Kabanata 4 — Ing Panahon ning Katataulian

GSAM 77.1“Kanian nganaku, O Guinu ku, nanu ya ing maging wakas da rening bage a reni? At ngana, Mako ka, Daniel: uling ding amanu makasara la at makatimbru angga king panaun ning wakas. ... Ding marok gawa lang karokan: at alang ninuman kareng marok ing makaintindi; dapot ding matenakan makaintindi la.”¹

GSAM 77.1“Ngana kanaku, Aintindian mu, O anak ning tau: uling king panaun ning wakas ya ing bisyun.”²

GSAM 77.1“Dapot ika, O Daniel, isara mu la ding amanu, at selyuan me ing libru, angga king panaun ning wakas; dakal la ding maglakbe-lakbe; at ing kabiasnan parakal ya.”³

GSAM 77.1Nanu ing buri nang sabian keni ning “panahon ning wakas”? Eya malyaring ing mismung wakas, uling nung makanian ing dake ning propesiya nang Daniel a “mekaselyu” ala neng silbi king katauan. Uling “ding bage a mipahayag para kekatamu la,”⁴ ining dake dapat atin yang gamit king metung a panaun. Kaya ing pariralang, “panaun ning wakas,” dapat tutukuy ya king panaun bayu mismu ing wakas, nung kapilan ding bage a sinabi kang Daniel aintindian la.

GSAM 77Ing Aldo ning Kayang Pamagsadya

GSAM 77.2Alang duda, tutukuyan na niti ing panaun a inaus ning profeta Nahum a “aldo ning kayang pamagsadya.” Keni, ing sasabyan ning profeta ya pin ing pangasira ning Nineveh a maki “ing inge ning latigo, at ing inge ning kalampag da ring gulung, at ding lulundag a kabayu, at ding lulundag a karwahe.”⁵ Ing pansin ning profeta minuna yang tinalaga king mas maragul a kalamidad a datang king mabilug a yatu, nung kapilan “ding bunduk mangalgal la king arapan na, at ding bunduk-bundukan matunaw la, at ing yatu masilab ya king presensya na, wa, ing yatu, at ing eganaganang manuknangan kaniti. Ninu ing makatalakad king arapan ning kayang pamangapamua? at ninu ing makapanatili king kasikanan ning kayang mua? Ing kayang pamangapamua mamagus yang anti mong api, at ding batu babagsak la uli na.... Gawa yang lubus a pangatapos; ing kasakitan e ne manibatan pasibayu.”⁶

GSAM 78Ding Karrua a Atin Sulung Sulu

GSAM 78.1Lalu pa ing sasabian ning profeta tungkul king aldong pamagsadya a iti: “Deng karruwahe atin lang sulung sulu king aldo ning kayang pamagsadya, at deng pun dutung a fir mangalgal lang makatakut. Deng karruwahe magwala la karing dalan, magbunggu la ding metung at metung karing malapad a dalan: maging la itsurang sulu, tumakbo la anti mong kildap. Bilangen na la ding kayang pinili: matitisid la king karelang pamaglakad; magmadali lang puntalan ing kayang pader, at ing depensa maging handa ya.”⁷

GSAM 78.2Nanu kasaktung pamaglarawan king makabayung tren a kasingbilis ning kildap, nung nu ing konduktor alang patugut yang mamilang at paulit-ulit a mamilang kareng pasahero na, manibat king metung a istasyun papunta king aliwa, at ila'y matitisid la kabang lalakad la neng mamakbung ya ing tren. Atin pa ing maragul a pamangamit kareng pun dutung a fir para kareng pangkabilayan ning rilis, obra para kareng tete, silungan laban king yelu, at aliwa pa. Sasabyan da king metung a dalan king babo da reng Bunduk ning Sierra Nevada atin yang apat a pulu't pitung milya a kaba da reng silungan laban king yelu a gawa king pun dutung a fir. At ini sinabi na ning profeta a malyari king “aldo ning kayang pamagsadya.”

GSAM 78.3Ing panaun a iti ning wakas mebanggit ya naman king profeta Joel inyang ing utus mibiye ya karing alipan ning Guinu, “Hipan ye ing trumpeta king Siyon, at magpatunug kayung alarma king banal kung bunduk: mangalgal la ding eganaganang manuknangan king labuad; uling datang ing aldo ning Guinu, uling malapit ne.”⁸

GSAM 78.4At pasibayu king profeta Sofonias sinabi na, “Mitipun-tipun kayu, wa, mitipun-tipun, O bansang e buri; bayu pa ing kautusan lumwal, bayu pa ing aldo lumipas anti mong ipa, bayu pa ing masikan a mua ning Guinu datang kekayu, bayu pa ing aldo ning mua ning Guinu datang kekayu. Paintunan ye ing Guinu, ikayu ngan mangapainawang ning yatu, a menupad king kayang katuliran; paintunan ye ing katuliran, paintunan ye ing kapainawan: Baski makasalikut kayu king aldo ning mua ning Guinu.”⁹

