Kabanata 1 — Pambungad

GSAM 21.1NUNG sasalita tamu tungkul king kadwang pamagbalik nang Cristo, tatagkilan ta ya ing paksang king katutuan meging pag-asa da ring tau ning Dios manibat pa king pamagtabug karing mumuna tamung pengari ibat king hardin ning Eden. Kareng amanung sinabi king ubingan, a ing binhi ning babai ing mamug king buntuk na, metung yang kasiguraduan a king katataulian datang ya ing metung a talapagbalik, a magtagumpe laban karing pamanyakup nang Satanas, at tuparan ing layunin ning Dios king yatu. Ing isipan da Adan at Eba ya pin ing obrang ini malapit neng magawa, at ing metung a direktang lahi karela ya ing maging manikwa. Dapot king planu ning Dios, ing pangaku ning Tagapagligtas manibat king laltong kapahamakan sasakupan na ing eganaganang mebunga manibat kanita king pamagpalakad ning “sarili nang layunin at grasya, a binye kekatamu kang Cristo Jesus bayu pa megumpisa ing yatu.”¹

GSAM 21.2Nung sana i Adan at i Eba agad lang pepakit ing kaligaligan at kasakitan a mamuno king yatu kareng makabang panaun pilatan ning kayang pangasira at pamanumbalik, ing karelang kalungkutan e na sana ayagwantan. Ing Dios ning banua, king kayang malumeng pakalulu at pakalunus, selikut ne karela ing panimanman a ini, at likuan na la para pahalagan ing masayang pag-asa a malapit lang miligtas papunta king maluwalhating kalayan da reng anak ning Dios. Ing pamisip a malapit ne ing katubusan natural neng mag-udyuk karela para mas maging masigasig la king pamagsadya para arapan ing milyaring ita.

GSAM 22.1Makanyan mu naman ing milyari kareng tau ning Dios kareng eganaganang henerasyun manibat pa anyang panaun nang Adan. Siguradu la a ating maragul at maulagang milyaring malyari king paintungulan—a i Cristo king katataulian datang ya at itatag ne ing kayang kayarian. Ila mu naman, kalupa da ri Adan at Ewa, penwala la a malapit ne ing milyari, at, kalupa da, e ra balu nung nanu ing malyari pilatan ning karelang panaun at ning milyaring ita; uling nung ali, mapalyaring mewalan lang pag-asa king pamagsikap da para abutan ing parangal.

GSAM 22.2Ing isip a ini malyari yang ilarawan kapamilatan da ring milyari king paralan da ring mangaragul a diskubri. Deng taung menibatan kareti, agyang e ra balu, king tutu, tutuparan de ing layun ning Dios; dapot, mipnu la karing ideyang e meging tugma king kabilugan karing sarili dang teorya a menutulak karela para kumimut.

GSAM 22Malawak a Epektu da ring Tuklas nang Columbus

GSAM 22.3I Montgomery, king kayang American History,² a edisyun ning 1902, bulung 8, 9, kabang pisasabyan na ing teorya a meging sangkan kang Columbus para magumpisa king kayang pamaglayag, at ing pamagpatupad king kayang planu a miras king East Indies kapamilatan ning pamaglayag papuntang albugan, ngana:—

GSAM 22.4“Isipan nang Columbus a agyu nang pagmayapan ing proyektu ning Ari ning Portugal. Siguradu ya a ating mas makuyad at mas mayap a paralan para miras king Indies kesa king dalan a tinukoy nang Diaz. Ing planu ning marinung Genoese [i Columbus] kasing-lakas-lub ya kasing-ka-orihinal. Imbes na maglayag ya papuntang aslagan, o paroba at aslagan, ing planu na maglayag yang diretso papuntang albugan. Atin ya, agpang king paniwala na, atlung mayap at matatag a rason para king makanining gagawan: Mumuna, kalupa da ring pekamayap a heograpiya ning panaun na, kumbinsidu ya i Columbus na ing yatu e ya patag, anti ing isipan da ring keraklan a tau, nune metung yang bola. Kaduwa, inisip na ing yatu mas malati ya kesa king tutu, at ing keraklan na niti gabun ya imbes na danum. Katlu, uling ala yang balu, at ala yang apansinan, king pamikakaroon ning kontinente ning America o ning Karagatang Pasipiku, inisip na ing baybay ning Asya o ning Indies atyu ya mismu king kasumangid ning Espanya at ning albugan a baybay ning Europa. Ing kabilugan a distansya papunta king Cipango, o Hapon, tinantya na a malamang e lalampas king manga apat a libung milya.

GSAM 23.1“Ing planu na yapin ini: Magsimula ya king Europa; ituru ne ing barku na papuntang albugan king direksyon ning Hapon, at tukyan ne ing kurbada ning yatu angga king idala ne king nung nanu ing panintunan na. King isip na, kasing sigurado at kasing simpli ya anti mo ing pamaglakad ning lango king palibut ning mansanas.

GSAM 23.2“Nung magtagumpe ya king ekspidisyun, atin yang maragul a bentahe: Diritso yang lungub king Indies king arapan a pasbul, imbes na miras karin king paikot-ikot a paralan, at king metung a klasi ning gilid a pasbul, anti ing kailangan dang gawan ding Portuges.

