Isahluko 17 — Iqiniso Lathuthuka Phakathi Kobunzima
GSAM 265.1“Njengomalusi odinga umhlambi wakhe ngosuku ephakathi kwezimvu zakhe ezihlakazekileyo, ngokunjalo ngizadinga izimvu zami, ngizikhulule kuzo zonke izindawo ezihlakazekele kuzo ngosuku lwamayezi lobumnyama.”1
GSAM 265.2Labo abasebewamukele umlayezo wengilosi yesithathu kuze kube yilesisikhathi (1847) babengabayanga ezintweni zalumhlaba, ngakho babengenelisa ukunikela imali encinyane kuphela ekusakazeni umlayezo. UMdala White lomkakhe loMdala Bates babona ukuqakatheka kokusebenza mathupha phakathi kwabazalwane ababehlakazekile, lesidingo sokulungisa imibhalo yokufunda eyayingafakwa ezandleni zabantu, ibasize ekwazini iqiniso. UMdala Bates wasizwa kakhulu lipheshana lakhe elalikhuluma ngeSabatha lapho echasisa indaba le ezindaweni ezehlukeneyo, langokusakazwa kwalo ngeposi. Wasebenza ngokuphikelela okukhulu kakhulu.
GSAM 265Ukuzidela KukaDadewethu Osemutsha Ngenxa Yeqiniso
GSAM 265.3Ngesinye isikhathi, engelamali yokubhadala uhambo, wayesezakuqalisa ukuhamba ngenyawo esuka eMassachusetts esiya eNew Hampshire. Ngalesosikhathi wathola incwadi evela komunye udadewethu osemutsha owayevumile ukwenza umsebenzi wendlini ehola i-$1 ngeviki, ukuze abe lolutho lokuncedisa umsebenzi kaNkulunkulu. Esebenze iviki eyodwa, wafikelwa ngamandla ngumcabango wokuthi uMdala Bates wayedinga imali, waze waya kumqhatshi wakhe wathola umholo engakawusebenzeli, ukuze ahle amthumele i-$5. Ngaleyomali wabhadala uhambo lwakhe oluya eNew Hampshire ngesithuthi esasithwala abantu. Kuzo zonke izindawo waba lemihlangano emihle, lemiphefumulo eminengi yalemukela iqiniso.
GSAM 266Ukuqalisa Umuzi Ngempahla Yendlini Ebolekiweyo
GSAM 266.1Ukuze siveze umoya wokuzidela owawuqhuba amavulandlela okuqala kulumlayezo, siphawula okulandelayo emazwini kaNkosikazi White ngesimo ababekuso ebusika buka-1847-48, lapho babehlala emakamelweni endlu enkulu kaS. Howland, eTopsham, Maine, baqalisa khona umuzi ngempahla yendlini ebolekiweyo:—
GSAM 266.2“Sasingabayanga, saphila ebunzimeni obukhulu. Umkami wayesebenza ethutha amatshe kujantshi wesitimela, okwadabula isikhumba seminwe yakhe, igazi laqala ukuphuma ezindaweni ezinengi. Sasizimisele ukungaphili ngokuncedwa ngabanye, kodwa ukuzondla thina, sibe lalokho esingancedisa ngakho abanye. Kodwa izinto azisihambelanga kuhle. Umkami wayesebenza nzima kakhulu, kodwa wayengenelisi ukuthola umholo owayemfanele ngomsebenzi wakhe.
GSAM 266UMdala White Egamula Inkuni Zokuthengisa
GSAM 266.3“Umkami watshiya umsebenzi kajantshi, wathatha ihloka lakhe waya egangeni ukuyagamula inkuni ezithengiswa ngezinqwaba ezilinganisiweyo. Elobuhlungu obungapheliyo ohlangothini lwakhe, wayesebenza kusukela ekuseni kakhulu kuze kube mnyama, ukuze ahole amasenti angaba ngamatshumi amahlanu ngosuku. Ubuhlungu obukhulu babumenza angalali ebusuku. Masinyane sathola izincwadi ezivela kubazalwane abasezifundazweni ezehlukeneyo, besimema ukuthi sibavakatshele; kodwa njengoba sasingelamali yokuphuma esifundazweni, saphendula sathi indlela yayingakavuleki phambi kwethu.
GSAM 266.4“Sathola incwadi evela kuMfowethu Chamberlain waseConnecticut, esikhuthaza ukuthi siye emhlanganweni kulesosifundazwe. Sanquma ukuhamba nxa sasingathola imali. Umkami walungisa indaba yomholo lomqhatshi wakhe, wathola ukuthi kwakumele aphiwe amadola alitshumi. Ngengxenye yaleyomali ngathenga izigqoko ezazidingeka kakhulu, ngasengithungela amaqatha ejazini elikhulu lomkami, ngize ngihlanganise leziqetshana zamaqatha, kwaba nzima ukwehlukanisa ilembu lakuqala lemikhono. Sasisele lamadola amahlanu okusisa eDorchester, Mass. Ibhokisi lethu lokuhamba lalilempahla phose yonke esasilayo emhlabeni. Kodwa sasithokoza ngokuthula kwengqondo lomzwangedwa omsulwa, njalo lokhu sasikuqakathekisa ukudlula ubuntofontofo basemhlabeni.