GSAM 79.1Para mas lubus a aintindian nung nanu ing buri nang sabian ning pariralang “panaun ning wakas,” at nung kapilan ya magumpisa, pagmasdan ta ya ing aliwang alimbawa nung nu ing pareung terminu ya ing ginamit. King kapitulung labing-metung ning Daniel, mipakilala ya ing metung a sikanan a mamersekuta a maglalamang king kayang pamag-ari angga king panaun ning wakas. Ing Guinu sinabi na tungkul ketang sikanan a mamersekuta, “Deng aliwa karela a ating pangaintindi mibagsak la, ban subukan la, at linisan la, at pakaputian la, angga king panaun ning wakas: uling iti [ing panaun ning wakas] atin pa yang panaun a mitakda.”¹⁰

GSAM 79Ing Obra ning Malating Sungay

GSAM 79.2Keraklan, mikakasundu la reng Protestante a talapagsalita king pamangamit king upaya a ini at ing “malating sungay” ning Daniel kapitulu pitu, king Pisamban Romano a atin sibil a upaya king gamat na para king “tinakdang” panaun. Itang tinakdang panaun ya ing “metung a panaun, adwang panaun, at kapitna.”¹¹ Ini ya ing 1260 a aldo ning propesiya—1260 a banua—ning pamamahalang sibil ning malating sungay, a manibat 538 anggang 1798 A.D. King tauling petsang ita, ing sibil a upaya ning malating sungay mekwa ya, king “makatakdang panaun.” Inya kanitang panaun, ding tau tinuknang nong “mabagsak” king gamat na nitang upaya anti ing sadya rang pamamabagsak. Ing banuang iti, kanita—1798—iya ing tanda ning umpisa na nitang panaun a ausan king propesiyang iti “ing panaun ning wakas.”

GSAM 79.3Ing banuang 1798 ing migwakas king “libu adwang dalan at anam a pulung aldo”—1260 a banua—nung kapilan ding “Adwang Saksi” ning Guinu (ing Matuang at Bayung Tipan) dapat lang “mangaral... makasulud king telang saku.”¹² King panaun ning Madalumdum a Panahun ning pamag-usig, ding Kasulatan menatili la karing amánung Griegu at Latin, at dening amánung areni e la aintindian ding karaniwang tau. Ing pamanyabat karing Kasulatan ikukumpara ya king pamiblas kareti “king sakut.”

GSAM 80Ding Adwang Saksi Pepate

GSAM 80.1“Potang ayari da ne ing karelang testimonya [king kabilian a makasulud king sakut], ing animal a manibatan king alang-kalalam a kalalalaman makipagdigma ya karela [i Satanas a manulsul at gagawang kapamilatan da ring taung makamundo], at talan na la at paten na la. At ding karelang bangke makatambak la king dalan ning maragul a siudad, a king espirituwal ausan dang Sodom at Ehipto, nung nu ya naman mekrusipisyu ing Guinu tamu [‘makapaku ya king krus,’ Danish at Revised Version]. At ding tau, at ding lahi, at ding amanu, at ding bansa, akit da la ding karelang bangke kilub ning atlung aldo at kapitna, at e ra paburen a ilub la ding karelang bangke karing kutkutan.”¹³

GSAM 80Ing Panawun ning Takut

GSAM 80.2Ing pamamate karening Saksi meganap ya anyang panaun ning “pamanibala ning pamanyindak” king France, manibat 1792 anggang 1795—atlung banua't kapitna. Angga man ing French Revolution migpatuluy ya pa mga anam o pitung banua, king mumunang atlung banua't kapitna ya ing masikan dang sinikap a siran ing Bibliya, ing relihiyon, at ing eganaganang miglakas-lub a magsalita para kareti. Kabang ing Rebolusyon Pranses sasabian nang lalaban ya king monarkiya at pamamari, king tutu meging ya iting gera para king pamanyira king Dios at king Bibliya. Tungkul karing panaun bayu mismu ing Rebolusyon, ababasa tamu,

GSAM 80.2“E dapat kalingwan a bayu ing Rebolusyon ning 1792, ding magpalaganap ning kawalan-paniwala king Pransya sinabi rang mekatipun la at ginastus £900,000 [$4,500,000] kilub ning metung a banwa, at pauli-uli pa, king pamanyali, pamaglimbag, at pamikalat karing libru para siran la isip ding tau at ihanda la para karing mapanganib a kimut.”¹⁴

GSAM 80Deng Manunulat a E Maniwala

GSAM 80.3“Ing dalan para king makanining Rebolusyon inandam de ring sinulat da ri Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D'Alembert, Condorcet, Rousseau, at aliwa pang kalupa da, nung nu sinikap lang ikalat ding prinsipyung makasira king natural at mipahayag a relihiyon. Ing Pahayag e ya mu kinwestyun, nune lubusang binaliwala; ing Dios pepalayas ya king sansinukuban, at metung a imahinaryung aninu king lagyung Diyosa ning Rason ing pinalit king lugal na.”¹⁵

GSAM 81.1King banuang 1793, makanyan ing panimanman da ring tau a ding talapagtanghal king entablado masikan lang pepuryan para king karelang mapang-insultung pamanyabian laban king Dios at king Bibliya. Bilang alimbawa, ibie mi ing metung:

