Isahluko 4 — Isikhathi Sokuphela
GSAM 77.1“Ngasengisithi: O Nkosi yami, kuzakuba yini ukuphela kwalezizinto? Wasesithi: Hamba ngendlela yakho, Danyeli, ngoba amazwi avaliwe ananyekwa kuze kube yisikhathi sokuphela. ... Ababi bazakwenza okubi; njalo kakho kwababi ozaqedisisa, kodwa abahlakaniphileyo bazaqedisisa.”1
GSAM 77.1“Wathi kimi: Qedisisa, ndodana yomuntu, ngoba umbono ungowesikhathi sokuphela.”2
GSAM 77.1“Kodwa wena, Danyeli, vala amazwi, unamathisele uphawu encwadini kuze kube yisikhathi sokuphela; abanengi bazagijima besiya le lale, lolwazi luzakwanda.”3
GSAM 77.1Kutshiwo ukuthini lapha ngokuthi ‘isikhathi sokuphela’? Kakungeke kube yikuphela uqobo, ngoba nxa kunjalo ingxenye yesiprofetho sikaDanyeli ‘eyayinanyekwe’ yayingeke isize abantu. Njengoba ‘izinto ezembuliweyo zingezethu,’4 ingxenye le kumele ibe losizo ngesinye isikhathi. Ngakho amazwi athi ‘isikhathi sokuphela’ kumele atsho isikhathi esingaphambi nje kokuphela uqobo, lapho izinto ezakhulunywa kuDanyeli zizaqedisiswa khona.
GSAM 77Usuku Lokulungiselela Kwakhe
GSAM 77.2Akuthandabuzwa ukuthi kutsho lesosikhathi umprofethi uNahume asibiza ngokuthi ‘usuku lokulungiselela kwakhe.’ Lapha umprofethi wayekhuluma ngokubhujiswa kweNineve ‘ngomsindo wesiswepu, langomsindo wokukhenceza kwamavili, lowamabhiza agxumayo, lowezinqola ezeqayo.’5 Kuqala umprofethi utshengiswa inhlekelele enkulu kulaleyo, ezakwehlela umhlaba wonke, lapho ‘izintaba zithuthumela phambi kwakhe, lamaqaqa ancibilika, lomhlaba utshiswa ebukhoneni bakhe, yebo, umhlaba labo bonke abahlala kuwo. Ngubani ongema phambi kolaka lwakhe? Ngubani ongamelana lokuvutha kwentukuthelo yakhe? Intukuthelo yakhe ithululwa njengomlilo, lamadwala aphoselwa phansi nguye.... Uzakwenza ukuphela okupheleleyo; inhlupheko kayiyikuvuka ngokwesibili.’6
GSAM 78Izinqola Ezilezibane Ezivuthayo
GSAM 78.1Umprofethi uqhubeka ekhuluma ngalolusuku lokulungiselela: ‘Izinqola zizakuba lezibane ezivuthayo ngosuku lokulungiselela kwakhe, lezihlahla zemisayipuresi zizanyikinywa kakhulu. Izinqola zizagijima zihlanya ezitaladini, zifuqane emigwaqweni ebanzi; zizabonakala njengezibane, zigijime njengemibane. Uzaphinda abale amaqhawe akhe; azakhubeka ekuhambeni kwawo; azaphangisa ukuya emdulini walo, lesivikelo sizalungiswa.’7
GSAM 78.2Yeka ukuthi lokhu kusichaza kuhle njani isitimela salamuhla esigijima njengombane, lomhloli wamathikithi ohlala ebala ephinda ebala abagadi bakhe, kusukela kwesinye isititshi kusiya kwesinye, bona bekhubeka lapho behamba phakathi kwesitimela sihamba. Kulokusetshenziswa njalo kwezihlahla zemisayipuresi ezinengi kakhulu ukwenza izigodo ezisekela imizila yesitimela, lezisekelo zamabholoho, lezifulela ezivikela ungqwaqwane, lokunye. Kuthiwa omunye umzila onqamula izintaba zeSierra Nevada ulezifulela zemisayipuresi ezivikela ungqwaqwane ezifika amamayela angamatshumi amane lesikhombisa. Umprofethi wathi lokhu kuzakuba ‘ngosuku lokulungiselela kwakhe.’
GSAM 78.3Umprofethi uJoweli laye ukhuluma ngalesisikhathi sokuphela lapho izinceku zeNkosi zilaywa ukuthi: ‘Vuthelani icilongo eZiyoni, lihlabe umkhosi entabeni yami engcwele; bonke abakhileyo elizweni kabathuthumele, ngoba usuku lweNkosi luyeza, ngoba seluseduze.’8
GSAM 78.4Njalo ngomprofethi uZefaniya kuthiwa: ‘Buthanani, yebo, buthanani, sizwe esingathandwayo; isimemezelo singakazali, usuku lungakedluli njengamakhoba, ulaka lweNkosi oluvuthayo lungakalehli phezu kwenu, usuku lolaka lweNkosi lungakalehli phezu kwenu. Dingani iNkosi, lonke lina bathobekileyo bomhlaba, elenze ukwahlulela kwayo; dingani ukulunga, dingani ukuthobeka; mhlawumbe lizafihlwa ngosuku lolaka lweNkosi.’9
GSAM 79.1Ukuze siqedisise ngokugcweleyo ukuthi amazwi athi ‘isikhathi sokuphela’ atshoni, lokuthi siqala nini, sizakhangela kwenye indawo lapho amazwi la asetshenziswa khona. Esahlukweni setshumi lanye sikaDanyeli kuvezwa umbuso ohluphayo, owawuzabusa kuze kube yisikhathi sokuphela. INkosi yathi ngalowombuso ohluphayo: ‘Abanye kwabahlakaniphileyo bazakuwa, ukuze balingwe, bahlanzwe, benziwe babe mhlophe, kuze kube yisikhathi sokuphela, ngoba sona [isikhathi sokuphela] sisalindele isikhathi esimisiweyo.’10
GSAM 79Umsebenzi Wophondo Oluncinyane
GSAM 79.2Abachazi beMibhalo abangamaProthestani ngokuvamileyo bayavumelana ukuthi umbuso lo kanye ‘lophondo oluncinyane’ olukuDanyeli isahluko sesikhombisa kutsho ibandla laseRoma, elaliphethe amandla okubusa ilizwe okwesikhathi ‘esimisiweyo.’ Lesosikhathi esimisiweyo ‘yisikhathi, lezikhathi, lengxenye yesikhathi.’11 Lezi kwakuyizinsuku zesiprofetho ezingu-1260—iminyaka engu-1260—yokubusa ilizwe kophondo oluncinyane, kusukela ku-538 kusiya ku-1798 ngemva kukaKhristu. Ngalowomnyaka wokucina amandla okubusa ilizwe ophondo oluncinyane asuswa, ‘ngesikhathi esimisiweyo.’ Ngakho ngalesosikhathi abantu basebeyekele ‘ukuwa’ ngesandla salowombuso njengalokho ababesenza kuqala. Ngakho-ke umnyaka lo—u-1798—utshengisa ukuqala kwalesosikhathi esibizwa kulesisiprofetho ngokuthi ‘isikhathi sokuphela.’
