Kabanata 3 — Ing Pamanatang ning Pepangakung Bini

GSAM 57.1“INYANG miras ne ing katuparan ning panaun, pepadala ne ning Dios ing Keyang Anak, ... a mibait lalam ning Kautusan, ban tubsan na la reng atyu lalam ning Kautusan, ban itanggap tamu ing pamaging anak.”¹

GSAM 57.2“Ngeni, keyang atin upaya para patatagan kayu agpang king kanakung ebanghelyu, at king pangangaral nang Hesukristo, agpang king kapahayagan ning misteryu, a sinikretu manibat pa anyang lelangan ya ing yatu, dapot ngeni mipahayag ne, at kapamilatan da ring kasulatan da ring profeta, agpang king utus ning alang-anggang Dios, mipabalu karing eganaganang bansa para king pamakiramdam ning kasalpantayanan: king Dios a bukud mung matenakan, ing ligaya kapamilatan nang Hesukristo angga king alang-anggan.”²

GSAM 57.3“King kapamilatan ning kapahayagan, pepabalu na kaku ing misteryu; anti ing sinulat ku kanita king ditak a salita, ... a king aliwang panaun e pepabalu karing anak ning tau, anti ing ngeni pepahayag na karing kayang banal a apostol at profeta king kapamilatan ning Espiritu.... Kaku, a mas mababa kesa king pekamababa karing eganaganang banal, mibiye ya ing grasiyang iti, ban ipangaral karing Hentil ing e matuklasan a kayamanan nang Cristo; at ban ipakit karing eganaganang tau nung nanu ya ing pamiyabe ning misteryu, a manibat pa king umpisa ning yatu makasalikut ya king Dios, a meglalang king eganagana kapamilatan nang Hesukristo.”³

GSAM 57.4Sinabi da na king Matuang Tipan makasalikut ya ing ebanghelyo; king Bayung Tipan mibulgar ya. Anti ing sinabi ning aliwa, “Uling mekalayu la king Dios, ding Hudyo king maragul a paralan e da ne ikit ding turu ning serbisyung ritual. Itang serbisyu itinatag ne mismu ning Cristo. King balang dake, metung yang simbolo na; at mipnu ya king sigla at espiritwal a leguan. Dapot ding Hudyo mewalan lang espiritwal a bye ibat karing karelang seremonya, at kinapit la karing patay a porma. Mintiwala la karing mismung sakripisyo at kautusan, imbes na manalig la keya nung ninu la tuturu.

GSAM 58Pamanintun Pamamunu king Yatu

GSAM 58.1“Kabang kaluguran de reng Judio ing pamagdatang ning Mesias, ala lang malinong pag-unawa king kayang misyon. E la menintun katubusan ibat king kasalanan, nune kaligtasan ibat kareng Romano. Inasa da ing Mesias a datang bilang metung a manlupig, para siran ing upaya ning mamang-api, at itas ya ing Israel king pangkabilugan a pamag-ari. Kanita, mibuklat ing dalan para karela ban tanggihan de ing Tagapagligtas.

GSAM 58.2“Deng tau, king karelang dalumdum at pamagpighati, at ding mamuntukan, a mau king upaya, pagnasan de ing pamagdatang ning metung a manyambut kareng kalaban da at ibalik ing kayarian ning Israel. Pinagaralan da la ding propesiya, dapot alang kabiasnan a espiritwal. Uli na niti, e ra apansinan ding kasulatan a magpatungkul king pamagpakumbaba ning mumunang pamagdatang nang Cristo, at mali da lang inaplikan detang magsalita tungkul king ligaya ning kadwang pamagdatang na. Ing kapalaluan ing meging takap king karelang panimanman; ininterpret da la ring propesiya agpang king karelang makasariling nasa.

GSAM 58.3“King maigit metung a libung banua, panayan de ring taung Hudyos ing pamagdatang ning Tagapagligtas. King pangapalyaring ini, penikuan da la ring karelang pekamasalang pag-asa. King kanta at propesiya, king ritwal king templo at panalangin king pibale-bale, pinarangal de ing lagyu na. Oneng king pamagdatang na, e re kilala. Ing Kaluguran ning banua para karela ‘anti ya mong yamut a lulwal king malanging gabun;’ ‘alang porma o leguan;’ at ala lang ikit a leguan kaya para pagnasan de. ‘Dinatang ya karing sarili na, dapot ding sarili na e re tinggap.’”⁴

GSAM 58Ibat king Lahi nang David

GSAM 58.4King pamalapit na ning panaun a penulaan nang Daniel, nung kapilan ya lunto ing “Mesias a Prinsipe”—ing Mepahiran Langis—ding taung Hudyo malyari lang menaisip, at alang duda gewa da pin, king makatuking paralan: Ing Mesias agpang king laman dapat ibat ya king lahi at pamilya nang David, inya ing pangabait na dapat king lahi a ita; at agpang karing tuntunan ning batas at kaugalian da ring Hudyo, dapat yang pahiran langis para king serbisyung publiku king edad a atlung pulung banwa; at nung lunto ya bilang ing mepahiran langis king edad a ita, kanita ing pangabait na dapat atlung pulung banwa bayu mayari ing anam a pulu't siyam a dominggu da ring banwa, a magwakas king pamagdatang ning Mesias.

GSAM 59Deng Pamanula nang Simeon at Ana

GSAM 59.1Kanitang panaun a ita, ing mabilug a Israel makapanenaya ya. Ding masigasig at debotong magaral king Kasulatan panenayan de ing kebaitan na ning maging Pekapun at Gobernador da. King matwang at banal a i Simeon, mipahayag ya “kapamilatan ning Espiritu Santo a e ya makakit kamatayan bayu na ikit ing Cristo ning Guinu.”⁵

GSAM 59.2Anyang ing bingut a Tagapagligtas dela re king templo, abalu nang Simeon a ing anak a ini ya ing tutukuyan—ing Cristo. “Kanita, kinarga ne king kayang gamat, at pepuri ne ing Dios, at sinabi, Guinu, ngeni palubanan mu nang mako ing kekang lingkod king kapayapan, agpang king kekang amanu; uling ikit da ring kakung mata ing kekang kaligtasan, a inandam mu king arapan da ring sablang tau: metung a sala para magbigeng sala karing Hentil, at ing ligaya ning kekang balen a Israel....

