Isahluko 16 — Umlayezo Wengilosi Yesithathu
GSAM 247.1“Ingilosi yesithathu yabalandela, isithi ngelizwi elikhulu, ithi: Uma umuntu ekhonza isilo lomfanekiso waso, amukele uphawu lwaso ebunzini lakhe loba esandleni sakhe, laye uzanatha iwayini lolaka lukaNkulunkulu elithululelwe lingaxutshaniswanga enkomishini yolaka lwakhe; njalo uzahlutshwa ngomlilo lesibabule phambi kwezingilosi ezingcwele laphambi kweWundlu; intuthu yokuhlushwa kwabo yenyuka kuze kube nini lanini. Kabaphumuli emini lebusuku labo abakhonza isilo lomfanekiso waso, kanye loba ngubani owamukela uphawu lwebizo laso. Nanku ukubekezela kwabangcwele; nampa abagcina imithetho kaNkulunkulu lokholo lukaJesu.”1
GSAM 247Isixwayiso Esinzima Kakhulu eBhayibhilini
GSAM 247.2Lesi yisixwayiso esinzima kakhulu esitholakala eBhayibhilini, njalo kusobala ukuthi imbali yomhlaba wethu ayilabufakazi bokuthi umlayezo lo wake wezwakala mandulo. Iqiniso lokuthi ingilosi yokuqala leyeyesibili kuloluhlu zibonakaliswe ukuthi ngezesizukulwane sanamuhla, likuveza ngokucacileyo ukuthi umlayezo lo kawungowezikhathi ezadlulayo.
GSAM 247.3Watsho uMdala J. V. Himes ngo-1847:—
GSAM 247.4“Isahluko seshumi lane [seSAmbulo] siletha isikhalo esimangalisayo, esisazakwenziwa, sibe yisixwayiso ebantwini ngalesosikhathi sesilingo esikhulu. Amavesi 9-11. Ukumemezelwa kolaka olwesabekayo kangaka akutholakali kwenye indawo eNcwadini kaNkulunkulu ngaphandle kwalokhu. Akutshongo yini ukuthi kuzabe kulokulingwa okukhulu, okudinga isixwayiso esesabekayo kangaka?”2
GSAM 248Ithempeli Livuliwe—Umtshokotsho Uyabonwa
GSAM 248.1UJ. N. Andrews watsho ngalo umlayezo wathi, “Ukuvulwa kwendawo engcwele kakhulu ethempelini lasezulwini, lapho umtshokotsho ubonakala khona, yisenzakalo esenzeka lapho kukhala ingilosi yesikhombisa. Njengoba umsebenzi woMpristi wethu Omkhulu ususwa usiya kuleyondawo ekupheleni kwezinsuku ezingu-2300, siyaqonda ukuthi ukuvulwa kwethempeli kuphawulwa ngokuphela kwalesosikhathi, njengoba kumelwa yisimemezelo sengilosi yokuqala. Ukungena koMpristi wethu Omkhulu endaweni engcwele kakhulu ukuba akhonze phambi komtshokotsho kaNkulunkulu, kudonsela ukunaka kwebandla emithethweni kaNkulunkulu equkethwe kulowomtshokotsho. Imithetho kaNkulunkulu ibikhanya ivela endaweni engcwele yasezulwini kusukela ngalesosikhathi.”
GSAM 248Ukuguqulwa KweSabatha
GSAM 248.2“Kuyiqiniso elingephikiswiyo ukuthi umthetho wesine, emakhulwini eminyaka adlulileyo, waguqulwa kusukela elangeni lokuphumula leNkosi waya emkhosini wabahedeni wosuku lokuqala lweviki. Ushintsho lolu lwenziwa ngokuphambene ngokusobala leMibhalo Engcwele, eyamukela yonke indawo usuku lwesikhombisa njengalo kuphela iSabatha leviki leNkosi. Lwenziwa ngumhlubuki omkhulu, uDanyeli aprofetha ngaye wathi ‘uzacabanga ukuguqula izikhathi lemithetho.’ Amandla la ngokwesisekelo ayisilo esasizakhonzwa ngumhlaba wonke. Kuyiqiniso elithinta kakhulu ukuthi lowomthetho owanyathelwa phansi isikhathi eside, khathesi uyavikelwa, njalo abantu bakaNkulunkulu sebeqala ukuwugcina kanye leminye eyisificamunwemunye. Kabongwe uNkulunkulu ngokulungiselela insali impi yayo yokucina lomgobho, lokungena ngamasango edolobheni elingcwele. IsAmbulo 12:17; 22:14. Ukuvikelwa komthetho wesine kuphambana leSabatha lokuhlubuka, lokutshunyayelwa kwayo yonke imithetho kaNkulunkulu, kuyibufakazi obuphawulekayo bokuthi isikhathi samanje yisikhathi sokubekezela kwabangcwele, lesixwayiso sengilosi yesithathu.”3
GSAM 249.1Ezahlukweni ezidlulileyo sekukhulunywe ngengilosi yokuqala leyesibili yalimilayezo, njengoba yagcwaliseka ekumemezeleni okukhulu kokuza kwesibili kwaze kwafika ku-22 Oct. 1844. Umbhalo osekuqaleni kwalesisahluko uthi, “Ingilosi yesithathu yabalandela,” okutsho ukuthi yalandela ingilosi yokuqala leyesibili. Mhlawumbe kuzakuba luncedo kulokhu ukunanzelela ukuvela komlayezo wesithathu.
