Isahluko 3 — Ukufika Kwenzalo Ethenjisiweyo
GSAM 57.1“KWATHI isikhathi sesigcwalisekile, uNkulunkulu wathuma iNdodana yakhe, ... eyayiphansi komthetho, ukuze ihlenge labo ababengaphansi komthetho, ukuze samukelwe njengamadodana.”1
GSAM 57.2“KuLowo olamandla okuliqinisa ngokwevangeli lami langokutshunyayelwa kukaJesu Kristu, ngokwembulwa kwemfihlakalo eyayigcinwe ifihliwe kusukela ekuqaleni komhlaba, kodwa khathesi isibonakalisiwe, njalo ngemibhalo yabaprofethi, ngokomlayo kaNkulunkulu olaphakade, yazisiwe kuzo zonke izizwe ukuze zilalele ngokukholwa: kuNkulunkulu yena yedwa ohlakaniphileyo, kakube yinkazimulo ngoJesu Kristu kuze kube nininini.”2
GSAM 57.3“Ngokwambulelwa wangazisa imfihlakalo; njengalokhu ngabhala ngaphambili ngamazwi amalutshwana, ... eyayingaziswanga amadodana abantu ngezikhathi ezedlulayo, njengalokhu khathesi isambulelwe abaphostoli bakhe abangcwele labaprofethi ngoMoya.... Mina engingaphansi komncinyane kubo bonke abangcwele, nganikwa lumusa, ukuze ngitshumayele phakathi kwabezizwe inotho kaKristu engaphenyekiyo; lokwenza bonke babone ukuthi kuyini ukuhlanganyela kwemfihlakalo, eyayifihlwe kusukela ekuqaleni komhlaba kuNkulunkulu, owadala zonke izinto ngoJesu Kristu.”3
GSAM 57.4Kwake kwathiwa eThestamenteni Elidala ivangeli lifihliwe; eThestamenteni Elitsha liyembulwa. Njengoba omunye wakubeka wathi: “Lapho esuka kuNkulunkulu, amaJuda alahlekelwa kakhulu yikuzwisisa izimfundiso zenkonzo yemikhuba engcwele. Leyo nkonzo yayimiswe nguKristu ngokwakhe. Kuzo zonke ingxenye zayo yayimfanekisa; njalo yayigcwele ukuphila lobuhle bomoya. Kodwa amaJuda alahlekelwa yikuphila komoya emikhubeni yawo, abambelela emikhubeni engaselakuphila. Athemba imihlatshelo lemithetho yemikhosi ngokwayo, esikhundleni sokuthembela kulowo eyayikhomba kuye.
GSAM 58Ukulindela Ukubusa Kwasemhlabeni
GSAM 58.1“Lanxa amaJuda ayefisa ukufika kukaMesiya, ayengawuzwisisi umsebenzi wakhe. Ayengafuni ukuhlengwa esonweni, kodwa ayefuna ukukhululwa kumaRoma. Ayelindele ukuthi uMesiya afike njengomnqobi, ephule amandla omcindezeli, aphakamise uIsrayeli abuse umhlaba wonke. Ngaleyondlela indlela yalungiselelwa ukuba ale uMsindisi.
GSAM 58.2“Abantu, besebumnyameni langaphansi kokucindezelwa, lababusi, ababelangazelela amandla, babelangazelela ukufika kwalowo owayezanqoba izitha zabo abuyisele umbuso kuIsrayeli. Babezifundile iziprofetho, kodwa bengelakho ukuqedisisa komoya. Ngakho bayidlula imibhalo ekhomba ekuthotshisweni kukaKristu ekufikeni kwakhe kokuqala, basebenzisa kubi leyo ekhuluma ngenkazimulo yokuza kwakhe kwesibili. Ukuzigqaja kwafiphaza ukubona kwabo; bachaza iziprofetho ngokuvumelana lezifiso zabo zokuzifunela okwabo.
GSAM 58.3“Okweminyaka edlula inkulungwane abantu bamaJuda babelindele ukufika koMsindisi. Amathemba abo aqhakazileyo kakhulu ayegxile kulesisehlakalo. Ezingomeni leziprofethweni, emikhubeni yethempeli lasemikhulekweni yezimuli, babeliphatha ngenhlonipho ibizo lakhe. Kanti ekufikeni kwakhe kabamazanga. Othandekayo wasezulwini wayekubo ‘njengempande emhlabathini owomileyo;’ wayengelakho ‘ukuma loba ubuhle;’ njalo kababonanga kuye ubuhle obabungabenza bamfise. ‘Weza kwabakhe, kodwa abakhe kabamamukelanga.’”4
GSAM 58Owozalo LukaDavida
GSAM 58.4Lapho isikhathi esasibikwe nguDaniyeli sisondela, lapho “uMesiya iNkosana”—oGcotshiweyo—wayezabonakala khona, abantu bamaJuda babengacabanga, njalo ngokungathandabuzekiyo benza njalo, ngalindlela: UMesiya ngokwenyama uzavela endlini lasozalweni lukaDavida, ngakho kumele azalelwe kulololuzalo; njalo ngokwezimiso zomthetho wamaJuda lamasiko awo, kumele agcotshelwe umsebenzi phambi kwabantu eleminyaka engamatshumi amathathu; njalo nxa ezabonakala njengoGcotshiweyo ekuleyominyaka, kutsho ukuthi kumele azalwe kusasele iminyaka engamatshumi amathathu ngaphambi kokuphela kwamaviki eminyaka angamatshumi ayisithupha lesificamunwemunye, okumele afike ekufikeni kukaMesiya.
GSAM 59Iziprofetho ZikaSimeyoni LoAna
GSAM 59.1Ngalesisikhathi wonke uIsrayeli wayelindele. Labo ababefunda iMibhalo ngenkuthalo langokuzinikela babelindele ukuzalwa kwalowo owayezakuba nguMbusi loMkhokheli wabo. USimeyoni owayesemdala njalo esesaba uNkulunkulu wayembulelwe “nguMoya oNgcwele ukuthi kayikukubona ukufa engakamboni uKristu weNkosi.”5
GSAM 59.2Lapho usane olunguMsindisi lulethwa ethempelini, uSimeyoni wazi ukuthi lumntwana nguye okwakukhulunywe ngaye—uKristu. “Wasemgona ezingalweni zakhe, wabonga uNkulunkulu, wathi: Nkosi, khathesi uyayekela inceku yakho ihambe ngokuthula, ngokwelizwi lakho; ngoba amehlo ami aseyibonile insindiso yakho, oyilungise phambi kobuso babo bonke abantu: ukukhanya kokukhanyisela abezizwe, lenkazimulo yabantu bakho uIsrayeli....
GSAM 59.3“USimeyoni wasebabusisa [uJosefa loMariya], wathi kuMariya unina: Khangela, lumntwana umiselwe ukuwa lokuvuka kwabanengi koIsrayeli; lokuba yisibonakaliso esizaphikiswa (yebo, inkemba izabhoboza lowakho umphefumulo), ukuze imicabango yezinhliziyo ezinengi yembulwe.