GSAM 59.3“At binendisyunan na la [i Jose at i Maria], at sinabi na kang Maria ing ima na, Lawen me, ing anak a ini mepili ya para king pamibagsak at pamibangun pasibayu da ring dakal king Israel; at para king metung a tanda a salungatan (wa, metung a espada ing tumusuk mu naman king sarili mung kaladua), banang mibunyag la ding isipan da ring dakal a pusu.

GSAM 59.4“At atin metung a i Ana, metung a propetesa, anak nang Fanuel, ibat king tribu ning Aser.... At kabud linub ya kanita, mepasalamat ya naman king Guinu, at sinabi na tungkul kea kareng eganaganang manenaya king katubusan king Jerusalem.”⁶

GSAM 59Ding Anghel Dinalo la karing Pastul

GSAM 59.5Bayu iti, ing masayang balita ning kebaitan ning Tagapagligtas pepasiag da ring angel karing pastul king kapatagan ning Bethlehem. Karing makiramdam a balugbug da ring pastul, kinanta da ring angel dening maligayang tugtug:—

GSAM 60Ding Mátalinung Lálaki Dinalo king Bethlehem

GSAM 60.2Kaybat, dinatang la ding pantas ibat king Aslagan a ikit de “ing batuin a sinlag,” anti ing penula nang Balaam. King pamuntuki na, miras la Jerusalem, nung nu kinailangan dang mankutang tungkul king bayung kebait a Ari. Inyang abalitan da a ing Bethlehem ya ing maging lugal a kebaitan ning Inaasam-asam, tinuluy la king karelang pamaglakbe; at king pamanuntun na ning batwin a linto pasibayu, dela la king mapagkumbabang lugal nung nu ya makakera ing Tagapagligtas. Keni, sinamba de ing banal a Anak, at dininan de regalu ning gintu, kamanyang, at mira, at kaibat, tinagal la king maluat a pamaglakbe pabalik king karelang bansa.

GSAM 60Ing Tagapagligtas king Edad a Labing-adwa

GSAM 60.3Manibat king kayang kayanakan anggang king edad a labing-adwa, ditak mu ing makasulat tungkul kang Cristo ing Tagapagligtas, maliban king kayang pamandagul king kabiasnan at katawan, at ing kayang masunuring pamanyakup karing kayang pengari. Dapot king edad a labing-adwa, kaybat nang kayabe di Jose at Maria papuntang Jerusalem para dumalo king banuang pista, karin na la pepamulala ding pari king kabiasnan a pepakit na karing kayang kutang, at karing pakibat a binie na karing karelang masakit a problema. Manibat kanitang panaun angga king inumpisan na ing kayang pampublikung obra, pinarangal ne ing mapagkumbabang obra ning pangkarpintero kabang magobra ya kayabe nang Jose, ing asawa nang Maria.

GSAM 60Ing Misyon nang Juan a Maminyag

GSAM 60.4King anam a bulan bayu ing kayang pampublikung ministeryu, ing misyun nang Cristo pisiwalat neng Juan a Maminyag. Dinatang la ring tau king marakal a bilang ban damdaman i Juan, at ban maminyag kaya. Kabang ila “manenaya la [manenayang datang ya ing Mesias] at ding eganaganang tau mag-isip la [‘mag-isip o magdebati,’ king margin] king karelang pusu tungkul kang Juan, nung ya ing Cristo o ali; Mekibat ya i Juan, at sinabi na karela ngan, Aku, king katutuan, babinyagan da kayu king danum; dapot ating daratang a mas mayupaya kesa kanaku, a aku man e ku karapat-dapat magkalag king sintas da ring sapatu na: ya ing magbinyag kekayu king Espiritu Santo at king api; ing igu na atyu king gamat na, at linisan neng masalese ing gulan na, at tipunan na la ring trigu king kamalig na; dapot ing dayami, silaban ne king aping e mapapatda.”⁷

GSAM 61Ing Binyag nang Jesus

GSAM 61.1Kabang i Juan magbinyag ya, ikit ne i Jesus a daratang kaya para mebinyagan, at ngana, “Oyni ing Kordero ning Dios, a magtanggal king kasalanan ning yatu.... At i Juan migpatutu ya, a sasabian na, Ikit ke ing Espiritu a manbaba ibat banua anti mong kalapati, at menatili ya babo na. At e ke menakilala kea: dapot itang migpadala kanaku para mamidbinyag king danum, ya ing sinabi kanaku, Nung kaninu ing akit mung pababa ing Espiritu at manatili babo na, ya ita ing mamidbinyag king Espiritu Santo. At ikit ku, at migpatutu ku a iti ya ing Anak ning Dios.”⁸

GSAM 61Ing Siwala Manibat king Banua

GSAM 61.2E mu kabud ing panging Mesias nang Cristo mepatunayan kapamilatan ning makakit a pamagbaba ning Espiritu Santo king itsurang katawan a kalupa ning kalapati, nune pati na murin kapamilatan ning siwala ibat banua. King Ebanghelyu nang Mateo, mababasa tamu, “I Jesus, anyang mebinyagan ya, agad yang minukyat ibat king danum: at, lo, mibuklat la keya ding banua, at ikit ne ing Espiritu ning Dios a bababa anti mong kalapati, at lululan keya: at lo, atin bosis ibat banua, a sasabing, Ini ya ing kaluguran kung Anak, a kaninu ku ikatula.”⁹

GSAM 61.3Agyang “i Juan e ya ginawang milagru,” ding tau, inyang ikit da ing masikan a upaya a kayabe ning ministeryu nang Cristo, e ra apigilan a sabian, “Ing eganaganang sinabi nang Juan tungkul kanining tau, tutu ya.”¹⁰

GSAM 61Ing Cristo a Pinahiran Agpang king Batas

GSAM 61.4Kaugnayan king salese nang Lucas tungkul king binyag at ing pareung pamahiran ning Espiritu Santo king itsurang kalapati, abasa tamu, “I Jesus mismu magumpisa neng manga atlung pulung banua ing idad.”¹¹