GSAM 79.3Umnyaka ka-1798 waphetha ‘insuku eziyinkulungwane lamakhulu amabili lamatshumi ayisithupha’—iminyaka engu-1260—lapho ‘oFakazi Ababili’ beNkosi (iThestamente Elidala leLitsha) ababezaku‘profetha... bembethe amasaka.’12 NgeNkathi Yobumnyama yokuhlupheka iMibhalo yayigcinwe ngesiGrikhi langesiLatini, njalo abantu nje babengazizwisisi lezizindimi. Lokhu kugodlwa kweMibhalo kufaniswa lokuyembathisa ‘amasaka.’
GSAM 80OFakazi Ababili Bayabulawa
GSAM 80.1“Lapho sebeqedile ubufakazi babo [besesimeni sokwembatha amasaka], isilo esikhuphuka emgodini ongelamkhawulo sizakulwa labo [uSathane evusa abantu bomhlaba futhi esebenza ngabo], sibanqobe sibabulale. Lezidumbu zabo zizalala emgwaqweni womuzi omkhulu, obizwa ngokomoya ngokuthi yiSodoma leGibhithe, lapho leNkosi yethu eyabethelwa khona [‘ibethelwa,’ enguqulweni yesiDanishi laseNguqulweni Ebuyekeziweyo]. Labantu bezizwe, labezizukulwane, labezindimi, labezizwe ngezizwe bazabona izidumbu zabo okwensuku ezintathu lengxenye, kabayikuvuma ukuthi izidumbu zabo zifakwe emangcwabeni.”13
GSAM 80Ukubusa Kokwesabisa
GSAM 80.2Ukubulawa kwalaba oFakazi kwenziwa ngesikhathi ‘sokubusa kokwesabisa’ eFrance, kusukela ku-1792 kusiya ku-1795—iminyaka emithathu lengxenye. Lanxa iNguquko yaseFrance yaqhubeka okweminyaka eyisithupha kumbe eyisikhombisa, kwakuseminyakeni yokuqala emithathu lengxenye lapho abazama khona ngamandla amakhulu ukubhubhisa iBhayibhili, inkolo, labo bonke ababengaba lesibindi sokukhulumela okunye kwalokhu. Lanxa iNguquko yaseFrance yayisithi ilwa lobukhosi lobuqili babaphristi, empeleni yaba yimpi yokuqeda uNkulunkulu leBhayibhili. Mayelana lezikhathi ezandulela iNguquko, sifunda ukuthi,
GSAM 80.2“Kakungakhohlakali ukuthi ngaphambi kweNguquko ka-1792, kuthiwa labo ababekhuthaza ukungakholwa eFrance baqoqa phakathi kwabo bachitha u-£900,000 [$4,500,000] ngomnyaka owodwa, yebo, bekwenza kanenginengi, bethenga, beshicilela, besabalalisa izincwadi zokonakalisa ingqondo zabantu lokubalungiselela ukwenza izenzo ezimbi kakhulu.”14
GSAM 80Abalobi Abangakholwayo
GSAM 80.3“Indlela yeNguquko enjalo yalungiswa yimibhalo kaVoltaire, kaMirabeau, kaDiderot, kaHelvetius, kaD’Alembert, kaCondorcet, kaRousseau, labanye abanjengabo, abazama kuyo ukusabalalisa izimiso ezichitha kokubili inkolo eyaziwa ngemvelo lenkolo eyembulwe nguNkulunkulu. Isambulo kasiphikiswanga kuphela, kodwa salahlwa ngokupheleleyo; uNkulunkulu waxotshwa kukho konke okukhona, kwasekubekwa esikhundleni sakhe isithombe esicatshangelwayo esabizwa ngokuthi nguNkulunkulukazi Wokucabanga.”15
GSAM 81.1Ngomnyaka ka-1793 imicabango yabantu yayisifike ebangeni lokuthi abadlali bemidlalo yasesitejini babehalalelwa kakhulu ngenxa yokukloloda kwabo behlambaza uNkulunkulu leBhayibhili. Njengesibonelo sicaphuna lokhu:
GSAM 81.1“Umdlali wamahlaya uMonert, ebandleni likaSt. Roche [eParis], wafikisa ukungamesabi uNkulunkulu esiqongweni sakho. Wathi: ‘Nkulunkulu, nxa ukhona, phindisela ngenxa yebizo lakho elithukiweyo! Ngiyakweyisa. Uhlezi uthule. Kawulasibindi sokuthumela imidumo yakho. Ngubani ngemva kwalokhu ozakholwa ukuthi ukhona?’”16
GSAM 81Umsebenzi Wokuhlambaza ELyons, EFrance
GSAM 81.2Ukuthi labo ababulala oFakazi ‘bayibethela kutsha iNdodana kaNkulunkulu, bayithela ihlazo obala’ (KumaHebheru 6:6), kuzabonakala ezenzakalweni zomkhosi owenzelwa nguFouché eLyons, ehlonipha uChalier, umbusi weLyons, owayebulewe. Engakafiki eLyons, uFouché walaya ukuthi