GSAM 81.1“Ing komedyanting i Monert, king Pisamban nang San Roche [Paris], dela ne ing kawalan-pamaggalang king Dios king pekamatas a antas. ‘Dios, nung atyu ka,’ ngana, ‘pamustan me ing lagyu mung ininsultu! Sasagyanan da ka. Manahimik ka mu. E ka makasubuk magpalual kareng duldul mu. Ninu pa ing maniwala king pamikayatyu mu kaybat na niti?’”¹⁶

GSAM 81Gawang Mapanirang-diyos king Lyons, France

GSAM 81.2Tungkul king nung makananu la lunto king pamagparangal a gewa nang Fouché king Lyons ding minamate kareng Saksi, “a minakrus pasibayu king Anak ning Dios, at binili de king lantad a kahihiyan” (Hebreos 6:6), para kang Chalier, ing Gobernador ning Lyons a pete. Bayu ya miras king Lyons, inutus nang Fouché a

GSAM 81.2“ing eganaganang sagisag ning relihiyon dapat lang siran; at king babo da ring pasbul da ring sementeryu dapat isulat, Ing kamatayan metung yang alang anggang tudtud.... Ing busto nang Chalier dinala de king dalan, a tutukian ning maragul a pulut da reng mamakamate at bayarang babai. Kaybat da, dinatang ya ing metung a asnung magdalang ebanghelyo, krus, at ding sisidlan ning komunilyun, a agad dang sinunog, kabang ing asnu pilitan deng pinainum king kopa ning komunilyun ing alak a konsagradu.”¹⁷

GSAM 81.3Ing metung a Pista ning Rason a merapat king Paris, anti kaniti ya milarawan:

GSAM 81.3“Linakad la king prosesyon papunta king kombensyon, at ding magulu ... kinutya da king peka-makayagung paralan ding seremonya ning relihiyon.... Ding lalaking makasulud supril at kapa, dinatang lang kakanta kareng hallelujah, at terak Carmagnole, king arapan ning kombensyon. Karin da binili ing ostiya, ding kahon nung nu ya makatagu, at ding istatwa a gintu at pilak. Ginawa lang makayagung talumpati.... ‘O ikayu,’ nganang sinigaw ning metung a delegasyun ibat St. Denis, ‘O ikayu, kasangkapan ning fanatismu, bendisyunadung santu ning balang klasi, maging na kayung patriota, tumindug kayung abe-abe, at pagsilbian ye ing bansa kapamilatan ning pamunta king panggawan salapi para matunaw.’”¹⁸

GSAM 82Ing Salita ning Dios Linto Ibat king Kadalumduman

GSAM 82.1“Kaybat ning atlung aldo at kapitna, ing Espiritu ning bie ibat king Dios linub ya karela” (ding Saksi), at “minukyat la king banua king metung a ulap.”¹⁹ Dinatang ne ing panaun ning Dios para ing keang amanu lumwal ya king kadalumduman at ilage ya king arapan ning yatu. Dinatang ne ing panaun (1798) para gawan ing obrang misyonaryu king mabilug a yatu. Kanitang 1804, mitatag ya ing British Bible Society. Tinukian de iti ding dakal a aliwang Bible society, at ngeni ing Bibliya mekasalin ya karing anggang manimunang amanu ning yatu. Inya ing Pisasakdal a Kasulatan, ding Adwang Saksi, ing pamanyikat da nung nu ila akit at abasa da ring sabla, ikukumpara ya king pamanyampa da king banua king metung a ulap.

GSAM 82.2King panaun ning French Revolution, sinabi nang Voltaire a kilub ning dinalan a banua, ing Bibliya maging laus ne. King pang-dinalan a banua manibat kanitang petsa, mas dakal la reng Bibliyang mikalat king France mu kesa king balu rang atyu inyang gewa nang Voltaire ing alang kabaldugang pamagpasiray. At ing mismung bale nung nu na gewa ing pahayag sasabian dang gagamitan ya ngeni bilang metung a bale ning Bibliya.

GSAM 82Adiskubri ya ing Batung Rosetta

GSAM 82.3Ating adwang puntung makaugne king banuang 1798 at karing taung Pranses, a dapat tamung pansinan: Mumuna, ketang banuang ita, ing hukbung Pranses, lalam nang Heneral Berthier, pibagsak ne ing gobyernung papal king Roma, at tinupad (a e ra balu) king propesiyang tungkul king milyaring ini, a makasulat king mismung librung penikuan da; kadua, king pareung banua, king Fort St. Julien, king sanga ning Rosetta ning Ilug Nile, ing hukbung Pranses, kabang magkulkul la, atuklasan de ing bantug a Rosetta stone, a ngeni makadipon king British Museum. King batung ini atin yang inskripsyon king atlung porma: Hieroglyphics, ing sulat a gagamitan da ring pari; ing demotic, ing porma ning sulat a gagamitan da ring karaniwang tau; at Griyegu. Ini ya ing susi a migbuklat karing dating misteryosung kasulatan a demotic at hieroglyphic. Ngeni, anti ing sinabi ning aliwa, “ing pika at pala, a magkukutkut karing kasulatang demotic, mas dakal lang patune king ka-ustuan da ring matuang talaan ning Bibliya kesa king ibat king sanumang aliwang pikukwanan liban karing Banal a Kasulatan mismu.” Inya pin, ding mismung taung migplanung lubusang siran ing Biblia, king e ra man sadya balu, ginamit la para king katuparan ning propesiya king pamaglako king kapangyarihan ning papal king kawakasan da ring 1260 a banua, at adiskubre da murin ing susi karing mismung kasulatan a magpatune king katutuan da ring Banal a Kasulatan a pilit dang siran.