GSAM 23.3“Akit tamu a ining taung ini, a meka-intindi king praktikal a matematika, heograpiya, at nabigasyun kalupa na ning ninuman king panaun na, atyu ya king ustu king mumunang puntu,—ing itsura ning yatu,—dapot lubus yang mali kareng adwa pang mitagan.

GSAM 23Metung a Maswerting Pamagkamali

GSAM 23.4“Dapot, makapagtaka, ding kamalian na meging saup la kaya king metung a paralan. Ing kamalian a gewa na tungkul king distansya metung yang masuwerting kamalian. Nung inustung binilang nang Columbus ing dagul ning yatu, at ing tutung kaba ning makanitang pamaglayag, malamang e ya sana meglayag, uling akit na agad a ing planung ruta da reng Portuges mas makuyad ya at mas mura. Pasibayu, nung naisip na o king sanumang paralan abalu na a ing kontinente ning Amerika atyu mismu king dalan na, ita mismu, mapalyaring e ne sana miglakbe para manuklas, uling ing layunin na e ya manakit bayung bansa, nune metung a bayung dalan papunta king metung a luma.”

GSAM 23Ing Maragul a Pag-asa da ring Kapanahunan

GSAM 23.5Inya pin, ding tau ning Dios, king pamaglipas da ring panaun, atin lang pag-asa king pamagdatang nang Cristo a manaya karela “anting angkla ning kaladua, a siguradu at matatag.”³ Lipat ning maralas lang atyu king kalibudtan da ring kalungkutan at kasakitan at king kasakitan da manigaw la, “Angga kapilan, O Guinu, bayu datang ing kaligtasan?” sinulong la pa murin, at kalupa nang Pablo sinabi da at sasabyan da pa murin, “Nanu ing pag-asa mi, o tula, o korona ning pamagdiwang? Aliwa wari kayu king arapan ning Guinu tamung i Jesus Cristo king kayang pamagbalik?”⁴

GSAM 24I Pablo a Sinustentu ning Pag-asa

GSAM 24.1Mapilan mung alimbawa ning sikanan a bibie na ning pag-asang ini, king kaugnayan kaniti, ing sapat na. Anyang i Pablo miyarap ya king arapan nang Felix, at pepaintulutan yang magsalita para king sarili na, ngana, “King dalan a ausan dang erehiya, makanyan ku sasamba king Dios da ring kakung ninunu, maniwala ku karing eganaganang makasulat king Kautusan at karing Propeta; at atin kung pag-asa king Dios, a sasang-ayunan da naman, a ating pamanyubling-bie da ring mete, ding matulid man o ding e matulid.”⁵

GSAM 24.2King kayang matenakan a pamagtanggul inyang midala ya king arapan nang Agripa, nganang Pablo, “Ngeni makatalakad ku at huhukulan para king pag-asa king pangaku ning Dios a gewa na karing kekaming tata; king pangakung ita, ding kekaming labing-adwang tribu, a alang tuknang a magsilbi king Dios neng aldo at neng bengi, pag-asa rang datang. Uli na ning pag-asang iti, Aring Agripa, aku ing peparalan da ring Judio. Bakit yu isipan a e mapaniwalaan a pasublian na lang bie ning Dios ding mete?”⁶ Anyang king wakas atyu ne Roma para lumage king arapan nang Cesar, sinabi na karing Judio, “Uli na ning pag-asa ning Israel, makagapus ku kening kadena.”⁷

GSAM 24.3Malaya yang sinabi i Pablo ing tungkul king pag-asang ita king sulat na kang Tito: “Uling ing grasya ning Dios a magdalang kaligtasan linto ya karing eganaganang tau, a mituturu kekatamu a, kabang isakwil ta la ring alang-Dios a ugali at ding pagnasang pang-yatu, dapat tamung mie a makapigil king sarili, matulid, at maka-Dios king kasalukuyang yatu, kabang panayan ta ya itang masayang pag-asa at ing maluwalhating pamagpakit ning maragul a Dios at Tagapagligtas tamung i Jesus Cristo.”⁸

GSAM 24I Pedro Magalak king Pag-asa

GSAM 24.4I Pedro sinabi na ing tungkul king pareung pag-asa anti kaniti: “Pinagpala ya ing Dios at Ibpa ning Guinu tamung i Jesus Cristo, a agpang king kayang masaganang pakalulu biniye na katamung pasibayu king metung a mabie pag-asa kapamilatan ning pamanyubling mebie nang Jesus Cristo ibat karing mete, king metung a pibandian a e masisira, e madumutan, at e kumupas, a makatagun king banua para kekayu, a papanatilian ning upaya ning Dios kapamilatan ning kasalpantayanan angga king kaligtasan a makasadya nang ipahayag king tauling panaun. Nung nu kayung tutu magsaya, agyang ngeni king saglit a panaun, nung kailangan, magdusa kayu pauli da ring miyayaliwang tukso: ban ing pamanyubuk ning kekayung kasalpantayanan, a mas maulaga pa kesa king gintung masisira, agyang subukan ya king api, mayakit ya para king puri, dangal, at ligaya king pamagpakit nang Jesus Cristo.”⁹