GSAM 81.2“zonke izimpawu zenkolo zibhujiswe; lokuthi phezu kwamasango amangcwaba amabandla kubhalwe ukuthi, Ukufa yibuthongo obungapheliyo.... Isifanekiso sikaChalier sekhanda lesifuba sathwalwa emigwaqweni, silandelwa lixuku elikhulu lababulali lezifebe. Ngemva kwabo kwalandela ubabhemi ethwele ivangeli, isiphambano, lezitsha zesidlo seNkosi, okwaphoselwa masinyane emlilweni, kuthi ubabhemi wabanjwa ngamandla wanathiswa iwayini elingcwelisiweyo enkomishini yesidlo seNkosi.”17
GSAM 81.3Umkhosi Wokucabanga owenzelwa eParis uchazwa kanje:
GSAM 81.3“Bahamba beludwendwe baya emhlanganweni wesizwe, lexuku labantu ... lalingisela imikhuba yenkolo ngendlela ehlekisa kakhulu.... Amadoda, egqoke izembatho ezimhlophe lezingubo zabaphristi, afika ehlabelela ohaleluya, egida umgido weCarmagnole, aze afika emngceleni wabakhulumi bomhlangano wesizwe. Lapho abeka isinkwa esingcwelisiweyo, lamabhokisi esasigcinwa kuwo, lezifanekiso zegolide lezesiliva. Enza izinkulumo zokukloloda.... Ababethunywe bevela eSt. Denis bamemeza besithi: ‘O lina, zikhali zokutshisekela inkolo ngokweqisa, bangcwele ababusisiweyo bayo yonke imihlobo, ekucineni banini ngabathandi belizwe, sukumani lonke, lisebenzele ilizwe ngokuya endaweni yokwenza imali ukuze lincibilikiswe.’”18
GSAM 82ILizwi LikaNkulunkulu Liyaphuma Ekusithekeni
GSAM 82.1“Emva kwensuku ezintathu lengxenye uMoya wokuphila ovela kuNkulunkulu wangena kubo” (oFakazi), njalo “benyukela ezulwini ngeyezi.”19 Isikhathi sikaNkulunkulu sase sifikile sokuthi ilizwi lakhe liphume ekusithekeni libekwe futhi phambi komhlaba. Isikhathi sase sifikile (1798) sokuthi umsebenzi wokuvangela wenziwe emhlabeni wonke. Ngo-1804 kwasungulwa iNhlanganiso YeBhayibhili YaseBrithani. Lokhu kwalandelwa ngamanye amanengi amaqembu okusabalalisa iBhayibhili, njalo khathesi iBhayibhili selihunyutshwe kuzo zonke izindimi ezinkulu zomhlaba. Ngakho iMibhalo, oFakazi Ababili, isiba sobala lapho bonke abangayibona khona bayibale, ifaniswa lokwenyukela kwabo ezulwini ngeyezi.
GSAM 82.2Ngesikhathi seNguquko yaseFrance, uVoltaire wathi ngemva kweminyaka elikhulu iBhayibhili lalizabe lingasasetshenziswa. Ngomnyaka wekhulu kusukela ngalolosuku, kwasabalaliswa amaBhayibhili amanengi eFrance kuphela kulalawo ayesaziwa ukuthi akhona ngesikhathi uVoltaire ezenza ngokuzikhukhumeza lokhu okungelamsebenzi. Njalo kuthiwa lendlu akhuluma kuyo lawo mazwi isisetshenziswa khathesi njengendlu yokusabalalisa amaBhayibhili.
GSAM 82Ilitshe LeRosetta Liyatholakala
GSAM 82.3Kulezinto ezimbili eziphathelene lomnyaka ka-1798 labantu baseFrance okumele sizinanzelele: Okokuqala, ngalowomnyaka ibutho laseFrance, likhokhelwa nguMlawuli webutho uBerthier, lachitha uhulumende kapapa eRoma, ligcwalisa (lingakwazi lona) isiprofetho salesisehlakalo, esibhalwe kuyo kanye incwadi elalilwe layo; okwesibili, ngalowomnyaka, enqabeni yaseSt. Julien, engalweni yeNayili ebizwa ngokuthi yiRosetta, ibutho laseFrance lathi lisemba lathola ilitshe leRosetta elidumileyo, eligcinwe khathesi eNdlu Yokugcina Amagugu YaseBrithani. Elitsheni leli kulombhalo obhalwe ngezindlela ezintathu: ukubhala ngezimpawu lemifanekiso, okwakusetshenziswa ngabaphristi; ukubhala kwabantu nje; lesiGrikhi. Lesi yisihluthulelo esavula imibhalo yabantu nje lemibhalo yezimpawu lemifanekiso eyayingaqedakali kuze kube yilesosikhathi. Khathesi, njengokwatshiwo ngomunye, ‘ipiki lefotsholo, kukhipha emhlabathini imibhalo ebhalwe ngezimpawu zabantu nje, kunika ubufakazi obunengi bokuthi imibiko yasendulo eseBhayibhilini iqondile, kulalobo obuvela loba ngaphi ngaphandle kweMibhalo uqobo.’ Ngakho labo kanye abantu ababecabanga ukuqeda iBhayibhili basetshenziswa, bengakwazi lakancane, ukugcwalisa isiprofetho ngokususa ukubusa kobupapa ekupheleni kweminyaka engu-1260, futhi bathola isihluthulelo saleyo mibhalo eqinisa ubuqiniso beMibhalo ababezame ngamandla amakhulu ukuyibhubhisa.