GSAM 83“Talakad Ka king Keka mung Dake”

GSAM 83.1Nanu ing sinabi ning angel kang Daniel a malyari king panaun ning wakas? Manibat inyang dimdam na ing banal a sinabing, “Angga king adwang libu at atlung dalan a aldo, kanita ing santuaryu malinis ya,”²⁰ ing isip na mipnu ya king pamag-alala nung nanu ing maging “wakas da rening bage,” at “makananu kaluat” iti.²¹ King tauli, mipaintindi ya a ing kabaluan king panaun ali ya para king kayang panaun. Sinabi ra kea, “Mako ka king dalan mu angga king katapusan; uling magpaynawa ka, at talakad ka king kekang dake king katapusan da ring aldo.”²²

GSAM 83.2Ating mengakala a ing amanung ini tutukuy ya king pangwakas a katapusan ning yatu, at kanita i Daniel, kayabe ding aliwang tau ning Guinu, tanggapan ne ing kayang gantimpala, at talakad ya king kayang dake ning pamana. Ing salitang Hebreo para king dake ning pamana, rehiyon ning bansa, at aliwa pa, agpang king asabi kekatamu, ya pin ing gheh-vel. E ya ita ing salitang mesalin a bahagi king kasulatan a ini; ing salita keni ya pin ing goh rahl. Sasabian da ring iskolar king Hebreo a ing salitang ini, goh rahl, makapitu pulu't anam yang ginamit king Lumang Tipan, at iti ya murin ing salitang gagamitan king pamagsalita tungkul king tipikal a pamaglinis ning santuaryu, nung nu magbuntun lang suerti ban abalu nung sanu kareng adwang kambing ing dapat paten. Kabang ing pun paring kuang ing daya ning kambing ning Guinu at linub ya king santuaryu para gawan ing obra ning pamaglinis, ing mabilug a Israel makatalakad la king lual, papahirapan de ing karelang kaladua at kukumpisalan de ing karelang kasalanan, ban maging malinis la, at tanggapan de ing bendisyun ning pun pari potang lual ne man ibat king santuaryu. Kanian, ketang aldong ita, ing Israel tinalakad ya king kayang dake.

GSAM 84.1Potang datang ne ing tauling pamaglinis ning santuaryu, king kawakasan da ring adwang libu at atlung dalan a aldo, ing kasu nang Daniel, kayabe da ring kasu da ring eganaganang matulid a mete, isumiti la king pamanyuri arapan ning Dios. Inya makatalakad ya i Daniel king kayang dake.

GSAM 84Deng Salita Mekaselyu angga 1798

GSAM 84.2Bilang pakibat king kutang nang Daniel, “O Guinu ku, nanu ya ing maging wakas da rening bage a reni?”²³ sinabi ra kea, “Deng amanu makasara la at makaselyu angga king panaun ning wakas.”²⁴ Ing talagang mekapag-isip king isip nang Daniel ya pin ing “kapilan?” ing “pilán a kaba?” at “nanu ing maging wakas?” Deni la ring puntung mekapagpalito at mekapagpaligalig king profeta, at deni la mu ring bage a dapat isara at iselyu angga king “panaun ning wakas,” at aliwa ing mabilug a libru nang Daniel, anti ing isipan da ring aliwa. Bayu ing panaun a 1798, ding magaral king propesiya atin lang sala tungkul karing pitumpulung dominggu, at aintindyan da a megumpisa la iti kanitang B.C. 457, ing pampublikung ministeryu nang Cristo, ing kamatayan na, at aliwa pa, milyari la king eksaktung pamitugma king pamamilang da ring anam a pulu't siyam at pitumpulung dominggu manibat kanitang petsang ita. Ing eksaktung katuparan ning misyon ning Tagapagligtas a makatugma king pamamilang a ini, minye karela king metung a masikan a patune a ya pin ing tune Mesias, at ing petsa ning pamagumpisa da ring pitumpulung dominggu, kanita, e na malyaring alilan. Ing e ra pamanuklas a ding pitumpulung dominggu ya ing mumunang dake da ring adwang libu at atlung dalan a aldo, ing meging sangkan nung bakit menatiling makaselyu ing bage angga kaybat ning 1798, anti ing penula.

GSAM 84Susi karing 2300 Aldo

GSAM 84.3Ngeni, lawen ta la ding katutuan king kasu. Angga king banuang 1798, ding talapaliwanag ning propesiya ala lang sala nung kapilan ya mayari ing adwang libu at atlung dalan a aldo. Aintindian da la ding simbolo, ing larawan at ding animal ning libru nang Daniel, dapot e ra asabi nung nu ya mayari ing adwang libu at atlung dalan a aldo, uling angga kanita ala la pang pangaintindi nung kapilan la megumpisa ding aldo. Bilang katibayan kening puntu, babasan tamu king Midnight Cry, metung a pahayagang Adbentista a milimbag kanita king New York City, king petsang Hunyu 15, 1842, “Talagang makapainteres ing akit la ding miyayaliwang manunulat a e mikadepende king metung at metung a manibat 1798 a mekapansin king lubus a e pa apansinan dati—a ing pitumpulung dominggu ya ing susi karing adwang libu at atlung dalan a aldo.”