GSAM 59.4“Kwakukhona uAna, umprofethikazi, indodakazi kaFanuweli, owesizwe sikaAsheri.... Laye wafika ngalowomzuzu, wabonga iNkosi ngokunjalo, wakhuluma ngaye kubo bonke ababelindele ukuhlengwa eJerusalema.”6
GSAM 59Izingilosi Zivakatshela Abelusi
GSAM 59.5Ngaphambi kwalokhu izindaba ezinhle zokuzalwa koMsindisi zazimenyezelwe yizingilosi kubelusi emathafeni aseBhethilehema. Abelusi belalele, izingilosi zahlabela lamazwi amnandi:—
GSAM 60Izazi Zivakatshela EBhethilehema
GSAM 60.2Kwasekufika izazi zaseMpumalanga ezazibone “inkanyezi iphuma,” njengokwakubikwe nguBhalamu. Ngokulandela ukukhokhela kwayo zafika eJerusalema, lapho okwadingeka ukuthi zibuze khona ngeNkosi eyayisanda kuzalwa. Zithe sezitsheliwe ukuthi eBhethilehema yikho lapho oFiselekayo ayezazalelwa khona, zaqhubeka ngohambo; njalo zikhokhelwa yinkanyezi eyaphinda yabonakala, zasiwa endaweni engelabukhazikhazi lapho uMsindisi ayelele khona. Lapha zakhonza uMntwana ongcwele, zamnika izipho zegolide, lenhlaka yempepha, lemure, zaseziqalisa uhambo lwazo olude lokubuyela ekhaya.
GSAM 60UMsindisi Eleminyaka Elitshumi Lambili
GSAM 60.3Kulutshwana okulotshiweyo ngoKristu uMsindisi kusukela ebuntwaneni bakhe waze waba leminyaka elitshumi lambili, ngaphandle kokukhula kwakhe ekuhlakanipheni lasemzimbeni, lokulalela abazali bakhe ngokuthembeka. Kodwa lapho eseleminyaka elitshumi lambili, ehambile loJosefa loMariya baya eJerusalema ukuyangena emkhosini womnyaka, wamangaza abapristi ngolwazi olwabonakala emibuzweni yakhe lasezimpendulweni azinika imibuzo yabo enzima. Kusukela ngalesosikhathi waze waqalisa umsebenzi wakhe phambi kwabantu, wawuhlonipha umsebenzi ophansi wokubaza, esebenza loJosefa, indoda kaMariya.
GSAM 60Umsebenzi KaJohane UMbhabhathizi
GSAM 60.4Ezinyangeni eziyisithupha ngaphambi kokuba uKristu aqalise umsebenzi wakhe phambi kwabantu, umsebenzi wakhe wawumenyezelwa nguJohane uMbhabhathizi. Abantu beza bengamaxuku amakhulu ukuzozwa uJohane lokubhabhathizwa nguye. Njengoba “babelindele [belindele ukuthi uMesiya afike] njalo bonke abantu becabanga [“bexoxisana loba bephikisana,” umbhalo oseceleni] ezinhliziyweni zabo ngoJohane, ukuthi unguKristu yini loba hatshi; uJohane waphendula, esithi kubo bonke: Mina ngilibhabhathiza ngamanzi; kodwa kuyeza olamandla kulami, engingafanelanga ukuthukulula umchilo wamanyathela akhe: yena uzalibhabhathiza ngoMoya oNgcwele langomlilo: ithuluzi lakhe lokwela lisesandleni sakhe, njalo uzasihlanza ngokupheleleyo isiza sakhe sokubhulela, abuthele ingqoloyi yakhe esiphaleni sakhe; kodwa amakhoba uzawatshisa ngomlilo ongacitshwayo.”7
GSAM 61UJesu Uyabhabhathizwa
GSAM 61.1Lapho uJohane esenza inkonzo yokubhabhathiza, wabona uJesu esiza kuye ukuzobhabhathizwa, wathi: “Khangela iWundlu likaNkulunkulu, elisusa isono somhlaba.... UJohane wafakaza, esithi: Ngabona uMoya esehla ezulwini njengejuba, wahlala phezu kwakhe. Mina ngangingamazi; kodwa owangithuma ukubhabhathiza ngamanzi, yena wathi kimi: Lowo ozabona uMoya esehlela phezu kwakhe, ahlale phezu kwakhe, nguye obhabhathiza ngoMoya oNgcwele. Ngabonile, ngafakaza ukuthi lo uyiNdodana kaNkulunkulu.”8
GSAM 61Ilizwi Elivela EZulwini
GSAM 61.2Ukuthi uKristu unguMesiya akuqinisekiswanga yikwehla okubonakalayo kukaMoya oNgcwele elesimo somzimba esinjengejuba kuphela, kodwa langelizwi elavela ezulwini. EVangelini likaMathewu sifunda ukuthi: “UJesu esebhabhathiziwe, wahle wenyuka emanzini: khangela-ke, amazulu avuleka kuye, wabona uMoya kaNkulunkulu esehla njengejuba, esiza phezu kwakhe: khangela-ke ilizwi elivela ezulwini, lisithi: Le yiNdodana yami ethandekayo, engithokoza ngayo kakhulu.”9
GSAM 61.3Lanxa “uJohane engenzanga simangaliso,” abantu, lapho bebona amandla amakhulu ayehambisana lomsebenzi kaKristu, baphoqeleka ukuthi bathi: “Zonke izinto uJohane azikhuluma ngalumuntu zaziqinisile.”10
GSAM 61UKristu Ugcotshwa Ngokuhambelana LoMthetho
GSAM 61.4Embalweni kaLukha ngokubhabhathizwa langokugcotshwa okufanayo nguMoya oNgcwele elesimo sejuba, sifunda ukuthi: “UJesu ngokwakhe wayeseqala ukuba leminyaka engaba ngamatshumi amathathu.”11
GSAM 62.1Ngemva kokuzila kweNkosi yethu okude kwezinsuku ezingamatshumi amane, lokulingwa okulukhuni ngudeveli enkangala, okwalandela masinyane ukubhabhathizwa kwayo, “yafika eNazaretha, lapho eyayikhuliswe khona; njengomkhuba wayo, yangena esinagogeni ngosuku lweSabatha, yasukuma ukuze ibale.... UMoya weNkosi uphezu kwami, ngoba ingigcobile ukuze ngitshumayele ivangeli kubayanga.... Yasiqala ukuthi kubo: Lamuhla lumBhalo ugcwalisekile ezindlebeni zenu.”12
GSAM 62Isikhathi Sigcwalisekile
GSAM 62.2UMakho, eloba ngalesosenzakalo, uthi: “Isikhathi sigcwalisekile, lombuso kaNkulunkulu ususondele: phendukani, likholwe ivangeli.”13 Isikhathi esasibikwe ukuthi oGcotshiweyo abonakale ngaso sase sifikile. Ukugcotshwa nguMoya oNgcwele kwakwenzekile ekubhabhathizweni kwakhe, njalo khathesi wayeseqalisa umsebenzi wakhe, ngesikhathi langendlela kanye okwakubikwe ngabaprofethi abangcwele bendulo.