GSAM 267.1“Savakatshela endlini kaMfowethu Nichols, kwathi singakasuki, uDadewethu Nichols wanika umkami amadola amahlanu, abhadala uhambo lwethu oluya eMiddletown, Conn. Sasingabantu bezizwe kulelodolobho, singakaze sibone lamunye wabazalwane bakulesosifundazwe. Sasisele lamasenti angamatshumi amahlanu kuphela. Umkami kazange alinge ukuwasebenzisa ekuqhatsheni inqola, ngakho waphosela ibhokisi lokuhamba phezu kwenqwaba yamapulanka, saqhubeka ngenyawo sidinga umuntu olokholo olufana lolwethu. Masinyane samthola uMfowethu Chamberlain, owasisa emzini wakhe.”
GSAM 267Umhlangano ERocky Hill, Conn.
GSAM 267.2Umhlangano lo wenzelwa eRocky Hill, ikamelo lokuhlanganela liyikamelo elikhulu elalingakaqedwa ukwakhiwa endlini kaMfowethu Belden. Ingxenye elandelayo yencwadi eyabhalwa nguMdala White isiya kuS. Howland isinika imininingwane ethokozisayo ngomhlangano:—
GSAM 267.3“NgoMabasa 20 [1848], uMfowethu Belden wathumela inqola yakhe eMiddletown ukuba izosithatha kanye labazalwane ababehlakazekile kulelodolobho. Safika emzini wakhe [eRocky Hill] ngehola lesine emini, kwathi sekwedlule imizuzu emilutshwana, kwangena oMfowethu Bates loGurney. Ngalobobusuku saba lomhlangano wabantu ababa litshumi lanhlanu. NgoLwesihlanu ekuseni abazalwane bafika saze saba ngabangaba ngamatshumi amahlanu. Laba babengakaqini bonke eqinisweni. Umhlangano wethu ngalolosuku wawuthokozisa kakhulu. UMfowethu Bates wachaza imithetho ngokucacileyo, lokuqakatheka kwayo kwagcizelelwa ngobufakazi obulamandla. Ilizwi laba lamandla okuqinisa labo abasebevele beseqinisweni, lawokuvusa labo ababengakanqumi ngokupheleleyo.”2
GSAM 267Ukumenywa Esiqintini Se-Oswego, N.Y.
GSAM 267.4Ngenxa yokusakazwa kwepheshana likaMdala Bates phakathi kwama-Adventist, abantu kwezinye izifundazwe baqalisa ukugcina iSabatha. UHiram Edson wasePort Gibson, N.Y., wabhala emema uMdala loNkosikazi White labanye ukuthi beze emhlanganweni wabagcini beSabatha eVolney, esiqintini se-Oswego, ngoNcwabakazi, 1848. Wathi abazalwane abanengi babengabayanga, njalo wayengenakuthembisa ukuthi bazancedisa kakhulu ekubhadaleni indleko. UMdala White wayethole i-$40 ngomsebenzi ayewenze emasimini otshani obuganyulwayo. Ingxenye yayo yasetshenziswa ekuthengeni izigqoko ezazidingeka kakhulu, enye yabahambisela eVolney yabuye yababuyisa.
GSAM 268.1Umhlangano lo owawusentshonalanga yeNew York wenzelwa endlini yezinqola kaMnumzana Arnold. Kwakulabantu abangaba ngamatshumi amathathu lanhlanu, bonke ababengaqoqwa kuleyongxenye yesifundazwe, kodwa kwakunzima ukuthola lababili babo ababevumelana. Ngamunye wayebambelela ngamandla emibonweni yakhe, esithi yayihambelana leBhayibhili. Bonke babefisa kakhulu ukuveza imibono yabo lokuyitshumayela. Batshelwa ukuthi uMdala White lomkakhe babengahambanga umango omude kangaka bezobalalela, kodwa babeze ukuzobafundisa iqiniso. UMnumzana Arnold wayekholwa ukuthi iminyaka eyinkulungwane ekuSambulo 20 yayisidlulile, lokuthi abazinkulungwane ezilikhulu lamatshumi amane lane abakhulunywa ngabo kuSambulo yilabo abavuswa ekuvukeni kukaKhristu.