GSAM 83“Uzakuma Esabelweni Sakho”
GSAM 83.1Kuyini ingilosi eyakutshela uDanyeli ukuthi kwakuzakwenzakala ngesikhathi sokuphela? Kusukela ngesikhathi esizwa ongcwele esithi: ‘Kuze kube yinsuku ezingu-2300, khona-ke indawo engcwele izahlanzwa,’20 ingqondo yakhe yagcwala ukukhathazeka ngokuthi kwakuzakuba yini ‘ukuphela kwalezizinto,’ lokuthi kwakuzakuba ‘isikhathi esingakanani.’21 Ekucineni wenziwa waqedisisa ukuthi ukwazi lesosikhathi kwakungayisikho okwezinsuku zakhe. Kuthiwa kuye: ‘Kodwa wena hamba ngendlela yakho kuze kube sekupheleni, ngoba uzaphumula, ume esabelweni sakho ekupheleni kwezinsuku.’22
GSAM 83.2Abanye bacabange ukuthi amazwi la ayetsho ukuphela kokucina komhlaba, lokuthi ngalesosikhathi uDanyeli, kanye labanye abantu beNkosi, wayezakwamukela umvuzo wakhe, ame esabelweni selifa lakhe. Sitshelwa ukuthi ibala lesiHebheru elitsho isabelo selifa, isiqinti selizwe, lokunye, ngu-gheh-vel. Kayisilo lelobala elihunyutshwe ngokuthi isabelo kulumbhalo; ibala elilapha ngu-goh rahl. Izazi zesiHebheru zisitshela ukuthi ibala leli, goh rahl, livela izikhathi ezingamatshumi ayisikhombisa lesithupha eThestamenteni Elidala, lokuthi yilo kanye ibala elisetshenziswa lapho kukhulunywa ngokuhlanzwa kwendawo engcwele okwakuyisifanekiso, lapho kwakuphoswa inkatho ukuze kukhethwe ukuthi yiphi kulezimbuzi ezimbili eyayizahlatshwa. Lapho umphristi omkhulu ethatha igazi lembuzi yeNkosi engena endaweni engcwele ukuyakwenza umsebenzi wokuhlanzwa, u-Israyeli wonke wayemi phandle, ezithoba imiphefumulo evuma izono zakhe, ukuze atholakale emsulwa, amukele isibusiso somphristi omkhulu lapho ephuma endaweni engcwele. Ngaleyondlela, ngalolosuku, u-Israyeli wayemi esabelweni sakhe.
GSAM 84.1Lapho sekufike ukuhlanzwa kwendawo engcwele kokucina, ekupheleni kwensuku ezingu-2300, indaba kaDanyeli, kanye lezindaba zabo bonke abalungileyo abafileyo, yayizahlolwa phambi kukaNkulunkulu. Ngakho uDanyeli umi esabelweni sakhe.
GSAM 84Amazwi Ananyekwa Kuze Kube Ngu-1798
GSAM 84.2Ekuphenduleni umbuzo kaDanyeli othi: ‘O Nkosi yami, kuzakuba yini ukuphela kwalezizinto?’23 utshelwa ukuthi: ‘Amazwi avaliwe ananyekwa kuze kube yisikhathi sokuphela.’24 Okwakuhlupha ingqondo kaDanyeli kangaka yikuthi ‘nini?’ ‘isikhathi esingakanani?’ lokuthi ‘kuzakuba yini ukuphela?’ Lezi yizo izinto ezazidida njalo zikhathaza umprofethi, njalo yizo lezi kuphela ezazizavalwa zinanyekwe kuze kube ‘yisikhathi sokuphela,’ kungayisiyo yonke incwadi kaDanyeli, njengalokho abanye abacabangileyo. Ngaphambi kwalesisikhathi sika-1798, abafundi besiprofetho babelokukhanya mayelana lamaviki angamatshumi ayisikhombisa, futhi babeqedisisa ukuthi aqala ngo-457 ngaphambi kukaKhristu, lenkonzo kaKhristu phambi kwabantu, lokufa kwakhe, lokunye, kwenzakala kuvumelana ngokupheleleyo lokubalwa kwamaviki angamatshumi ayisithupha layisificamunwemunye langamatshumi ayisikhombisa kusukela ngalowomnyaka. Lokhu kugcwaliseka okuqondileyo komsebenzi woMsindisi, kuvumelana lalokhu kubala, kwakubanike ubufakazi obulamandla bokuthi wayenguMesiya weqiniso, lokuthi umnyaka wokuqala kwamaviki angamatshumi ayisikhombisa wawusumisiwe ngaleyondlela ungasaguqulwa. Ukwehluleka kwabo ukubona ukuthi amaviki angamatshumi ayisikhombisa ayeyingxenye yokuqala yensuku ezingu-2300 kwatshiya indaba inanyekiwe kwaze kwaba ngemva kuka-1798, njengalokho okwakuprofethiwe.
GSAM 84Isihluthulelo Sezinsuku Ezingu-2300
GSAM 84.3Khathesi ake sikhangele okuyikho kulindaba. Kuze kufike umnyaka ka-1798, abachasi besiprofetho babengakutholi ukukhanya kokuthi insuku ezingu-2300 zazizaphela nini. Babezizwisisa izifanekiso, isithombe lezilo zencwadi kaDanyeli, kodwa babengeke batsho ukuthi insuku ezingu-2300 zazizaphela nini, ngoba babengakazwisisi ukuthi lezo nsuku zaqala nini. Njengobufakazi balokhu sifunda ephepheni elithi Isikhalo Saphakathi Kobusuku, iphephandaba lama-Adventist elalishicilelwa ngalesosikhathi edolobheni leNew York, elomhla ka-15 Nhlangula 1842, lisithi: “Kuyathokozisa sibili ukuthola abalobi abatshiyeneyo abasebenza bengaxhumani, abathi kusukela ngo-1798 babona lokho okwakungabonwanga lakancane ngaphambili—ukuthi amaviki angamatshumi ayisikhombisa ayeyisihluthulelo sezinsuku ezingu-2300.”
GSAM 85Abanengi Bathola Ukukhanya
GSAM 85.1Njengoba lolu lwazi “lwaluvaliwe lwabekwa uphawu” kwaze kwafika isikhathi esasibekwe yiNkosi sokuthi luvulwe ukuze abantu bayo baluzwisise, kwakunjalo sibili ukuthi lapho “isikhathi sokuphela” sifika, abanengi babezaku“hambahamba besiya le lale” eMibhalweni, behlolisisa lezizinto. Nxa siqhathanisa izinguqulo ezimbalwa zalelivesi, umqondo lo uzacaca kakhulu.