GSAM 62Ubufakazi Obubonakalayo Bokuthi UKristu UnguMesiya
GSAM 62.3Umsebenzi kaKristu wawuhambisana lokwenziwa kwezimangaliso ngezikhathi zonke, ezazibubufakazi obubonakalayo ebantwini bokuthi wayenguEmanuweli, loba ukuthi “uNkulunkulu wayelaye.”14 Lokhu kwakunjalo lanxa babesehluleka ukuyizwisisa ngokupheleleyo imizekeliso yakhe lamazwi akhe. Ngalezimangaliso uKristu wayenganiki umhlaba ubufakazi bamandla kaNkulunkulu ayekuye kuphela, kodwa wayetshengisa langezenzo isimo sikaNkulunkulu lomusa wakhe olothando. Lapho uFiliphu, ngemva kweminyaka emithathu ehlezi ehamba loKristu, ebona izimangaliso zakhe ezinkulu, esithi: “Nkosi, sitshengise uBaba, kusanele,” uJesu wathi kuye: “Sengilesikhathi eside kangaka ngilani, kodwa awukangazi yini, Filiphu? Ongibonileyo mina umbonile uBaba; utsho njani-ke ukuthi: Sitshengise uBaba? ... Kholwani kimi ukuthi ngikuBaba, loBaba ukimi; loba-ke likholwe kimi ngenxa yemisebenzi uqobo.”15
GSAM 63UJohane Udidekile
GSAM 63.1Lanxa ekubhabhathizweni kukaKristu uJohane wayebone ukwehla okubonakalayo kukaMoya oNgcwele, wezwa ilizwi elivela ezulwini limemezela ukuthi uyiNdodana kaNkulunkulu, njalo yena ngokwakhe wamemezela ukuthi “uliWundlu likaNkulunkulu elisusa isono somhlaba,” izenzakalo zazisiya ngendlela eyehluke kakhulu kulokho ayekulindele, waze wakhathazeka wadideka esejele lakhe elimnyama.
GSAM 63.2“Njengabafundi boMsindisi, uJohane uMbhabhathizi wayengasizwisisi isimo sombuso kaKristu. Wayelindele ukuthi uJesu athathe isihlalo sobukhosi sikaDavida; kwathi isikhathi siqhubeka, loMsindisi engazifuneli amandla obukhosi, uJohane wadideka wakhathazeka.”16 “Wabiza ababili babafundi bakhe, [wase]bathuma kuJesu, esithi: Nguwe yini lowo obezakuza? Loba silindele omunye na?” “Ngalelohola yena [uJesu] wasilisa abanengi ebuthakathakeni babo lasezifweni, wabakhulula lasemimoyeni emibi; labanengi ababeyiziphofu wabenza babona. UJesu wasephendula wathi kubo: Hambani, limtshele uJohane izinto elizibonileyo lelizizwileyo.”17
GSAM 63.3Kwakunzima kumaJuda, loba lakubafundi uqobo, ukubona ngokucacileyo amaqiniso amanengi uMsindisi ayewakhuluma, ngoba babegxile kakhulu ekukholweni ukuthi ekufikeni kukaMesiya wayezakwephula ijogwe lamaRoma, elalibahlupha kakhulu, abuyisele masinyane umbuso kaDavida, abuse njengenkosi yasemhlabeni.
GSAM 63.4UJesu waqalisa ukutshumayela kwakhe esithi: “Phendukani, ngoba umbuso wezulu ususondele.”18 Lapho abaphostoli bakhe abalitshumi lambili bethunywa, bahamba lomlayezo ofanayo wokuthi: “Umbuso wezulu ususondele.”19 Kwathi sekudlulile esinye isikhathi emsebenzini wakhe, lapho abangamatshumi ayisikhombisa bethunywa, bathunywa ngalamazwi athi: “Umbuso kaNkulunkulu ususondele kini.”20
GSAM 64Abantu Bamangaliswa Ngumsebenzi KaKristu
GSAM 64.1Amazwi amangalisayo lezimfundiso zikaKristu kwenza abantu bathi: “Kakuzange kube lomuntu okhulume njengalumuntu.”21 Kwathi esesilise indoda eyayiyisiphofu njalo iyisimungulu, “bonke abantu bamangala, bathi: Lo kasindodana kaDavida yini?”22 Loba ngamanye amazwi, Lo kasiyonzalo kaDavida, uMsindisi othenjisiweyo yini? “Kwathi esefikile elizweni lakibo, wabafundisa esinagogeni labo, baze bamangala, bathi: Lumuntu ukuthathe ngaphi lokhu kuhlakanipha, lale imisebenzi yamandla? Lo kasindodana yombazi yini? Unina kathiwa nguMariya yini? Labafowabo kasibo oJakobe, loJose, loSimoni, loJudasi yini?”23
GSAM 64.2Sekungaba ngumnyaka wesithathu womsebenzi kaKristu, ngesikhathi esethempelini emkhosini wokunikelwa kwethempeli, amaJuda ambuthanela, athi kuye: “Uzasitshiya sithandabuza kuze kube nini? Nxa unguKristu, sitshele ngokucacileyo.”24 Emnyakeni owawandulele, lapho esenze isimangaliso esikhulu sokusuthisa izinkulungwane ezinhlanu “ngezinkwa ezinhlanu zebhali lenhlanzi ezimbili ezincinyane,” “wabona ukuthi bazakuza bambambe ngamandla, bamenze inkosi, [ngakho] waphinda wasuka waya entabeni.”25
GSAM 64UKristu Ufundisa Abafundi Ngokufa Kwakhe
GSAM 64.3Ekufundiseni abafundi bakhe, uKristu wakubona kuqakathekile ukususa umcabango wokuthi ukubusa kwasemhlabeni kwasekuzaqalisa masinyane, lokubatshengisa ukuthi kumele afe avuke futhi, ahambe abuye futhi. Ngakho wababuza wathi: “Kuzakuba njani-ke nxa libona iNdodana yomuntu isenyukela lapho eyayikhona kuqala?”26 Ngemva kokubalaya “ukuthi bangatsheli muntu ukuthi yena unguJesu uKristu,” sifunda ukuthi: “Kusukela ngalesosikhathi uJesu waqalisa ukutshengisa abafundi bakhe ukuthi kumele aye eJerusalema, ahlupheke ngezinto ezinengi kubadala labapristi abakhulu lababhali, abulawe, avuswe futhi ngosuku lwesithathu. UPhetro wasemthatha wamusa eceleni, waqalisa ukumkhuza, esithi: Kakube khatshana lawe, Nkosi; lokhu kakuyikwenzeka kuwe.”27
GSAM 65.1Ngalesosikhathi wabatshela ukuthi kwakukhona abanye ababemi lapho ababengayikufa bengakayiboni iNdodana yomuntu isiza embusweni wayo.28 Sekudlule insuku ezingaba yisificaminwembili, lesisiprofetho sagcwaliseka; njalo umphostoli uPhetro ukhuluma ngalowo “mbono” kaKristu esiza embusweni wakhe njengobufakazi bokuza kwesibili kukaKristu uqobo okusesesikhathini esizayo.29
