle kakhulu, isiprofetho sizagcwaliseka isibili. Ilizwi lonke likaKristu lihlanzekile kakhulu, ngakho liqiniseke kakhulu.”
GSAM 28Injongo Yesiprofetho
GSAM 28.2Singafunda emazwini kaKristu kubaphostoli bakhe enye injongo yeNkosi ekunikeni isiprofetho. Ekhuluma ngokuprofetha ngezinto ezazizakwenzeka empilweni kaJudasi, wathi, “Ngilitshela ngaphambi kokuba kwenzeke, ukuze kuthi lapho sekusenzekile likholwe ukuthi yimi.”22
GSAM 28.3INkosi iphinda ithi ngomprofethi u-Isaya, “NginguNkulunkulu, njalo kakho onjengami, ngimemezela ukuphela kusukela ekuqaleni, lezinto ezingakenziwa kusukela ezikhathini zasendulo, ngisithi, Icebo lami lizakuma, njalo ngizakwenza konke engikuthandayo.”23
GSAM 28.4Futhi, “Ngazimemezela izinto zakuqala kusukela ekuqaleni, zaphuma emlonyeni wami, ngazibonisa; ngazenza masinyane, zenzeka.... Kusukela ekuqaleni ngakutshela, ngaphambi kokuba zenzeke ngakubonisa, hlezi uthi, Isithombe sami senze lezozinto, lomfanekiso wami oqoshiweyo lomfanekiso wami oncibilikisiweyo wazilaya. Uzizwile, khangela konke lokhu; kawuyikukumemezela yini? Ngikubonise izinto ezintsha kusukela kulesisikhathi, lezinto ezifihliweyo owawungazazi. Zidalwe khathesi, hatshi kusukela ekuqaleni; ngaphambi kosuku owazizwa ngalo kawuzazanga, hlezi uthi, Khangela, bengikwazi.”24
GSAM 28.5Kulamazwi kubonakala amandla okugcwaliseka kweziprofetho njengobufakazi bemvelaphi yazo yaphezulu, kanye lokuba yikubonakaliswa kwamandla eNkosi phezu kwabo bonke onkulunkulu bezizwe. Kuyaphinda kubonakale kulamazwi ukuthi isiprofetho sithatha indawo eqakathekileyo kakhulu emiBhalweni yeqiniso. Njengoba amaqiniso la eqiniso, kuyamangalisa kakhulu ukuthi abantu abanengi kangaka abanaki kumbe abanakekeli kangako ukufunda izingxenye zesiprofetho zemiBhalo eNgcwele.
GSAM 29Isiprofetho Asivalwanga
GSAM 29.1Abangelalwazi bathi kabafundanga, ngakho kabenelisi ukuqonda iziprofetho. Ngakolunye uhlangothi, abanengi abafundileyo, labanye babo abaphakathi kwabafundisi, bathi: “Iziprofetho zivaliwe, njalo kazizwisiseki. Sonke siyakwazi ukuthi incwadi yeSambulo yincwadi evaliweyo.”
GSAM 29.2ESambulweni, uJohane othandekayo waphiwa umlayo okhethekileyo wokuthi angayivali incwadi.25 Kanti kule ncwadi kubusiswa labo abezwa amazwi alesisiprofetho, bagcine lezozinto ezilotshiweyo kulo.26 Izinto ezisencwadini evaliweyo zazingagcinwa njani nxa zazingaqondwa futhi zazingaqondakali? INkosi yathi ngoMosi: “Izinto ezifihlakeleyo ngezeNkosi uNkulunkulu wethu; kodwa izinto ezembuliweyo ngezethu lezabantwabethu kuze kube phakade, ukuze senze wonke amazwi alumthetho.”27
GSAM 29.3Ukuthi iNkosi yayihlose ukuthi iziprofetho zikaDanyeli ziqondwe kuyabonakala emazwini ayo kubafundi bayo mayelana lazo. Siyafunda: “Ngakho nxa libona isinengiso sencithakalo, okwakhulunywa ngaso nguDanyeli umphrofethi, simi endaweni engcwele (ofundayo kaqedisise),”28 okutsho sibili ukuthi, Qondani uDanyeli umphrofethi.