GSAM 25Ing Layunin ning Dios king Pamaglalang

GSAM 25.1Papahayag na ning Kasulatan ing layunin ning Dios king pamaglalang na king yatu; at ibat king amanu ning propesiya abalu tamu mu naman ing kayang planu tungkul king paintungulan: “Oyni ing sabi na ning Guinu a miglalang king banua, ing Dios a mismung mekgawa king yatu at meglalang kaniti; tinatag ne, e ne lelangan para king alang kabuluhan, lelangan ne para manuknangan.”¹⁰ Anyang agawa ne, binye ne iti king tau. Sasabian ning salmista, “Ing banua, ding banua mismu, king Guinu la; dapot ing yatu binye ne karing anak da ring tau.”¹¹ Dapot anyang binye ne iti king tau, ing tau matulid ya, anti ing sinabi ning taung matenakan, “Ini mu ing ikit ku, a ing Dios ginawa ne ing tau a matulid; dapot ila menintun lang dakal a imbensyon.”¹²

GSAM 25.2Babasán ta ing tungkul king pamakipulung na ning Guinu king lahi, a “inyang kewani na la ding anak nang Adan, tinakda na la ding angganan da ring tau agpang king bilang da ring anak ning Israel,”¹³ ita pin, agpang king bilang ning tune Israel a king tauli mitipun king yatu bilang sakup ning kayang paintungulan a kayarian. Pepahayag ne ini Pablo karing makatuking amanu: “Ing Dios ... ginawa na la ibat king metung a daya ding eganaganang bansa da ring tau para manuknangan king mabilug a lupa ning yatu, at tinakda na la ding panaun a sadya nang mitakda, at ding angganan ning karelang tuknangan; ban hanapan de ing Guinu, nung sakaling damdaman de at akit de, agyang e ya malaut king ninuman kekatamu; uling keya mabibie tamu, gagalo tamu, at atin tamung pagkatau.”¹⁴ Potang ing orihinal a layunin tungkul king yatu ay isakatuparan, “ing kekang balen maging la ngan matulid.”¹⁵ Pasibayu sasabyan tungkul karela king kabilian a ita, “Ing manuknangan e ya magsabi, Maysakit ku: ing balen a manuknangan karin mapatawad la king karelang kasalanan.”¹⁶ Ita ing panaun potang “ding mapagkumbaba ila ring manikwa king yatu; at magsaya la king kasaganaan ning kapayapan.”¹⁷

GSAM 26Ing Kaduang Pamanibalik nang Cristo Ali ya Alamat

GSAM 26.1Makasulat king kadwang sulat nang Pedro a “e kami tinuki karing kwentung imbentung makaliku, inyang belita mi kekayu ing upaya at panyatang ning Guinu tamung i Jesus Cristo, dapot kami mismu ing mekasaksi king kayang kamalan. Uling mekatanggap ya ibat king Dios Ama king parangal at ligaya, inyang mika bosis a anti kaniti papunta keya ibat king marangal a ligaya, Ini ing kaluguran kung Anak, a kaninu ku ikatula. At ining siwala a menibat king banua, dimdam mi, anyang kayabe mi ya king banal a bunduk. Atin kami mu namang mas siguradung salita ning propesiya, a mayap ing pansinan yu, antimo ing sulung sisidhi king madalumdum a lugal, angga king sumlag ya ing aldo, at sumulput ya ing aldo-bituin karing pusu yu.”¹⁸

GSAM 26.2Kening kasulatan a ini, tutukuyan ne ning apostol ing pamagbayung-anyu king bunduk bilang patune ning kadwang pamagbalik nang Cristo. Bayu ing eksenang ini, sinabi na ning kekatamung Tagapagligtas karing keang apostol, “Ating mapilan a makatalakad keni a e manikman king kamatayan anggang e re akit ing Anak ning Tau a daratang king keang kayarian”¹⁹ —antimo ing makasulat kang Lucas, “Ating mapilan a makatalakad keni a e manikman king kamatayan anggang e re akit ing kayarian ning Dios.”²⁰

GSAM 26.3Ing pangakung ini literal yang meganap king mismung pamagbayu-itsura. Kening “bisyun” king bunduk, ikit de i Jesus a makalualhati, nung makananu ya lunto potang datang ya king kayang kayarian. Ikit de i Elias (Elijah), a meyakua king banua a e man tikman ing kamatayan, a kumakatawan kareng maging makalipat—mibayu manibat king mortal angga king imortal—“king metung a saglit, king kidlat ning mata,” potang datang ya ing Guinu.²¹ Atyu mu naman i Moises, metung a mete, a magrepresenta kareng misubling mie ibat karing mete ban salubungan ing Guinu. Inya king “bisyun” a ini, ikit de ing Cristo a daratang king kayang kayarian, anti ing pengaku na karela.

GSAM 27Ing Propesiya, Metung a Mas Siguradung Salita

GSAM 27.1Angga man ikit da ring apostol ing makalangit a tanawin king bunduk ning pamanalili, at dimdam de ing siwala ning pamag-apruba ning Dios, patutuanan nang apostol Pedro: “Atin tamung mas siguradung salita ning propesiya.” King pahayag a ini, e na babaliwala ing ikit da at dimdam king makasalesayan a pamikatagun a ita. Kanita, misan da mung dimdam ing siwala ning Dios, dapot karing mangaragul a linya ning propesiya, a angga king kadwang pamagbalik nang Cristo, maralas yang paulit-ulit ing siwala ning Dios. King katunayan, balang metung a siguradung hula ning propesiya a mitupad o makasulat king kasalesayan, siwala ne ning Dios kekatamu. Dapat king kabaldugang ini ya ing salita ning propesiya “mas siguradu.” Ing Revised Version isalin ne bilang, “meging siguradu.” Ing propesiya meging siguradu ya kapamilatan ning balang metung a partikular a bage a mitupad. Balang metung a milyaring hinulaan, potang mitupad ya, metung yang kasiguraduan a ding mitagan a milyaring hinulaan siguradung malyari la.