GSAM 249Abagcini BeSabatha Bokuqala Bama-Adventist
GSAM 249.2Ngesikhathi “sesikhalo saphakathi kobusuku,” ngo-1844, iNkosi yaqala ukukhokhela izingqondo zabantu bayo ekugcineni iSabatha losuku lwesikhombisa. Imfundiso le, phakathi kwama-Adventist, yavela ngalindlela: URachel Preston, owayengumBhaptisti wosuku lwesikhombisa, wathuthela eWashington, N.H., lapho okwakulebandla lama-Adventist. Wemukela imfundiso yokuza, njalo lelobandla, elalilamalunga angaba ngamashumi amane, lamukela iSabatha lomthetho wesine ngemisebenzi yakhe yobuvangeli.4 Lokhu kwabangela ukudingisisa ngalindaba. Esikhalweni kaSept. 5, 1844, sifunda sithi, “Abantu abanengi bayakhathazeka kakhulu ezingqondweni zabo ngokuqondene lesibopho okuthiwa sikhona sokugcina usuku lwesikhombisa.” Amazwi la ayesembhalweni womhleli, lapho kwenziwa umzamo obuthakathaka wokusekela ukugcina usuku lokuqala lweviki. Udaba lolu lwaqhubekwa enombolweni kaSepthemba 12, lapho sithola khona amazwi aqakathekileyo alabangela abanengi ukuthi bafunde ngokuzimisela langokucophelela:—
GSAM 249Usuku Lwesikhombisa Yilo Kuphela Usuku Olumiswe Ngomthetho
GSAM 249.3“Ngeviki eledlule sizithole sifike kulesisigqibo: Akulasisikhathi esithile amaKhristu alawulwa ngumthetho ukuthi asibeke eceleni sibe yisikhathi esingcwele. Nxa isiphetho lesi singesilunganga, sicabanga ukuthi usuku lwesikhombisa yilo kuphela usuku okukhona umthetho wokulugcinela.”
GSAM 250Indatshana Ka-T. M. Preble
GSAM 250.1Ukunaka kwama-Adventist njengomzimba wonke kwadonselwa embuzweni weSabatha yindatshana eyabhalwa nguT. M. Preble, eyayibhalwe ngoFeb. 13, 1845, yaze yanyatheliswa kuThemba lika-Israyeli, ePortland, Maine, ngoFeb. 28, 1845. Ngemva kokubonisa izimfanelo zeSabatha leBhayibhili lokuthi laguqulwa laba lusuku lokuqala lweviki ngukuhlubuka okukhulu, wathi: “Ngalokho siyabona ukuthi uDanyeli 7:25 ugcwalisekile, impondo encane iguqula ‘izikhathi lemithetho.’ Ngakho kubonakala kimi ukuthi bonke abagcina usuku lokuqala njengeSabatha bangabagcini bosuku lokuqala lweviki lukapapa labaphuli beSabatha likaNkulunkulu.”5
GSAM 250UJ. B. Cook Ngombuzo WeSabatha
GSAM 250.2Masinyane ngemva kwalokho kwavela ekunyathelisweni indatshana kaJ. B. Cook, lapho abonisa khona ukuthi abukho ubufakazi beMibhalo bokugcina usuku lokuqala lweviki njengeSabatha, wasebenzisa lamazwi amafushane: “Ngalindlela kulula ukususa wonke umoya emaseyilini alabo abahamba, mhlawumbe bengazi, ngaphansi kwefulegi leSabatha likapapa.”
GSAM 250.3Lanxa ukugcina iSabatha kwalabobantu ababili kwaba yisikhatshana, basebeqalise into eyayingeke imiswe lula. Amazwi ayesetshenziswa, athi “abagcini bosuku lokuqala lweviki lukapapa,” “abaphuli bemithetho kaNkulunkulu,” kanye lokuthi “bahamba ngaphansi kwefulegi leSabatha likapapa,” ayesemilonyeni yamakhulu abantu ababelangazelela ukwazi iqiniso ngalindaba. UMdala Joseph Bates, waseFairhaven, Mass., wananzelela kanjalo, njalo wemukela iSabatha ngo-1845.
GSAM 250UJoseph Bates Wemukela ISabatha
GSAM 250.4Okwamehlelayo kwaba ngalindlela: Esezwile ngeqembu laseWashington, N.H., elaligcina iSabatha, wanquma ukuvakatshela lelobandla abone ukuthi kwakutsho ukuthini. Wenza njalo, kwathi esefunde loludaba labo wabona ukuthi babeqinisile, wasemukela masinyane ukukhanya okuphathelane lombuzo weSabatha. Ekubuyeleni eNew Bedford, Mass., wahlangana ebhulohweni eliphakathi kweNew Bedford leFair Haven lomfowethu ovelele, owambingelela wathi, “Kaputeni Bates, kuyini okutsha?” UMdala Bates waphendula wathi, “Okutsha yikuthi usuku lwesikhombisa luyiSabatha leNkosi uNkulunkulu wethu.” “Kulungile,” watsho lowomuntu, “ngizakuya ekhaya ngiyofunda iBhayibhili lami, ngibone ngalindaba.” Wenza njalo, kwathi behlangana futhi, lowomfowethu wayeselamukele iqiniso leSabatha njalo eselilalela.
GSAM 251Incwadi Yokuqala NgeSabatha
GSAM 251.2UMdala Bates wahle waqalisa ukutshumayela leliqiniso ukusuka kwesinye isifundazwe esiya kwesinye. Masinyane wabona ukuthi incwadi, loba ipheshana, ngombuzo weSabatha yayingamsiza kakhulu emsebenzini wakhe, njalo umphefumulo wakhe wanyakaziswa nguMoya kaNkulunkulu ukuba abhale njalo anyathelise okuthile ngalindaba. Kodwa ukuthi wayengakwenza njani engelamali, kwakungumbuzo, ngoba konke ayelakho kwakuyisilingi saseYork (amasenti alitshumi lambili lengxenye). Kungaba luncedo kumfundi ukulandisa okwamehlelayo ngalindaba njengokungitshela kwakhe ngo-1855.
GSAM 251Amaphawundi Amane Eflawa
GSAM 251.3Wathi esathandaza phambi kukaNkulunkulu wanquma ukubhala incwadi, njalo waqiniseka ukuthi indlela yayizavuleka ukuba ayinyathelise. Ngakho wahlala etafuleni lakhe, eleBhayibhili lencwadi yokudingisisa amazwi eBhayibhili, ukuba aqale umsebenzi wakhe. Sekwedlule ihora, uNkosikazi Bates wangena ekamelweni wathi, “Joseph, kangilayo iflawa eyanele ukuqedisa ukubhaka,” njalo wakhuluma ngesikhathi leso ngezinye izinto ezincane ayezidinga. “Uswela iflawa engakanani?” kubuza uKaputeni Bates. “Amaphawundi angaba mane,” waphendula. “Kulungile,” waphendula yena. Esephumile ekamelweni, waya esitolo esiseduze, wathenga amaphawundi amane eflawa lezinye izinto, waziletha ekhaya, waphinda wahlala etafuleni lakhe lokubhala. Ngemva kwesikhatshana uNkosikazi Bates wangena wabona izinto zisetafuleni wathi ngokumangala, “Ivela ngaphi leflawa?” “Kungani,” watsho ukaputeni, “kayenele yini? Uthe ufuna amaphawundi amane.” “Yebo,” watsho, “kodwa uyithole ngaphi?” “Ngiyithengile,” watsho; “kayisilo yini inani obulidinga ukuqedisa ukubhaka?” “Yebo,” kwaqhubeka uNkosikazi Bates, “kodwa wena, Kaputeni Bates, umuntu oke wahambisa imikhumbi esuka eNew Bedford esiya kuzozonke indawo zomhlaba, uphume wayathenga amaphawundi amane eflawa?” “Yebo, kayisilo yini inani obulidinga ukuqedisa ukubhaka?” “Yebo,” watsho uNkosikazi Bates, “kodwa uthenge amaphawundi amane eflawa(!)”
