Kabanata 6 — Ing Mensahe at ding Mensahero

GSAM 108.1“Isulat me ing bisyun, at gawan meng malino karing tabla, ban tumakbo ya ing makabasa kaniti. Uling ing bisyun para ya pa king takdang panaun, dapot king wakas magsalita ya, at e maglaram: agyang maglambat ya, panayan me; uling siguradung datang ya, e ya maglambat.”¹

GSAM 108.2“At ikit ku ing metung pang angel a susulapo king kalibudtan ning banua, a atin yang alang anggang ebanghelyo para ipangaral kareng manuknangan king yatu, at king balang nasyon, at lahi, at amanu, at tau, a sasabing maki masikan a siwala, Takutan ye ing Dios, at parangalan ye; uling ing oras ning kayang pamangusga miras na: at samban ye itang miglalang king banua, at yatu, at dagat, at ding sibul ning danum.”²

GSAM 108.3Deng minye king proklamasyun ning pamagparating sinabi da na ining “bisyun” a maki “takdang” panaun, a mebanggit ning profeta Habakkuk, kayabe la ding bisyun da ring propesiya nang Daniel at ning Revelator. Pepalino reng masyadu iti king karelang pamaglarawan kareti karing karelang prophetic chart, ania ing menbasa king interpretasyun talagang makapag-“takbo” ya at iparating ing impormasyun karing aliwa.

GSAM 108Metung a Tiyak a Mensahe

GSAM 108.4Ing proklamasyun da ring Adbentistang tau aliwa ya mu ing pamanunsyung gewa nang Pablo king arapan nang Felix, “Ing katuliran, pamipigil sarili, at ing daratang a pamangusga;” ni ing pahayag a gewa nang Martin Luther, kaibat nang ayari ing pamaglikas king Bibliya, inyang, malapit na ing kayang kamatayan, sinabi na kanu, “Kumbinsidu ku na ing pamangusga e ne malwat; wa, na ing Guinu mismu e ne manatiling ala lampas atlung dalan a banwa pa.” E ya naman ing sinabi nang John Wesley, inyang sinabi nang “isipan na ing milenyo malyaring magumpisa kilub ning manga dinalan a banwa.” Ding Adbentista sinabi da ing bibie da ing mensahing sinagisag king Apocalipsis 14:6, 7, “Ing oras ning kayang pamangusga dintang ne,” at ing sigaw ning Apocalipsis 10:6, “Ala nang panaun.” Ing makanining propesiya e malyaring matupad king kapamilatan ning pamanunsiyu ning metung a milyaring “daratang,” a malyari “keng kilub ning atlung dalan a banwa,” o “keng kilub ning dinalan a banwa,” dapot king metung a tiyak a panaun, “dinatang na.” Ing makanining mensahe, a maki makanining tiyak a kalinawan anti ing kailangan da ring propesiya king babo, pinalaganap de ring Adbentista king mabilug a yatu.

GSAM 109Ing Pamangusga king Pamanatang nang Cristo

GSAM 109.1King panaun a mumunang mipasiag ing mensahing ini, balang denominasyun a Kristiyanu papanualan na ing pamag-ukom malyari king kadwang pamagbalik nang Cristo. Inya ing metung a grupu da reng tau a atyu lalam da retang sirkumstansya, a magdalang mensahi a ing oras ning pamag-ukom dintang na, kabang papanualan de ing pananaw a ita, siguradung ipasiag de ing kadwang pamagbalik nang Cristo. King katunayan, ing minye sikanan king mensahi, at pekamabisa nang ginanaka la reng tau, ya pin ing pamipasiag ning tiyak a panaun. Minuna, sinabi da a ing katapusan ning yatu datang ya king sanumang panaun king “banuang Hudyos” 1843, at iti kayabe ya king panaun pilatan ning Marsu 21, 1843, at Marsu 21, 1844. Kaybat ning pamaglipas na ning panaun a iti, abalu tamu king Midnight Cry ning banuang 1844 a ing partikular a aldo mitakda ya para king katapusan da ring panaun a propetiku. Ini ya ing kapulung aldo ning kapitung bulan a Hudyo, a katumbas ning Oktubre 22, 1844.