GSAM 27Ing Kalikasan ning Propesiya

GSAM 27.2Deng makatuking testimonya ibat kareng bantug a talapag-aral ning Bibliya tungkul king kalikasan ning propesiya makaganyak la:—

GSAM 27.3Sasabian nang Thomas Newton a “ing propesiya ya ing kasalesayan a inasahan at makuyad; ing kasalesayan ya ing propesiya a meganap at mepalawak. Mika marok a orakulo king yatu; dapot ing kabilugan a talino at marok a lub da ring tau at demonyu e la makagawang propesiyang anti kareng makasulat king Kasulatan.”

GSAM 27.4I Sir Isaac Newton magpatutu ya a “ing pamakiramdam karing profeta metung yang pekapun a katangian ning tune pisamban.”

GSAM 27.5Sasabian nang Dr. A. Keith a “ing propesiya katumbas ne ning sanumang milagru, at milagru ya mismu.... Ing siwala na mu ning Makapanyadya ing makapanyaus karing mete manibat king kutkutan,—ing siwala na mu ning Makibalu king Eganagana ing makapagsabi king eganaganang makasalikut king madalumdum a paintungulan, a para king tau kasing e atalus anti mo ring tuknangan da ring mete,—at pareu lang pareu ing siwala ning Dios.”

GSAM 28.1Nganang Matthew Henry, “king panaun ning Dios, a ya pin ing pekamasanting a panaun, at king paralan ning Dios, a ya pin ing pekamasanting a paralan, ing propesiya siguradung matupad ya. Balang amanu ning Cristo malinis yang tutu, at uli na niti, siguradu yang tutu.”

GSAM 28Ing Layunin ning Propesiya

GSAM 28.2Malyari tang abalu ibat karing amanu nang Cristo karing keang apostoles ing metung a layunin ning Guinu king pamamye propesiya. King propesiyang pamagsalita na tungkul karing bage a malyari king bie nang Hudas, ngana, “Sasabyan ku kekayu bayu pa man malyari, ban, potang malyari na, maniwala kayu a Aku ya pin.”²²

GSAM 28.3Sasabian na mu naman ning Guinu kapamilatan ning profeta Isaias, “Aku i Dios, at alang kalupa ku, a magpabalita king wakas manibat king umpisa, at manibat pa king minunang panaun karing bage a e pa milyari, a sasabing, Ing payu ku mitatag ya, at gawan ku ing eganaganang kaburian ku.”²³

GSAM 28.4Pasibayu, “Pepasiag ku la reng minunang bage manibat pa king umpisa, at linwal la king asbuk ku, at pepakit ku la; bigla ku lang gewa, at milyari la.... Pepasiag ku na keka manibat pa king umpisa; bayu pa milyari, pepakit ku keka; ban e mu sabian, Ing diyus-diyusan ku ing ginawa kareti, at ing inukit kung larawan, at ing linatung larawan ku, ing minutus kareti. Dindam mu, lawen mu ing eganaganang ini; at e yu la wari ipasiag? Pepakit ku keka ding bayung bage manibat ngeni, agyang ding makasalikut, at e mu la balu. Gewá la ngeni, at ali manibat pa kanita; agyang bayu pa ing aldo a e mu la pa dindam, ban e mu sabian, Lawen, balu ku la.”²⁴

GSAM 28.5Ibat king amanung ini, mayayakit ing sikanan da ring katuparan ning propesiya bilang patune ning banal a penibatan na niti, at makanian mu naman ing pamipatune na king upaya ning Guinu babo da ring eganaganang diyos da ring Hentil. Mayayakit mu naman ibat karing amanung areni a ing propesiya atin yang pekamaulagang lugal karing Kasulatan ning katutuan. Uling tutu la rening bage a reni, makapagmulala at kakatwa a dakal a tau ing ditak o alang pansin king pamagaral karing dake ning propesiya karing Banal a Kasulatan.

GSAM 29E Makaselyung Pamanula

GSAM 29.1Deng alang balu sasabian da a e la megaral, at uli na niti e ra aintindian deng propesiya. King metung a banda, dakal kareng megaral, at ding aliwa karela kayabe la reng ministru, sasabian da: “Deng propesiya makaselyu la, at e la aintindian. Balu tamu ngan a ing libru ning Apocalipsis metung yang makaselyung libru.”

GSAM 29.2King Apocalipsis, ing kaluguran a i Juan mirinan yang espesyal a utus a e na iselyu ing libru.²⁵ Atin mu namang bendisyun a makasulat king librung ini para kareng “makiramdam kareng amanu na ning propesiyang ini, at tuparan la reng bage a makasulat kaniti.”²⁶ Makananu lang mipamingwa ding bage a atyu king metung a makaselyung libru nung e la, at e la man mu, aintindian? Ing Guinu sinabi na kapamilatan nang Moises, “Ding makasalikut a bage para la king Guinu a kekatamung Dios; dapot ding bage a mibulgar para la kekatamu at karing anak tamu anggang kapilanman, ban agawa tamu ngan ding amanu ning batas a ini.”²⁷

GSAM 29.3Ing pamag-disenyu na ning Guinu kareng propesiya nang Daniel para aintindian, malinaw ya ibat kareng keang amanu kareng keang alagad tungkul kareti. Babasan tamu: “Inya potang akit ye ing kasuklam-suklam ning pangasira, a sinabi nang Daniel a profeta, makatukud king banal a lugal (ninu man ing makabasa, intindian na),”²⁸ a halos sasabing, Aintindian ye i Daniel a profeta.