GSAM 252Kwachithwa Amadola Ayizinkulungwane Ezilitshumi Lanye Ngeqiniso
GSAM 252.1Olunye uvivinyo lwalandela masinyane. Lapho uKaputeni Bates esetshiye ulwandle, wathengisa isabelo sakhe emkhunjini ngamadola angu-$11,000, kodwa khathesi wayesetshale konke ayelakho ekuphakamiseni umsebenzi weqiniso. Kuze kube yilesisikhathi uNkosikazi Bates wayengasazi isimo sakhe sangempela sezimali, kodwa wabona kufanele ukuthi khathesi amazise, ngakho watsho ngokuthula wathi, “Mkami, ngisebenzise imali yokucina ebenginayo emhlabeni kulezizinto.” UNkosikazi Bates wabuza ekhala kabuhlungu wathi, “Sizakwenzani?” UKaputeni wasukuma, ngesithunzi sonke sikakaputeni oqondisa umkhumbi wakhe, wathi, “Ngizabhala incwadi; ngizayisabalalisa, ngilethe leliqiniso leSabatha phambi komhlaba.” “Kulungile,” watsho uNkosikazi Bates, ehlengezela izinyembezi, “sizaphila ngani?” “INkosi izavula indlela,” kwaphendula uKaputeni Bates emomotheka. “Yebo,” watsho uNkosikazi Bates, “INkosi izavula indlela! Yikho ohlala usitsho,” wasetshaya isililo waphuma ekamelweni.
GSAM 252Ukuhlinzekwa Okungalindelekanga
GSAM 252.2Ngemva kokuthi uKaputeni Bates eqhubeke lomsebenzi wakhe okwehafu yehora, wezwa umcabango wokuthi aye eposini, ngoba kwakulencwadi yakhe lapho. Wahamba, njalo impela kwakulencwadi. Ngalezonsuku imali yokuthumela incwadi yayiyisenti ezinhlanu, njalo ukubhadala kusengaphambili kwakungaphoqelelanga. Umbhali wencwadi le, ngesizatho esithile, wayehlulekile ukubhadala imali yokuthumela. Lapha futhi uKaputeni Bates wazehlisa, ngoba kwadingeka atshele umphathi weposi, uMnu. Drew, ayemjwayele, ukuthi wayengeke ayibhadale imali yokuthumela ngoba wayengelamali; kodwa wathi, “Ungangivumela ngibone ukuthi ivela ngaphi?” “Hamba layo,” watsho umphathi weposi, “uzabhadala ngesinye isikhathi.” “Hatshi,” watsho ukaputeni, “angiyikuyisusa le ncwadi eposini imali yokuthumela ingabhadalwanga.” Esayiphethe ngesandla incwadi wathi, “Ngibona angathi kulamali phakathi kwale ncwadi,” wasephendukela kumphathi weposi wabuza, “Ngicela uyivule? Nxa kulamali kuyo, ungathatha imali yokuthumela; nxa ingekho, kangiyikuyifunda.” Umphathi weposi wenza njengokucelile, khangela-ke! kwakulimali engamaphepha yamadola alitshumi. Ngokufunda wayesebona ukuthi incwadi yayivela emuntwini owayesithi iNkosi yayifake engqondweni yakhe ukuthi uMdala Bates wayeswela imali, ngakho wayeyithumele kuye masinyane; njalo ekuphangiseni kwakhe kungenzeka wakhohlwa ukubhadala imali yokuthumela.
GSAM 253.1Esebhade imali yokuthumela waya esitolo sezinto zokudla, wathenga umgqomo weflawa ngamadola angu-$4, kanye lamazambane, iswekile, lezinye izinto eziqakathekileyo. Lapho enika imilayezo yokuthi zilethwe ngaphi, wathi, “Mhlawumbe owesifazane uzathi akusizo zalapha, kodwa lingananzeleli lokho akutshoyo; yehlisani impahla kuvulandi wangaphambili.”
GSAM 253.2Wasesiya endlini yokunyathelisa wahlela ukunyatheliswa kwamakhophi ayinkulungwane epheshana elalingamakhasi angaba likhulu, kuvunyelwana ukuthi lapho eletha umbhalo, abanyathelisi bawufake ezinhlamvini masinyane ngangokunokwenzeka, bethumela kuye amaphepha okuhlola. Wayeza kubhadala umsebenzi lapho ethola imali, njalo amabhuku ayengasoze akhutshwe endlini yokunyathelisa izikwelede zingakabhadalwa zonke.
GSAM 253.3UKaputeni Bates wayesazi kuhle ukuthi kwakungekho mali eyayimlindele, kodwa wezwa ukuthi kwakungumsebenzi wakhe ukubhala leli bhuku, ekholwa ukuthi iNkosi yayizanyakazisa izinhliziyo ukuba zithumele imali ngesikhathi idingeka. Esebuyile ethenga iphepha, amapeni, lokunye, ngaleyondlela enika isikhathi sempahla zendlu ukuthi zifike phambi kwakhe, waya ekhanda lomgwaqo oya endlini yakhe. Esebona ukuthi izinto zasezifikile, wangena ngasemnyango wangemuva, waphinda wahlala etafuleni lakhe. UNkosikazi Bates wangena wathi emangele kakhulu, “Joseph, khangela phandle kuvulandi wangaphambili! Ivela ngaphi leyo mpahla? Umshayeli wenqola ufikile efuna ukuyethula. Ngimtshele ukuthi kayisiyo yalapha, kodwa wayeseyethula.” “Kulungile,” watsho uKaputeni Bates, “ngicabanga ukuthi kulungile.” “Kodwa,” watsho uNkosikazi Bates, “ivela ngaphi?” “INkosi iyithumile,” watsho uKaputeni. “Yebo,” watsho uNkosikazi Bates, “iNkosi iyithumile; yikho ohlala usitsho.” Wasesenika umkakhe incwadi wathi, “Bala lokhu, uzakwazi ukuthi ivele ngaphi.” Wayibala, waphinda waphuma wayalila, kodwa ukukhala kwakhe kwakwehlukile kokuqala; wathi ebuyela wacela uxolo ngokuthula ngenxa yokuswela kwakhe ukholo.