GSAM 29.4INkosi iveza amanga enkulumo ethi isiprofetho kasizwisiseki, ngala amazwi: “Umbono wabonke usube kini njengamazwi encwadi evaliweyo, amadoda ayinika ofundileyo esithi: Ake ubale lokhu, ngiyakucela; yena athi: Angenelisi, ngoba ivalwe; incwadi isinikezwa ongafundanga, kuthiwe: Ake ubale lokhu, ngiyakucela; yena athi: Kangifundanga. Ngakho iNkosi yathi: Ngoba lababantu basondela kimi ngomlomo wabo, langendebe zabo bangidumisa, kodwa inhliziyo yabo bayisusile khatshana lami, lokwesaba kwabo kimi kufundiswa ngumthetho wabantu; ngakho khangela, ngizakwenza umsebenzi omangalisayo phakathi kwalababantu, umsebenzi omangalisayo lesimanga; ngoba inhlakanipho yezihlakaniphi zabo izabhubha, lokuqedisisa kwabahlakaniphileyo babo kufihlwe.”29 Alababantu umphrofethi akhuluma ngabo alandela ilizwi eliqinisekileyo lesiprofetho, babengasoze basuka emthethweni kaNkulunkulu, bafake endaweni yemithetho yakhe imilayo yabantu.
GSAM 30Isiprofetho Kasikokuhumusha Komuntu Ngamunye
GSAM 30.1Akusikuthi isiprofetho silengqondo ejulileyo, efihliweyo, eyimfihlakalo, okwenza abanengi bayehluleke ukusiqonda. Umphostoli uPetru wathi ngaso: “Qalani ngokwazi lokhu, ukuthi kakukho siprofetho sombhalo esingokuchasisa komuntu ngokwakhe. Ngoba isiprofetho kasizange size ngentando yomuntu endulo; kodwa abantu abangcwele bakaNkulunkulu bakhuluma beqhutshwa nguMoya oNgcwele.”30 Kucaca ngalawamazwi ukuthi okudingekayo ukuze siqonde isiprofetho yikwemukela lowo moya owakhuluma ngabaphrofethi. Ngalowo moya, othenjiswe bonke abawufunayo, kulotshiwe ukuthi: “Uzalikhokhelela eqinisweni lonke.”31
GSAM 30Isiprofetho Sagcwaliseka
GSAM 30.2Ekufundeni isiprofetho kulezizinto ezithile okumele zihlale zikhunjulwa: uNkulunkulu, ongehlulekiyo, nguye umbhali wesiprofetho, njalo nxa isikhathi sokugcwaliseka kwesibikezelo sifika, sona lesosenzakalo esabikezelwayo sizakwenzeka. Kanti njalo, njengoba iNkosi, elamandla okubona kusengaphambili lokho abantu abazakwenzayo, ichaza isikhathi lapho into ezakwenzeka khona, nxa lesosikhathi sifika, kuvela ukugcwaliseka kweqiniso kwesiprofetho. Ngamanye amazwi, ukugcwaliseka kwamanga kwesiprofetho ngesikhathi esinqunyiweyo esikhundleni sokugcwaliseka kweqiniso akunakwenzeka. Ngokuvumelana lalesisimiso, singathi nxa isikhathi seNkosi sokunika umhlaba umlayezo wayo weqiniso sifika, umlayezo ubonakala sonke isikhathi.