GSAM 62.1Kaybat ning makabang pamag-ayunu ning Guinu tamu a apat a pulung aldo, at ding masikan a tukso ning demonyu king ilang, a agad sinunud king kayang binyag, “minuli ya king Nazaret, nung nu ya meragul; at agpang king kayang ugali, linub ya king sinagoga king aldo ning Sabado, at tinikdo ya para mamasa.... Ing Espiritu ning Guinu atyu kaku, uling pinahiran na kung langis para ipangaral ing mayap a balita karing pakakalulu.... At megumpisa yang sinabi karela, Ngening aldong iti, ing kasulatan a ini mitupad ya karing balugbug yu.”¹²

GSAM 62Mipantupad ne ing Panaun

GSAM 62.2I Marcos, king pamanyulat na king pareung milyari, sasabian na, “Mitupad ne ing panaun, at malapit ne ing Kayarian ning Dios: sumisi kayu, at paniwalan ye ing mayap a balita.”¹³ Dinatang ne ing panaun a penhulaan para lunto ya ing Pinahiran. Ing pamamahiran ning Espiritu Santo milyari king kayang binyag, at ngeni papasok ne king kayang ministeryu, eksaktu king panaun at paralan a penhulaan da ring banal a profeta kanitang minuna.

GSAM 62Malinong Patune ning Panga-Mesias nang Cristo

GSAM 62.3Ing ministeryu nang Cristo kayabe ya ing alang patnang pamangawang milagrus, a para karing tau, agyang e ra lubus a aintindyan ding kayang parabula at amanu, metung yang malinong patune a ya ing Immanuel, o ita pin ing “Ing Dios kayabe ne.”¹⁴ Kareng milagrung areni, ing Cristo bibie na king yatu e mu kabud ing katibayan ning upaya ning Dios king sarili na, nune pati na ing praktikal a pamipakita ning ugali ning Dios at ning kayang malugud a kabaitan. Inyang i Felipe, kaybat ning atlung banwang alang tuknang a pamiyabe kang Cristo, at mekasaksi kareng kayang makapangyarihang milagru, sinabi na, “Guinu, ipakita me kekami ing Ibpa, at sapat na ita kekami,” sinabi nang Jesus kea, “Macaba nang panaun abe yu Cu at e mu Cu pa balu, Felipe? Ing mcnaquit Ca- nacu, iquit ne ing Igpa; baquet sasabian mu pin, ipaquit me quecami ing Igpa? ... Manwala ka kanaku a aku atyu ku king Ibpa, at ing Ibpa atyu ya kanaku; o nung ali, manwala ka kanaku uli da ring mismung gawa.”¹⁵

GSAM 63I Juan, Nalitu

GSAM 63.1Agyang king binyag nang Cristo, asaksian nang Juan ing kitang-kitang pamanbaba ning Espiritu Santo, at dimdam ne ing siwala ibat banua a magpahayag kea bilang Anak ning Dios, at ya mismu ing nagpahayag a ya ing “Kordero ning Dios a magtanggal king kasalanan ning yatu,” ding milyari aliwa la naman king inasa na, anya pin, king malungkut nang kulungan, mebalisa ya at mekalito.

GSAM 63.2“Kalupa da ring alagad ning Tagapagligtas, i Juan a Maminyag e na aintindyan ing kalikasan ning kayarian nang Cristo. Inaasahan na ing i Jesus ing lukluk king trono nang David; at kabang lálagpus ing panaun, at ing Tagapagligtas e ya mig-angkin king karapatan a ari, i Juan mebalisa ya at mekalito.”¹⁶ “Tinawag na la ding adwa kareng kayang alagad, at [iya] pepadala na la kang Jesus, a sasabing, Ika wari ing dapat datang? o manaya kami pa king aliwa?” “Kanitang oras a ita, pekayap na [i Jesus] ing dakal kareng karelang sakit at salot, at kareng marok a espiritu; at kareng dakal a bulag, dininan na lang panakit. Kanian, pekibat nang Jesus at sinabi karela, Mako kayu, at sabian yu kang Juan ding bage a ikit at dimdam yu.”¹⁷

GSAM 63.3Masakit para kareng Hudyo o agyang kareng alagad ing malinong akit la reng dakal a katutuan a sinabi na ning Tagapagligtas, uling masyadu lang makatatag king paniwala a potang datang ya ing Mesias, siran na ing gapus a Romano, a masyadung makasakit para karela, at agad nang ibalik ing kayarian nang David, at manungkulan bilang metung a aring pangyatu.

GSAM 63.4Pegumpisan nang Jesus ing kayang pamangaral king pamanyabing, “Sumisi kayu, uling malapit ne ing Kayarian ning banua.”¹⁸ Inyang pepadala na la ring kayang labing-adwang apostol, dela ra ing pareung mensahe, “Malapit ne ing Kayarian ning banua.”¹⁹ Kaybat pa king kayang ministeryu, inyang pepadala na la ring pitumpulu, iti ya ing karelang mensahe, “Ing Kayarian ning Dios malapit ne kekayu.”²⁰

GSAM 64Mengapamulala la ding Tau king Obra nang Cristo

GSAM 64.1Ding makapagmulalang amanu at turu nang Cristo ing migdala kareng tau para sabian, “E pa mika-taung mekapagsalitang anti kanining tau.”²¹ At inyang pekayap ne ing bulag at pipi, “Mengapamulala la ngan ding tau, at sinabi da, Ali ya wari ing anak nang David?”²² o king aliwang salita, Ali ya wari ing binhi nang David, ing pengakung Tagapagligtas? “Anyang miras ya king sarili nang balen, tinuru ya karela king karelang sinagoga, anya mengapamulala la at sinabi, Nukarin na ikwa ning taung ini ing kabiasnan a ini, at ding makapangyarihang gawa a reni? Aliwa wari ing anak ning anluagi? Aliwa wari ing ima na mayaus Maria? at ding kapatad nang lalaki, i Santiago, i Jose, i Simon, at i Judas?”²³

GSAM 64.2Mga king katlung banwa ning ministeryu nang Cristo, inyang atyu ya king templu para king piesta ning dedikasyun, dinatang la keya ding Hudyos, at sinabi ra keya, “Angga kapilan mu kami paburen a magduda? Nung ika ing Cristo, sabian mu kekami ning prangka.”²⁴ King milabas a banwa, inyang gewa na ing mayupayang milagru ning pamamangan karing limang libu gamit ding “limang tinapay a sebada at adwang malating asan,” abalu na a “parating la at dakpan de king puersa, ban gawan deng ari, [anya] meko ya namang pasibayu king bunduk.”²⁵