GSAM 268UMnumzana Arnold Uphikisa Imikhuba Engcwele
GSAM 268.2Kwathi izifanekiselo zeNkosi yethu eyafayo ziphambi kwalelibandla, sebezakhumbula ukuhlupheka kwayo, uMnumzana Arnold wasukuma wathi wayengelakholo kulokho ababesezakukwenza,—ukuthi isidlo seNkosi sasiyikuqhubeka kwePhasika, okwakufanele kugcinwe kanye kuphela ngomnyaka.
GSAM 268.3Lokhu kwehlukana kwemibono okungajayelekanga kwaba ngumthwalo onzima kuNkosikazi White. Wayekwazi kuhle ukuthi uMnumzana Arnold wayesephutheni, losizi olukhulu lwacindezela umoya wakhe, ngoba kwakukhanya sengathi uNkulunkulu wayedelelwa. Abanye besaba ukuthi wayesesifa; kodwa oMdala Bates, White, Chamberlain, Gurney, loEdson bamkhulekela, iNkosi yezwa ngomusa imikhuleko yezinceku zayo, wasila. Ukukhanya kwezulu kwehlela phezu kwakhe, masinyane wayengasazazi izinto zasemhlabeni. Ekulesisimo, watshengiswa amanye amaphutha alabo ababekhona, kanye leqiniso elalehlukile kulawomaphutha, watshengiswa ukuthi imibono le engavumelaniyo, ababesithi ihambelana leBhayibhili, yayihambelana lemibono yabo ngeBhayibhili kuphela, lokuthi kwakumele batshiye amaphutha abo, bamanyane emlayezweni wengilosi yesithathu. Umhlangano waphela ngenkazimulo; iqiniso lanqoba. Labo ababebambelele kuleyomibono eyehlukeneyo engajayelekanga bavuma amaphutha abo, bamanyana eqinisweni lamanje lomlayezo wengilosi yesithathu, uNkulunkulu wababusisa kakhulu.
GSAM 269Umbono Owalokusetshenziswa KweBhayibhili Okumangalisayo
GSAM 269.1Umbiko olandelayo ngomhlangano lo wanikwa nguMnumzana Alexander Ross, ngoZibandlela 4, 1884, owayengomunye wabantu abangamatshumi amathathu lanhlanu ababebuthene kulowomhlangano omncinyane. Wathi:—
GSAM 269.2“UDadewethu White, esembonweni, wasukuma wema ngezinyawo, wathatha iBhayibhili lemuli walibeka esandleni sakhe sokhohlo; lalilingana lamaBhayibhili ajayelekileyo. Elibambe livulekile, liphezulu, engalikhangelanga, wayephendula amakhasi ngesandla sakhe sokunene esuka komunye umbhalo esiya komunye, abeke umunwe wakhe embhalweni, awutsho. Ngakhangela imibhalo eminengi ukubona ukuthi wayetsho lowo ayewukhomba yini. Mina kumbe abanye ababekhona sayikhangela yonke. Isikhathi ngasinye wayengagcini ngokutsho umbhalo ayewukhomba, kodwa wayekwenza lokho amehlo akhe ekhangele phezulu, ekhangelise kolunye uhlangothi olwehlukene lalolo okwakuleBhayibhili kulo. Yiyo leyomibhalo ayeyitsho eyadiliza izimfundiso zamanga zabagcini beSabatha ababebuthene eVolney ngoNcwabakazi, 1848, yasenza samanyana eqinisweni.”
GSAM 269.3Ngempela, umuntu ongatshiyanga iphutha lemfundiso elalilungiswa ngaphansi kwezimo ezinjalo, ngemibhalo ecacileyo ethethwe eBhayibhilini, langenqubo le emangalisayo, wayezakuba ngumuntu onzima ukumkholwisa. Leliqembu labagcini beSabatha esiqintini se-Oswego, amaphutha abo eselungiswe ngaleyondlela, sebemanyene eqinisweni, basuka kulowomhlangano bayasakaza ukukhanya kwabanye. Ngempela izithelo zafakaza ukuthi kwakungumsebenzi kaNkulunkulu. USathane uhlala elungele ukwehlukanisa, ukuphambanisa lokuhlakaza, ngaloba yiziphi izindlela angazisebenzisa. “UNkulunkulu kasuye odala isiphithiphithi, kodwa ngowokuthula, njengakuwo wonke amabandla abangcwele.”3
GSAM 270Ukusiliswa Ngokumangalisayo
GSAM 270.1Emva komhlangano osekukhulunywe ngawo, kwenziwa imihlangano esiqintini seMadison, ePort Gibson, ePort Byron, lasedolobheni leNew York. Emva kwaleyo kwaba lomhlangano wabantu bonke eConnecticut. Kwezinye zalezizindawo iNkosi yasondela kakhulu ezincekwini zayo, amandla okusilisa oMelaphi Omkhulu ehlela phezu kwabagulayo ephendula imikhuleko eqotho yabantu bayo, lapho belandela isimiso esibekwe eNcwadini kaJakobe.4 Kwathi lalabo odokotela ababesithi kabaselathemba basila ezifweni zabo. Izehlakalo ezinjalo bezijayele ukwenzeka ngezikhathi ezehlukeneyo kusukela ngo-1845.