GSAM 85Dakal a Makatuklas king Sala

GSAM 85.1Nung makananu ing kabiasnan a ini “mekaselyu” anggang datang ing panaun a tinakda ning Guinu para king pamibuklat na king pangaintindi da ring kayang tau, makanian mu naman, anyang datang na ing “panaun ning wakas,” dakal la ring “mipadalan-dalan” king Banal a Kasulatan, manintun kareting bage a reni. King pamiyanti-yanti kareng mapilan a salin ning teksto, maging malino ya ing ideyang ini.

GSAM 85.2Nganang Dr. Adam Clarke: “Dakal la ring magsikap manintun king kabaldugan; at ing kabiasnan dagul ya—kapamilatan na niti.”

GSAM 85.3King German Bible nang Luther, a me-rebisa, mababasa tamu: “Inya dakal la reng dumaan kaniti, at makakit lang maragul a pangaintindi.”

GSAM 85.4Ing German Parallel Bible sasabian na: “Dakal la reng magdalus-dalus kaniti, at kanita ing kabiasnan dagul ya.”

GSAM 85.5Ing Bibliyang Aleman nang L. Van Ess, a peintulutan na mu naman ning papa para karing mambabasa Katoliku, isalin na iti: “Dakal la reng manintun king kabilugan na, at ing kabiasnan maging maragul ya.”

GSAM 85.6Ing Bibliyang Swedish sasabian na: “Dakal la reng manintun kaniti, at ing kabiasnan maging maragul ya.”

GSAM 85.7Ing Danish-Norwegian, a me-rebisa, mabasa: “Dakal la reng masigasig a manintun, at ing kabiasnan maging marakal ya.”

GSAM 85.8Babasán ta king Midnight Cry ning Hunyu 15, 1842, tungkul king pamanintun at pamanikuang beluan king bage a sinelyu bayu pa ing 1798: “E wari makapagmulalang pamitagpu a dakal a talasulat, a alang kabaluan king metung at metung, miras la king pareung konklusyon king halos pareung panaun?”

GSAM 86.1Ipapakit mi keni ing listaan da reng adwang pulung miyayaliwang grupu a menuklas king katutuan tungkul king katapusan da reng adwang libu at atlung dalan a aldo, ali king kapamilatan ning pamipagsabi-sabi, nune bilang bunga ning masigasig a pamanintun karing Kasulatan, a penimunan ning impluwensya ning Espiritu ning Dios. King pamuntukan ning listaan a ini, atyu ya i William Miller ning Estado ning New York; tutukian de ri A. J. Krupp, ning Philadelphia, Pa.; David McGregor, ning Falmouth, Maine; Edward Irving, ning England; Archibald Mason, ning Scotland; W. E. Davis, ning South Carolina; Joseph Wolff, a megobra kareng miyayaliwang dake ning Asia; Alexander Campbell, king kayang debate kang Robert Owen, inyang 1829; Kapitan A. Landers, ning Liverpool, England; Leonard Heinrich Kelber, ning Stuttgart, Germany; Lacunza, ning Espanya; Hentzepeter, ning The Hague, Holland; Dr. Capadose, ning Amsterdam, Holland; Rau, ning Bavaria; ding pari ning Tartary, inyang 1821; ding magaral Bibliya ning Yemen, king karelang librung mayayaus “Seera;” Hengstenberg, king aliwang dake ning Germany; ding Ruso king Dagat Caspian; ding Molokan king pampang ning Baltic, at aliwa pa.

GSAM 86.2Nung makananu yang mibuklat ing paksang ini pamisan-misan karing magaral king propesiya, at iti pa king alang kabaluan king metung at metung, ipakit na ning makatuki:—

GSAM 86.3King Midnight Cry ning Hunyu 15, 1842, atilu la reng makatuking amanu: “Kakatanggap pamu, metung a libru, a maki makatuking pamagat, ‘Two Essays on Daniel’s Prophetic Numbers of 2300 Days, and a Christian’s Duty to Inquire into the Church’s Deliverance, neng Archibald Mason, ministru ning ebanghelyu, Wishawtown, Scotland, Newberg. Miimprenta ibat king edisyun Glasgow, neng Ward M. Gazeley, 1820.’ Kening librung ini, nganang Mason, ‘Bayu ku pa mung ikit ing metung a malating polyeto, a mumunang milimbag king America, neng Rev. Wm. E. Davis, ning South Carolina, at milimbag pasibayu inyang 1818 king Warkington, king mauli ning England. Sasabian na ning talasulat a ini a ing adwang libu at atlung dalan a aldo megumpisa ya karing pitumpulung dominggu (kap. 9:24). King opinyun a ini, mapilitan kung sumang-ayon.’”