GSAM 30.3Ngesinye isikhathi, lapho umbhali wayeselunike inkulumo ngokugcwaliseka kwesiprofetho, umuntu owayengakholwa owayekhona wasondela wathi: “Kumele ngilincome lina bahumushi besiprofetho ngokuba lenhlanhla enkulu. Ekufundeni kwenu umlando, libonakala lithola masinyane lokho okuhambelana kanye lesiprofetho.” “Yebo,” kwaba yimpendulo yethu, “kuhambelana ngoba kwenziwa ukuba kuhambelane. Nxa ubungaya esitolo samagilavu uyethenga amagilavu amabili, ubungayilindeli yini ukuthola lawo azalingana lesandla sakho?” Waphendula wathi: “Kunjalo, ngoba enzelwa ukulingana.” Umbhali wathi: “Ngokunjalo, uNkulunkulu owayekwazi lokho abantu ababezokwenza wenza izibikezelo ngabo; njalo lapho labobantu befika enkundleni yesenzo, benze lezozinto kanye azibikezelayo, umbhali womlando oqotho ubhala izenzo zabo, okuthi nxa ziqathaniswa lesibikezelo zilingane kanye kanye.”
GSAM 31Isiprofetho Siyikukhanya Ebumnyameni
GSAM 31.1Umphostoli uPetru uthi kumele sinake isiprofetho njengokukhanya okukhanya endaweni emnyama. Ngaphandle kwesibane sesiprofetho ikusasa belizakuba yibumnyama bonke. Umsebenzi wokukhanya yikuchitha ubumnyama—lapho uhamba endaweni emnyama, ukubonisa indlela, lokuyibonisa icace, ukuze umhambi eneliswe ukubona lokukhetha indlela, inyathelo ngenyathelo. Umhubi uthi, “Ilizwi lakho lilambu ezinyaweni zami, lokukhanya endleleni yami.”32 Indoda ehlakaniphileyo ithi, “Indlela yolungileyo injengokukhanya okukhanyayo, okukhanya kuqhubeke kukhanya kuze kube lusuku olupheleleyo.”33 Ngakho kuyabonakala ukuthi, nxa sisehla emfuleni wesikhathi, ilizwi likaNkulunkulu, ikakhulu ekugcwalisekeni kwalo kwesiprofetho, lizavuleka kakhulu njalo kakhulu, lenze kucace njalo kucace kumfundi weBhayibhili ukuthi impela usendleleni eholela ekukhanyeni okungapheliyo lasukwini lwaphakade.
GSAM 31Izehlakalo Ezintathu Ezivelele Kusukela E-Edeni Kuze Kube Sekupheleni
GSAM 31.2Nxa sicabangela indlela yabantu beNkosi kusukela e-Edeni kuze kube sekupheleni, ekukhanyeni kwemiBhalo, kulezehlakalo ezintathu ezivelela kakhulu. Esokuqala yikufika kukaKristu kokuqala, ukuzalwa kwakhe emzimbeni, ukuza kuka-Imanuweli, uNkulunkulu obonakaliswe enyameni; esesibili, ukuVuselelwa okukhulu emva kweNkathi Yobumnyama—iminyaka engu-1260 yokucindezelwa, lapho ilizwi leNkosi laliphantse lifihliwe ngokupheleleyo ebantwini abavamileyo—ukuphuma kwebandla enkangala yalo, lokubekwa kwemiBhalo lapho bonke babengayifunda bazi intando yakhe; esesithathu, ukuza kwesibili kweNkosi yethu ukuletha izikhathi zokubuyiselwa kwazo zonke izinto ezakhulunywa ngomlomo wabaphrofethi bayo bonke abangcwele kusukela umhlaba waqalayo; lokhu, ukuvala “impikiswano yezizukulwane,” impikiswano phakathi kwesono lokulunga, ukuletha inkathi yenkazimulo, lapho yonke iminyaka ibiqonde khona.
GSAM 32Isiprofetho Sinika Izimpawu Zendlela Eya Ekupheleni
GSAM 32.1Ngokulalela ilizwi eliqinisekileyo lesiprofetho njengokukhanya okumele kuqondise inyathelo zethu, lisitshengisa indlela eqondileyo ebumnyameni, ngeke kwehluke ukuthi sizathola indlela iphawulwe ngokucacileyo elizwini lesiprofetho kusukela phansi emfuleni wesikhathi kuze kufike ukuza kwesibili kukaKristu. Njengoba kunjalo, labo abalandela eduze ukukhanya kwesiprofetho kabazukubona kuphela izibonakaliso lezimpawu zokuthi usuku olukhulu seluseduze, kodwa bazabona lomsebenzi weNkosi uqhubeka njalo emilayezweni yeqiniso elungiselela abantu ukuhlangana layo ngokuthula ekufikeni kwayo.