GSAM 64I Cristo a Manuru kareng Alagad Nung Makananu ing Kayang Kamatayan

GSAM 64.3King pamanuru na karing keang alagad, pepalino nang Cristo ing puntung e dapat isipan ing metung a pamag-ari king yatu a magumpisa agad, at pepakit na karela a kailangan yang mate at bumangon pasibayu, lumayu at mibalik. Inya kinutang na karela, “Nanu nung akit ye ing Anak ning Tau a papaitas king nung nu ya man ibat?”²⁶ Kaybat nang inutus karela “a e ra sabian kaninu man a ya i Jesus ing Cristo,” mababasa tamu: Manibat kanita, pegumpisan nang Jesus a ipakit kareng keang alagad nung makananu ya kailangan mako king Jerusalem, at magdusa kareng dakal a bage ibat kareng matua, punung pari, at talapagsulat, at paten de, at pasibayung mie king katlung aldo. Kanita, kinwa neng Pedro at pegumpisan neng pagsabian, “Malayu ya sa keka, Guinu; e iti malyari keka.”²⁷

GSAM 65.1Kanitang panaun a ita sinabi na karela a ating mapilan a makatalakad karin a e la mate anggang e ra ikit ing Anak ning Tau a daratang king kayang kayarian.²⁸ Mga walung aldo kaybat, mitupad ya ing propesiyang ini; at ing apostol a i Pedro tinukoy ne itang “bisyun” ning pamagdatang nang Cristo king kayang kayarian bilang katibayan ning tune kadwang pamagdatang nang Cristo a malyari pa king paintungulan.²⁹

GSAM 65.2King metung a panaun, anyang i Cristo at ding keang alagad atyu la Galilea, sinabi nang Jesus karela, “Ing Anak ning Tau ipagkanulo ya karing gamat da ring tau; at paten de, at king katlung aldo pasibayu yang mibangun. At ila, labis lang melungkut.”³⁰ At makanian pa man, e da pa rin aintindyan ing kabaldugan na, uling kabang pilit nong papaintindyan ing mabayat a katutuan tungkul king kamatayan at pamanyubling mie na, makipagtalu la pa king karelang sarili nung ninu ing maging pekamatas king kayarian ning banua.³¹

GSAM 65.3King aliwang pamikatagun, i Pedro sinabi na kang Jesus, “Lekuan mi na ing eganagana, at tinuki kami keka; nanu ing mibiye kekami? At i Jesus sinabi na karela, Tutu ing sasabian ku kekayu, a ikayu ring tinuki kanaku, king pamibayu ning yatu, nung kapilan ing Anak ning Tau lukluk ya king trono ning kayang kaluwalhatian, lukluk kayu naman karing labing-adwang trono, para hukuman la ring labing-adwang tribu ning Israel.”³² Makanian pa murin, ing isipan tungkul king metung a kayarian a malapit nang mitatag ya ing atyu king isip da, at ila, bilang tau, megumpisa lang manintun king pekamatas a pwestu king kayarian.

GSAM 65.4Kaybat, dinatang ya ing ambisyosang inda da ri Santiago at Juan, ding anak nang Zebedeo, at pekisabi na kang Cristo a ding anak na maging paboritu la para karing matas a pwestu—ing metung king wanan at ing metung king kaili ning kayang trono; o, marahil, ing metung maging Punong Ministru ning gobyernu, at ing metung naman Kalihim ning Estado. Dapot i Cristo prangka nang sinabi, “E yu balu nung nanu ing adwan yu.”³³

GSAM 66Matagumpeng Pamanlub king Jerusalem

GSAM 66.1E malaut king panaun a ita, milyari ya ing metung a maragul at makapagmulalang milyari. Iti ya ing pamibangun nang Lazaro ibat king kutkutan, ya ing mete nang apat a aldo. Ing makanining masikan a milagru, pepagmulala na la at pepabigla ding tau, anya ring Pariseo mebabalisa la, a kambe da ring pari, agad lang migpulung; at king karelang pamipulung, kinutang da, “Nanu ing gawan tamu? Uling ing taung ini dakal ya gagawang milagru. Nung paburen ta ya mung makanyan, maniwala la ngan ding tau kaya; at datang la ding Romanu at kunan de ing kekatamung lugal at bansa.”³⁴ Kabang ing metung a upaya ning Satanas ibat lalam ing makanyan nang tatalan kareng magnasang siran ya i Cristo, ing metung a upaya ibat banua ing papagalaw kareng keraklan para parangalan ya, at tuparan ing mesabi na tungkul kaya.

GSAM 66.2King okasyun a mebanggit king babo, ing balen linual lang mitipun-tipun, e mu para akit i Jesus, nune pati na murin i Lazaro, a binangon na ibat karing mete. Ngeni, para karela, siguradu na ing i Jesus ya ing maluat da nang panayan a ari, at kabang akit de papunta king Jerusalem, makasake king anak a asnu, bigla lang linub king isip da ding amanu ning Kasulatan, “E ka tatakut, anak a babai ning Sion: lawen me, ing ari mu daratang ya, makalukluk king anak a asnu.”³⁵ Metung a masikan a sigaw ning tagumpe ing minukyat ibat king maragul a pulutun, a labis a mekabagabag kareng Pariseong marimla ing pusu at mapagkalkula. King libutad da sinabi la, “Akit yu wari nung makananu kayung alang apapanalunan? Lawen yu, ing yatu tinuki ya kea.”³⁶ King karelang pamanigut a patuknangan nang Cristo ing sigawan, pekibat na, “Sasabian ku kekayu, nung manahimik la reni, ding batu agad lang sumigaw.”³⁷ Sinabi na ning Guinu tungkul king okasyun a ini, “Sumigaw ka,” at nung e ra tuparan ding tau ing keang amanu, maglagay yang siwala karing batu king dalan, at sumigaw la; uling ing keang amanu kailangan yang matupad.