GSAM 254Imali Iza Ngenxa Yebhuku
GSAM 254.1Njengoba umsebenzi wokubhala lowokunyathelisa wawuqhubeka, uKaputeni Bates wayethola imali ngezikhathi ezithile ngeposi langezinye indlela, ngezinye izikhathi ivela ebantwini ayengakaze ahlangane labo. Lapho ethola imali, wayeyidlulisela kwabanyathelisi, isetshenziswe ekubhadaleni ibhuku. Ekucineni kwafika usuku amabhuku wonke ayesenyathelisiwe ngalo, njalo kwelinye icele elalingalindelwanga nguMfowethu Bates kwatholakala imali eyayisele; ngalokho amabhuku awazange abambezeleke langosuku olulodwa ekusabalalisweni kwawo.
GSAM 254Isikwelede Sokucina Siyabhadalwa
GSAM 254.2UH. S. Gurney, waseMemphis, Mich., wangitshela ngoMbimbitho, 1884, ukuthi ekuseni kanye kanye ibhuku likaMdala Bates seliqediwe, wamukela amadola angu-$100 esikweledini esase siphelelwe yisikhathi, sivela kumuntu owayethe akasoze ambhadala. Esamukele imali le, wakubona kuyintokozo ukusebenzisa ingxenye yayo ukubhadala isikwelede sokucina epheshaneni leSabatha likaMdala Bates. “Kodwa,” watsho uMnu. Gurney, “uMfowethu Bates kazange azi kwaze kwaba lusuku lokufa kwakhe ukuthi ngubani owabhadala imali eyayisele ebhukwini.” Okwamehlela uMdala Bates ekunyatheliseni iqiniso leSabatha kwakhanya kungathi kutshela abantu bakithi kusukela ekuqaleni kokunyathelisa iqiniso ngombuzo weSabatha ukuthi, “Qhubekani kulumsebenzi, njalo lindelani ukuthi ukuhlinzeka kukaNkulunkulu kuzavula indlela njengoba liqhubeka.”
GSAM 255UMdala Bates Wayethandabuza Imibono
GSAM 255.1Isitatimende esilandelayo, esifinyeziweyo kuMidwebo Yempilo, sizatshengisa ukuthi isipho sesiprofetho lokulungiswa kweSabatha kwahlanganiswa njani:—
GSAM 255.2Ngesikhathi evakatshele eNew Bedford, Mass., ngo-1846, uNkosazana Harmon wajwayelana loMdala Joseph Bates. Wayesemukele kudala ukholo lokuza, njalo wayesebenza ngenkuthalo emsebenzini lo. WayengumKhristu oqotho, eyindoda ehloniphekayo, elomusa njalo enobubele. Wayephatha uNkosazana Harmon ngobumnene kungathi ngumntanakhe. Ngesikhathi sokuqala emuzwa ekhuluma, watshengisa ukunaka okukhulu, kwathi esethulile wasukuma wathi, “NginguTomasi othandabuzayo. Kangikholwa emibonweni. Kodwa nxa bengingakholwa ukuthi ubufakazi udade abukhulume lamuhla ebusuku laliyilizwi likaNkulunkulu kithi sibili, ngabe ngingumuntu othokoza kulabo bonke abaphilayo. Inhliziyo yami inyakaziswe kakhulu. Ngiyakholwa ukuthi okhulumayo uqotho, kodwa angeke ngichaze ukuthi watshengiswa njani izinto ezimangalisayo asixoxele zona.”
GSAM 255UNkosazana Harmon Wemukela iSabatha
GSAM 255.3UMdala Bates wayegcina iSabatha, njalo wagcizelela ukuqakatheka kwalo. UNkosazana Harmon ngalesosikhathi kazange akuzwe ukuqakatheka kwalo, njalo wacabanga ukuthi uMdala Bates wayephosisa ngokugxila emthethweni wesine ukwedlula eminye imithetho eyisificamunwemunye. Kodwa uJehova wamnika umbono wendawo engcwele yasezulwini. Ithempeli likaNkulunkulu lavulwa ezulwini, njalo watshengiswa umphongolo kaNkulunkulu lesihlalo somusa esasimboze wona. Izingilosi ezimbili zazimi, enye ekugcineni ngakunye komphongolo, zelule amaphiko azo phezu kwesihlalo somusa, lobuso bazo bubheke kuso. Ingilosi eyayihamba laye yamazisa ukuthi lokhu kwakumela ixuku lonke lasezulwini likhangela ngomhlonipho omkhulu umthetho kaNkulunkulu owawulotshwe ngomunwe kaNkulunkulu. UJesu waphakamisa isivalo somphongolo, njalo wabona izibhebhe zamatshe okwakulotshwe kuzo imithetho elitshumi. Wamangala lapho ebona umthetho wesine uphakathi kwalezi izimiso elitshumi, ugoqwe yinkazimulo yokukhanya ethambileyo. Ingilosi yathi, “Nguwo wedwa kulemithetho elitshumi ochaza uNkulunkulu ophilayo owadala amazulu lomhlaba lakho konke okukuwo. Lapho kubekwa izisekelo zomhlaba, kwabekwa futhi isisekelo seSabatha.” Watshengiswa ukuthi aluba iSabatha leqiniso laligcinwe, kwakungasoze kube khona ongakholwayo kumbe ongakholelwa kuNkulunkulu. Ukugcinwa kweSabatha kwakuzawuvikela umhlaba ekukhonzeni izithombe.