GSAM 32.2Lanxa imiBhalo isitsho ukuthi usuku lweNkosi luzafikela uquqaba “njengesela ebusuku,”34 iphinda isitsho ngalabo abemi eselulekweni seNkosi: “Lina bazalwane, kalikho ebumnyameni, ukuze lolosuku lulifice njengesela. Lina lonke lingabantwana bokukhanya labantwana bosuku.”35
GSAM 32Khumbula Ukuhola KweNkosi
GSAM 32.3Ekukhumbuleni ukuhola kweNkosi emnyakazweni wokuza, kuhle ukuqaphela ukuthi bekulokhu kuyicebo likaNkulunkulu ukuthi abantu bakhe bakhumbule ukubonakaliswa kokuphatha kwakhe lamandla akhe ngenxa yabo. Ekunikeni izizatho zokuphambuka kuka-Israyeli kuNkulunkulu, umhubi uthi: “Bakhohlwa uNkulunkulu uMsindisi wabo, owenza izinto ezinkulu eGibhithe; imisebenzi emangalisayo elizweni likaHamu, lezinto ezesabekayo ngaseLwandle oluBomvu.”36 Nxa kwakukuhle ngo-Israyeli ukukhumbula ukuhola kweNkosi kubo, kakukuhle yini lakithi? Ngentokozo umhubi uphinda athi: “Busisa iNkosi, mphefumulo wami, ungakhohlwa zonke izinzuzo zayo.”37
GSAM 33.1Kuzo zonke izizukulwane iNkosi ibe lamaqiniso aqakathekileyo, ahloswe ngomusa wayo ukukhokhela abantu baphume ebugqilini besono, ibalungiselele ukungena eKhenani lasezulwini; njalo kuyinzuzo ukucabangela ukuphatha kweNkosi labo abamemezele lamaqiniso.
GSAM 33Imiphumela Emikhulu Ngezindlela Ezincane—Ubufakazi buka-D’Aubigné
GSAM 33.2UD’Aubigné, eMlandweni WokuVuselelwa, uthi: “UNkulunkulu, olungisa umsebenzi wakhe phakathi kwezizukulwane, uwufeza ngezinto ezibuthakathaka kakhulu nxa isikhathi sakhe sesifikile. Ukuletha imiphumela emikhulu ngezindlela ezincane kakhulu, yilo umthetho kaNkulunkulu. Lomthetho, osebenza kuyo yonke indawo emvelweni, uyatholakala lakumlando.”38
GSAM 33.3Ngesikhathi uNkulunkulu endulo eqalisa ukukhetha abantu abakhethekileyo ukuze abamise njengesizwe esikhethekileyo sakhe, wakwenza ngokubiza umuntu oyedwa—u-Abrahama—owayehlala phakathi kwabeZizwe, e-Uri yamaKhaledi. Kuye kwavela isizukulwane esinengi; kodwa ngabo, lapho sebephakanyiselwe esithunzini sokuba yisizwe, uNkulunkulu wezulu wathi: “INkosi kayibekanga uthando lwayo kini, futhi kayikulikhethanga ngoba lalinengi ukwedlula esinye isizwe; ngoba lalingelincinyane kuzo zonke izizwe.”39
GSAM 33.4Kanti futhi, lapho yayizakhulula abantu bayo ebugqilini baseGibhithe, yakhetha umkhokheli wabo owathi ebuntwaneni bakhe wafihlwa inyanga ezintathu endlini kanina, emva kwalokho wabekwa emkhunjini olula, ongemuhle, owawenziwe ngemisenge futhi ugcotshwe ngebhitumeni, wanikelwa ekunakekelweni koMfula uNayili. UMosi lo, lapho esefike eminyakeni yokuqedisisa, wakhetha indlela ephansi yokuhlupheka labantu bakaNkulunkulu kulokuthokozela okutholakala “ezinjabulweni zesono okwesikhatshana.”40
GSAM 34Ukunqoba KukaGideyoni