GSAM 85.2UDokotela Adam Clarke uthi: “Abanengi bazazama ukuhlolisisa ukuze bathole ingcazelo; njalo ulwazi luzakwanda—ngalindlela.”
GSAM 85.3EBhayibhilini lesiJalimane likaLuther elabuyekezwayo, sifunda ukuthi: “Ngokunjalo abanengi bazalihlola, bathole ukuzwisisa okukhulu.”
GSAM 85.4IBhayibhili Eliqhathanisayo lesiJalimane lithi: “Abanengi bazalihlola lonke, ngalokho ulwazi luzakwanda.”
GSAM 85.5IBhayibhili lesiJalimane likaL. Van Ess, elavunyelwa ngupapa ukuthi lalo libalwe ngamaKatolika, likuhumutsha lisithi: “Abanengi bazalihlolisisa lonke, njalo ulwazi luzakuba lukhulu.”
GSAM 85.6IBhayibhili lesiSweden lithi: “Abanengi bazahlolisisa kulo, njalo ulwazi luzakuba lukhulu.”
GSAM 85.7Inguqulo yesiDanishi lesiNoweyi eyabuyekezwayo ithi: “Abanengi bazahlolisisa ngentshiseko, njalo ulwazi luzakwanda kakhulu.”
GSAM 85.8Sifunda ephepheni elithi Isikhalo Saphakathi Kobusuku elomhla ka-15 Nhlangula 1842, mayelana lalokhu kuhlolisisa lokuthola ulwazi ngalokho okwakuvaliwe kwabekwa uphawu kungakafiki u-1798: “Akumangalisi yini ukuthi abalobi abanengi kangaka, bengelalwazi ngomunye lomunye, bafinyelela esiphethweni esifanayo phose ngesikhathi esifanayo?”
GSAM 86.1Lapha sethula uluhlu lwabahloli abangamatshumi amabili abatshiyeneyo abathola iqiniso mayelana lokuphela kwezinsuku ezingu-2300, bengaxhumananga, kodwa ngenxa yokuhlolisisa iMibhalo ngenkuthalo, beqondiswa nguMoya kaNkulunkulu. Ekuqaleni kwaloluluhlu sibeka uWilliam Miller wesifundazwe seNew York; kulandele uA. J. Krupp, wasePhiladelphia, ePa.; uDavid McGregor, waseFalmouth, eMaine; uEdward Irving, waseNgilandi; uArchibald Mason, waseScotland; uW. E. Davis, waseSouth Carolina; uJoseph Wolff, owasebenza ezindaweni ezitshiyeneyo zase-Asiya; uAlexander Campbell, empikiswaneni yakhe loRobert Owen, ngo-1829; uKaputeni A. Landers, waseLiverpool, eNgilandi; uLeonard Heinrich Kelber, waseStuttgart, eJalimane; uLacunza, waseSpain; uHentzepeter, waseThe Hague, eHolland; uDokotela Capadose, waseAmsterdam, eHolland; uRau, waseBavaria; abapristi baseTartary, ngo-1821; abafundi beBhayibhili baseYemen, encwadini yabo ethi “Seera”; uHengstenberg, kwenye indawo yaseJalimane; amaRashiya ngasoLwandle lweCaspian; amaMolokaner ogwini lweBaltic, labanye.
GSAM 86.2Okulandelayo kuzatshengisa ukuthi lendaba yayicaca njani izikhathi ngezikhathi kubafundi besiprofetho, lanxa babengazani:—
GSAM 86.3Ephepheni elithi Isikhalo Saphakathi Kobusuku elomhla ka-15 Nhlangula 1842, kulamazwi la: “Sisanda kwamukela incwadi elesihloko esilandelayo, ‘Izindatshana Ezimbili Ngezinombolo Zesiprofetho SikaDanyeli Zezinsuku Ezingu-2300, Langomlandu WomKhristu Wokuhlolisisa Ukukhululwa KweBandla, nguArchibald Mason, umfundisi wevangeli, eWishawtown, eScotland, eNewberg. Ishicilelwe ithathelwa ohlelweni lwaseGlasgow, nguWard M. Gazeley, ngo-1820.’ Kulincwadi uMason uthi, ‘Ngisanda kubona ibhukwana elaqala ukushicilelwa eMelika nguMfundisi Wm. E. Davis, waseSouth Carolina, laseliphinda lishicilelwa ngo-1818 eWarkington, eningizimu yeNgilandi. Umlobi lo uthi insuku ezingu-2300 zaqala kanye lamaviki angamatshumi ayisikhombisa (isahl. 9:24). Ngibona kufanele ukuthi ngivumelane lalumbono.’”
GSAM 87UDavis WaseSouth Carolina
GSAM 87.1Kulo lelophephandaba elithi Isikhalo Saphakathi Kobusuku, umhleli wathi, “Incwadi kaDavis kumele ukuthi yabhalwa ngabo-1810.” Ekhuluma ngendlela indaba eyachasiswa ngayo encwadini, uthi, “Umfundi angazibona sengathi ubala imibhalo kaMiller, kaLitch, kaStores, loba kaHale, kodwa sikholwa ukuthi kakho loyedwa wabalobi bamanje ngokuza kwesibili owayesazi ukuthi kulincwadi, kuze kube liviki elidlulileyo. Umhleli waleliphephandaba [Isikhalo] wayengakaze ezwe ngayo ngaphambili. Umbono kaDavis ngesikhathi, owasekelwa nguMason, wawusithi insuku ezingu-2300 zazizaphela ngomnyaka wamaJuda ka-1843—umnyaka wethu ka-1844.”