GSAM 270Amavulandlela Abekezelela Ubunzima
GSAM 270.2UMdala White, ku-Review and Herald kaNhlolanja 5, 1880, ekhuluma ngalezonsuku zamavulandlela, wathi:—
GSAM 270.3“Emisebenzini yethu yakuqala sahlupheka ngendlala ngenxa yokuswela ukudla okufaneleyo, langamakhaza ngenxa yokuswela izigqoko ezifaneleyo. Sazincitsha lezinto ezidingekayo empilweni ukuze songele umsebenzi kaNkulunkulu imali. Ngesikhathi esifananayo sasiziqeda amandla kakhulu ukuze sifeze umsebenzi omnengi owawukhanya ufanele ukwenziwa ekubhaleni, ekuhleleni imibhalo, ekuhambeni, lasekutshumayeleni sisuka kwesinye isifundazwe sisiya kwesinye.”
GSAM 270.4Umnyaka ka-1848 wawukhumbuleka, embalini yokuza kanye lakwezombusazwe. Amaqiniso omlayezo wengilosi yesithathu ayesecaciswe kuhle kakhulu, njalo indlela yayivuleka ezinhlangothini ezehlukeneyo ukuze umsebenzi uqhubekele phambili. Ngalesisikhathi izehlakalo eziphathelene lokuziphatha kwabantu lezombusazwe emhlabeni zazisiba lesimo esasizaphinda sivuse ukunaka kwabafundi besiprofetho. Kwakulesiphithiphithi esikhulu phakathi kwezizwe zamazwe amadala, njalo eHydesville, esiqintini seWayne, N.Y., kwaqalisa ukubonakala kwamandla enkolo yanamuhla yokuxhumana lemimoya, abafundi beBhayibhili abathi kufanele ukuthi kube “yimimoya yamadimoni, ezabutha izizwe zomhlaba empini yosuku lweNkosi.”
GSAM 271Isiphithiphithi Sezizwe Ngo-1848
GSAM 271.1Ngosuku lwama-21 lukaNhlolanja, 1848, lapho izikhulu zesigodlo sikaLouis Phillippe waseFrance zibuthene zimhanqile, wathi: “Angikaze ngihlale ngiqine kangaka esihlalweni sobukhosi njengakulobubusuku.” Sekuhwalala ngakusasa, egqoke “ijazi elifitshane eliwugqinsi,” eziguqule waba njengomtshayeli wenqola eqhatshwayo, wabaleka waphuma emidulini yedolobho leParis, edinga indawo yokuphephela ukuze asindise impilo yakhe. Kuthiwa imbangela yalolutshintsho olukhulu oluphuthumayo yaba yisinyathelo esithile ayesithethe esisekela ukuhluthuna amandla okwenziwa ngupapa, okwavusa ulaka lwabantu bakhe lamasotsha akhe. Ngalolosuku wayeqede ukubukisa okukhulu kwebutho laseFrance edolobheni leParis; kwathi izikhali zalo sezibekwe zaba yizinqwaba, wabuyela esigodlweni, lapho umfanyana wahle weqela phezu kwenganono, ephephezelisa ifulegi elemibala emithathu, ememeza esithi: “KAWAWISWE UPAPA! KAWAWISWE UPAPA!!” Amasotsha lawo aqala ukumemeza, isimemezelo saphanga saqhubeka phakathi kwemizila yawo, siya sisiba lamandla, kwaze kwahlanganiswa laso esithi: “LENKOSI KAYIWISWE!” Emaholeni amalutshwana iParis yonke yayisiyindawo yesiphithiphithi esikhulu. Amasotsha ephethe imibhobho, ehamba lexuku labantu, ayegijimela esigodlweni senkosi. Yona, isitsheliwe ngalesisiphithiphithi, yaphanga yabaleka iziguqule ukuze ingaziwa.
GSAM 271Izizwe Ezazibandakanyekile Emzabalazweni
GSAM 271.2Isiphithiphithi lokungahlaliseki kweFrance kwasabalala masinyane kwamanye amazwe. IPrussia, iHanover, iSardinia, iSicily, iNaples, iVenice, iLombardy, iTuscany, kanye leRoma zamukela umoya ofanayo wesixuku. Phakathi kwezinyanga ezintathu iYurophu yonke yayinyakazile, njalo imibuso engaphezu kwamatshumi amathathu yayisesiphithiphithini esikhulu kakhulu. Izihlalo zobukhosi zatshiswa ezitaladeni, amakhosi lababusi babaleka bazifihla besesaba ukulahlekelwa yimpilo zabo. Abezombusazwe babikezela ukuthi kwakuzakuba loguquko olujikelele kohulumende bomhlaba.