GSAM 109Paman-kwenta karing 2300 Aldo

GSAM 109.2Ing basehan ning panaun—1843—ya ing adwang libu at atlung dalan a aldo ning Daniel 8. Sinabi da a uling dening “aldo” makaugnayan la kareng propesiya nung nu ding animal ing mepili para kumatawan kareng kaharian, ding “aldo” dapat lang gamitan king simboliku para kumatawan kareng banwa, agpang king interpretasyon ning Guinu king simbolikung panaun, anti ing makabye king Bilang 14:34 at Ezekiel 4:5, 6; a ding pitumpulung dominggu—490 a aldo—ning Daniel 9 ila ing mumunang dake ning adwang libu at atlung dalan a aldo, at ding adwang panaun migsimula lang abe. Ing milyari a makasulat king Daniel 9, a meging tanda ning umpisa da ring pitumpulung dominggu, ya ing “pamagpalwal ning kautusan para ibalik at italakad ing Jerusalem.” Ing kautusan a ita pinalwal ya king kapitung banwa nang Artaxerxes Longimanus, 457 B.C., anti ing makatala king Ezra 7.

GSAM 110.1Ing petsang iti ya ing tune petsa para king umpisa da ring pitumpulung dominggu, pepakit ya king katutuan a kilub mu ning anam a pulu't siyam a dominggu—483 a banua—manibat 457 B.C., o anyang A.D. 27, i Cristo bininyagan neng Juan at sinimulan ne ing kayang ministeryu, a sasabing, “Tupad ne ing panaun,”³ at aliwa pa. Ing pamagumpisa ning ministeryu nang Cristo, A.D. 27, ing pamangrusipikisyun na kaybat ning atlung banua at kapitna manibat kanitang petsa, “king libutad [kalibudtan] ning [kapitumpulung] dominggu,” ing katapusan ning espesyal a obra karing Hudyos, A.D. 34, at ing mabilis a pamagbalik-loob nang Saulo, ing apostol karing Hentil, pinatunayan na ing pitumpulung dominggu meyari ya kanitang petsang ita, at uli na niti, megumpisa la iti B.C. 457. Ining ing karelang pamikuwenta: Ibat king 2300, ibawas ing 457, at ing mitagan ya pin ing 1843. At uling ding 457 a banua bayu la i Cristo, darala na katamu ing katapusan da ring 2300 a aldo king katapusan ning 1843.

GSAM 110Deng Pamanamin da reng Kalaban

GSAM 110.2Tutung sinabi da na “ding pamangamin a pabor king katutuan ibat karing kalaban na niti ing pekamatas a uri ning ebidensya.” Alang metung man karing kalaban ning mensahe ning adbentu ing menabing ing pamanyuring panigaralan da ring tau ning Guinu metung yang milyaring malyari bayu ing pamagdatang nang Cristo; dapot ing karelang pamangatuiran tungkul kaniting puntu makayagpang ya karing Adbentista. Bilang patune kaniting sinabi, mag-quote kami ibat karing adwang bantug a kalaban.

GSAM 110.3I Ginu N. Colver, a mangaral king Marlboro Street Chapel, Boston, inyang 1842, laban karing Adbentista, sinabi na:—

GSAM 111.1“Nung dening aldo banua la, mayari ya ing yatu king 1843; akit ne ning ninumang magaral king eskwela; uling nung ing 490 meyari ya king kamatayan nang Cristo, ing 2300 aldo mayari ya king 1843; at dapat yang mayari ing yatu, maliban nung apakit a ating aliwang milyari a malyari, at eku akit nung makananu itang malyari.”