GSAM 87UJoseph Wolff Labanye Abangamatshumi Amabili
GSAM 87.2Ephepheni elithi Isikhalo Saphakathi Kobusuku elomhla ka-31 Ncwabakazi 1843, sifunda ukuthi “ngo-1822 uJoseph Wolff (waseNgilandi) washicilela incwadi ethi ‘Uzabuya Futhi, INdodana YoMuntu Emayezini Ezulu.’” Lokuthi futhi “ngo-1826 abantu abangamatshumi amabili, ababevela enkolweni ezitshiyeneyo ezibambelele emfundisweni eyamukelwayo, bahlangana eLondon, loMnu. Wolff, ukuze bafunde iBhayibhili. Bonke bavumelana ngesiphetho esifanayo. Bengeza iminyaka engu-45 kwengu-1260.” Ukwengeza iminyaka engu-45 eminyakeni engu-1260 eyaphela ngo-1798 kwakuzasiletha ekupheleni kuka-1843, umnyaka wamaJuda, ongu-1844 wethu sibili.
GSAM 87Umbono KaAlexander Campbell
GSAM 87.3Kulo lelophephandaba kukhulunywa ngoAlexander Campbell kuthiwe, “ngo-1829 waba lempikiswano yakhe edumileyo loRobert Owen, owayengakholwa, lapho athi imibono kaDanyeli ifinyelela ekupheleni kwesikhathi, ukuthi insuku ezingu-2300 ziyiminyaka, njalo zizaphela sekudlule iminyaka engaba ngu-1847 kusukela ekuzalweni kukaKhristu, lokhu kuzalwa, ngokwalokho yena ayekutshengisa, kwenzeka eminyakeni emine ngaphambi kwesiqalo sokubalwa kweminyaka okujayelekileyo.” Ngakho ukubala kwakhe kwakuzaphetha insuku ezingu-2300 ekupheleni kweminyaka yamaJuda engu-1843 egcweleyo kusukela esiqalweni sesikhathi se-A.D.—empeleni kungu-1844.
GSAM 88.1Ephepheni elithi Isikhalo Saphakathi Kobusuku elomhla ka-21 Mpandula 1843, kulamazwi mayelana lencwadi eyamukelwayo eyayilesihloko esithi, “Ilizwi Elibhekiswe EBritain LeMelika, Ngokuchaza KwemiBhalo Ukuza Kwesibili KweNkosi LoMsindisi Wethu, Esikukhulekela Insuku Zonke Sisithi, ‘Umbuso wakho kawuze, intando yakho kayenziwe emhlabeni njengalokhu isenziwa ezulwini,’25 nguKaputeni A. Landers, waseLiverpool, yashicilelwa nguS. Kent leNkampani, ngo-1839.”
GSAM 88.2“Yena, njengabanye, unika ukubalwa kwesikhathi, esithi insuku ezingu-2300 ziphela sekudlule iminyaka engu-1847 kusukela ekuzalweni kukaKhristu uqobo.” Lowo kwakuzakuba ngu-1844 wethu, njengoba wazalwa eminyakeni emine ngaphambi kwesiqalo sokubalwa kweminyaka okujayelekileyo.26
GSAM 88ULeonard Heinrich Kelber
GSAM 88.3Ephepheni elithi Isibuyekezo loMemezeli elomhla ka-17 Nkwenkwezi 1892, kulombhalo kaMfundisi L. R. Conradi, waseHamburg, eJalimane, athi kuwo:—
GSAM 88.4“Mhlawumbe inengi labafundi bethu like lezwa ngomkhokheli odumileyo webandla lamaLuthela uBengel, owathi ekhulwini leminyaka elidlulileyo [ngokutsho kukaSchaff, uBengel wafa ngo-1751], wabeka isikhathi sokubonakala kweNkosi yethu ngomnyaka ka-1836, ukubala kwakhe kusekelwe enombolweni engu-666 ekuSambulweni. Kodwa kusasele isikhathi eside lesosikhathi singakapheli, enye indoda yaqala ukubhala, ingumphathi wesikolo, okuthiwa nguLeonard Heinrich Kelber. Ibhukwana lakhe lokuqala laphuma ngo-1824, lilesihloko esithi ‘Ukuphela Kuseduze,’ lichasisa uMathewu 24 lo-25. Lashicilelwa eBavaria. Kodwa ngo-1835 kwaphuma eStuttgart ibhukwana elikhudlwana, elalesihloko esifanayo, lilamakhasi angu-126. Lokhu kuzathakazelisa kakhulu, njalo ukuze abafundi bethu babe lomqondo ocacileyo, ngengeza inguqulo yekhasi lesihloko: ‘Ukuphela Kuyeza, kufakazelwa ngokugcweleyo langendlela ekholisayo ngelizwi likaNkulunkulu langezehlakalo ezisanda kwenzeka; kuchitha ngokupheleleyo yonke imibono evele isikhona emelana lokulindela ukuza kweNkosi yethu, loba lokubala isikhathi; kutshengisa ngokucacileyo ukuthi umkhokheli webandla uBengel waphambanisa ngeminyaka eyisikhombisa mayelana lomnyaka omkhulu olokunquma; ngoba ukuphela kakusikho ngo-1836, kodwa kungomnyaka ka-1843, lapho okuzaphela khona impi enkulu phakathi kokukhanya lobumnyama, lombuso wokuthula weNkosi yethu uJesu osekade ulindelwe uzaqala emhlabeni.’
GSAM 89.1“Uhlelo lwesibili lwaphuma ngo-1841, lalo eStuttgart, njalo ngokwazi kwami kwaba lolunye eSaxony. Njengoba ikhasi lesihloko litshengisa, ibhukwana, ngemva kokuphendula imibono evele isikhona evamileyo, litshengisa ngendlela ecacileyo legcweleyo ukuhlangana okukhona phakathi kwezinsuku ezingu-2300 zikaDanyeli 8 lamaviki angamatshumi ayisikhombisa kaDanyeli 9, likufikise emnyakeni ka-1843 (u-1843 wamaJuda—u-1844 wethu). Engxenyeni esele yencwadi usetshengisa ngezibonakaliso zezikhathi ukuthi lesisehlakalo kumele sibe seduze.