GSAM 65.2Ngesinye isikhathi uKristu labafundi bakhe beseGalili, uJesu wathi kubo: “INdodana yomuntu izanikelwa ezandleni zabantu; bazayibulala, njalo ngosuku lwesithathu izavuswa futhi. Basebedabuka kakhulu.”30 Babelokhu besehluleka ukuzwisisa, ukuqedisisa lokho ayekutsho, ngoba lalapho ezama ukugxilisa ezingqondweni zabo iqiniso elilesizotha ngokufa kwakhe lokuvuka kwakhe, babephikisana bodwa ngombuzo wokuthi ngubani owayezakuba mkhulu kulabo bonke embusweni wezulu.31
GSAM 65.3Ngesinye isikhathi uPhetro wathi kuJesu: “Sesitshiye konke, sakulandela; pho thina sizakuba lani? UJesu wathi kubo: Ngiqinisile ngithi kini, lina elingilandeleyo, ekwenziweni kutsha kwezinto, lapho iNdodana yomuntu izahlala esihlalweni sobukhosi senkazimulo yayo, lani lizahlala ezihlalweni zobukhosi ezilitshumi lambili, lisahlulela izizwe ezilitshumi lambili zikaIsrayeli.”32 Babesalokhu becabanga kakhulu ngombuso owawuzamiswa masinyane, basebeqalisa, njengokwenza kwabantu, ukufuna isikhundla esiphezulu kulazo zonke embusweni.
GSAM 65.4Kwasekufika unina kaJakobe loJohane, amadodana kaZebedewu, owayefisa izikhundla eziphezulu, ecela kuKristu ukuthi amadodana akhe aphiwe izikhundla ezinkulu—omunye ngakwesokunene, omunye ngakwesokhohlo sesihlalo sakhe sobukhosi; loba mhlawumbe, omunye abe ngumkhokheli wezinduna zikahulumende, omunye abe ngunobhala wombuso. Kodwa uKristu wathi ngokucacileyo: “Kalikwazi elikucelayo.”33
GSAM 66Ukungena EJerusalema Ngokunqoba
GSAM 66.1Kungakadluli isikhathi eside kwenzakala isehlakalo esikhulu esethusayo. Kwakuyikuvuswa kukaLazaro engcwabeni, yena owayesefe insuku ezine. Lesisimangaliso esikhulu savusa abantu sabamangalisa kakhulu, kwaze kwethuka abaFarisi, abahle babiza umhlangano labapristi; kwathi ekubonisaneni kwabo babuza bathi: “Senzani? Ngoba lumuntu wenza izimangaliso ezinengi. Nxa simyekela enjalo, bonke abantu bazakholwa kuye; lamaRoma azakuza athathe indawo yethu lesizwe sethu.”34 Lapho amandla kaSathane avela ngaphansi ayebamba ngaleyondlela labo ababefuna ukubulala uKristu, amandla avela phezulu ayekhuthaza amaxuku ukuba amkhazimulise, agcwalise lokho okwakubikwe ngaye.
GSAM 66.2Ngalesosikhathi esikhulunywe ngenhla, abantu baphuma bengamaxuku, bezobona uJesu kanye loLazaro, ayemvuse kwabafileyo. Khathesi kwakubonakala kubo kuqinisekile ukuthi uJesu uyinkosi yabo ababeyilindele okwesikhathi eside; kwathi bemhlangabeza esiza eJerusalema egade ithole likababhemi, amazwi oMbhalo afika ngamandla ezingqondweni zabo, athi: “Ungesabi, ndodakazi yeZiyoni: khangela, inkosi yakho iyeza, igade ithole likababhemi.”35 Kwavela ukumemeza okukhulu kokunqoba kuleloxuku elikhulu, okwabahlupha kakhulu abaFarisi ababelezinhliziyo ezibandayo, bebala amacebo abo. Bakhuluma bodwa bathi: “Kaliboni yini ukuthi kaliphumeleli ngalutho? Khangelani, umhlaba usumlandele.”36 Lapho bemcela ukuthi uKristu athulise ukumemeza, waphendula wathi: “Ngithi kini, nxa laba bengathula, amatshe angahle amemeze.”37 INkosi yayithe ngalesisikhathi: “Memezani,” njalo aluba abantu bengagcwalisanga ilizwi layo, yayizafaka ilizwi ematsheni omgwaqo, amemeze; ngoba ilizwi layo kumele ligcwaliseke.
GSAM 66UKhristu Uzakuhamba Aphinde Abuye
GSAM 66.3UMsindisi wethu kazamanga ukuqondisa imicabango yabafundi eqinisweni lokuthi wayezakufa aphinde avuke kuphela, kodwa wayefisa lokubafundisa ukuthi umbuso wawungasoze ufike engakahambi aphinde abuye. Ekhuluma ngokubethelwa kwakhe esiphambanweni wathi, “Mina, nxa ngiphakanyiswa emhlabeni, ngizadonsela bonke abantu kimi. Wakutsho lokhu etshengisa ukuthi uzakufa ngokufa okunjani. Abantu bamphendula bathi, Sizwile emthethweni ukuthi uKhristu uhlala kuze kube nininini; pho utsho njani ukuthi, INdodana yomuntu imele iphakanyiswe? Ingubani le iNdodana yomuntu?”38
GSAM 67.1Ukuze agcizelele ezingqondweni zabafundi ukuthi kwakumele ahambe aphinde abuye umbuso wakhe ungakamiswa emhlabeni, wathi, “Bantwanyana, ngiseselani okwesikhatshana. Lizangidinga; njalo njengalokhu ngatsho kumaJuda ukuthi, Lapho engiya khona, lingeke lize, khathesi sengitsho njalo kini.... USimoni Phetro wathi kuye, Nkosi, uya ngaphi? UJesu wamphendula wathi, Lapho engiya khona, ungeke ungilandele khathesi; kodwa uzangilandela emva kwalokho.”39 Wasekhuthaza inhliziyo zabo ezazikhathazekile njalo zidabukile ngamazwi la: “Inhliziyo yenu kayingakhathazeki: liyakholwa kuNkulunkulu, kholwani lakimi. Endlini kaBaba kulezindawo zokuhlala ezinengi; aluba bekungenjalo, bengizalitshela. Ngiyahamba ukuyalilungisela indawo. Njalo nxa ngihamba ngililungisela indawo, ngizaphinda ngibuye, ngilamukele kimi, ukuze lapho engikhona, lani libe khona.”40
GSAM 67Umzekeliso Wendoda Yosendo Oluphakemeyo
GSAM 67.2UMsindisi waphinda wazama ukulungisa umcabango ophambukileyo wokuthi umbuso wawuzavela masinyane, esebenzisa umzekeliso olandelayo lapho yena labafundi besiya eJerusalema: “Indoda ethile yosendo oluphakemeyo yaya elizweni elikhatshana ukuze izitholele umbuso, iphinde ibuye. Yasibiza izinceku zayo ezilitshumi, yazinika amaphawundi alitshumi, yathi kuzo, Sebenzani ngawo ngize ngibuye.... Kwathi isibuyile, isiwutholile umbuso, yalaya ukuthi lezo zinceku eyayizinike imali zibizelwe kuyo, ukuze yazi ukuthi yilowo lalowo wayezuzeni ngokuthengiselana.”41 Kulumzekeliso iNkosi izifanekisa ngaleyondoda yosendo oluphakemeyo. Kwakumele iye elizweni elikhatshana—kuYise—yamukele umbuso khona, ingakabuyi ukuzabusa.