GSAM 272.1Abafundisi abanengi bama-Adventist ababengakawuzwa umlayezo wengilosi yesithathu babona lokhu kudideka, bacabanga ukuthi kwakuyikubuthana kwezizwe ukulungiselela impi yosuku olukhulu lukaNkulunkulu uSomandla.5
GSAM 272Umlayezo Wokubekwa Uphawu Uyatholakala
GSAM 272.2Ngaleso sikhathi ama-Adventist osuku lwesikhombisa ayefunda emiBhalweni ukuthi iSabatha lomthetho wesine lali liyisibonakaliso, kumbe uphawu lukaNkulunkulu ophilayo, lokuthi isikhathi sase sifikile sokumemezela umlayezo wokubekwa uphawu okukuSambulo 7:1-4; njalo ayesungula izindlela zokwenza ukuthi lo mlayezo ufike ebantwini. Ngesikhathi abantu bosuku lwesikhombisa babelungiselela umsebenzi lo, ama-Adventist osuku lokuqala lweviki ayesithi, “Seliphuzile ngomlayezo wenu wokubekwa uphawu, ngoba impi yosuku olukhulu kanye lokuza kweNkosi uqobo sekuseduze kakhulu kithi.”
GSAM 272Isiphithiphithi Sithula Ngokuzumayo
GSAM 272.3Ngemva kwezinyanga ezingaba ntathu, ukuqhuma kodlakela phakathi kwezizwe kwathula; kodwa hatshi ngenxa yokulungiswa kwezikhalazo zazo, kodwa ngendlela izintatheli ngokwazo ezazingeke ziyichaze. Mayelana laloluhlupho, uHorace Greeley, ku-New York Tribune, wathi: “Kwakuyisimangaliso esikhulu kithi sonke ukuthi yini eyaqalisa masinyane kangaka lokho kudideka phakathi kwezizwe; kodwa kusisimangaliso esikhulu kakhulu lokho okwamisa khona.”
GSAM 272USenator Choate Ngesimo SeZwe Elidala
GSAM 272.4Sehla sifika ku-1851, sithola uSenator Choate, enkulumweni phambi kweKhongolose yaseUnited States, ekhuluma ngesimo sezinto eZweni Elidala, esithi:
GSAM 272.4“Lokho isimo lalokho kubukeka okuyikho khona kanye, lapho izithunzi, amafu lobumnyama kubonakala sengathi kuhlala khona, liyakuqonda ngokupheleleyo; ukuthi akuzinzanga kangakanani. Kimi bekubonakala kungathi amalungelo emiqhele, lamalungelo abantu, kanye lokuzonda okwakuqoqwe iminyaka eyinkulungwane sekusondele ukukhipha inkemba ukuze kube lokulwa lapho igazi lizageleza khona, njengombono weSambulo, ‘kuze kufike ematomini amabhiza,’ njalo lapho isizwe sonke sabantu sizadlula khona; lapho insimbi enkulu yesikhathi izakhalisa elinye ihola; lapho umphakathi ngokwawo uzavivinywa ngomlilo langensimbi, ukuthi ungowemvelo loNkulunkulu wemvelo yini kumbe hatshi.”
GSAM 273“Ubufakazi” BukaNovemba 18, 1848
GSAM 273.1Ngesikhathi labo ababesithi lokhu kunyikinyeka kwezizwe ngo-1848 kwakuzakwethula ukuza kweNkosi bedana kakhulu, kwaba njani ngama-Adventist osuku lwesikhombisa ayesithi isikhathi sesifikile sokwethula ebantwini “uphawu lukaNkulunkulu ophilayo”? Ekuphenduleni sicaphuna ephepheni elincane elanyatheliswa nguMdala Joseph Bates ngenyanga kaJanuwari, 1849. Ekhuluma ngesenzakalo esenzeka ngoNovemba 18, 1848, uthi:—
GSAM 273.2“Iqembu elincane labafowethu labodadewethu lalibuthene emhlanganweni eDorchester, eduze kweBoston, eMassachusetts. Umhlangano ungakaqalisi, abanye bethu sasihlola amanye amaphuzu omlayezo wokubekwa uphawu; kwakulomehluko othile wembono mayelana lobunemba kombono welizwi elithi ‘ukwenyuka,’ njalo njengoba sasisenze ukushicilelwa komlayezo kwaba yinto yokuthandaza emhlanganweni waseTopsham [Maine] esikhathini esincane ngaphambili, futhi indlela yokuwushicilela yayingakabonakali icace ngokwanele, ngakho sanquma sonke ukuwubeka konke kuNkulunkulu. Ngemva kokuchitha isikhathi sithandaza ngobuqotho sicela ukukhanya lokufundiswa, uNkulunkulu wanika uDadewethu White okulandelayo embonweni.”