GSAM 256.1Umthetho wesine unyathelwe phansi, ngakho sibizelwe ukulungisa isikhala emthethweni, lokuncengela iSabatha elicindezelweyo. Umuntu wesono, owaziphakamisa ngaphezu kukaNkulunkulu futhi wacabanga ukuguqula izikhathi lemithetho, waletha ukuguqulwa kweSabatha kusukela osukwini lwesikhombisa kusiya osukwini lokuqala lweviki. Ngokwenza lokhu wenza isikhala emthethweni kaNkulunkulu.
GSAM 256.2Ngaphambi nje kosuku olukhulu lukaNkulunkulu kuthunyelwa umlayezo wokuxwayisa abantu ukuthi babuyele ekuthembekeni kwabo emthethweni kaNkulunkulu owadilizwa ngumphikukristu. Kumele abantu banakiswe isikhala emthethweni ngokufundisa langesibonelo. Waphinda watshengiswa ukuthi ingilosi yesithathu yeSambulo 14, ememezela imithetho kaNkulunkulu lokholo lukaJesu, imela abantu abemukela lumlayezo, baphakamise ilizwi lokuxwayisa umhlaba ukuthi bagcine imithetho kaNkulunkulu lomthetho wakhe njengenhlamvu yelihlo; njalo ngenxa yalexwayiso abanengi bazakwemukela iSabatha leNkosi.6
GSAM 256.3Lokhu okwenzakala kuNkosazana Harmon loMdala Bates kwakuvumelana lendlela kaJehova yokusebenza. Ukunaka kukaNkosazana Harmon loMdala White kwabizelwa endabeni yeSabatha nguMdala Bates, owabanika eMibhalweni izimfuno zomthetho kaNkulunkulu ongaguqukiyo. Lanxa uNkosazana Harmon wayebusisiwe ngemibono ekhethekileyo evela kuJehova phose okwenyanga ezilitshumi lasificaminwembili, kwakungakaze kutshengiswe lutho kuye ngale indaba. Khathesi isikhathi sikaJehova sase sifikile, njengoba amakholwa ayesekhuliswa ukugcina umthetho wakhe, ukubanika ukukhanya ngesipho sesiprofetho, njalo ngaleyondlela, ngendlela yakhe yokusebenza, umlayezo wengilosi yesithathu, “imithetho kaNkulunkulu, lobufakazi bukaJesu Khristu,” wahlanganiswa.
GSAM 257Ukuqala Komlayezo Wengilosi Yesithathu
GSAM 257.1Kusukela ngalesosikhathi umlayezo wengilosi yesithathu, uxhumene laleminye emibili, waqala ukumenyezelwa. Iqiniso leSabatha, lihlangene lomphongolo kaNkulunkulu lokukhanya okwakuthuthuka mayelana lendawo engcwele, laqinisa lokho okwakuke kwatshengiswa—ukuthi umnyakazo wokuza kwesibili wakudala wawulungile, njalo ulandela uhlelo lukaJehova. Khathesi basebezwisisa ngokugcweleyo ukwedlula kuqala okutshiwo “yizinyathelo ezintathu zokwenyuka endleleni eya edolobheni likaNkulunkulu.”
GSAM 257UMdala Bates Wemukela Imibono Njengevela KuNkulunkulu
GSAM 257.2Ngenyanga kaLwezi, ngo-1846, kwaba lomhlangano eTopsham, Maine, uMdala Bates ayekhona kuwo. Kulowomhlangano uNkosikazi White (umendo kaNkosazana Harmon loMdala James White wawusukhulunywe ngawo ngaphambili) waba lombono owabangela uMdala Bates ukuthi aqiniseke ngokupheleleyo ngomsuka wayo wobuNkulunkulu. Wayeyindoda eyayilandele ulwandle okweminyaka engamatshumi amahlanu, esebenza kuzo zonke izikhundla kusukela kumfana wasekhabini kusiya ekubeni yinkosi lomnikazi wemikhumbi. Ulwazi lwakhe lwezinkanyezi lwalulukhulu kangangokuthi, njengoba wangitshela, wayengatsho phose ukuthi ungaphi olwandle, ngobubanzi lobude bendawo, ngokuhlola kwakhe izidalwa zasezulwini. Umuntu onjalo wayezathanda ngokwemvelo ukukhuluma ngezinkanyezi.
GSAM 257.3Ekukhulumeni laye wangitshela ukuthi waqiniseka njani ngomsuka wobuNkulunkulu wemibono. Wathi wazama ukukhuluma loNkosikazi White ngelanga elithile ngezinkanyezi, kodwa masinyane wafumana ukuthi wayengazi lutho ngezinkanyezi; empeleni, njengoba amtshela, wayengazi ukuthi wayeke wakhangela yini ebhukwini elalikhuluma ngaleyondaba. Wayengelasono isifiso sokuxoxa ngaleyondaba, waseguqula ingxoxo ngokukhuluma ngomhlaba omutsha lalokho ayekutshengiswe embonweni ngawo.
GSAM 258“Amazulu Avulekileyo”
GSAM 258.1Ngomnyaka owawudlule, ngoMabasa 19, 1845, Izindaba Ezilemifanekiso ZaseLondon yayikhuphe udaba oluthokozisa kakhulu izazi zezinkanyezi oluvela kuNkosi Rosse, mayelana lokutholakala okumangalisayo ayekwenze ngesibonakude sakhe esikhulu, ikakhulu umbono walokho izazi zezinkanyezi ezikubiza ngokuthi “isikhala esibhakabhakeni.” Ngenye intambama, emhlanganweni okukhulunywe ngawo ngenhla, endlini kaMnu. Curtiss futhi phambi kukaMdala Bates, owayengakaqiniseki ngale imibono, uNkosikazi White, esembonweni, waqala ukukhuluma ngezinkanyezi, enikeza incazelo ekhanyayo yamabhanti alombala obomvana ayewabona ewela ebusweni bomunye umhlaba, wengeze wathi, “Ngibona izinyanga ezine.” “Hawu,” kwatsho uMdala Bates, “ukhangele uJupiter!” Kwathi esenza izandla kungathi uhamba emkhathini, waqala ukuchaza amabhanti lamasongo ngobuhle bawo obuguquka njalo, wathi, “Ngibona izinyanga eziyisikhombisa.”7 UMdala Bates wamemeza wathi, “Uchaza uSaturn.” Wasesithi, “Ngibona izinyanga eziyisithupha,” njalo khonokho waqala ukuchaza “amazulu avulekileyo,” lenkazimulo yawo, ewabiza ngokuthi yikuvuleka kungene esabelweni esikhanyiselwe kakhulu. UMdala Bates wathi incazelo yakhe yayidlula kude yonke incazelo yamazulu avulekileyo ayeke wayifunda kunoma ngubani umbhali.