GSAM 29.4Ipapabalu na ning Guinu ing kamalian ning pamanyabing e aintindian ing propesiya, karing makatuking amanu: “Ing bisyun ning sabla meging ya keka anti mong amanu ning metung a librung makaselyu, a ibibye da ring tau king metung a maalam, a sasabing, Basan me ini, pakisabi ku keka: at sasabian na, Eku agyu, uling makaselyu ya: at ing libru ibibye de king e maalam, a sasabing, Basan me ini, pakisabi ku keka: at sasabian na, Eku maalam. Uli na niti, ing sinabi na ning Guinu, Uling ing taung iti papalapit la kanaku king karelang asbuk, at king karelang labi paparangalan da ku, dapot ing karelang pusu mekalayu ya kanaku, at ing karelang takut kanaku tinuru ne ning tuntunan da ring tau: uli na niti, lawen yu, gawa kung makapagmulalang bage king taung iti, makapagmulalang bage at metung a kababalaghan: uling ing kabiasnan da ring karelang mangabiasna masira ya, at ing pangaintindi da ring karelang mangaintindi misalikut ya.”²⁹ Nung ding taung tutukuyan ning profeta keni tinuki la king siguradung amanu ning propesiya, e la sana mekalayu king batas ning Dios, at e ra la sana pinalit ding kautusan da ring tau karing keang tuntunan.

GSAM 30Ing Propesiya Ali ya Para king Pribadung Pamanagkat

GSAM 30.1E ne man uling ing propesiya atin yang malalam, makasalikut, at misteryosung kabaldugan a e ra aintindyan deng keraklan. Ing apostol Pedro sinabi na tungkul kaniti, “Mumuna, dapat yung abalu a alang propesiya king kasulatan a pribadung interpretasyon. Uling ing propesiya e menibatan king kaburian ning tau kanitang minunang panaun; nune ding banal a tau ning Dios migsalita la agpang king pamangilus ning Espiritu Santo.”³⁰ Malinaw a makapahiwatig king amanu a ini a ing pekamaulaga para king pamangaintindi king propesiya ya pin ing pamananggap king espiritung migsalita kapamilatan da ring profeta. Tungkul king espiritung ita, a pengaku karing eganaganang manintun kaniti, makasulat, “Iya ing magtud king kekayung dalan king kabilugan ning katutuan.”³¹

GSAM 30Ing Propesiya Mipalyari Na

GSAM 30.2King pamagaral king propesiya, atin lang partikular a katutuan a dapat parating tandaan: Ing Dios, a alang kamalian, ya ing talalalang ning propesiya, at potang datang na ing panaun para king katuparan ning metung a prediksyon, ing mismung milyaring prediktu ya ing malyari. Pasibayu, uling ing Guinu, a ating upaya para akit na nung nanu ing gawan da ring tau, magtakda yang panaun nung kapilan malyari ing metung a bage, potang datang na itang panaun a ita, metung a tune katuparan ning propesiya ing makikita. King aliwang salita, ing maling katuparan ning propesiya king takdang panaun para king tutu, e malyari. Agpang kaniting katutuan, masasabi tamu, potang datang na ing panaun ning Guinu para ibye ne ing keang mensahe ning katutuan king yatu, ing mensahe lalto ya parati.

GSAM 30.3Kanitang metung a panaun, kaybat nang magsalita ing talasulat tungkul king katuparan ning propesiya, metung a e maniwala a atyu karin ing linapit at sinabi, “Dapat kung batiwan kayu, kayung talapagpaliwanag ning propesiya, uling masuwerti kayu. King pamagaral yu king kasalesayan, balamu malagua mung akakit yu itang eksaktung makabagay king propesiya.” “Wa,” ing pakibat mi, “saktu ya uling para kanita ya gewa. Nung munta ka king tindahan guantes para saling metung a pares, e wari mu asahan a akit mu la reng saktung keka king gamat?” Pekibat na, “Syempre naman, uling para kanita la gewa.” “Inya,” nganang talasulat, “ita mung Dios a balu na nung nanu ing gawan da ring tau, ginawa yang prediksyon tungkul karela, at potang ding taung deta linto la king entablado ning pamangimut, at gawan da la ring mismung bage a prediksyon na, ing tune talasulat ning kasalesayan isulat na la ring karelang gewa, a nung ikumpara king prediksyon, eksaktung mitugma.”