GSAM 66I Cristo Mako at Mibalik Pasibayu

GSAM 66.3E mu kabud pinilit ning kekatamung Tagapagligtas a ituru king isip da ring alagad ing katutuan a mate ya at muling mabie, nune nais na la namang turuan a ing Kayarian e ya datang anggang e ya pa meko at mibalik. Tungkul king pamamaku na king krus, ngana, “Aku, nung itas da ku man ibat king yatu, guguyud ku la ngan ding tau papunta kaku. Ini sinabi na, a magpahiwatig nung nanung kamatayan ing dapat nang kamtan. Pekibat da ring tau kaya, Dindam mi king Kautusan a ing Cristo manatili ya anggang kapilanman; at makananu mung sasabian, Ing Anak ning Tau kailangan yang itas? Ninu ya ining Anak ning Tau?”³⁸

GSAM 67.1Para mas lubusang itanam king isip da ring alagad ing katutuan a kailangan yang lumako at mibalik bayu mitatag ing kayang kayarian keti king yatu, sinabi na, “Malating anak, saguli pa mu atyu ku kekayu. Manintun kayu kanaku; at anti ing sinabi ku karing Hudyos, Nung nu ku papunta, e kayu makapunta, makanian mu naman ngeni sasabian ku kekayu.... I Simon Pedro sinabi na keya, Guinu, nukarin ka pupunta? Pekibat neng Jesus, Nukarin ku man pupunta, e mu ku agyung tukian ngeni; dapot tukian mu ku potang kayi.”³⁹ Kaybat, pepasikan na la lub ding karelang pusung magaganaka at malulungkut karing amanung areti: “E ya sa magaganaka ing pusu yu: maniwala kayu king Dios, maniwala kayu naman kanaku. King bale ning Ibpa ku, dakal la ding tuknangan: nung ali, sinabi ku sana kekayu. Munta ku para isadya ku ing lugal para kekayu. At nung munta ku at isadya ku ing lugal para kekayu, mibalik ku, at tanggapan da kayu papunta kaku; ban nung nu ku man atyu, atyu kayu mu naman karin.”⁴⁰

GSAM 67Parabula ning Kagalang-galang a Lalaki

GSAM 67.2Pasibayu, sinubuk neng itama ning Tagapagligtas ing maling isipan a ing kayarian agad-agad yang lunto, kapamilatan ning parabula a makatuki kabang papunta la king Jerusalem ya at ding keang alagad: “Ating metung a marangal a tau a meko king marayung bansa ban tanggapan ing kayarian para keang sarili, at magbalik. At inaus na la ding keang apulung alipan, at binye na la ding apulung libra, at sinabi na karela, Mangalakal kayu anggang datang ku.... At milyari, a inyang migbalik ne, at tinggap ne ing kayarian, kanita inutus na la reng kayang alipan a ausan la keya, kareng minye neng pera, banang abalu na nung magkanu ing kitang ning balang metung king pamangalakal.”⁴¹ Kening parabula, ing Guinu ilarawan ne ing sarili na king pamamagitan ning marangal a lalaki. Kailangan yang mako king malaut a bansa—king Kayang Ibpa—at karin tanggapan ing kayarian, bayu ya mibalik para manungkulan.

GSAM 68.1Bilang pakibat king kutang da ring alagad, “Nanu ing maging tanda ning kekang pamagbalik, at ning kawakasan ning yatu?”⁴² ing Tagapagligtas minye ya karela king listaan da ring milyari a malyari king kabilugan ning maragul a kasakitan a datang king pisamban, at ding siguradung tanda a malyari. Potang lunto la reni, abalu da na malapit ne ing pamagdatang na, atyu ne king pasbul, at ing henerasyun a makakit kareti e ya mawala anggang e ya datang.⁴³

GSAM 68Lekwan da ring Eganaganang Alagad

GSAM 68.2Dapot king kabilugan ning turung binie nang Cristo karing apostol tungkul king kamatayan at pamanbaba na, lubusan lang e aintindian ing katutuan a tinuru na karela tungkul king pamaglitis at pamakrus na. Makanian ya kababa ing pamangaintindi da king katutuan a inyang dinatang ing pamaglitis, mete ya ing pag-asa da, at ila ngan “linakwan de at tinakas.”⁴⁴ Pati i Pedro, ing laging masigasig a Pedro, a mitmung kumpiyansang sinabing agyang paburen de reng eganaganang tau, ya man e na kapilanman gawan iti, makalipas ing mapilan a oras, tatanggian ne ing kayang Guinu, at king panumpa sasabian nang e ne kakilala ing taung ita. Masyadu lang mabagal sumaintindi king sinabi ning Guinu a king katlung aldo kaybat ning kayang pamamaku king krus, mibangun ya ibat karing mete, anya kinutang la at pinag-isipan da king karelang sarili nung “nanu ing kabaldugan ning pamibangun ibat karing mete.”⁴⁵ King tutu, ala lang casalpantayanan anya kaibat neng mete, at ing katawan na mebili ya king bayung kutkutan nang Jose, minadyang la para i-embalsamu ya. Mawala ing pag-asa—mekutkut kayabe nang Cristo king kutkutan—nanu kasung Sabado para karing alagad! King pusung mabayat king kalungkutan at pamagkasákit-lub, at alang Malunus at Maawain a Tagapagligtas, a ing bie na mitmu ya karing gawang lambing at pakalulu, a malapit para magdala king kaginawan at sikanan, nanung kalungkutan ing kabilian da!

GSAM 69Makagising a Panyari king Abak ning Pamanyubling Mebyé

GSAM 69.1Sinlag ne ing abak ning mumunang aldo ning paruminggu! Nanu ing kaguluan king banua at king yatu! Metung a masikan a angel ing tinipa ibat king kayarian ning ligaya papunta king kutkutan nang Jose, a atin mensahing mag-utus king Anak ning Dios a bumangon. “At, lawen, mika maragul a ayun: uling ing angel ning Guinu tinipa ya ibat banua, at dinatang at pepagulung ne ing batu palayu king pasbul, at linukluk ya babo na niti. Ing lupa na kasing-slag ning kildap, at ing imalan na maputi anti mong yelu: at king takut keya, ding talabante mengalgal la, at meging lang anti mong mete.”⁴⁶ “Dakal a katawan da ring banal a mekatudtud ing mebie, at linwal la karing kutkutan kaybat ning kayang pamanyubling mebie, at linub la king banal a siyudad, at linto la karing dakal.”⁴⁷ Isipan la reng anti kaniting manaus king Jerusalem, king pasbul da reng karelang kaluguran, a maki balitang ing Cristo a pinasak king krus mekabangun ya ibat karing mete, at ila man mebie lang pasibayu kapamilatan ning kayang upaya, ban magpatutu tungkul king kayang pamanyubling mie. Nanu kasiglang kimut kareng alagad at ding banal a babai—mamagkas-magkas papunta't pabalik ban sabian ing masayang balita, “Mekabangun ya ibat karing mete, uling ikit mi ya at akausap mi ya!”