GSAM 68.1Ephendula umbuzo wabafundi othi, “Sizakuba yini isibonakaliso sokuza kwakho lesokuphela komhlaba?”42 uMsindisi wabalandisela izehlakalo ezazizakwenzeka kuze kudlulwe ekuhluphekeni okukhulu okwakuzakwehlela ibandla, lezibonakaliso ezicacileyo ezazizakubonakala. Lapho lezi sezibonakala, babezakwazi ukuthi ukuza kwakhe sekuseduze, sekuseminyango, lokuthi isizukulwane esizibonayo sasingasoze sidlule engakafiki.43
GSAM 68Watshiywa Yibo Bonke Abafundi
GSAM 68.2Kodwa loba uKhristu wayebafundise konke lokhu abaphostoli ngokufa kwakhe lokuthotshiswa kwakhe, behluleka ngokupheleleyo ukulibamba iqiniso ayebafundise lona ngokuthonisiswa kwakhe lokubethelwa kwakhe esiphambanweni. Babelizwisisa kancane kangangokuthi lapho ukuthonisiswa sekufikile, ithemba labo lafa, bonke “bamtshiya babaleka.”44 LoPhetro imbala, uPhetro owayehlala etshiseka, owayeqinisekise ngesibindi ukuthi loba bonke abantu bengamtshiya, yena wayengasoze, ngemva kwamahola amalutshwana wayesephika iNkosi yakhe, etsho efunga ukuthi kamazi lowomuntu. Babesephuza kakhulu ukuzwisisa amazwi eNkosi okuthi ngosuku lwesithathu ngemva kokubethelwa kwayo esiphambanweni yayizavuka kwabafileyo, baze babuzana bephikisana ngokuthi “ukuvuka kwabafileyo kutshoni.”45 Impela, babengelakholo kangangokuthi ngemva kokufa kwakhe lokubekwa komzimba wakhe engcwabeni elitsha likaJosefa, balungiselela ukuwugcoba ngamakha. Sebephelelwe lithemba—elingcwatshwe loKhristu engcwabeni—kwakulusuku lweSabatha olunjani kubafundi! Ngenhliziyo ezazisindwa lusizi lokudumala, kungelaMsindisi olesihawu lozwelo eduze ezobaduduza abaqinise, yena owayephile esenza izenzo zomusa lesihawu, babesele belusizi olukhulu kangakanani!
GSAM 69Izehlakalo Ezivusa Amadlingozi Ekuseni Kokuvuka Kwabafileyo
GSAM 69.1Ukusa kosuku lokuqala lweviki kuyafika! Yeka ukunyakaza ezulwini lasemhlabeni! Ingilosi elamandla yehla ivela ezindaweni zenkazimulo isiya engcwabeni likaJosefa, iphethe umlayezo olaya iNdodana kaNkulunkulu ukuthi ivuke. “Khangelani, kwaba lokuzamazama komhlaba okukhulu; ngoba ingilosi yeNkosi yehla ivela ezulwini, yafika yagiqa ilitshe emnyango, yahlala phezu kwalo. Ubuso bayo babunjengombane, lezembatho zayo zimhlophe njengeliqhwa; abalindi bathuthumela ngokuyesaba, baba njengabafileyo.”46 “Imizimba eminengi yabangcwele ababelele yavuka, yaphuma emangcwabeni ngemva kokuvuka kwakhe, yangena emzini ongcwele, yabonakala kwabanengi.”47 Cabangani ngabantu abanje befika eJerusalema, eminyango yabangane babo, bephethe umlayezo wokuthi uKhristu obethelweyo usevukile kwabafileyo, lokuthi labo bavuswe ngamandla akhe ukuze bafakaze ngokuvuka kwakhe. Yeka ukuphithizela phakathi kwabafundi labesifazana abangcwele—begijima besiya le lale ukuze batshele izindaba ezithokozisayo besithi, “Usevukile kwabafileyo, ngoba simbonile sakhuluma laye!”
GSAM 69UJesu Uhamba Esiya Emaphandleni
GSAM 69.2“Khangelani, ngalolosuku ababili babo babehamba besiya emzaneni othiwa yi-Emawusi, owawukhatshana leJerusalema ngezitadiya ezingaba ngamatshumi ayisithupha [amamayela ayisikhombisa lengxenye]. Babexoxa ngazo zonke lezizinto ezazenzakele. Kwathi besaxoxa bebonisana, uJesu uqobo wasondela wahamba labo. Kodwa amehlo abo avinjwa ukuze bangamazi. Wasesithi kubo, Zinkulumo bani lezi eliphendulana ngazo lihamba, lidabukile? Omunye wabo, obizo lakhe linguKleyophasi, waphendula wathi kuye, Nguwe wedwa oyisihambi eJerusalema, ongazaziyo izinto ezenzakale khona kulezinsuku? Wasesithi kubo, Ziphi izinto? Basebesithi kuye, Ezimayelana loJesu waseNazaretha, owayengumphrofethi olamandla ngesenzo langelizwi phambi kukaNkulunkulu labantu bonke; lokuthi abaphristi abakhulu lababusi bethu bamnikela ukuba agwetshelwe ukufa, bambethela esiphambanweni. Kodwa besithemba ukuthi nguye owayezahlenga u-Israyeli; phezu kwakho konke lokhu, lamuhla sekulusuku lwesithathu kusukela lezizinto zenzakala. Njalo abanye abesifazana beqembu lethu basimangalisile, abavuka ngovivi baya engcwabeni; kwathi bengawutholi umzimba wakhe, babuya besithi babone lombono wezingilosi ezithe uyaphila. Abanye ababelathi baya engcwabeni, bafica kunjalo njengokutsho kwabesifazana; kodwa yena kabambonanga.