GSAM 31Ing Propesiya, Sála king Karalumduman

GSAM 31.1Sasabian nang Apostol Pedro a dapat tamung pansinan ing propesiya anti mong sulung sisidlam king madalumdum a lugal. Nung ala ing sulu ning propesiya, ing paintungulan maging lubus yang dalumdum. Ing layunin ning sulu ya pin ing palayuan ing dalumdum—neng maglakbe king madalumdum a lugal, para ipakit ing dalan, at ipakit iting malino, ban agyu nang akit at apili ning maglakbe ing dalan, balang takbang. “Ing amanu mu,” nganang salmista, “metung yang sulu karing bitis ku, at sala king dalan ku.”³² Ngana ning taung matenakan, “Ing dalan da ring matulid anti ya mong maslag a sulu, a lalu pang saslag angga king perpektung aldo.”³³ Kanian, akit tamu, kabang dadalan tamu king agos ning panaun, a ing amanu ning Dios, lalu na karing kayang katuparan a propetiku, lalu yang mibuklat, at lalu pang maging malino king magaral ning Bibliya a ya pin siguradu atyu king dalan a papunta king alang-anggang sala at alang-anggang aldo.

GSAM 31Atlung Manimunang Pangapalyari Manibat Eden Angga king Katapusan

GSAM 31.2King pamag-isip king dalan da ring tau ning Guinu manibat Eden angga king kawakasan, agpang king Salita ning Dios, atin atlung makabukud a milyari a ating bukud a kahalagahan. Ing mumuna ya pin ing mumunang pamagdatang nang Cristo, ing pamaging tau na, ing pamagdatang nang Emmanuel, ing Dios a mepakit king laman; ing kadwa, ing maragul a Repormasyun kaybat ding Madalumdum a Panahun—ding 1260 a banua ning pamagpairap, nung kapilan ing amanu ning Guinu halus lubus yang sinalikut kareng karaniwang tau—metung a pamagdatang ning pisamban manibat king kayang kabilian king ilang, at ing pamaglagay kareng Kasulatan nung nu ing balang metung malyari nang basan at abalu ing kaburian na; ing katlu, ing kadwang pamagbalik ning Guinu tamu para dalan la ding panaun ning pamibalik king kabilugan da ring bage a sinabi kapamilatan da ring asbuk da ring eganagana nang banal a propeta manibat inyang megumpisa ya ing yatu; ini, para isara ya ing “sagupaan da ring panaun,” ing sagupaan pilatan ning kasalanan at katuliran, para dalan ya ing panaun ning ligaya, nung nu ya papunta ing eganaganang panaun.

GSAM 32Ing Propesiya Magkalub yang Tanda para king Katataulian

GSAM 32.1King pamag-pansin king siguradung amanu ning propesiya antimong metung a sulu a gagabay karing kekatamung takbang, a magpakit kekatamu king ustung dalan king kalibudtan ning dalumdum, e malyaring aliwa nune a akit ta ya ing dalan a malinong makaguhit king amanu ning propesiya angga king kaparalanan ning panaun angga king kadwang pamagbalik nang Cristo. Uli na niti, detang masusi talakaran king sala ning propesiya, e la mu makakilala karing tanda at senyas a malapit ne ing maragul a aldo, nune kilalanan da murin ing obra ning Guinu kabang tuluy-tuluy yang susulung karing mensahi ning katutuan a magsadya king metung a balen para salubungan de king kapayapan king kayang pamagbalik.

GSAM 32.2Kabang sasabian da ring Kasulatan a ing aldo ning Guinu datang ya karing keraklan anti mong “metung a mapanako king bengi,”³⁴ sasabian na mu naman tungkul karing makatalakad king payu ning Guinu, “Ikayu, kapatad, ali kayu atyu king dalumdum, ban ing aldong ita dakpan na kayu anti mong metung a mapanako. Ikayu ngan ding anak ning sala, at anak ning aldo.”³⁵

GSAM 32Gunyatnan la ding Pamanantabe ning Guinu

GSAM 32.3King pamagbalik-lawe karing pamamunu ning Guinu king kilusan ning pamanyatang, mayap mung tandaan a parati nang nasa ning Dios a ding kayang tau alala da la ding pamipahayag ning kayang probidensya at upaya para karela. King pamamye karing sangkan ning pamagbalik-talud ning Israel king Dios, ing salmista sasabian na, “Kinalingwan de ing Dios a karelang Talapagligtas, a mekgawa karing mangaragul a bage king Ehipto; makapagmulalang gawa king labuad ning Ham, at makatakut a bage king Lele ning Malutung Dagat.”³⁶ Nung mayap ya para king Israel ing gaganakan da la ding pamamunu ning Guinu karela, e wari mayap mu naman para kekatamu? King kasiglahan, sinabi na namang pasibayu ning salmista, “Purian me ing Guinu, O kaladua ku, at e mu kakalingwan ding eganaganang kayang mayap a gawa.”³⁷

GSAM 33.1King balang panaun, ing Guinu atin yang maulagang katutuan, a inandam na, king kapamilatan ning keang grasya, ban ilwal la ding tau ibat king pamikabilanggu king kasalanan, at isadya la para king pamanyulud king banuang Canaan; at makabuti ing isipan la ding pamakitungu ning Guinu kareng migpasiag kareting katutuan.