GSAM 69I Jesus Lulub ya king Baryu

GSAM 69.2“At, narin, adwa karela ing meko ketang aldong ita papunta king metung a malating balen a mayaus Emmaus, a manga anam a pulung furlong [pitung milya at kapitna] manibat Jerusalem. At misabi la tungkul kareng eganaganang bage a milyari. At kabang misabi la at mikakunutan isip, i Jesus mismu ing linapit karela, at mekyabe ya karela. Dapot makabuklud la ding mata da ban e re akilala. At sinabi na karela, Nanu ing pisasabian yu kabang lalakad kayu at malungkut kayu? At ing metung karela, a i Cleopas ing lagyu na, mekibat ya at sinabi kea, Ika mu kabud ing dayu king Jerusalem at e mu balu ding milyari karin kening mapilan a aldo? At sinabi na karela, Nanu la ding milyari? At sinabi da kea, Tungkul kang Jesus a taga-Nazaret, a metung a profeta a mayupaya king gawa at salita king arapan ning Dios at ning kabilugan a balen: at nung makananu de binie ding punong pari at ding kekaming talapamahala para parusan de king kamatayan, at pinaku re king krus. Dapot menasa kami a ya sana ing dapat sanang menatbus king Israel: at bukud pa kaniti, ngeni atlung aldo na manibat anyang milyari la rening bage a reni. Wa, atin mu namang mapilan a babai ibat karing kayabe mi a mengagulat kekami, a maranun a miras king kutkutan; at inyang e re ikit ing katawan na, mibalik la, sasabian dang mekakit la mu namang bisyun da reng angel a sinabing mabie ya. At ding mapilan kareng kayabe mi minta la king kutkutan, at ikit deng makanyan pin anti ing sinabi da reng babai; dapot e re ikit ya.

GSAM 70.1“Kanita sinabi na karela, O kayung mangmang, at mabagal lub a maniwala king eganaganang sinabi da ring profeta: e wari dapat ing Cristo magdusa karening bage a reni, at lungub king kayang ligaya? At manibat kang Moises at king eganaganang profeta, pepaliwanag na karela king eganaganang Kasulatan ding bage tungkul keya.”⁴⁸ Anyang malapit neng mangan kayabe da, pinakli ne ing tinape at mepasalamat ya, “at mikabuklat la ding mata da, at akilala re.... At sinabi la king metung at metung, E wari sinlag ing pusu mi king kilub mi, kabang makipagsalita ya kekami king dalan, at kabang binuklat na kekami ding Kasulatan?”⁴⁹

GSAM 70.2Ngeni, king wakas, akit da ring alagad, kaibat a lubus dang aintindian ing problema, a ating kamatayan at pamanyubling mebie a makaugne king misyon ning Tagapagligtas. Dapot makananu de tanggapan ing kutang tungkul king kayang kayarian?

GSAM 70.2“Pepakit neng mabie kaibat ning kayang pamagpasakit kapamilatan da ring dakal a e mapagpaling patune, a ikit da kilub ning apat a pulung aldo, at sasalita tungkul karing bage a makaugne king Kayarian ning Dios; at, kabang makapisanmetung ya karela, inutus na karela a e la paalis king Jerusalem, nune manenaya la king pangaku ning Ibpa, a ngana, dimdam yu ibat kanaku. Uling i Juan king danum ya pin menbinyag; dapot ikayu king Espiritu Santo kayu binyagan kilub ning e makalwat a aldo.

GSAM 71Ibalik Mu Ne Ngeni ing Kayarian?

GSAM 71.1“Inya inyang mitipun-tipun la, kinutang da keya, a sasabing, Guinu, ibalik mu ne wari ngeni ing kayarian ning Israel? [a ing kabaldugan na, Abalitan mi na kailangan kang ipaku king krus at sumubling mie agpang king Kasulatan, dapot e me wari ibalik ing kayarian ngeni?] At ngana karela, E para kekayu ing makibalu kareng panaun o pana-panahon, a ing Ibpa ing miglagay king sarili nang upaya. Dapot tanggapan yu ing upaya, potang datang ne ing Espiritu Santo kekayu: at maging saksi kayu kanaku king Jerusalem, at king mabilug a Judea, at Samaria, angga king pekamarayung dake ning yatu. At kaibat nang sinabi kareting bage, kabang makatiman la kaya, mitas ya; at metanggap ne ning ulap manibat king panimanman da. At kabang makatutuk lang makalawe king banua kabang papaitas ya, bigla, atin adwang lalaking makasulud maputing imalan a tinuknang king lele da; a sinabi da naman, Kekayung lalaki a taga Galilea, bakit kayu makatalakad a makalawe king banua? Iti mismung Jesus a kinwa ibat kekayu papunta banua, makanyan ya murin datang king paralan a ikit yung meko ya papunta banua.”⁵⁰

GSAM 71I Jesus Manatili ya king Banua angga king Pamanibalik

GSAM 71.2Ngening likwan na la ning Tagapagligtas, at tutu rang ikit ing kayang “pamanukyat nung nu ya menibatan,” atin lang kasiguraduan a ing Espiritu Santo ituru na karela ing tungkul king panaun nung kapilan datang ing kayarian. Inya, i Pedro king kayang pamanuru karing tau, kaybat nang tinggap ing Espiritu, ngana, “Ipadala na ya i Hesukristo, a sadya rang ipangaral kekayu: a kailangan tanggapan ning banua angga king panaun ning pamibalik ning eganagana, a sinabi na ning Dios king asbuk da ring eganaganang kayang banal a profeta manibat pa anyang lelangan ya ing yatu.”⁵¹