GSAM 258.2UNkosikazi White esakhuluma njalo esembonweni, uMdala Bates wasukuma wema ngezinyawo, wamemeza wathi, “O, ngifisa kangaka ukuthi uNkosi John Rosse ngabe ukhona lapha lamuhla ebusuku!” UMdala White wabuza wathi, “Ngubani uNkosi John Rosse?” “Hawu,” kwatsho uMdala Bates, “uyisazi esikhulu sezinkanyezi saseNgilandi. Ngifisa ngabe ulapha ezwe lowomfazi ekhuluma ngezinkanyezi, ezwe laleyondlela achaza ngayo ‘amazulu avulekileyo.’ Idlula loba yini engake ngayifunda ngalindaba.” Kusukela ngalobobusuku uMdala Bates waqiniseka ngokupheleleyo ukuthi imibono kaNkosikazi White yayingaphandle kolwazi lwakhe lokulawula kwakhe. Lokhu kanye lobunjalo bokukhuza lokufundisa okwanikezwa kwamqinisekisa ukuthi yayivela kuNkulunkulu.
GSAM 259.1Lokhu okwenzakala emazulwini, okwachazwa nguNkosikazi White kulowombono, kuyindaba engavamanga ukukhulunywa ngayo ngababhali bezinkanyezi. UHuygens, owakuthola kuqala, unikeza incazelo elandelayo:
GSAM 259Ukukhanya Okulenkazimulo Enkembeni Ka-Orion
GSAM 259.2“Izazi zezinkanyezi zibeka izinkanyezi ezintathu zisondelene enkembeni ka-Orion; lapho ngikhangela ephakathi ngesibonakude, ngomnyaka ka-1656, kwavela endaweni yaleyonyezi ezinye izinkanyezi ezilitshumi lambili; phakathi kwazo, ezintathu ezacishe zithintana, kwavela lezinye ezine, zikhazimula kungathi ziphakathi kweyezi, kwaze kwathi indawo ezazingayo yabonakala ikhanya kakhulu kulenye ingxenye yezulu, eyayibonakala imnyama ngokupheleleyo ngenxa yesimo sezulu esihle, yabonakala kungathi ibonwa ngesikhala sesihenqo esivulekileyo, lapho umuntu ayebona ngokukhululekileyo esinye isabelo esikhanyiselwe kakhulu.”
GSAM 259.3UWilliam Herschel utsho lokhu ngalesisikhala esibhakabhakeni:
GSAM 259.4“Aluba ububanzi baso kulelibanga benza i-engeli engu-10 °, njengoba bucishe bube njalo, ubukhulu baso kumele bungacatshangelwa ngokupheleleyo. Kubalwe ukuthi kumele bube bukhulu ngokuphindwe amatriliyoni amabili ubukhulu belanga.”
GSAM 259Okukhanya Kakhulu Kulelanga
GSAM 259.5UThomas Dick, isazi sefilosofi, ukhuluma kanje ngalezi zinkungu ezikhanyayo:
GSAM 259.6“Aluba besibekwe eduze kwaso njengehafu nje yebanga lenkanyezi eseduze kakhulu, loba lelobanga likhulu kangaka, sisendaweni enjalo sasizakhanya phose njengelanga; njalo ebantwini abasebangeni eliseduze kakhulu sasizagcwalisa ingxenye enkulu yezulu, sibonakale ngobuhle obungeke buchazwe. Kodwa injongo yokucina yento enjalo, kukho konke okumayelana layo lobudlelwano bayo, mhlawumbe izaqhubeka ivela ngeminyaka ezayo yobukhona obungapheliyo; njalo njengezinye izinto ezinengi ezisezindaweni ezikhatshana zendalo, ivusa engqondweni isifiso esikhulu sokubona izigcawu ezikhazimulayo lezimfihlo zomhlaba wonke zivulwa kancane kancane.”8
GSAM 260.1UMdala Bates, esephetha isihloko ngale indaba, wathi:
GSAM 260.2“Ngakho siyabona kubo bonke ubufakazi obulethiweyo (njalo besinganikeza obunengi kakhulu aluba bekudingeka), ukuthi lapha kulokhu okwenzakala okumangalisayo kakhulu lokungachazekiyo emazulwini; isikhala esibhakabhakeni esedlula amamayela angu-11,000,000,314 ngokuzungeza. UHuygens odumileyo uthi, ‘Angikaze ngibone okufanana lalokhu phakathi kwezinye izinkanyezi ezimiyo—umbono okhululekileyo kwesinye isabelo esikhanyiselwe kakhulu.’”
GSAM 260Obunye Ubufakazi Ngombono Wamaplanethi
GSAM 260.3Siphinda sicaphune kuNkosikazi Truesdail, owayekhona ngesikhathi kunikezwa umbono okukhulunywe ngawo. Uthi:
GSAM 260.4“USisi White wayegula kakhulu, njalo kwathi kuthandazwa ngenxa yakhe, uMoya kaNkulunkulu wehlela phezu kwethu. Masinyane sabona ukuthi wayengasazweli ezintweni zomhlaba. Lokhu kwakungumbono wakhe wokuqala womhlaba wamaplanethi. Esebalile ngamazwi aphezulu izinyanga zikaJupiter, kwathi masinyane ngemva kwalokho wabalisa ezikaSaturn, wanikeza incazelo enhle yamasongo alowo. Wasesithi, ‘Abahlali ngabantu abade, abalesithunzi, abahluke kakhulu kwabahlala emhlabeni. Isono kasikaze singene lapha.’ Kwakusobala ebusweni bukaMzalwane Bates obumomothekayo ukuthi ukungabaza kwakhe kwangaphambili ngomsuka wemibono yakhe kwakusuka masinyane. Sonke sasikwazi ukuthi uKaputeni Bates wayelithanda kakhulu isayensi yezinkanyezi, ngoba wayevame ukusibonisa izidalwa ezinengi zasezulwini ukuze asifundise. Lapho uSisi White ephendula imibuzo yakhe ngemva kombono, esithi wayengakaze afunde kumbe athole ulwazi ngalindlela, wagcwaliswa yintokozo lenjabulo. Wadumisa uNkulunkulu, watshengisa lokho akukholwayo ukuthi lombono ngamaplanethi wanikwa ukuze angaphindi athandabuze.”9
GSAM 261Ibhiza Elilolaka Lehliselwa Ngokuqubuka
GSAM 261.1Ngemva komhlangano lo eTopsham, kwenzakala futhi esinye isenzakalo esimangalisayo esasihambelana lemibono, engizasilandisa njengokwangitshelwa nguMdala Bates:
GSAM 261.2UMdala White wayesebenzisa ithole lebhiza elaliphuke kancane lenqola yemakethe elezihlalo ezimbili, eyayakhiwe ingelalo ibhodi langaphambili, kodwa ilenyathelo elinqamula ngaphambili kwenqola, lenyathelo lensimbi elivela ezintini zenqola. Kwakudingeka ukunakekela okukhulu ekutshayeleni ithole leli, ngoba aluba izintambo kumbe ulutho luthinta amacala alo, lalikhahlela ngamandla masinyane, njalo kwakumele libanjwe ngentambo eqinileyo ukuze lingabaleki. Ithole leli lalingelomuntu ababefisa ukuya kuye, njalo njengoba uMdala White wayejwayele ukuphatha amathole angaphukanga, wacabanga ukuthi wayengasoze abe lobunzima obukhulu ngalo. Kodwa aluba babekwazi ukuthi ngesikhathi sokuhlanya kwalo lake labulala amadoda amabili, elinye ngokumchoboza emadwaleni aseceleni kwendlela, wayengabe engazithembanga kangako.