GSAM 34.1Emva kwalokho, lapho iNkosi yayizakhulula u-Israyeli kumaMidiyani lakuma-Amaleki, afika elizweni labo “njengezintethe ngobunengi,” atshabalalisa umkhiqizo womhlaba, eshiya “kungelakudla kuka-Israyeli, kungelazimvu, nkabi, loba mbongolo,” iNkosi yathumela ingilosi kuGideyoni. Indodana kaJowashi yayisisebunzimeni bokubhula ingqoloyi encinyane ayifihle ezitheni zayo. Ingilosi yathi kuye uzakhulula u-Israyeli, uGideyoni wabuza emangele wathi: “Ngizamsindisa ngani u-Israyeli? Khangela, usendo lwami lumpofu eManase, njalo mina ngingomncinyane endlini kababa.”41 Indoda le ethobekileyo, empofu, yaphuma lamadoda ayo angamakhulu amathathu, izibane lezimbiza zayo ezilula (isenzo esasizakubonakala njengobuwula ekwahluleleni komuntu), yenza uNkulunkulu waba ngamandla ayo, yathola ukunqoba okukhulu. Ngaphambi kokukhululwa, uGideyoni wayengakhuluma isililo esinjengesomphrofethi u-Amosi lapho ebuza esithi: “UJakhobe uzavuka ngobani? ngoba mncinyane.”42
GSAM 34Usana Olusemkhombeni
GSAM 34.2Ngesikhathi esimiswe yiNkosi uMsindisi woluntu wazalwa, abelusi bamthola elele emkhombeni. Izihlobo zakhe zasemhlabeni zazilandela imisebenzi ephansi kodwa ehloniphekileyo yokuphila. Mayelana lobuyanga bakhe basemhlabeni, uMsindisi wathi: “Izimpungushe zilemigodi, lenyoni zomoya zilezidleke; kodwa iNdodana yomuntu kayilandawo yokubeka ikhanda layo.”43 Wakhetha abaphostoli bakhe “phakathi kwalelozinga eliphansi, elingelona elibi kakhulu, kodwa elingafiki ezingeni labaphakathi. Konke kwakuhloselwe ukutshengisa umhlaba ukuthi umsebenzi wawungasiwomuntu, kodwa wawungokaNkulunkulu.”
GSAM 35Ababanengi Abahlakaniphileyo Ababiziweyo
GSAM 35.1UPawuli wakhuluma ngomsebenzi ngezinsuku zebandla lokuqala wathi: “Ubulima bukaNkulunkulu buhlakaniphe ukwedlula abantu; lobuthakathaka bukaNkulunkulu buqine ukwedlula abantu. Ngoba liyakubona ukubizwa kwenu, bazalwane, ukuthi kababanengi abahlakaniphileyo ngokwenyama, kababanengi abanamandla, kababanengi abazalwa ngobukhulu ababiziweyo; kodwa uNkulunkulu ukhethe izinto zobuwula zomhlaba ukuze adanise abahlakaniphileyo; futhi uNkulunkulu ukhethe izinto ezibuthakathaka zomhlaba ukuze adanise izinto ezilamandla; lezinto eziphansi zomhlaba lezinto ezidelelwayo uNkulunkulu uzikhethile, lezinto ezingesizo, ukuze enze izinto ezikhona zibe yize, ukuze kungabikho nyama ezazisayo phambi kwakhe.”44
GSAM 35Amadoda Athobekileyo EkuVuselelweni
GSAM 35.2Sithola isimiso esifanayo sibonakaliswa ezimpilweni zamaVuseleli amakhulu ekhulu leshumi lesithupha. Umlobi womlando uthi: “UVuseleli uZwingle wavela endlini yomalusi wasezintabeni ze-Alps; uMelanchthon, isazi sezenkolo sokuVuselelwa, wavela esitolo somkhandi wezikhali; uLuther wavela endlini encinyane yomvukuzi ompofu.” ULuther wakhuluma ngaye wathi: “Abazali bami babempofu kakhulu. Ubaba wayengumgawuli wezinkuni ompofu (emva kwalokho waba ngumvukuzi), njalo umama wayevame ukuthwala izinkuni emhlane ukuze athole indlela yokukhulisa abantwana bakhe. Babebekezelela umsebenzi onzima kakhulu ngenxa yethu.”