GSAM 71.3King apostol Pedro, binie na murin ning Espiritu Santo ding katutuan tungkul karing atlung yatu: Mumuna, ing metung a bayu ing delap, a mesira king danum; kadwa, ing kasalukuyang yatu a makatagun para king api,—api a makatipun king yatu, agpang king babasan na ning Revised Version,—itang api a maging kapahamakan, pangasira, at pangasira da ring taung alang katuliran; katlu, ing bayung yatu, “nung nu manuknangan ing katuliran;” o, agpang king aliwang salin, “nung nu manuknangan ding matulid.”⁵²

GSAM 72.1Pepabalu na ning apostol Pablo ing pamanyubling bie da ring tau ning Dios, at ing pamagbayu da ring eganaganang banal na manibat king panging mortal papunta king panging imortal, “king kislap ning mata, king tauling trumpeta.” Sinabi na karing taga-Corinto a i Cristo atyu ngeni king luklukan ning Ibpa na, at manatili ya karin angga king ing eganagana nang kalaban mapasakup la kea. Iti ya pin, angga king ibie ne ning Ibpa kea ing kayarian—ing sarili nang kayarian—king gamat na, anti ing meprofeta king Daniel 7:13, 14; Salmo 2:8, 9. King pisamban king Tesalonica, pepakit na ing pamagbalik nang Cristo at ing pamanyubling mie bilang bukud dang pag-asa, at bilang laman ning tune pamanaliwa kabang ding kaluguran da mikawani la karela uli ning kamatayan.⁵³

GSAM 72Ing E Makapirming Pamanbalik ning Guinu

GSAM 72.2Kanita, ing pisamban ala yang siguradung balu tungkul king oras nung kapilan ya mibalik ing Guinu. Inyang ing apostol king mumuna nang sulat karing taga-Tesalonica, sinabi na, “Ikami ding mabie at mitagan, mikakayabe kaming itas,” aintindian de ring kapatad a ing buri nang sabian, daratang ya i Cristo kabang atin la pa karela ding mapilan a mabibie. King kadwa nang sulat, tinulid na ing maling pagka-intindi da king sulat na, at sinabi na karela a “e ya datang ing aldong ita, liban nung datang pa ing pamaglayo king kasalpantayanan, at mibunyag ya ing tau ning kasalanan, ing anak ning kapahamakan; a lalaban at papamatas na ing sarili na babo ning balang ausan a Dios, o babo ning sasamban.”⁵⁴

GSAM 72Ing Pamanikwal

GSAM 72.3At angga ngeni, ing pisamban mekabilad ya pa murin king dalumdum tungkul king panaun ning kadwang pamagbalik nang Cristo. Abalu da ring kapatad a ating apostasya; dapot ing kutang, nung makananu ya kakaba. Kaybat, mika pakibat kang Juan kabang atyu ya king bisyun king isla ning Patmos, kareng simbolung mayakit kareng kapitulu labing-adwa at labing-atlu ning Apocalipsis—ing “metung a panaun, adwang panaun, at kapitna,” ing “apat a pulu't adwang bulan,” ing “libu adwang dalan at anam a pulung aldo” (banwa); dapot angga ngeni, e pa milyari ing pangapalyaring magmarka king pamagbuklat na nitang makabang panaun. Inya ing pisamban manaya ya pa at mangasa king pamagbalik nang Cristo agyang e na eksaktung balu ing oras ning kayang pamagpakit; uling potang milabas ne ing panaun a ita ning kasakitan, atin pa muring malating panaun ning pamakilaban at tagumpe para king pisamban a “mitagan”.⁵⁵

GSAM 73.1King pangayari da ring kasulatan ning Bayung Tipan, malino nang makaladlad king arapan tamu ing tema ning kadwang pamagbalik nang Cristo. Halus metung a bersikulo king balang atlung pulu ing magbanggit king sanumang paralan king kadwang pamagbalik ning Guinu tamung i Hesukristo. Tungkul kanini, at king kabilyan ning pisamban kaugnay ning pag-asang ita king kilub da ring panaun angga king makabayung panaun, i Robert Patterson, D.D., magsalita ya king metung a papel a mayayaus ing Interior, lalam ning pamagat a “Ing Mapalad a Pag-asa,” king makatuking paralan:—

GSAM 73Ing Milenyo king Yatu—Patterson

GSAM 73.2“Anyang likwan ne ning Guinu tamu ing keang pisamban keti king yatu para munta ya king Ibpa, likwan ne iti king metung a kalagayan a mapanglaw. Ding keang limang dalan a alagad makapadurut la king mabilug a yatu da ring keang kalaban, a mitatag bilang anti-Kristiyanung reliyun at gobyernu ning metung karing pekamatalinung isip, a papalakas ning pekamapait a kasamaan, at mituru king karanasan da ring panaun king pekamabisang paralan ning pamanyira. Ing Guinu e Ya e makibalu king kekatamung kapahamakan; ni king kayang tauling pamagsalita e Ne inurung iti, o menangaku king sanumang pamagbawas king pamamua ning yatu at king kasakitan ning pisamban. Dapot menangaku Ya a Mibalik Ya para ibagsak la ring kayang kalaban, at suportan na katamu angga king mapalad a aldo ita. ‘Kasaman na kayu ning yatu. King yatu magkasakit kayu. Kiyak kayu at maglamentu, dapot ing yatu magtula ya. Magmalun kayu, dapot ing kalungkutan yu maging tula ya.... Ngeni pin magmalun kayu, dapot akit da kayu pasibayu, at ing pusu yu magtula ya, at ing tula yu alang ninu man makakua. Nung mako ku, mibalik ku, at tanggapan da kayu kaku, ban nung nu ku atyu, atyu kayu naman.’