GSAM 261.3Ngalesisikhathi kwakulabantu abane enqoleni, uMdala White lomkakhe behlezi esihlalweni sangaphambili, loMdala Bates lo-Israel Damon behlezi ngemuva. Kwathi uMdala White enakekela ngamandla akhe wonke ukugcina ibhiza lilawulwa, uNkosikazi White wayekhuluma ngeqiniso, amandla kaNkulunkulu ehlela phezu kwexuku, njalo wathathwa ngumbono ehlezi enqoleni. Umzuzu owamemeza ngawo esithi “Inkazimulo!” engena embonweni, ithole lema masinyane lathula du, lehlisa ikhanda. Ngalesosikhathi uNkosikazi White wasukuma esesimeni lesi, amehlo akhe ekhangele phezulu, weqa phezu kwengaphambili lenqola wehlela ezintini zenqola, izandla zakhe ziphezu kwezinqe zethole. UMdala Bates wamemeza kuMdala White wathi, “Ithole lizakhahlela lowomfazi aze afe.” UMdala White waphendula wathi, “INkosi isililawulile ithole; angifisi ukungenela.” Ithole lema lithobekile njengebhiza elidala. Eceleni kwendlela ibhanka yayiphakama okungaba ngamafithi ayisithupha, njalo eduze kocingo kwakulendawo elotshani. UNkosikazi White, amehlo akhe elokhu ebheke phezulu, engazange akhangele phansi loba kanye, wenyuka ibhanka waya endaweni elotshani, wasehamba esiya lale okwemizuzu ethile, ekhuluma echaza ubuhle bomhlaba omutsha. Eselokhu ebambe ikhanda ngaleyondlela, wehla ibhanka, waya enqoleni, wakhwela ezinyathelweni, isandla sakhe siphezu kwezinqe zethole, wasekhwela phezu kwezinti zenqola, wabuyela futhi enqoleni. Umzuzu ahlala ngawo esihlalweni waphuma embonweni, njalo khonokho ibhiza, kungelalutho olutshengisa kumtshayeli, lasuka lahamba ngendlela yalo.
GSAM 262.2UNkosikazi White esaphumile enqoleni, uMdala White wacabanga ukuhlola ibhiza abone ukuthi lalithotshisiwe sibili yini. Ekuqaleni walithinta nje ngesiswazi; ngezinye izikhathi ibhiza laliphendula ngokukhahlela, kodwa khathesi kalizange linyakaze. Waselitshaya ngamandla, waselitshaya kakhulu, njalo kakhulu. Ithole alizange linake loba kancane imivimbo leyo, kodwa labonakala lingelangozi njengamabhubesi imilomo yawo eyavalwa zingilosi ngobusuku uDanyeli achitha ngabo emgodini wawo. “Kwakuyindawo elesizotha,” kwatsho uMdala Bates, “njalo kwakusobala ukuthi lawoMandla adala imibono, okwesikhatshana, athobisa ubunjalo bethole lasendle.”
GSAM 262.3Aluba lombono wawungumphumela nje wobuthakathaka bomzimba wakhe, umbuzo uyazivelela ngokwemvelo: Ibhiza laligula ngendlela efananayo yini?
GSAM 262Ubufakazi Buka-Israel Damon
GSAM 262.4Lapha ngizanikeza, njengokuqinisa indaba engayitshelwa nguMdala Bates, lesitatimende esilandelayo:
GSAM 262.5“Phose eminyakeni engamatshumi amabili eyadlulayo, ngemva nje kokuba ngiqale ukugcina iSabatha, u-Israel Damon wangilandisela ngezimo zokuthi uSisi White waba lombono yena, uMdala Bates, loMdala White lomkakhe begade enqoleni elula ngemva kwethole elaliphikisa. Lamuhla sengibalile incazelo engenhla yesenzakalo, eyabhalwa nguMdala Loughborough, njalo ivumelana ngokupheleleyo lalokho uMdala Damon angitshela khona.” Kusayiniwe, “R. S. Webber, Battle Creek, Michigan, ngoNhlolanja 9, 1891.”
GSAM 263Ubufakazi BukaMdala Bates Ngemibono
GSAM 263.1UMdala Bates ulandisa okwamehlelayo ngokwakhe kanje:
GSAM 263.2“Lanxa ngangingaboni lutho kuyo olwaluphikisana lelizwi, ngangethukile futhi ngalingwa kakhulu, njalo okwesikhathi eside ngangingafuni ukukholwa ukuthi kwakungaphezu kwalokho okwakubangelwa yisimo somzimba wakhe esasibuthakathaka isikhathi eside.