GSAM 273.2Sicaphuna amazwi awakhuluma esembonweni:—
GSAM 274Amazwi Akhulunywa Embonweni
GSAM 274.1“Ukukhanya kwaqhamuka ngaphi? Ingilosi yakho mayisifundise ukuthi ukukhanya kwaqhamuka ngaphi. Kwaqala kokuncane, lapho wawusinika ukukhanya okulandelanayo. Ubufakazi lemithetho kuhlanganisiwe, ngeke kwehlukaniswe; okuza kuqala yimithetho elitshumi, evela kuNkulunkulu. Wathokoza kakhulu lapho umthetho wakhe uqala ukuvela ngamandla, lendawo ezichithekileyo zaqala ukwakhiwa. Ebuthakathakeni sekube lamandla ngokuhlola ilizwi lakhe. Ukuvivinywa kwalo bekuyisikhathi esifitshane kuphela. Luphawu! Luyaqhamuka! Luyaphuma, luqala ekuphumeni kwelanga. Njengelanga, ekuqaleni lubanda, lufudumala kancane kancane luthumele imisebe yalo. Lapho lelo qiniso liqhamuka, kwakukhanya okuncane kulo, kodwa belikhula. O, amandla ale misebe! Likhula ngamandla. Isisindo esikhulu lokukhanya kukulelo qiniso, ngoba lihlala laphakade, lapho iBhayibheli lingasadingeki khona. Laphuma khona empumalanga; laqala ngokukhanya okuncane, kodwa imisebe yalo iyaphilisa. O, likhulu kangakanani lelo qiniso; liphakeme kakhulu ngemva kokuba bengene elizweni elihle, kodwa lizakhula baze benziwe ngabangelakufa. Laqala ekuphumeni kwelanga, liqhubeka endleleni yalo njengelanga, kodwa kalitshoni.”
GSAM 274.2“Izingilosi zibambe imimoya emine. NguNkulunkulu ovimbela amandla. Izingilosi azikayidedeli, ngoba abangcwele kabakabekwa bonke uphawu. Lapho uMikayeli esukuma, luhlupho luzakuba phezu komhlaba wonke. Phela, sebeseziseduze lokuvunguza. Kubekwe isithiyo ngoba abangcwele kabakabekwa uphawu. Yebo, memezela izinto ozibonileyo wazizwayo, njalo isibusiso sikaNkulunkulu sizakuba lani. Khangelani! Lokho kuphuma kuhamba ngamandla, kukhanya ngokukhanya okwandayo.”6
GSAM 274.3Ngemva kokuphuma kulombono uNkosikazi White wathi kumyeni wakhe,
GSAM 274.3“Ngilomlayezo wakho. Kumele uqale ukunyathelisa iphepha elincane ulithumele ebantwini. Kalibe lincane ekuqaleni; kodwa njengoba abantu befunda bazakuthumela imali ozayisebenzisa ukunyathelisa, njalo lizaphumelela kusukela ekuqaleni. Kusukela kulesi siqalo esincane ngatshengiswa ukuthi lizakuba njengemifudlana yokukhanya ehamba izungeze umhlaba wonke.”
GSAM 275Kuyathandabuzeka Ngokubona Komuntu
GSAM 275.1Lezi ziprofetho zenziwa ngo-1848 mayelana lokuqhamuka lokusabalala kweqiniso leSabatha. Ukubona isimo ngokombono womuntu ngaleso sikhathi, ingqondo yayizasithi, “Leso siprofetho ngeke sigcwaliseke.” Omunye umuntu wathi kwesinye sezisebenzi zethu masinyane ngemva kokwenziwa kwesiprofetho, “Kuzalithatha iminyaka engu-144,000 ukwenza lokho elikuphakamisayo.” “Yini!” babengathi, “abashumayeli abathathu—uMdala White lomkakhe, loMdala Bates—bonke bengelamali, belabalandeli abangaphansi kwekhulu, bonke bengelamali yokuziphilisa, besiya phambili lamakhophi angamakhulu ambalwa epheshana elamakhasi angamatshumi ayisificaminwembili ngodaba lweSabatha, ukuyisa umlayezo wokuxwayisa emhlabeni wonke! Umbono oyize!” Ngesikhathi ababephikisana kanje besithi, “Akwenzeki!” ukholo emlayezweni lasobufakazini bempumelelo eqinisekisiweyo lwalusithi, “Ngebizo likaNkulunkulu ka-Israyeli kuzakwenziwa! Futhi ngokuthemba amandla akhe kumele kwenziwe!”