GSAM 89.2“Ukuthi kwaphuma izinhlelo ezinengi kwakungafakaza kukodwa ngokuthakazelisa kwayo. UMfowethu Schäche, osehlala e-Australia khathesi, wabona isaziso ngayo, lanxa wayesesifundazweni esikhatshana seSilesia, kwathi esecele ukuthi ithunyelwe kuye, wayibala ngentshiseko enkulu, evale iminyango ngezihluthulelo. Encwadini akutholakali lophawu lokuthi umlobi wayesazi ngomnyakazo ofanayo emhlabeni, kodwa ngoMoya kaNkulunkulu wafinyelela eziphethweni ezifanayo.
GSAM 89.3“Ngo-1842 wabhala ibhukwana elalilikhulu kulalelo, lilamakhasi angu-286, lalo eStuttgart, elithi ‘Imicabango Eqakathekileyo Lesekelwe EmiBhalweni Mayelana Lokudalwa Komhlaba Lesikhathi Sokuba Khona Kwawo; loba impendulo egcweleyo embuzweni othi: Kungani uNkulunkulu wadala umhlaba ngensuku eziyisithupha ezilandelanayo—ukusondela kweNkosi yethu ukuzokwahlulela umphikukhristu—izehlakalo ezinkulu lezithokozisayo zomnyaka ka-1843.’”
GSAM 89“UBen Ezra” (ULacunza)
GSAM 89.4Ngabo-1812, uLacunza, eSpain, washicilela incwadi ethi Ukuza KukaMesiya Ngobukhosi Langenkazimulo. Umlobi wazitha ibizo elithi “Ben Ezra” ukuze afihle ibizo lakhe, njalo kucatshangwa ukuthi wayengumJuda owayephendukile. UEdward Irving, waseNgilandi, ngemva kokuqalisa umsebenzi wakhe ngokuza kwesibili, wahumutsha lincwadi eyakhulunywa ngayo ngaphezulu wayisa esiNgisini. Ngakho yalandisa indaba yayo ngezindimi ezimbili kumbe ezedlula lapho.
GSAM 89.5Kuyathokozisa sibili, ngemva kokudlula kweminyaka, ukuhlanganisa iziphetho zabafundi abatshiyeneyo abathi, kusukela ekuqaleni kwekhulu leminyaka elidlulileyo kuze kube ngu-1840, babala isikhathi sezinsuku ezingu-2300, babeka amaviki angamatshumi ayisikhombisa njengengxenye yokuqala yalesosikhathi, besekutholakala ukuthi bonke bavumelana ngokuphela kwalesosikhathi ngo-1844.
GSAM 90U-1844 Uyikuphela Okuqondileyo Kwezinsuku Ezingu-2300
GSAM 90.1Kungabuzwa ukuthi, Singaqiniseka yini ukuthi u-1844 ngumnyaka oqondileyo wokuphela kwezinsuku ezingu-2300? Yebo! Njengoba nje ukugcwaliseka kwamanga kwesiprofetho kungeke kwenzakale ngesikhathi esiqondileyo sokugcwaliseka kwaso okuqotho, kunjalo sibili ukuthi kumele sifinyelele esiphethweni sokuthi umnyaka ka-1844 uyikuphela okuqondileyo kwezinsuku ezingu-2300. UNkulunkulu, owavala lolo lwazi walubeka uphawu kwaze kwaba ngu-1798, wathembisa lokuthi ukukhanya kwakuzakhanya ngalesosikhathi, waqondisa ngoMoya wakhe ongaphambukiyo labo ababemdinga ngenkuthalo ukuze bazwisise isikhathi ngokuqondileyo. Isikhathi sakhe sokuthi “ulwazi” ngaleyondaba “lwande” sase sifikile, njalo wanika ukukhanya okuqotho.
GSAM 90.2Njengoba sesithole ukuphela kwesikhathi esenziwa sazwisiswa ngabantu “ngesikhathi sokuphela,” kuhle ukubuza ukuthi lokho okwatholakalayo kutshoni. Sithola ukuthi ngalesosikhathi, ekuphethweni komsebenzi wevangeli, kumele kumenyezelwe isikhathi esiqondileyo sokuhlala komthethwandaba wokwahlulela. “Ngasengibona,” kutsho uJohane, “enye ingilosi iphapha phakathi kwezulu, ilevangeli elingunaphakade lokutshumayeza labo abahlala emhlabeni, lazo zonke izizwe, lezizwana, lezindimi, labantu, isithi ngelizwi elikhulu, Mesabeni uNkulunkulu, limnike inkazimulo; ngoba ihola lokwahlulela kwakhe selifikile; limkhonze lowo owenza izulu, lomhlaba, lolwandle, lemithombo yamanzi.”27 Izingilosi zoqobo kazitshumayezi abantu ivangeli. Umuntu nguye okhethwe yiNkosi uqobo ukutshumayela ivangeli layo kuze kube sekupheleni komhlaba.28 Ngakho lingilosi iyisifanekiso somlayezo wevangeli omemezela ukuthi isikhathi sesifikile sokuthi ukwahlulela “kuqale endlini kaNkulunkulu.”29 Umlayezo onjalo wawungeke unikezwe uvela eMibhalweni kuze kutholakale eMibhalweni isikhathi esiholela ekwahluleleni. Isikhathi sezinsuku ezingu-2300, njengoba sekuke kwatshiwo, sifinyelela ekwahluleleni okuphenyayo kwabantu bakaNkulunkulu.