GSAM 87Davis, ning South Carolina

GSAM 87.1King pareung isyu ning Midnight Cry, sinabi ning editor, “Ing libru nang Davis siguru sinulat ya manga kanitang 1810.” Tungkul king pamangatuwiran a makasulat king libru, sinabi na, “Ing mamamasa isipan na sigurung babasan na la ding sinulat da ri Miller, Litch, Stores, o Hale, dapot paniwalan mi a alang metung man kareng kasalukuyang talasulat tungkul king kadwang pamagbalik a meka-balu a atyu ya ing librung ini angga pa king milabas a dominggu. Ing editor na ning papil a ini [ing Cry] e ne pa man dimdam iti dati. Ing posisyun nang Davis tungkul king panaun, a sinuportan nang Mason, ya pin ing adwang libu at atlung dalan a aldo mayari ya king banuang Hudyong 1843—ing kekatamung banuang 1844.”

GSAM 87I Joseph Wolff at ding Adwang Pulung Aliwa

GSAM 87.2King Midnight Cry ning Agosto 31, 1843, abasa tamu a “inyang 1822 i Joseph Wolff (ning Inglatera) miglimbag yang libru a maki-pamagat a ‘He Will Come Again, the Son of Man in the Clouds of Heaven.’” At saka, a “inyang 1826 adwang pulung tau, ibat karing miyayaliwang ortodoksung kapanwalan, mitipun la king London, kayabe i Ginu Wolff, ban pagaralan ya ing Bibliya. Metung la ngan lub a miras king pareung konklusyon. Dinagdag da la reng 45 a banua king 1260.” Ing pamandagdag 45 a banua king 1260 a banua a meyari anyang 1798, idala na katamu king kawakasan ning 1843, banuang Hudyo, a ya pin talaga ing 1844 tamu.

GSAM 87Ing Posisyun nang Alexander Campbell

GSAM 87.3King pareung isyu ning dyaryu, sasabian tungkul kang Alexander Campbell a, “inyang 1829 mika bantug yang debate kang Robert Owen, ing e maniwala, nung nu pinagtanggul na a ding bisyun nang Daniel miras la angga king wakas ning panaun, a ding adwang libu at atlung dalan a aldo, banua la, at mayari la manga 1847 banua manibat king kebaitan nang Cristo, a, agpang king sarili nang pamipakita, apat a banua bayu ing karaniwang kwenta.” Inya ing kayang pamangwenta, ing adwang libu at atlung dalan a aldo tutu yang mayari king katapusan ning 1843 a kabilugan a banuang Hudyos manibat king panaun A.D.—a tutu, 1844.

GSAM 88.1King Midnight Cry ning Septiembri 21, 1843, atin metung a pahayag tungkul king metung a libru a mekatanggap a maki pamagat, “A Voice to Britain and America, in a Scriptural statement of the second advent of our Lord and Saviour, which we daily pray for, saying, ‘Thy kingdom come, thy will be done in earth as it is in heaven,’²⁵ neng Kapitan A. Landers, ning Liverpool, milimbag king S. Kent and Co., 1839.”

GSAM 88.2“Ya, kalupa da ring aliwa, minie yang pamikuwenta ning panaun, at sinabi na ing kawakasan da ring adwang libu at atlung dalan a aldo ya pin ing 1847 banwa manibat king mismung kebaitan nang Cristo.” Anya ita ing 1844 para kekatamu, uling mibait ya apat a banwa bayu ing karaniwang kwenta.²⁶

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.3King Review and Herald, Mayo 17, 1892, atin metung a artikulu ibat kang Pastor L. R. Conradi, ning Hamburg, Germany, nung nu sasabian na:—

GSAM 88.4“Ing keraklan kareng kekatamung mamamasa marahil dimdam da ne ing bantug a Luteranung preladu a i Bengel, a king milabas a siglu [agpang kang Schaff, mete ya i Bengel kanitang 1751], tinakda ne ing panaun ning pamagpakit ning Guinu tamu king banuang 1836, a ing kayang pamangwenta makabasi ya king numerung 666 king Apocalipsis. Dapot bayu pa man mayari ing panaun a iti, atin pang aliwang lalaking megumpisang sinulat, metung a manimunang mestru, a i Leonard Heinrich Kelber ing lagyu. Ing mumuna nang polyeto linto ya inyang 1824, a maki-pamagat a ‘The End Near,’ a maki-laman a paliwanag king Mateo 24 at 25. Milimbag ya iti king Bavaria. Dapot inyang 1835, metung a mas maragul a polyeto, a pareu pamagat, linto ya king Stuttgart, a maki 126 a pahina. Ini maging espesyal yang interes, at para mas malinawan la reng kekaming talabasa, idagdag ku ing salin ning pamagat a pahina: ‘Dating na ing Katapusan, napatunayan king masusing at makakumbinsing paralan ibat king amanu ning Dios at kareng pekabayung milyari; a lubusang magpawalang-bisa king eganaganang pamanghusga laban king pamanenaya king pamagdatang ning Guinu tamu, o pamamilang king panaun; a malinong papakit nung makananu yang mekamali king pitung banwa i prelado Bengel tungkul king maragul a banwang pasiya; uling aliwa ing 1836, nune ing banwang 1843, ya ing wakas, nung kapilan mayari ing maragul a labanan pilatan ning sala at dalumdum, at magumpisa ing maluat nang panayan a pamag-ari ning kapayapan ning Guinu tamung Jesus keti king yatu.’