GSAM 33Maragul a Resulta ibat kareng Pekamalating Paralan—Ing Testimonya nang D'Aubigné

GSAM 33.2I D'Aubigné, king kayang History of the Reformation, ngana, “Ing Dios, a magsadya king kayang obra karing milabas a panaun, tatapusan na iti karing pekamahinang kasangkapan, potang miras na ing panaun na. Ing makapaglalang maragul a resulta kapamilatan da ring pekamalating paralan, iti ing batas ning Dios. Ing batas a ini, a mayayakit king kabilugan ning kalikasan, mayayakit ya mu naman king kasalesayan.”³⁸

GSAM 33.3Anyang ing Dios, kanitang minunang panaun, megumpisa yang mamiling metung a espesyal a balen ban itatag la bilang metung a bukod-tanging nasyon para keya, iti meging kapamilatan ning pamanyawag king metung a tau—i Abraham—a menuknangan kayabe da ring Hentil, king Ur da ring Caldeo. Ibat kea, mibait la ding dakal a lahi; dapot karela, inyang itas na la king dangalan ning metung a bansa, ing Dios ning banua sinabi na: “E na kayu liguran ni pinili ning Guinu uling mas dakal kayu bilang kesa king ninumang bansa; uling ikayu ing pekaditak karing sablang tau.”³⁹

GSAM 33.4At saka, inyang iligtas na la ding kayang tau ibat king karelang pamikabilanggu king Ehipto, pinili ne bilang pekapun da ing metung a, inyang malati ya pa, sininup de kilub ning atlung bulan king bale ning ima na, at kaibat linage de king metung a simpli at magaspang a kaban a gawa king papirus at pinahiran alkitran, at pinalub de king Ilug Nilo. Iyang mismung Moises, nanupata, metung ya kareng, inyang miras ne king edad a makaintindi, pinili na ing mapagkumbabang dalan ning pamagdurusa kayabe da ring tau ning Dios kesa king ligayang mayakit king “ligaya ning kasalanan king saglit a panaun.”⁴⁰

GSAM 34Ing Panyambut nang Gideon

GSAM 34.1Kaybat na nita, inyang iligtas na la ning Guinu ding Israel ibat karing Midianita at Amalecita, a dinatang king karelang labuad “anting durun king karakal,” at sinira de ing pupul ning yatu, at e la mig-iwan “pamangan para king Israel, ni tupa, ni baka, ni asnu,” ing Guinu migpadala yang angel kang Gideon. Ining anak nang Joash mebaba ya king kaligaligan a manabug ditak a trigu at isalikut iti karing kalaban na. Anyang sinabi na ning angel keya a iligtas ne ing Israel, i Gideon king pamigla mengutang, “Nanu ing gamitan ku ban iligtas ing Israel? Lawen mu, ing pamilya mi makalunus ya king Manasseh, at aku ing pekababa king bale ning tata ku.”⁴¹ Ing pareung mapagkumbaba at kalulung lalaking iti linwal ya kambe ring kayang atlung dalan a tau, a atin lang simpling sulu at banga (metung a kimut a balamu kaburyanan king limitadung paghukom), at gewa reng ing Dios ing karelang sikanan, at ikwa ra ing metung a maragul a tagumpe. Bayu ing kaligtasan, i Gideon mapalyaring migpahayag yang pamagkalungkut kalupa na ning profetang Amos inyang kitang na, “Ninu ing magbangon kang Jacob? uling malati ya.”⁴²

GSAM 34Ing Sanggul king Sabsaban

GSAM 34.2King panaun a tinakda ning Guinu, mibait ya ing Tagapagligtas ning katauan, at ikit de ring pastul a makakera ya king sabsaban. Ding kayang kamaganak keti king yatu tinuki la king mapagkumbabang agyang marangal a pangkabuhayan. Tungkul king kayang kakaluluan keti king yatu, ngana ning Tagapagligtas, “Ding asung-gubat atin lang lungga, at ding ayup king banwa atin lang pugad; dapot ing Anak ning Tau ala yang apagan.”⁴³ Pinili na la ring keang apostol “ibatan kareng mababang uri, a agyang e la pekamababa, e la miras king antas da ring katamtaman. Ing eganagana kaniti, para ipakit king yatu a ing obra e ya ibat king tau, nune ibat ya king Dios.”

GSAM 35Ditak la ring Matenakan a Meyaus

GSAM 35.1Nganang Pablo tungkul king obra karing aldo ning mumunang pisamban: “Ing kamulangan ning Dios mas matalino ya kesa karing tau; at ing kaynan ning Dios mas masikan ya kesa karing tau. Uling akakit yu ing kekayung aus, kapatad, nung makananu a e dakal a matalino agpang king laman, e dakal a masikan, e dakal a maharlika, ding meyaus; dapot ing Dios pinili na la ding mangmang a bage ning yatu ban makarine la ding matalino; at pinili na ning Dios ding maina king yatu ban makarine la ding masikan; at ding mababang bage king yatu, at ding bage a paglalawean, pinili na la ning Dios, wa, at ding bage a ala, ban gawan alang kabuluhan ding atin; ban alang sinumang laman ing magpasikat king arapan na.”⁴⁴

GSAM 35Mapagkumbabang Tau king Reporma

GSAM 35.2Akit ta ya ing pareung prinsipyu a meging alimbawa karing bie da ring mangaragul a Reformador ning kalabing-anam a siglu. Sasabian ning istoryador: “Ing Reformador a i Zwingle menibat ya king kubu ning pastul king Alpine; i Melanchthon, ing teologo ning Reporma, menibat ya king talyer ning panday-armas; at i Luther menibat ya king bale ning metung a kalulu'ng mineru.” Tungkul king sarili na, nganang Luther: “Deng pengari ku, dukha la pin. Ing tata ku metung yang dukhang talaputut dutung (kaybat meging yang minero), at ing ima ku maralas yang magdalang dutung king gulut na, ban makakuang pangkabuhayan para king pamagparagul kareng anak na. Tinagal la king pekamabayat a obra para kekami.”