GSAM 91Usuku Lokubuyisana Luyisikhathi Sokwahlulela
GSAM 91.1Usuku lokubuyisana, lokuhlanzwa kwendawo engcwele yasemhlabeni, lwaluzwisiswa njalo lulokhu luzwisiswa ngamaJuda njengosuku lokwahlulela. Lakhathesi, njengoba ehlakazekile, lanxa engasakwazi ukwenza yonke inkonzo yezikhathi zasendulo eyayihambelana lalolosuku olulesizotha, luyagcinwa njengosuku lokwahlulela. Njengobufakazi balokhu sizaqala sicaphune ephephandabeni lamaJuda elishicilelwe eSan Francisco, eCalifornia, elithi Umchasiseli WamaJuda, iphephandaba lamaJuda abambelele emfundisweni eyamukelwayo entshonalanga yeziNtaba zeRocky. Ephepheni likaMpandula 1892 kwakulesaziso sokuthi, elilandelayo lingakaphumi, kwakuzafika inyanga yesikhombisa losuku lokubuyisana. Ibizo labo lenyanga yesikhombisa nguTishree, njalo elesithupha ngu-Ellul; ngakho iphephandaba lathi, “Inyanga ka-Ellul isifikile, njalo imisindo eyisixwayiso yeShofar [uphondo okwakumele lukhaliswe kusukela osukwini lokuqala kuze kufike olwetshumi lwenyanga yesikhombisa, AmaHubo 81:3, 4] izwakala insuku zonke ekuseni emasinagogeni alabo ababambelele emfundisweni eyamukelwayo, ibakhumbuza ukulungiselela usuku lwesikhumbuzo, lokwahlulela kokucina kweYom Kippur.” Njengoba basebesekupheleni kuka-Ellul, inyanga yesithupha, njalo uTishree, inyanga yesikhombisa, esezakuqala, babezaluzwa uphondo ekuseni insuku zonke okwensuku ezilitshumi, lumemezela ukwahlulela kokucina komnyaka kulolohlelo olwaluyisifanekiso.
GSAM 91Ubufakazi BukaRabi WamaJuda
GSAM 91.2Futhi, ngomnyaka ka-1902, uRabi Isidore Myers, owayengowebandla elikhulu lamaJuda eSan Francisco, eCal., wathi ememezela usuku lokubuyisana: “Nxa umIsrayeli echapha emnyango wesikhathi esuka komunye umnyaka esiya komunye, ukhunjuzwa ngamandla ngokudalwa kwezinto langobukhosi boMdali phezu kwakho konke, abizwe ukuthi athakazelele, ngokukhalisa uphondo, usuku lwesikhumbuzo, singatsho njalo, sokuzalwa kwesikhathi lesokuthweswa umqhele kweNkosi enkulu. Uphinda abizwe ngelizwi lalolophondo, kumbe iShofar, ukuthi akhangele emuva ahlolisise izenzo zakhe zomnyaka odlulileyo, emi ethuthumela phambi kwelihlo elibona konke loBulungisa Baphakade obuhlezi esihlalweni sobukhosi sokwahlulela.”
GSAM 92.1Njengoba enkonzweni yethempeli lamaJuda indawo engcwele yayihlanzwa kanye ngomnyaka, kumele ukuthi kwacaca kuDanyeli ukuthi lokhu kuhlanzwa kwendawo engcwele ekupheleni kwezinsuku ezingu-2300 kumele kuphathelane lokunye ngaphandle kwenkonzo yaminyaka yonke eyayiyisifanekiso. INkosi yayisibafundisile abantu bayo ukuthi nxa kusetshenziswa izifanekiso esiprofethweni, isikhathi esiphiweyo kumele sibalwe ngokuthi “usuku ngalunye lumele umnyaka.”30 Ngakho lesisikhathi sezinsuku ezingu-2300, njengoba sesibonile, sifinyelela ekupheleni komsebenzi kaKhristu njengompristi omkhulu endaweni engcwele yasezulwini—ekwahluleleni okuphenyayo kwalabo amacala abo alethwe endaweni engcwele yasezulwini ngokuvuma izono.
GSAM 92Umlayezo Wokwahlulela Owakumele Unikwe Ngo-1844
GSAM 92.2Sekutholakele isikhathi ukwahlulelwa kwabangcwele okwakuzakuqala ngaso, indlela yavuleka ukuze, ngokulandelana kwezehlakalo okumiswe yiNkosi, njengoba kutshengiswe esiprofethweni, kunikwe umlayezo othi, “Ihola lokwahlulela kwakhe selifikile.” Nanzelelani, kakutshiwo ukuthi umlayezo wawuzamenyezelwa masinyane nje ngemva kokutholakala kwalesosikhathi, kodwa ukuthi ukukhanya okwakuvaliwe “kwabekwa uphawu” ngaphambili kwakuzakwenziwa kucace. Sibona ngokucacileyo ukuthi lokhu kwagcwaliseka. Ezahlukweni ezilandelayo kuzabonakala ukuthi iNkosi yabeka ngokucacileyo kanjalo isikhathi umlayezo wokuza owawuzamenyezelwa ngaso, lokuthi ngokunjalo sibili isimemezelo sanikezwa emhlabeni.
Notes
- UDanyeli 12:8-10. ↩
- UDanyeli 8:17. ↩
- UDanyeli 12:4. ↩
- UDutheronomi 29:29. ↩
- UNahume 3:2. ↩
- UNahume 1:5-9. ↩
- UNahume 2:3-5. ↩
- UJoweli 2:1. ↩
- UZefaniya 2:1-3. ↩
- UDanyeli 11:35. ↩
- UDanyeli 12:7. ↩
- ISambulo 11:3. ↩
- ISambulo 11:7-9. ↩
- Imilando YeBhayibhili LesiNgisi, kaAnderson, ikh. 494. ↩
- Thomas Dick, Ngokuthuthukiswa Komphakathi, ikhasi 154. ↩
- INguquko YaseFrance, kaThier, umq. 2, ikhasi 371. ↩
- Kuyo leyoncwadi, ikh. 338. ↩
- Kuyo leyoncwadi, ikh. 365. ↩
- ISambulo 11:11, 12. ↩
- UDanyeli 8:14. ↩
- UDanyeli 12:6-8. ↩
- UDanyeli 12:13. ↩
- UDanyeli 12:8. ↩
- UDanyeli 12:9. ↩
- UMathewu 6:10. ↩
- Umnyaka obhalwe eceleni kombhalo kaMathewu 2:1. ↩
- ISambulo 14:6, 7. ↩
- UMathewu 28:19, 20. ↩
- 1 UPhetro 4:17. ↩
- AmaNani 14:34; UHezekheli 4:6. ↩