GSAM 35.3Umphostoli uJakobe, ekhuluma ngokubizwa kwabantu emsebenzini weNkosi, uthi: “Zwanini, bazalwane bami abathandekayo, uNkulunkulu kakhethanga yini abayanga balumhlaba, benothile ekukholweni, njalo beyizindlalifa zombuso awuthembisa labo abamthandayo?”45
GSAM 35AmaMethodist Okuqala
GSAM 35.4Nxa siqhubeka sibheka umugqa wabaVuseleli abafikayo kuze kube yizinsuku zokuqala zamaMethodist, lapho imfundiso yomusa okhululekileyo yayimemezelwa ngokukhuthala, siyithola ihambisana lamandla kaNkulunkulu. Njengoba yayibekwa ngokuthembeka phambi kwabantu, lothando oluthambileyo lukaKristu, yamukelwa ngokukholwa okuphilayo, amakholwa kawatholanga kuphela ukuthethelelwa kwezono zakuqala, kodwa lamandla angcwelisayo okubasiza baphile impilo yobungcwele. UbuMethodist bwaqalisa ngokuthobeka, bwabusiswa ngokokukholwa lokwethemba okulula kwabafundisi labantu bonke bebandla.
GSAM 36.1Ekulandeleni izehlakalo lokwenzakala okuhambelana lomnyakazo wokuza, sithola ukuthi, njengakomunye lomunye umsebenzi weNkosi lapho umuntu eyisisebenzi, umsuka wawo wawuphakathi kwabampofu labangaziwayo; kodwa kakungabi lamuntu owulahla ngenxa yalokhu engakaqapheli kuqala ubufakazi okusekelwe kubo lomsebenzi omkhulu, funa atholakale esesimeni salabo iNkosi eyababuza: “Ngubani odelele usuku lwezinto ezincinyane?”46
GSAM 36Impendulo Ka-Eck KuLuther
GSAM 36.2Ngenxa yalabo abangathambekela ukunquma ukuthi indaba yemfundiso ilungile kumbe ayilunganga ngokubala abayamukelayo, sicaphuna ingxenye yempikiswano phakathi kukaLuther lo-Eck. Njengoba uLuther wayemi phezu kwemiBhalo, ezama ukuphikisa ilungelo labantu lokubeka imibono yabo ngaphezu kwelizwi likaNkulunkulu, u-Eck waphendula ngamazwi okuhlekisa wathi: “Kuyangimangalisa ukuthobeka lobumnene uDokotela ohloniphekayo abenza ngakho ukuphikisana yedwa labobaba abanengi abadumileyo, njalo ethi wazi okwedlula opapa abakhulu, imikhandlu, odokotela lamanyuvesi! ... Bekungamangalisa sibili nxa uNkulunkulu wayefihle iqiniso kwabangcwele labafelukholo abanengi kangaka kwaze kwafika uBaba ohloniphekayo.”