GSAM 111.2I Propesor Stuart, king halos pareung panaun, sinabi na:

GSAM 111.2“Metung yang makapagmulalang katutuan a ing keraklan karing talapaliwanag king yatu ning Ingles at Amerika, king dakal a banua, sané lang aintindian ding aldo a mebanggit king Daniel at Apocalipsis bilang pamaglarawan, o simbolo, da ring banua. Mekirasan kung subaybayan ing penibatan na nining pangkabilugan, masasabi ku pang halos pangyatu, a kaugalian.”

GSAM 111Ing Testimonya nang Propesor Bush

GSAM 111.3Ngana i Propesor Bush: “Ninu man ing manira kang Ginu Miller king kayang punto ning panaun, manira ya king kayang pekamasanting a punto. Tama ya ing kayang panaun; dapot magkamali ya king malyaring malyari.” I Bush metung yang maniwala king pamagbalik-loob ning mabilug a yatu bayu ing pamagdatang nang Cristo. Ing kayang teorya ya pin ing milenyo magumpisa ya king 1844.

GSAM 111.4Deng ministru ning casalpantayanan Adventu tinuru la karing karelang pampublikung pamitalake a ing kasalesayan ning yatu papakit na la ring miyayaliwang bansa atyu la king mismung kabilian a sinagisag ning imahen king Daniel 2, nung kapilan ing batu baksakan ne ing imahen karing bitis, at ing Dios ning banwa itatag ne ing kayang kayarian; at king kapitulung 7, nung kapilan “ing kayarian at pamanungkulan at kadakilan ning kayarian lalam ning mabilug a banwa ibie ya karing banal ning Pekamatas.” Pepansinan da mu naman ing katutuan a ding tanda—pisikal, politikal, at moral—ila mismu ding penula ning Kasulatan a mayakit potang malapit neng lunto ing Guinu.

GSAM 111Mga Milagru king Banua

GSAM 111.5Ing Guinu, kapamilatan ning profeta Joel, sasabian na: “Ipakit ku la ding milagrus king banua at king yatu, daya, at api, at ding haligi ning asuk. Ing aldo maging yang dalumdum, at ing bulan maging yang daya, bayu datang ing maragul at makatakut a aldo ning Guinu.”⁴ Paniwalan da at tinuru ring Adbentista a ing aurora borealis karing milabas a siglu (karaniwan ausan dang sala king pangulu) ya ing “sulu at haligi ning asuk” a makatugma karing sinabi ning profeta; at basi karing pekamasanting a impormasyun a makakwa ibat king kasalesayan (bibye mi ing Edinburg Encyclopedia bilang testimonya), bihira ya mung meyakit iti bayu ing panaun a ini.

GSAM 112.1Inya, kabang ing mensahe ning malapit nang pamagbalik ning Guinu papunta ya karing pekamarayung dake ning yatu, mika sinyal a linto king banwa a lalo pang migpatune king katutuan, at meka-akit king pansin da ring tau.

GSAM 112.2Anyang Eneru 25, 1837, mika metung a pekamaslag a pamagpakit ning mapaling aurora borealis, a balamu didiunan na la ding isip da ring dakal diretsu king prediksyon ning profeta Joel tungkul king nung nanu ing manuna king maragul a aldo ning Guinu. Ing makatuking deskripsyon ning eksena ibat ya king New York Commercial Advertiser ning Oktubre 22, 1839. Tumpak yang tutu king eksena anti ing ikit ning talasulat king Victor, Ontario County, N.Y.

GSAM 112Ing Apí a Aurora ning 1837

GSAM 112.3“King bengi ning Eneru 25, 1837, mika metung a makapagmulalang pamipakit ning pareung penomenon [ing kabaldugan na, ing aurora borealis] karing miyayaliwang dake ning bansa, anti ing e mapag-duduwan a agaganaka da ring kekaming talabasa. Nung nu ing gabun makatakap ya king yelu, ing tanawin maringal ya at ‘makatakut’ king paralan a e pa milyari. King metung a lugar, a atyu malapit king bunduk, ding taung mekasaksi king eksena, pepabalu da kekami a iti kalupa ne kanu ‘ding alun ning api a magbaba king bunduk,’ at king kabilugan, anggang king abalu mi, ing yelu a makatakap king gabun lulto yang api a misasamut king daya, kabang king babo (antimo ing sasabian ning apostol), ‘ing banua susulu ya,’ masyadu yang kalupa ning propetikung deskripsyon ning tauling aldo anya dakal la ding mengapamulala; Deng ának a menakit kaniti mitakutan la, at mengutang la nung iti ya ing pamagdatang ning pamangusga; at anggiyang deng animal mengalgal la king matinding takut a malinaw a makita.”