GSAM 74.1“Iti ya ing bendisyun a pag-asa ning kayang personal a pamagbalik a ginamit nang pampanatag lub king kayang pisamban king kayang personal a pamako. King kabilugan ning panaun ning kayang pamako, sinabi na kailangan tamung magdusa king pamagsubuk; at makanian pin ing milyari. Nung makaranas tamung kapayapan king kilwal kabang ala ya, nung ing keang pisamban miligtas ya karing ataki ning yatu, nung mika panaun ning kalinisan nung kapilan ding samsam e la tumubu king pilatan da ring trigu, o nung, king keang pamagbalik, tanggapan ne ning populasyun ning metung a yatu a mitmung ligaya ning Guinu, o king tutu, akit na pa ing casalpantayanan keti king yatu, iti maging metung yang e na inasahan a sorpresa para kea. E na balu i Jesus ing mileniyung iti. Sasabian mi e na balu iti, uling e na iti sinabi kekatamu; at sasabian na, ‘Tinawag ku kekayung kaluguran, uling ing eganaganang bage a dimdam ku king Ibpa ku, pepabalu ku kekayu.’ Dapot karing eganagana nang pamitalake at parabula, alang agyang malating pahiwatig a dapat tamung manasa king sanumang panaun ning kapayapan o kaluwalhatian bayu ya datang. Kasing-ignorante la naman ding apostol king metung a milenyo a alang Cristo. Kilub ning atlung dalan a banwa kaybat ning pamako ning Guinu tamu, ing banal a pag-asa ning pisamban ya pin ing pag-asa ning kayang pamagbalik.

GSAM 74.2“Dapot inyang, king pamanyulung ning kayang prediktang apostasya, ing nobya ning Cristo megumpisa yang manamye kabang ala ya i Cristo kapamilatan ning pamiyabe da reng ari ning yatu, natural mu, inalis ne ing kayang mata manibat king banua king aslagan, at king pamagbalik ning kayang Guinu, a magwakas king kayang kayamanan keti king yatu. Anyang tinapat de ring Reformador ing trumpeta ning ebanghelyu karing karelang asbuk ... ding pangarap ning mileniyung alang Cristo agad lang mekalas, ... at ing pisamban pasibayu yang megumpisang manenaya king pamagdatang ning Guinu ban siran ya ing antikristo.... Karing karelang sulat, sermon, at pamangumpisal king casalpantayanan, pinyabi da ring Reformador ding karelang pag-asang premileniyal.

GSAM 74.3“Ing Westminster Assembly tinapos ne ing karelang pamangumpisal king metung a deklarasyun ning karelang casalpantayanan king kadwang pamagbalik ning Guinu karing amanung lubusang maglarawan king casalpantayanan da ring premillennarian. Pepasiag da karing makabayat a amanung areni: ‘Nung makananu neng buri Cristo a siguradung makapaniwala tamu a ating aldo ning pamangusga, para isawayan la reng eganaganang tau king kasalanan, at para king mas maragul a pakalma da reng matulid king karelang kasakitan, makanian mu naman buri na ing aldong ita a e makikilala karing tau, ban isakwil da ing eganaganang kapanatagan a laman, at maging laging mapagbanté, uling e ra balu nung sanung oras ya datang ing Guinu: at maging laging makasadya para sabian, Datang ka, Guinu Jesus: at datang kang agad!’⁵⁶

GSAM 75.1“Ding kekatamung ninunu a mag-reporma pinyampat de ing karelang pusu king pamanenaya king pamagbalik ning Guinu, at migpalakas lub la king metung at metung kapamilatan ning sigaw a, ‘Tikdoan ye ing labanan! uling daratang ya kambe da ring legyun ning saup,’ metung a kapanamdaman a mepakit bayu-bayu king metung a sikat a himno ning pamanyubling sigla, dapot pamilyar karing matuang Scottish Covenanters.

GSAM 75.2“Dapot e melambat, ing kadwang pamikaling king casalpantayanan megumpisa ya kareng pisamban a mebayu. Kilala ya iti king Scotland bilang Moderatism; king England, bilang Arianism, at ngening bayu, bilang Broad Churchism; at king America inaus ne ing sarili na bilang Unitarianism; at king Germany, Rationalism. King pamaglagay king kaisipan ning tau bilang hukom, at ing kekatamung limitadung modernung obserbasyun bilang ebidensya, at pamagtanggi a ating milyaring malyaring malyari liban king agpang king dalan da ring batas ning kalikasan a me-obserbahan, binawas na ing rangku nang Jesus king anting metung a rabbi ning Hudyos, a mas makabayu kesa king panaun na, dapot lubusang e pamilyar king modernung siyensiya. Siyempre, ing ideya ning makanining tau a mibalik manibat king e makakit a yatu para manungkulan keti king yatu pinalipat ya king mitolohiyang Hebreo.

GSAM 75I Daniel Whitby tungkul king Milenyo

GSAM 75.3“Deng pangaku ning kayang kadwang pamagbalik at pamag-ari keti king yatu inintindi la bilang simpling pamikalat ning kayang ebanghelyo, at ing pamanyuku ning maragul a dake ning yatu king Kristianismu para king panaun a libu, o, agpang king isipan da reng aliwa, 360,000 a banua; nung kapilan ing lahi ning tau dapat yang sumulung king sining ning sibilisasyun, at mag-enjoy king alang kapante kapayapan at kasaplalan. At king katapusan na ning makabang siklu, a masyadung malapad para akit ning karaniwang isip, posibling ating maragul a pangagulu ning kalikasan a malyari, at masasabi nang datang ya ing Guinu at siran ne ing yatu, at ausan na ing lahi ning tau para king pamangusga. Ing teoryang ini pinalawig de at gewa rang sikat ning metung a komentaristang Ingles a i Whitby [i Daniel Whitby mete ya kanitang 1726], a kapamilatan da ring kayang milimbag a sulat, mapatunayan yang metung yang Arian, dapot ding kayang komentaryo sikat la karing kayang kalupa, at ing kayang mitikal a milenyo masanting ing pamagtanggap da ring dakal karing ortodoksung pensionado at kakaluguran da ring pisamban ning estado king Europa, a para karela, mangaku yang makabang panaun da ring ikapu at dangal. Kapamilatan ning karelang impluwensya, midala ya iti king America, nung nu agad-agad yang ginamit bilang materyales para kareng pambabansag a salita at pangwakas a talumpati.”

GSAM 76.1Anti kaniti la reng teorya kareng miyayaliwang dake ning yatu kabang papalapit tamu king panaun inyang ing Guinu migpadala king marangal a babala tungkul king kayang pamagdatang, a “malapit na king pasbul.”