GSAM 275Indlela Iphepha Lokuqala Lama-Adventist Osuku Lwesikhombisa Elanyatheliswa Ngayo
GSAM 275.2Kusukela ngesikhathi ubufakazi obumayelana lomsebenzi wokushicilela bunikezwa, imithandazo eminengi yenziwa ngabagcina iSabatha, becela ukuthi iNkosi ivule indlela yokunyathelisa “iphepha elincane.” Ukuswelakala okukhulu kwakuyimali yokuthola ukunyatheliswa kwenombolo yokuqala. Ngenyanga kaJuni, 1849, uMdala White wathola ithuba lokugunda ama-eka angamatshumi amane otshani be-timothy, ngesikela sesandla, ngamasenti angamatshumi ayisikhombisa lanhlanu nge-eka; ngalokho wenelisa ukuveza inombolo yokuqala yephephandaba elincane. Akusoze kube yikuphambuka ukufaka lapha umfanekiso ofana lekhasi lokuqala lalepheshana elincane. Umfundi uzabona kukholamu yokuqala amazwi kaMdala White, lapho esithi, “Indlela ibingakavulwa yokuqalisa umsebenzi kuze kube manje.” Njalo ungabona ukuthi ukuzidela kwakhe yikho “okwavula indlela.”
GSAM 276Indaba KaNkosikazi White Ngamaphepha Okuqala
GSAM 276.1UNkosikazi White uthi ngokuqala komsebenzi wokushicilela:—
GSAM 276.2“Umyeni wami waqala ukunyathelisa iphepha elincane eMiddletown, okungamamayili ayisificaminwembili ukusuka eRocky Hill, eConnecticut, njalo wayevame ukuhamba lelibanga abuye futhi, lanxa ngaleso sikhathi wayekhubazekile. Lapho eletha inombolo yokuqala evela endlini yokunyathelisa, sonke sagoba sayizungezela, sicela iNkosi ngezinhliziyo ezithobekileyo langenhliziyo ezikhala izinyembezi ezinengi ukuthi isibusiso sayo sihlale emizamweni ebuthakathaka yenceku yayo. Wase ethumela iphepha kubo bonke ayecabanga ukuthi bazalifunda, walithwala walisa eposini ngesikhwama sekhaphethi. Inombolo ngayinye yayithathwa eMiddletown isiswa eRocky Hill, njalo ngaphambi kokuyilungiselela iposi yayendlalwa phambi kweNkosi, kwenziwa imithandazo eqotho ehlanganiswe lezinyembezi kuNkulunkulu ukuze isibusiso sakhe siphelezele izithunywa ezithuleyo. Masinyane kwafika izincwadi ziletha imali yokushicilela iphepha, kanye lezindaba ezinhle zemiphefumulo eminengi eyamukela iqiniso.”7
GSAM 276Isiprofetho Sokusekelwa Kwephepha Siyagcwaliseka
GSAM 276.3Kungemizwa ejulileyo edlula ukuthakazelela nje kuphela esethula leli khasi lokuqala lephepha lokuqala elanyatheliswa ngama-Adventist osuku lwesikhombisa. Ivolumu yonke ye-Iqiniso Lamanje yayilamanombolo alitshumi lanye, enamakhasi ayisificaminwembili, amakholamu amabili ekhasini ngalinye. Indaba eyayifundwa ekhasini yayilinganisa ama-intshi amane lama-5/8 ngobubanzi, lama-intshi ayisificaminwembili ngobude. Izinombolo 1 lo-4 zanyatheliswa ngoJulayi, ngo-Agasti, langoSepthemba, eMiddletown, eConnecticut. Izinombolo 5 kusiya ku-9 zanyatheliswa e-Oswego, eNew York, njalo ziledethi kaDisemba, 1849, kaMashi, ka-Epreli, lekaMeyi, 1850. Inombolo 11 iledethi kaNovemba, 1850, njalo yanyatheliswa eParis, eMaine. Kunombolo 6 uMdala White wathi, “Ngesikhathi sinyathelisa izinombolo ezine zokuqala, kwangena imali edlula leyo eyayifuneka ukubhadala amaphepha. Isetshenziswe ukubhadala izindleko zethu zemihlangano esasingene kuyo.” Ngesikhathi somnyaka ka-1849, ngaphansi kwethonya lala maphepha lemisebenzi yobuphayona kaMdala Bates, abanengi bamukela umlayezo eVermont, eMichigan, lakwezinye izifunda zeMelika.
GSAM 278.1Ngokuphambene lesimo esasingathembisi somsebenzi ngo-1848, sizahlola amaqiniso ambalwa njengoba ekhona ngo-1905, ukuze senelise ukwahlulela ngcono mayelana lomphumela wokucina walomsebenzi, ukuthi labo ababephikisa isiqalo esithobekileyo somlayezo babenemba yini, kumbe uNkulunkulu wezulu owakhuluma ngencekukazi yakhe ngamandla “akhulayo” omsebenzi “wokubekwa uphawu.”