GSAM 70.1“Wasesithi kubo, Lina elingaqedisisiyo, elilenhliziyo ezephuzayo ukukholwa konke okukhulunywe ngabaphrofethi! UKhristu wayengamelanga yini ahlupheke ngalezizinto, angene enkazimulweni yakhe? Eseqale kuMosi lakubo bonke abaphrofethi, wabachasisela kuyo yonke iMibhalo izinto ezimayelana laye.”48 Esezakuqala ukudla labo, wahlephula isinkwa wabonga, “amehlo abo asevuleka, bamazi.... Basebesithi omunye komunye, Inhliziyo yethu ibingavuthi yini phakathi kwethu, lapho ekhuluma lathi endleleni, lalapho esivulela iMibhalo?”49
GSAM 70.2Khathesi, ekucineni, abafundi sebeyabona, ngemva kokuchasiselwa indaba ngokupheleleyo, ukuthi ukufa lokuvuka kwabafileyo kwakuhlangene lomsebenzi woMsindisi. Kodwa indaba yombuso wakhe bazayibona njani?
GSAM 70.2“Wazibonakalisa ephila ngemva kokuhlupheka kwakhe ngobufakazi obunengi obungaphikiswayo, ebonwa yibo okwensuku ezingamatshumi amane, ekhuluma ngezinto ezimayelana lombuso kaNkulunkulu; kwathi ebuthene labo wabalaya ukuthi bangasuki eJerusalema, kodwa balindele isithembiso sikaYise, athi ngaso, Elasizwayo kimi. Ngoba uJohane wabhaphathiza ngamanzi kambe; kodwa lina lizabhaphathizwa ngoMoya oNgcwele kungakadluli insuku ezinengi.
GSAM 71Usuzawubuyisela Yini Umbuso Khathesi?
GSAM 71.1“Ngakho sebebuthene, bambuza besithi, Nkosi, usuzawubuyisela yini umbuso ku-Israyeli ngalesisikhathi? [kwakungathi bathi, Sesifundile ukuthi kwakudingeka ukuthi ubethelwe esiphambanweni, uvuke kwabafileyo, ngokweMibhalo; kodwa kawusuzawubuyisela yini umbuso khathesi?] Wasesithi kubo, Kakusikho okwenu ukwazi izikhathi lezinkathi uBaba azibeke ngaphansi kwamandla akhe. Kodwa lizakwamukela amandla lapho uMoya oNgcwele esefikile phezu kwenu; njalo lizakuba ngofakazi bami eJerusalema, lakulo lonke iJudiya, leSamariya, kuze kube semikhawulweni yomhlaba. Esekukhulumile lokhu, besabukele, waphakanyiswa; iyezi lamsibekela emehlweni abo. Besathe nhlo ezulwini lapho esenyuka, khangelani, amadoda amabili ema kubo embethe izembatho ezimhlophe; lawo athi, Lina madoda aseGalile, limeleni likhangele ezulwini? Lo uJesu osusiweyo kini wenyuselwa ezulwini uzakuza kanjalo, njengalokhu limbonile esiya ezulwini.”50
GSAM 71UJesu Uzahlala Ezulwini Kuze Kube Yikubuyiselwa Kwezinto
GSAM 71.2Njengoba uMsindisi wayesebatshiyile, njalo babembonile ngempela “esenyukela lapho ayekhona kuqala,” basebeqinisekile ukuthi uMoya oNgcwele wayezabafundisa ngesikhathi umbuso ozafika ngaso. Ngakho uPhetro, efundisa abantu ngemva kokwamukela uMoya, wathi, “Uzathumela uJesu Khristu, owatshunyayelwa kini kuqala; okumele izulu limamukele kuze kube yizikhathi zokubuyiselwa kwezinto zonke, uNkulunkulu akhuluma ngazo ngemilomo yabo bonke abaphrofethi bakhe abangcwele kusukela ekuqaleni komhlaba.”51
GSAM 71.3Umphostoli uPhetro waphiwa njalo nguMoya oNgcwele amaqiniso amayelana lemihlaba emithathu: Owokuqala, yilowo owawukhona uzamcolo ungakafiki, owabhujiswa ngamanzi; owesibili, ngumhlaba okhona khathesi ogcinelwe umlilo—umlilo olondolozwe emhlabeni, njengokutsho koHlelo OluBuyekeziweyo—lowomlilo ozaletha ukubhubha, ukuchitheka lokutshabalala kwabantu abangamesabiyo uNkulunkulu; owesithathu ngumhlaba omutsha, “lapho okulunga kuhlala khona;” kumbe, njengokuhumutsha kwabanye, “lapho abalungileyo abazahlala khona.”52
GSAM 72.1Umphostoli uPhawuli wachaza ukuvuka kwabantu bakaNkulunkulu, lokuguqulwa kwabo bonke abangcwele bakhe besuka ekubeni ngabafayo besiba ngabangafiyo, “ngokuphazima kwelihlo, ekukhaleni kwecilongo lokucina.” Watshela abaseKhorinte ukuthi uKhristu khathesi usesihlalweni sobukhosi sikaYise, njalo uzahlala khona zize zonke izitha zakhe zehliselwe ngaphansi kwakhe. Okutsho ukuthi, uze umbuso—umbuso wakhe—unikelwe ezandleni zakhe nguYise, njengokuphrofethwa kuDanyeli 7:13, 14; AmaHubo 2:8, 9. Ebandleni laseThesalonika waveza ukuza kukaKhristu lokuvuka kwabafileyo njengethemba labo elilodwa, njalo njengalokho okuqukethe induduzo yeqiniso lapho abathandekayo babo behlukaniswe labo yisandla sokufa.53
GSAM 72Isikhathi Sokubuya KweNkosi Sasingaziwa Ngokuqinisekileyo
GSAM 72.2Kuze kube yilesosikhathi ibandla lalingakakwazi ngokuqinisekileyo ukuthi iNkosi izabuya nini. Lapho umphostoli, encwadini yakhe yokuqala kwabaseThesalonika, esithi, “Thina esiphilayo esiseleyo sizahlwithwa senyuswe,” abazalwane bamzwisisa njengotsho ukuthi uKhristu wayezakuza abanye babo besaphila. Encwadini yakhe yesibili ulungisa ukuzwisisa kwabo okungaqondanga kwencwadi yakhe, abatshele ukuthi “lolosuku kaluyikufika, ngaphandle kokuthi kuqale kube lokuhlubuka, abonakaliswe lowomuntu wesono, indodana yokubhubha; ophikisayo aziphakamise ngaphezu kwakho konke okubizwa ngokuthi nguNkulunkulu, kumbe okukhonzwayo.”54