GSAM 35.3Ing apostol Santiago, kabang magsalita ya tungkul king aus da ring tau king serbisyu ning Guinu, ngana, “Pakiramdaman yu, kaluguran kung kapatad, e wari pinili ning Dios ding pakakalulu king yatu a iti, mayaman king kasalpantayanan, at talapagmana ning kayarian a pengaku na kareng malugud kea?”⁴⁵

GSAM 35Deng Mumunang Metodista

GSAM 35.4King pamaglawe king susulung a linya da reng repormador angga karing mumunang aldo ning Methodism, inyang ing doktrina ning libreng grasya masigasig yang ipinangaral, akit tang kayabe ne ing upaya ning Dios. Uling iti matapat yang miprisinta king balen, kambe ning malumeng lugud nang Cristo, at tinanggap de iti king kapamilatan ning mabie a casalpantayanan, ding maniwala e la mu mekatanggap kapatawaran kareng milabas dang kasalanan, nune pati na ing metung a upayang makapabanal para makapamye karela king pamibie-bie ning kabanalan. Ing Metodismu atin yang mapagkumbabang umpisa, at mebendisyunan ya agpang king casalpantayanan at simpling tiwala da ring ministru at layku.

GSAM 36.1King pamanunton kareng milyari at karanasan a makaugne king kilusang advent, akit tamu a, anti king balang obra ning Guinu nung nu ing tau ya ing kasangkapan king kayang pamagkumpletu, ing penibatan na atyu kareng pakakalulu at e kilala; dapot e dapat atin manghusga laban kaniti uli na niti bayu ra maingat a suryan ing ebidensyang pagbasian na nining maragul a obrang ini, baka akit da la king katayuan da retang kinutang na ning Guinu, “Ninu ing menlait king aldo da reng malating bage?”⁴⁶

GSAM 36Ing Pakibat nang Eck kang Luther

GSAM 36.2Para king kapakinabangan da ring mapalyaring makiling magdesisyun nung ing metung a puntung doktrina ustu ya o mali base king ditak o dakal a tatanggap kaniti, babanggitan mi, king kapirasu, ing kontrobersiya pilatan da ri Luther at Eck. Anyang kinanlung ya i Luther king Banal a Kasulatan, at miglakas lub yang kuwestyunin ing karapatan da ring tau a ilage la ring karelang opinyon babo ning amanu ning Dios, pekibat neng Eck karing makayawang a amanung mapang-uyam: “Mengapamulala ku king kababan lub at kabaingnan ning pamakipaglaban ning reverendung Doktor, a magdili-dili, laban karing dakal a bantug a ama, at magkunwaring mas biasa ya pa kesa karing soberanung papa, ding konseho, ding doktor, at ding unibersidad! ... Makapamulala ya pin, alang duda, nung inyamot na ning Dios ing katutuan karing dakal a santu at martir angga king pamanyatang ning reverendung Ama.”

GSAM 36.3Ing pakibat a ini malyari yang itulid king pakibat nang Zwingle kang John Faber, king Zurich, inyang sinabi na ing kayang “pagmulala king kabilian a miras da ring bage, inyang ding matuang kaugalian a mekatagal labing-adwang siglu la likwan, at malinaw a mekonklusyon a ing Kristianismu mekamali ya king loob ning labing-apat a ralan a banua.” Mabilis yang mekibat i Zwingle a “ing pamagkamali e ya mababawas ing pamagkamali uling ing paniwala kaniti miglambat yang libung apat a ralan a banua, at king pamanyamba king Dios, ing katwa ning kaugalian ala yang kabaldugan nung e mayakit ing basehan o katibayan na king banal a Kasulatan.”⁴⁷

GSAM 37Ing Salita ning Guinu Laban king Kabiasnan a Pantao

GSAM 37.1Ing peligru ning pamanyalig karing opinyon da ring tau, imbes na luntasan ya ing kutang, “Nanu ya ing katutuan?” kapamilatan ning amanu ning Guinu, malinaw a pepaliwanag ning profeta Oseas inyang sinabi na, “Menararu kayung karokan, menup kayung kasalanan; pekyanan yu ing bunga ning kabutangan; uling menalig ka king sarili mung paralan, king karakal da ring kekang makapanyarihang tau.”⁴⁸ Ing ugali ning pusu ning tau dati nang manalig karing tau; dapot kabang papalapit tamu king panaun nung kapilan ing Guinu “talakad ya at igalo neng makatakut ing yatu,” papasikanan neng lub ning profeta Isaias, “Tuknang kayu king tau, a ing angin na atyu king arung na; uling king nanu ya bilang?”⁴⁹

GSAM 37.2Uling makanyan ing babala king Kasulatan tungkul king kapahamakan tamu king direksyun a ini, e dapat magmadaling mangusga ing ninuman king kilusang advent, antimo bang e karapat-dapat pansinan uli na ning mapagkumbabang umpisa na, o uling ding ausan dang mangaragul king panimanman ning yatu e la mekiabe king sangkan. Nune, dapat lang masusing timbangan ding sabla ding kayang pag-angkin. Ing katutuan alang kapante ing alaga, a nung ikumpara, ding puru mung opinyun da ring tau ipa la mung alang kwenta.