GSAM 36.3Le mpendulo yayingaphendulwa kahle ngamazwi kaZwingle kuJohn Faber eZurich, lapho yena eveza “ukumangala kwakhe ngokuthi izinto zasezifike kusiphi isimo, lapho amasiko amadala ayesekhona iminyaka eyinkulungwane lamakhulu amabili ayetshiywa, kwacaca ukuthi umhlaba wobuKristu wawusephutheni okweminyaka eyinkulungwane lamakhulu amane.” UZwingle waphendula masinyane wathi “iphutha lalingelokuthiwa alisiyiphutha ngoba ukukholwa kulo kwasekuhlale iminyaka eyinkulungwane lamakhulu amane, njalo ekukhonzeni uNkulunkulu ukuba lidala kwesiko kwakungelalutho ngaphandle kokuthi kutholakale isisekelo kumbe imvumo yalo emiBhalweni engcwele.”47
GSAM 37Ilizwi LeNkosi Liphikisana Lenhlakanipho Yabantu
GSAM 37.1Ingozi yokuncika emibonweni yabantu, esikhundleni sokulungisa umbuzo othi, “Liyini iqiniso?” ngelizwi leNkosi, ichazwa ngokucacileyo ngumphrofethi uHoseya lapho esithi: “Lalima ububi, lavuna ububi; ladla isithelo samanga, ngoba lathemba indlela yenu, ebunengini bamaqhawe enu.”48 Inhliziyo yomuntu ibihlala ithambekele ekuthembeleni emuntwini; kodwa njengoba sisondela esikhathini lapho iNkosi izakuthi “ivuke inyikinye umhlaba kakhulu,” umphrofethi u-Isaya uyasikhuthaza athi: “Yekelani umuntu, okuphefumula kwakhe kusemakhaleni akhe; ngoba ubalwa ngani?”49
GSAM 37.2Njengoba sesixwayisiwe kanjalo emiBhalweni ngengozi yethu kuloludaba, kakungabi lamuntu ogweba ngokuphangisa umnyakazo wokuza, sengathi kawufanelanga ukunanzwa ngenxa yokuqala kwawo ngokuthobeka, kumbe ngoba labo ababizwa ngabakhulu emehlweni omhlaba bengawamukelanga lomsebenzi. Kunalokho bonke kabahlole ngonanzelelo izimangalo zawo. Iqiniso liligugu elingelinganiswayo; nxa liqathaniswa lalo, imibono yabantu iyamakhoba angelancedo.
Notes
- 2 Timothi 1:9 ↩
- David H. Montgomery, Amaqiniso Aphambili Omlando WaseMelika, uhlelo luka-1902, amakhasi 8, 9 ↩
- KumaHebheru 6:19. ↩
- 1 KwabaseTesalonika 2:19. ↩
- Imisebenzi 24:14, 15. ↩
- Imisebenzi 26:6-8. ↩
- Imisebenzi 28:20. ↩
- KuTitosi 2:11-13. ↩
- 1 Phethro 1:3-7. ↩
- U-Isaya 45:18. ↩
- AmaHubo 115:16. ↩
- UmTshumayeli 7:29. ↩
- UDuteronomi 32:8, ↩
- Imisebenzi 17:26-28. ↩
- U-Isaya 60:21. ↩
- U-Isaya 33:24. ↩
- AmaHubo 37:11. ↩
- 2 Phethro 1:16-19. ↩
- UMathewu 16:28 ↩
- ULuka 9:27. ↩
- 1 KwabaseKorinte 15:51, 52 ↩
- UJohane 13:19. ↩
- U-Isaya 46:9, 10. ↩
- U-Isaya 48:3-7. ↩
- IsAmbulo 22:10 ↩
- IsAmbulo 1:3 ↩
- UDutheronomi 29:29 ↩
- UMathewu 24:15 ↩
- U-Isaya 29:11-14 ↩
- 2 Petru 1:20, 21 ↩
- UJohane 16:13 ↩
- AmaHubo 119:105 ↩
- IZaga 4:18 ↩
- 1 KwabaseThesalonika 5:2; 2 Petru 3:10 ↩
- 1 KwabaseThesalonika 5:4, 5 ↩
- AmaHubo 106:21, 22 ↩
- AmaHubo 103:2 ↩
- Umlando WokuVuselelwa, incwadi 2, isahluko 1, isigaba 1 ↩
- UDutheronomi 7:7 ↩
- KumaHebheru 11:25 ↩
- Abahluleli 6:4, 5, 15 ↩
- U-Amosi 7:2 ↩
- UMathewu 8:20 ↩
- 1 KwabaseKorinte 1:25-29 ↩
- UJakobe 2:5 ↩
- UZakariya 4:10 ↩
- Umlando kaWylie WobuProthestani, isahluko 12, izigaba 16, 17; Uhlelo lukaCassel, ikhasi 458 ↩
- UHoseya 10:13 ↩
- U-Isaya 2:22 ↩