GSAM 113.1E ya mu king America mepakit ing tanda ning profeta Joel, nune kabang ing doktrina ning pamagbalik ning Guinu kakalat ya king Great Britain, ing pareung tanda mepakit ya naman king banua king bangsang ita. Ing New York Commercial Advertiser ning Oct. 22, 1839, kinua na ing makatuki ibat karing papil ning London tungkul king metung a makapagmulalang penomenon a asaksian king bangsang ita king bengi ning Septiembri 3:—

GSAM 113Ing Aurora ning 1839

GSAM 113.2“LONDON, SET. 5.—Pilatan ning alas-dyis ning bengi ning Huwebes at alas-tres ning abak napun, king banua meakit ya ing metung karing pekamasanting a alimbawa da rening pambihirang penomenon, ding bulalakaw a babagsak at ding sulung pangulu, a e pa meakit king makabang panaun. Ing mumunang sinyal na ning makapagmulalang penomenon a ini, alas-dyis menos apulung minutu, inyang ing metung a malabong malutu, a balamu singo, minukyat ibat king pangulung dake ning hemisphere, at bagya-bagyang linapad angga king sentru ning banwa, at pagsapit ning alas-dyis o alas-dyis y kinse, ing kabilugan, manibat aslagan anggang albugan, metung neng maragul a sapin ning sala. Atin yang makapangilabut a itsura, at eksaktung kalupa na ning darala ning metung a makatakut a silab. Ing sala migbayu-bayu ya; king metung a penandit, balamu ya'y mibabagsak, at kaybat na nita, bigla yang minukyat at sinlag a masikan. Atin mu namang mayayakit a makasamut kaniti a makapal a asuk, a paulit-ulit a mag-iikot, at balang metung a manalbe, kumbinsidu ya a iti ‘metung yang maragul a silab.’

GSAM 113.3“Ing pangagulum ning metropolis masyadu yang maragul; libu-libung tau ing mamaragun papunta king direksyon ning isipan dang makatakut a sakuna. Deng bomba ning pamatay-api a atyu kareng istasyun king Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, at makanian murin kareng istasyun king albugan ning London—king tutu, balang bomba ning pamatay-api king London, kinabitan yang kabayu at pepatakbu yang masikan papunta king isipan dang ‘lugar ning pamanyira’ a maki mas matinding sikanan kesa king karaniwan, a tutukian da reng karwahe, mangakabayu, at mangaragul a grupu da reng tau. Deng aliwang bomba ning pamatay-api miras la pa anggang High Gate at Halloway [manga apat a milya] bayu ra abalu ing pamagkamali. Dening itsurang areni miglambat la lampas adwang oras, at kabang lalapit ing abak, ing tanawin meging maringal ya.

GSAM 114.1“King alas dos ning abak, ing penomenon pepakit yang metung a pekamasanting a tanawin, at metung a masakit ilarawan. Ing mabilug a London mebiyayan yang sala anti mong kaugtuan, at ing paligid masyadung kalinawan. Ing katimugang hemisphere, king mesabing oras, agyang alang ulap, maralumdum yang tutu; dapot ding batuin, a e mabilang, maslag lang mayap. Ing sumangid a dake ning banua pepakit yang metung a kakaiba dapot makapagmulalang pamiyaliwa; malino yang tutu, at ing sala maslag yang tutu; alang patugut ing pamituki-tuki da ring bulalakaw, a miyayaliwa king kaslagan—lalto lang megawa king sentru ning banua, at mekalat la anggang laltong lumbus la. Makapagmulala ya ing epektu. Libu-libung mangalating batuin ing biglang linto babo ning abot-tanaw, at mabilis lang tutu tinaglus papunta king yatu anya halos e na la asundan ning mata ing karelang dalan; balamu la naman sasabug, at magbuga lang maralumdum a malutung singo babo ning mabilug a hemisphere. Pekamasanting la ding kule.