GSAM 72Ukuhlubuka Ekukholweni
GSAM 72.3Ibandla lilokhu lisale liphumputha emnyameni ngokuqondene lesikhathi sokuza kwesibili kukaKhristu. Abazalwane sebefundile ukuthi kuzakuba lokuhlubuka ekukholweni; kodwa umbuzo wawungowokuthi kuzathatha isikhathi esinganani. Impendulo yaphiwa uJohane ngemva kwalokho esembonweni esihlengeni sasePhatmose, ngezifanekiselo ezitholakala ezahlukweni zetshumi lambili lezetshumi lantathu zeSambulo—“isikhathi, izikhathi, lengxenye yesikhathi,” “inyanga ezingamatshumi amane lambili,” “insuku eziyinkulungwane lamakhulu amabili lamatshumi ayisithupha” (iminyaka); kodwa isehlakalo esasizaphawula ukuqala kwalesosikhathi eside sasingakenzakali. Ngakho ibandla lalilokhu lithembe njalo lilindele ukuza kukaKhristu lingasazi ngokuqinisekileyo isikhathi esiqondileyo sokubonakala kwakhe; ngoba lapho lesosikhathi sokuhlupheka sesidlulile, kwakusazasalela ibandla “lensali” isikhatshana sokulwa lokunqoba.55
GSAM 73.1Ekupheleni kwemibhalo yeThestamente Elitsha sibekelwa ngokucacileyo indaba yokuza kwesibili kukaKhristu. Phose ivesi elilodwa kulawo wonke angamatshumi amathathu likhuluma ngandlela ethile ngokuza kwesibili kweNkosi yethu uJesu Khristu. Mayelana lalokhu, lokuma kwebandla ngokuqondene lalelothemba phakathi kwezikhathi ezalandelayo kuze kube sezinsukwini zalamuhla, uRobert Patterson, D.D., ukhuluma kanje ephephandabeni elibizwa ngokuthi The Interior, ngaphansi kwesihloko esithi “Ithemba Elibusisiweyo”:—
GSAM 73Iminyaka Eyinkulungwane Yasemhlabeni—Patterson
GSAM 73.2“Lapho iNkosi yethu itshiya ibandla layo emhlabeni isiya kuYise, yalitshiya lisesimweni esidabukisayo. Abafundi bayo abangamakhulu amahlanu babezungezwe ngumhlaba wonke wezitha zayo, ezazihlelwe zaba yizinkolo labohulumende abamelene lobuKhristu yisidalwa esasiphakathi kwezilengqondo ephakeme kakhulu, esasiqhutshwa yinzondo elolunya olukhulu, njalo esasifundiswe yilokho esesikubonile eminyakeni eminengi ngezindlela eziphumelela kakhulu zokubhubhisa. INkosi yayingayisweli ulwazi ngengozi esasikuyo; lasezinkulumeni zayo zokucina kayizange iyenze ibonakale incinyane, kumbe ithembise ukuncipha kwenzondo yomhlaba lokuhlupheka kwebandla. Kodwa yathembisa ukuthi yona ngokwayo izabuya ukuze inqobe izitha zayo, lokuthi izasisekela kuze kube yilolosuku olubusisiweyo. ‘Umhlaba uyalizonda. Emhlabeni lizakuba lokuhlupheka. Lizakhala lilile, kodwa umhlaba uzathokoza. Lizakuba losizi, kodwa usizi lwenu luzaphenduka lube yintokozo.... Ngakho lani khathesi lilosizi, kodwa ngizaphinda ngilibone, lenhliziyo yenu izathokoza, njalo kakho umuntu ozalemuka intokozo yenu. Nxa ngihamba, ngizaphinda ngibuye, ngilamukele kimi, ukuze lapho engikhona, lani libe khona.’
GSAM 74.1“Lalinjalo ithemba elibusisiweyo lokubuya kwakhe uqobo, aduduza ngalo ibandla lakhe lapho esesuka kulo uqobo lwakhe. Wathi sonke isikhathi sokungabikho kwakhe simele sihlupheke; njalo sekwenzakele njalo. Nxa sizakujabulela isikhathi esithile sokuthula kwangaphandle ngesikhathi engekho, nxa ibandla lakhe lizakhululwa ekuhlaselweni ngumhlaba, nxa kuzakuba lesikhathi sobumsulwa lapho ukhula lungayikukhula phakathi kwengqoloyi, kumbe nxa ekufikeni kwakhe ezakwamukelwa ngabantu bomhlaba ogcwele inkazimulo yeNkosi, kumbe nxa engaze athole ukholo emhlabeni, lokhu kungaba yisimanga esingalindelekanga kuye. UJesu wayengayazi leyominyaka eyinkulungwane. Sithi wayengayazi ngoba kazange asitshele ngayo; njalo uthi, ‘Ngilibize ngokuthi lingabangane, ngoba konke engikuzwe kuBaba ngilazisile khona.’ Kodwa kuzo zonke izinkulumo zakhe lemizekeliso yakhe kakukho lokuncane okusikisela ukuthi kumele sithembe isikhathi esithile sokuthula kumbe senkazimulo engakafiki. Labaphostoli kabayazi iminyaka eyinkulungwane engekho uKhristu. Okweminyaka engamakhulu amathathu ngemva kokusuka kweNkosi yethu, ithemba elibusisiweyo lebandla laliyithemba lokubuya kwayo.
GSAM 74.2“Kodwa lapho, ekuqhubekeni kokuhlubuka kwalo okwakubikezelwe, umlobokazi kaKhristu eqalisa ukuziduduza ekungabikhona kwakhe ngobungane lamakhosi omhlaba, kwaba lula ukuba asuse amehlo akhe esibhakabhakeni sempumalanga lasekubuyeni kweNkosi yakhe, okwakuzaphelisa ubukhazikhazi bakhe basemhlabeni. Lapho abaLungisi beBandla bebeka icilongo levangeli emilonyeni yabo ... amaphupho eminyaka eyinkulungwane engekho uKhristu ahle akhukhulwa, ... ibandla laphinda laqalisa ukulindela ukuza kweNkosi ukuba ibhubhise umphikisi kaKhristu.... Ezincwadini zabo, ezintshumayelweni zabo lasekuvumeni kwabo ukholo, abaLungisi beBandla bamemezela amathemba abo okuza kweNkosi kungakaqali iminyaka eyinkulungwane.