GSAM 278Ukuqhubeka Komsebenzi Wokushicilela
GSAM 278.2Leli qiniso selimemezelwa njalo linyatheliswa ngezilimi ezihamba phambili zomhlaba ezingaba ngamatshumi amane. Esikhundleni sabafundisi abathathu, sekulabafundisi abangaphezu kwamakhulu ayisithupha, kubalwa labo abagcotshiweyo labalamalayisensi, ngaphandle kwamakhulu abanye abasebenza bengodokotela, izisebenzi zeBhayibheli, othisha, lezithunywa zezokwelapha. Izincwadi zaleli bandla zimelwe ngamaphephabhuku angaphezu kwamatshumi amahlanu ehlukeneyo, anyatheliswa phose ezindlini zokushicilela ezingamatshumi amabili eziseYurophu, e-Asia, e-Afrika, eNyakatho leNingizimu Melika, eziqhingini zePacific, lase-Australia. Kulezizindlu zokushicilela kunyatheliswa izincwadi, amapheshana, lamatrakthi ehlukeneyo angaphezu kwenkulungwane lekhulu. Ukuthola ikhophi yazo zonke, kanye lamaphephabhuku omnyaka owodwa, bekuzadinga phose u-$340. Esikhundleni sabalandeli abayikhulu kuphela, sekulabantu abaphose babe ngu-100,000 abathokoza ngaleli qiniso. Ngempela, lo mlayezo, njengelanga, “uyaphuma,” njalo singathi, ngolimi lobufakazi buka-1848, “O, amandla ale misebe!”
GSAM 278Isimo Sezizwe
GSAM 278.3Ngesikhathi umlayezo uqhubeka kanje, sasiyini isimo sezizwe? Kusukela ngaleso sikhathi kuze kube khathesi, emaphephandabeni omphakathi, sasivame ukufundiswa izitatimende mayelana lempi jikelele esezakuba khona masinyane eYurophu. Lanxa kube lengxabano lapha, lokuvukela lapho, “isivunguvungu” esijikelele siyabanjwa—“imimoya emine” ayivunyelwa ukuvunguza yonke ngesikhathi esisodwa, “kuze kube yilapho izinceku zikaNkulunkulu sezibekwe uphawu.” Ukuthi izimbangela zengxabano lempi zikhona, kodwa zingaqhamuki ngoba zibanjwe, kusobala kubo bonke.
GSAM 279.1UHenry Ward Beecher, kungekudala ngaphambi kokufa kwakhe, wabiza ukugcina amabutho amakhulu kangaka eYurophu ngokuthi “ukudonsa igazi lokuphila kusengaphambili, besesaba ukuthi lizachitheka.” Isimo phakathi kwezizwe, lamagqubu azo lobutha bazo, lesimo sazo esesabisa omunye komunye, wasifanisa “lokuma okunganyakaziyo,” okubangelwa liqembu lamadoda elikhomba imimese ezifubeni zomunye lomunye, kungelamuntu oyedwa owayelokotha ukutshaya, esaba ukutshaywa. “Kodwa,” watsho, “omunye wabo uzabona masinyane isikhathi esihle sokutshaya, besekusiza ingxushungxushu enkulu.”
GSAM 279Ukuqhathaniswa Kwezikhali Zempi
GSAM 279.2Kusukela ngo-1848 kwakhiwe izikhali zempi okuthi, nxa ziqhathaniswa okungcono kakhulu kwaleso sikhathi, khathesi kubalwe njengamathoyizi nje. Inhlanganiso Yokuthula yaseMelika, lapho icela izinkonzo zokuthula ngeSonto Lokuthula—ngoDisemba 15, 1895—yathi: “Khathesi, lanxa kulokuthuthuka okucacileyo empucukweni, ngakolunye uhlangothi kulamalungiselelo amakhulu empi phakathi kwezizwe kunanini ngaphambili.”
GSAM 279UJenenele Miles Ngamalungiselelo Empi
GSAM 279.3UJenenele Nelson A. Miles, enkulumweni emhlanganweni omkhulu eWashington, D.C., ngoJanuwari 12, 1904, wathi:—
GSAM 279.4“Kule nkathi ekhanyiselweyo yentuthuko lempucuko ehlakaniphileyo, ephucukileyo, besingathokoza ukukholwa ukuthi imithwalo lezingozi zempi sezehlile; kodwa, okumangalisayo njengoba kungabonakala, akukaze kube khona isikhathi emlandweni womhlaba lapho kuchithwe khona inotho enengi kangaka kulungiselelwa impi, kumbe lapho izigidi ezinengi kangaka zamadoda aqeqetshiweyo, alolwazi, lafundiswa ngokuzimisela, ehlome ngezikhali ezibhubhisayo, zisuswa emisebenzini yokuthula, njengalesi isikhathi.”
GSAM 280.1Kodwa isivunguvungu sempi silokhu sibambezeleka, ngesikhathi umsebenzi wokubekwa uphawu uqhubeka.