GSAM 89.1“Linwal ya ing kadwang edisyun inyang 1841, king Stuttgart mu naman, at nung eku magkamali, atin pang metung king Saxony. Anti ing sasabian na ning pahina ning pamagat, ing polyeto, kaybat nang sinagutan ding karaniwang pamanghusga, papakit na king malino at prangkang paralan ing ugnayan ning adwang libu at atlung dalan a aldo ning Daniel 8 at ding pitumpulung dominggu ning Daniel 9, at dadala na la king banuang 1843 (Hudyo 1843—atin tamu 1844). Kaybat, king mitagan a dake ning libru, pepakit na kapamilatan da ring tanda ning panaun a malapit ne ing milyaring iti.

GSAM 89.2“Ing katutuan a mekapilan yang linto edisyun, iti mismu ing magpatune king interes a lelangan na. I Kapatad Schäche, a ngeni manuknangan king Australia, ikit ne ing patalastas na niti, angga man king marayung probinsya ning Silesia, at kaibat nang inorder, binasa ne iti a maki maragul a interes, king likod da ring makakandadung pasbul. King libru, alang akit a bakas a ing talasulat atin yang balu tungkul king sanumang kalupa nang kilusan king yatu, dapot king kapamilatan ning Espiritu ning Dios, miras ya karing pareung konklusyon.

GSAM 89.3“Kanitang 1842 sinulat ne ing metung a mas maragul pang polyeto a maki 286 a pahina, king Stuttgart mu naman, tungkul king ‘Cardinal and Scriptural Thoughts Concerning the Creation and Duration of the World; or a thorough answer to the question: Why God has created the world in six successive days—the nearness of our Lord to judge antichrist—the great and joyful events of the year 1843.’”

GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)

GSAM 89.4Mga bandang banuang 1812, i Lacunza, king Espanya, miglimbag yang libru a maki-pamagat, The Coming of Messiah in Majesty and Glory. Ing talasulat ginamit ne ing alang-lagyung pamagat a “Ben Ezra,” at isipan dang metung yang Hudyong mekilub. I Edward Irving, ning Inglatera, kaibat nang megumpisa king kayang obra tungkul king kadwang pamanatang, inalis ne king Ingles ing mesabing libru. Inya ikwentu ne ing istorya na king adwa man mung amanu.

GSAM 89.5Talagang makapainteres, kaybat ning pamaglipas da ring banua, ing tipunan la ding konklusyon da ring miyayaliwang magaral a, manibat king umpisa ning milabas a siglu angga king 1840, kinwenta de ing panaun a adwang libu at atlung dalan a aldo, at tinukoy de ing pitumpulung dominggu bilang mumunang dake na nita, at kaibat akit lang mikakasundu ngan tungkul king katapusan na ning panaun anyang 1844.

GSAM 901844 ing Tutung Katapusan ning 2300 Aldo

GSAM 90.1Malyaring lunto ing kutang, Makasiguru tamu wari a ing 1844 ya ing tune petsa para king katapusan da ring adwang libu at atlung dalan a aldo? Wa! Uling nung makananu ing metung a e tutung katuparan ning propesiya e malyaring datang king ustung panaun para king tune katuparan, makanian mu naman, dapat tamung miras king konklusyon a ing banuang 1844 ya ing ustung wakas para king adwang libu at atlung dalan a aldo. Ing Dios, a sinelyu ne ing beluan a ita angga king 1798, at pengaku na kanita sumlag ya ing sala, king kapamilatan ning kayang Espiritu a e makapalyang ya ing ginabay kareng masigasig a menintun keya para king ustung pamangaintindi king panaun. Dinatang ne ing panaun na para ing “beluan” tungkul king paksang ita “parakalan,” at binie ne ing tune sala.

GSAM 90.2Uling ikit ta ne ing wakas ning panaun a mipalino karing tau king “panaun ning wakas,” mayap ing itanung ing kabaldugan na nitang diskubrimientu. Akit ta king panaun a ita, king pamanyara na ning obra ning ebanghelyu, ating partikular a panaun a dapat ipasiag para king pamaglukluk ning pamag-ukom. “At ikit ku,” nganang Juan, “metung a aliwang angel a susulapo king kalibudtan ning banua, a atin yang ebanghelyung alang angga para ipangaral kareng manuknangan king yatu, at king balang nasyon, at lahi, at amanu, at tau, a sasabing makakatas a siwala, Takutan ye ing Dios, at parangalan ye; uling ing oras ning kayang pamangusga miras na: at samban ye itang mekgawa king banua, at yatu, at dagat, at ding sibul ning danum.”²⁷ Ding literal a angel e la mangaral ebanghelyu kareng tau. Ing tau ya ing pinili ning Guinu mismu para ipangaral ing ebanghelyu na angga king kawakasan ning yatu.²⁸ Ining angel, kanita, metung yang simbolo ning mensahi ning ebanghelyu a magbalita king panaun a datang na para king pamangusga a “magumpisa king bale ning Dios.”²⁹ Ing makanining mensahe e malyaring ibye ibat karing Kasulatan angga king ing panaun a papunta king pamangusga atuklasan ya karing Kasulatan. Ing panaun a adwang libu at atlung dalan a aldo, anti ing mebanggit na, miras ya angga king imbestigatibung pamangusga da ring tau ning Dios.