GSAM 74.3“UMhlangano waseWestminster uphetha ukuvuma kwawo ukholo ngokumemezela ukukholwa kwawo ekuzeni kwesibili kweNkosi ngamazwi aveza ngokupheleleyo ukholo lwalabo abakholwa ukuthi izakuza ingakaqali iminyaka eyinkulungwane. Bamemezela ngalamazwi alesisindo bathi: ‘Njengoba uKhristu efuna siqiniseke ukuthi kuzakuba losuku lokwahlulela, kokubili ukuze avimbele bonke abantu esonweni, njalo ukuze abadumisa uNkulunkulu babe lenduduzo enkulu ekuhluphekeni kwabo, ngokunjalo ufuna lolosuku lungaziwa ngabantu, ukuze balahle konke ukuzithemba kwenyama, bahlale belindile, ngoba bengalazi ihola iNkosi ezakuza ngalo; njalo ukuze bahlale belungele ukuthi, Woza, Nkosi Jesu; uze masinyane!’56
GSAM 75.1“Okhokho bethu ababelungisa ibandla baqinisa inhliziyo zabo ngokulindela ukuza kweNkosi, njalo bakhuthazana ngesikhalo esithi, ‘Bambelelani enkundleni! ngoba uyeza elamabutho amanengi okusiza,’ umcabango osanda kufakwa engomeni evamileyo yokuvuselela ukholo, kodwa owawusaziwa ngabantu besivumelwano baseScotland basendulo.
GSAM 75.2“Kodwa kungakabi lesikhathi eside, kwaqalisa ukuhlubuka kwesibili ekukholweni phakathi kwamabandla ayelungisiwe. EScotland kwakwaziwa ngokuthi yimfundiso yokulinganisela; eNgilandi, yimfundiso ka-Arius, njalo muva nje, yimfundiso yebandla elamukela imibono etshiyeneyo; eMelika kwazibiza ngokuthi yimfundiso ethi uNkulunkulu ungumuntu oyedwa kuphela, ephika ubuthathu bakhe (Unitarianism); laseJalimane, yimfundiso yokuthembela emicabangweni yabantu. Ngokubeka ingqondo yomuntu njengomahluleli, lalokho esikubonayo kulezinsuku, okuyingcosana kakhulu, njengobufakazi, njalo iphika ukuthi kungaba lesehlakalo esenzeka ngaphandle kokulandela imithetho yemvelo ebonwayo, leyomfundiso yehlisela uJesu esigabeni sikarabi wamaJuda, owayethe ukuqhela phambili kwesikhathi sakhe, kodwa engayazi lakancane isayensi yalamuhla. Ngalokho umcabango wokuthi umuntu onjalo angabuya evela emhlabeni ongabonakali ukuze abuse emhlabeni wabalelwa ezinganekwaneni zamaHebheru.
GSAM 75UDaniel Whitby Ngeminyaka Eyinkulungwane
GSAM 75.3“Izithembiso zokuza kwakhe kwesibili lokubusa kwakhe emhlabeni zahunyutshwa ngokuthi zazisitsho nje ukusabalala kwevangeli lakhe, lokuzithoba kwengxenye enkulu yomhlaba ebuKhristwini okweminyaka eyinkulungwane, kumbe, njengokucabanga kwabanye, iminyaka engu-360,000; ngalesosikhathi abantu babezathuthuka emisebenzini yempucuko, bathokozele ukuthula lenhlalakahle okungazange kube khona ngaphambili. Ekupheleni kwaleyonkathi ende, enkulu okokuthi ingqondo yomuntu ojwayelekileyo ingeke ibone ukuphela kwayo, mhlawumbe kwakuzakuba lokuzamazama okukhulu kwemvelo, njalo kungathiwa iNkosi izakuza ibhubhise umhlaba, ibize abantu bonke ekwahlulelweni. Lumcabango wachazwa kabanzi wasakazwa waze wemukelwa ngabanengi ngumchasiseli weMibhalo oliNgisi owayebizwa ngokuthi nguWhitby [uDaniel Whitby wafa ngo-1726], izincwadi zakhe ezishicilelweyo atshintshelana ngazo labanye ezimveza engumlandeli ka-Arius, kodwa izichasiselo zakhe zemukelwa ngabalohlobo lwemibono yakhe, njalo iminyaka yakhe eyinkulungwane eqanjiweyo yemukelwa ngokuthokoza ngabanengi ababesamukela imali yokondliwa labangane bamabandla ombuso aseYurophu ababebambelele emfundisweni eyamukelwayo, eyayibathembisa isikhathi eside sokwamukela okweshumi lodumo. Ngethonya labo yangeniswa eMelika, lapho eyasetshenziswa khona masinyane njengamazwi aphindaphindwayo angelamandla leziphetho zezinkulumo zemihlangano.”
GSAM 76.1Yayinjalo imicabango ezingxenyeni ezitshiyeneyo zomhlaba lapho sisondela esikhathini iNkosi eyathumela ngaso isixwayiso esilesisindo sokuza kwayo, isiseduze “eminyango.”
Notes
- Galathiya 4:4, 5. ↩
- Roma 16:25-27. ↩
- Efesu 3:3-9. ↩
- Isifiso Sezizukulwane, amakhasi 29, 30-34. ↩
- Lukha 2:26. ↩
- Lukha 2:28-38. ↩
- Lukha 3:15-17. ↩
- Johane 1:29-34. ↩
- Mathewu 3:16, 17. ↩
- Johane 10:41. ↩
- Lukha 3:23. ↩
- Lukha 4:16-21. ↩
- Makho 1:15. ↩
- ImiSebenzi 10:38; Johane 3:2. ↩
- Johane 14:8-11. ↩
- Isifiso Sezizukulwane, ikhasi 215. ↩
- Lukha 7:19-22; Mathewu 11:4. ↩
- Mathewu 4:17. ↩
- Mathewu 10:7. ↩
- Lukha 10:9. ↩
- Johane 7:46. ↩
- Mathewu 12:23. ↩
- Mathewu 13:54, 55. ↩
- Johane 10:24. ↩
- Johane 6:15. ↩
- Johane 6:62. ↩
- Mathewu 16:20-22; Makho 9:31. ↩
- Mathewu 16:28; Lukha 9:27. ↩
- 2 Phetro 1:16-19. ↩
- Mathewu 17:22, 23. ↩
- Mathewu 18:1; Makho 9:33, 34. ↩
- Mathewu 19:27, 28; Lukha 22:28-30. ↩
- Mathewu 20:20-24. ↩
- Johane 11:47, 48. ↩
- Johane 12:15. ↩
- Johane 12:19. ↩
- Lukha 19:40. ↩
- Johane 12:32-34. ↩
- Johane 13:33-36. ↩
- Johane 14:1-3. ↩
- Lukha 19:11-15. ↩
- Mathewu 24:3. ↩
- Mathewu 24: Lukha 21; Makho 13. ↩
- Makho 14:50. ↩
- Makho 9:10. ↩
- Mathewu 28:2-4. ↩
- Mathewu 27:52, 53. ↩
- Lukha 24:13-27. ↩
- Lukha 24:31, 32. ↩
- ImiSebenzi 1:6-11. ↩
- ImiSebenzi 3:20, 21. ↩
- 2 Phetro 3:5-13. ↩
- 1 KwabaseThesalonika 4:13-18. ↩
- 2 KwabaseThesalonika 2:3, 4. ↩
- ISambulo 12:17. ↩
- Ukuvuma Ukholo, isahl. 33, isigaba 3. ↩