GSAM 263.3“Ngakho ngadinga amathuba phambi kwabanye, lapho ingqondo yakhe yayibonakala ikhululekile ekuthokozeni (ngaphandle komhlangano), ukuthi ngimbuze njalo ngimbuze futhi, labangane bakhe ababehamba laye, ikakhulu udadewabo omdala, ukuze ngithole, aluba kwakungenzeka, iqiniso. Ngesikhathi sokuvakasha okunengi asekwenzile eNew Bedford leFairhaven kusukela lapho, ngesikhathi semihlangano yethu ngambona embonweni izikhathi ezinengi, njalo laseTopsham, Maine; njalo labo ababekhona kwezinye zalezozikhathi ezazithokozisa kakhulu bazi kuhle ukuthi ngangilalela ngentshisekelo enkulu langokuqaphela kakhulu wonke amazwi, ngikhangele wonke umnyakazo, ukuze ngibone inkohliso kumbe ithonya lokulalisa ngozibuthe. Njalo ngiyambonga uNkulunkulu ngethuba engibe lalo labanye lokubona lezizinto. Khathesi ngingazikhulumela ngokuzethemba. Ngiyakholwa ukuthi umsebenzi lo ungokaNkulunkulu, njalo wanikwa ukududuza lokuqinisa abantu bakhe ‘abahlakazekileyo,’ ‘abaklebhukileyo,’ ‘labahlutshiwe,’ ngemva kokuvalwa komsebenzi wethu ... ngoMfumfu, 1844. Isimo sokudideka sokuthi ‘Nangu,’ lokuthi ‘Nanguya,’ kusukela ngalesosikhathi sidide kakhulu abantu bakaNkulunkulu abathembekileyo labazimiseleyo, sakwenza kube nzima kakhulu kulabo ababengelamandla okuchasisa imibhalo eminengi ephikisanayo eyayilethwa phambi kwabo. Ngiyavuma ukuthi ngithole ukukhanya lokufundiswa ngamavesi amanengi engangingawazwisisi ngokucacileyo ngaphambili. Ngiyakholwa ukuthi ungumntwana kaNkulunkulu ozidelayo, othembekileyo, ozimiseleyo.”10
GSAM 263.4“Umbhali akatholi ‘imicabango’ yemibono yakhe ‘ezifundisweni kumbe ekufundeni kwangaphambili.’ Lapho ethola umbono wakhe wokuqala, ngoMpalakazi, 1844, yena leqembu lonke ePortland, Maine (lapho abazali bakhe ababehlala khona ngalesosikhathi), babesele beyekile ‘isikhalo saphakathi kobusuku’ becabanga ukuthi sase sidlule. Kwakungalesosikhathi lapho uJehova amtshengisa khona embonweni iphutha yena leqembu lasePortland ababewele kulo. Waseselandisa umbono wakhe eqenjini, njalo bavuma ukuthi okwenzakala enyangeni yesikhombisa kwakungumsebenzi kaNkulunkulu.”11
GSAM 264Indlela Imilayezo Emithathu Eyabonwa Ngayo Ngo-1847
GSAM 264.1Okulandelayo okuvela kuMdala James White, okwabhalwa ngoMabasa, 1847, kuzatshengisa indlela imilayezo emithathu eyayibonwa ngayo ngalesosikhathi:
GSAM 264.2“Zonke izigaba zamakholwa okuza kwesibili ziyavuma ukuthi ingilosi etshengiswe emavesini esithupha lesikhombisa alesisahluko (ISambulo 14), imela umlayezo wokuza ebandleni lasemhlabeni.... Umsebenzi wengilosi yesibili wawukutshengisa ixuku labalindele ukuza ukuthi iBhabhiloni liwile. Njengoba ingxenye enkulu yabo ingazange ifunde leliqiniso kwaze kwaba yilapho amandla ‘esikhalo saphakathi kobusuku’ ebavusa ngesikhathi esifaneleyo ukuthi baphume emasontweni kungakafiki usuku lwetshumi, kulandela ukuthi kusukela enyangeni yesikhombisa, 1844, umlayezo wengilosi yesithathu wawuyisixwayiso kubangcwele, njalo ulokhu uyiso, ukuthi ‘babambelele,’ bangabuyeli emuva, njalo ‘bangemukeli’ izimpawu iqembu lezintombi elazilahla ngesikhathi sokumemeza kwengilosi yesibili.
GSAM 264.3“Njalo umlayezo oqotho wabantu bakaNkulunkulu, kusukela enyangeni yesikhombisa, 1844, kawuzange ube yisixwayiso esinjalo yini?—Ngempela ubunjalo.... Ivesi yetshumi lambili ifundeka kanje, ‘Nanku ukubekezela kwabangcwele: nampa abagcina imithetho kaNkulunkulu lokholo lukaJesu.’ Wababona ngaphi, Johane?—Hawu, ‘lapha,’ ngesikhathi somlayezo wengilosi yesithathu. Njengoba isikhathi sokulinda ngokubekezela sibe khona kusukela enyangeni yesikhombisa, 1844, njalo njengoba isigaba esigcina iSabatha, njalo lokunye, savela kusukela ngalesosikhathi, kuyacaca ukuthi siphila esikhathini somlayezo wengilosi yesithathu.”12
Notes
- IsAmbulo 14:9-12. ↩
- Amaqiniso ngeRomanism, ikhasi 112. ↩
- Izingilosi Ezintathu zeSAmbulo 14:6-12, amakhasi 131, 132. ↩
- URachel Preston wafa eVernon, Vt., ngoFeb. 1, 1868, eseleminyaka engu-59. ↩
- Imbali yeSabatha ka-Andrews, ikhasi 506, uhlelo luka-1887. ↩
- Imibhalo Yempilo KaEllen G. White, amakhasi 95, 96. ↩
- Encwadini ethi “Ukuvela leNtuthuko”, kuthiwa wabona izinyanga eziyisificaminwembili kuSaturn. Lokhu kwaguqulwa ngemva kokuphuma kwamakhasi okuhlola umbhalo ozadindwa ezandleni zami. Kusukela lapho sekutholakale ezinye izinyanga kuJupiter loSaturn. ↩
- Amazulu Ezinkanyezi KaDick, ikhasi 96. ↩
- Incwadi kaNkosikazi Truesdail yangoZibandlela 27, 1891. ↩
- Ilizwi Eqenjini Elincane, ikhasi 21. ↩
- Lapho okukhulunywe khona, 22. ↩
- Lapho okukhulunywe khona, 10, 11, Brunswick, Maine, ngoNkwenkwezi 1847. ↩