GSAM 91Ing Aldo ning Pamanatad, Metung a Panahon ning Pamangusga

GSAM 91.1Ing Aldo ning Pamanatad, ing pamanlinis ning santuaryu king yatu, kanita pa at angga ngeni, aintindyan da ring Hudyos bilang aldo ning pamangusga. At angga ngeni, king karelang kalat-kalat a kabilian, agyang e ra agawa ing kabilugan ning serbisyu ning minunang panaun a makaugne king solemneng aldong ita, pagmasusian de iti bilang aldo ning pamangusga. Bilang patune kanini, mumuna tamung kunan ing metung a pahayagang Hudyo a milimbag king San Francisco, California, a mayayaus The Jewish Exponent, ing organu da ring ortodoksung Hudyo king albugan ning Rocky Mountains. King isyu para king Setyembri, 1892, atin yang anunsiyu a bayu milimbag ing tutuking isyu, datang ne ing kapitung bulan at ing aldo ning pamakipagkalam. Ing lagyu da para king kapitung bulan ya pin ing Tishree, at ing para king panganam ya pin ing Ellul; anti kaniti ing sinabi ning pahayagan, “Atyu ne ing bulan ning Ellul, at ding tunug a magbabala ning Shofar [ing trumpeta a dapat itutug manibat king mumunang anggang kapulung aldo ning kapitung bulan, Salmo 81:3, 4] maramdam la balang abak karing sinagogang ortodokso, a magpayu king pamagsadya para king aldo ning pamanialala, at ing pangwakas a pamangusga ning Yom Kippur.” King pamaglapit na ning katapusan ning Ellul, ing panganam a bulan, at ing Tishree, ing kapitu, malapit nang magumpisa, balang abak kilub ning apulung aldo, daramdaman de ing trumpeta a magbalita king pangwakas a pamangusga ning banwa king tipikal a sistemang ita.

GSAM 91Pamatutu ning metung a Rabbi a Hudyo

GSAM 91.2Pasibayu, inyang banuang 1902, i Rabbi Isidore Myers, ning metung a maragul a kongregasyun da reng Hudyos king San Francisco, Cal., king pamipabalita na king aldo ning pamanatad, sinabi na: “Kabang lalampas king pasbul ning panaun manibat king metung a banua papunta king aliwa, ing Israelita masikan yang papaganakan king pamaglalang at king pangkabilugan a pamag-ari ning Miglalang, at ausan yang ipagdiwang, kambe ning busina ning trumpeta, ing anibersaryu, nung malyari mung sabian, ning kebaitan ning panaun at ning koronasyun ning maragul a Ari. Ausan ya naman ning siwala ning pareung trumpeta, o Shofar, ban suryan nang masalese ding gewa na king milabas a banwa kabang makatalakad yang mangalgal king arapan ning mata a makakit king eganagana ning Alang Anggang Justisya a makalukluk king trono ning pamangusga.”

GSAM 92.1Kalupa ning serbisyu king Templo ding Hudyos nung nu ing santuaryu lilinis ya misan king pabanwa, siguradung meging malino kang Daniel a ining pamaglinis ning santuaryu king kawakasan da ring adwang libu at atlung dalan a aldo atin yang kaugnayan king aliwa pa bukod king serbisyung tipikal a pabanwa. Ing Guinu tinuru na na karing keang tau a, neng gagamit lang simbolo king propesiya, ing panaun a binye dapat yang bilangin “balang aldo para king metung a banwa.”³⁰ Inya ing panaun a adwang libu at atlung dalan a aldo, anti ing ikit tamu, makatukoy ya king pangayari ning obra nang Cristo bilang pun paring banal king banuang santuaryu—king imbestigasyun a pamangusga kareng tau a ding kasu da, kapamilatan ning pamangumpisal, midala la king banuang santuaryu.

GSAM 92Ing Mensahe ning Pamangusga a Dapat Mipabalu king 1844

GSAM 92.2Anyang atuklasan ne ing panaun nung kapilan magumpisa ing pamangusga karing banal, mibuklat ya ing dalan ban, agpang king pamitukituki da ring bage king orden na ning Guinu, anti ing makatanda king propesiya, maibye ya ing mensahe, “Dinatang ne ing oras ning kayang pamangusga.” Pansinan yu, e na sasabian a agad-agad kaibat ning pamanuklas king panaun a ita ipasiag ya ing mensahe, nune ing sulu a sadya “mekaselyu” dapat yang gawang malino. Malinaw tamung akakit a iti meganap ya. Kareng tutuking kabanata, lunto ya a ing Guinu malinaw nang tinanda ing panaun nung kapilan ipasiag ing mensahe ning pamagbalik, at literal mu namang mipasiag ing mensahe king yatu.