GSAM 114.2“King alas dos y medya, ing palabas meging dalumdum, a inyang mewawala ya, pepakit yang maslag a bahaghari king tuktuk ning banwa, at king palibut ning gulis ning dalumdum a makasaklo king mauling dake ning bansa. E melambat kaybat, ating haligi ning sinag a pilak a menibat kaniti. Bigla lang merakal, misasamut la king malutung singo a mebuu king pareung oras, at inyang atyu na la king pekamatas, ing tanawin e na agyu isipan. Deng batuin mabilis lang susulapo king eganaganang direksyon, at migpatuluy anggang alas kwatru, inyang bigla lang mewala.”

GSAM 114Kakatwang Itsura king Aldo

GSAM 114.3Kabang ipapahayag da ring mabie mangaral ing katutuan tungkul king pamagbalik ning Guinu, dakal at miyayaliwang milagrung king banwa ing ikit karing miyayaliwang dake ning yatu. Kareti, ing paintulut ning kekaming lugal ya mu ing pamaglarawan king itsura ning aldo king Norwich, England, inyang Disyembri, 1843. Metung a kalupa na niti ing milyari king New Haven, Conn., anyang Septiembri 9, 1844, kilub ning adwang oras bayu at kaibat ning ugtu, at ikit de ring libu-libung tau.

GSAM 115Kakatwang Itsura ning Aldo

GSAM 115.1Ing malating bilug king kilub ya ing kumakatawan king aldo. Maputla yang kule kahel. Ing parti king lual da reng adwang bilug a e pareu kaayu manibat at makapadurut king aldo, parehu la kule; dapot ing parti king kilub da rening bilug malalam yang dilo, ing banua king kilub da reng bilug a reni lalto yang madalumdum a kule-kape, at ding atlung mangaragul a bilug a lalagos king aldo at king lalam na, lalto lang makabukud a masalang sala.

GSAM 115.2Tungkul king milyari king England, abasa tamu king metung a sulat ibat kang E. Lloyd, London, Eneru 3, 1844, anti kaniti:—

GSAM 115.3“Mika metung a makapagmulalang ‘sinyal king aldo,’ a ikit da ring manimunang mamamayan ning Norwich at ding kasiping a lugal, a e pa menakit king England dati. Ikit ya iti anyang Disyembri na mepasa, manga alas-dose ning ugtu, at miglambat yang adwang oras. Lubus lang mitakutan ding manuknangan. Milyari iti bayu-bayu pa manuklat di Kapatad Winter, Burgess, at Routon ing karelang misyon king siyudad a ita. Anti yang migsadya king dalan para king katutuan, anya meging matagumpe la karin.”

GSAM 116.1Ing salese ning penomenon anti ing milyari king New Haven, Conn., makabili ya king Midnight Cry ning Oct. 10, 1844, at kinwa ya king New Haven Palladium ning Sept. 10, 1844. King salese king Cry, ing editor sasabian na, “Ala pang pilosopo ing mekapamye paliwanag tungkul king sangkan ning penomenon a iti a makapnek keya.”

GSAM 116.2Ing metung a salese tungkul king tanawin a ini a linto kayabe ning aldo king New Haven, Conn., Septiembri 9, 1844, milimbag ya naman king Hartford Courant ning Septiembri 12, 1844, at makanyan ing nakasulat:—

GSAM 116.3“Deng singsing king palibut ning aldo neng Lunes, Septiembri 9, 1844, kilub ning adwang oras bayu at kaibat ning ugtu, lilitaw a keraklan ikit da ring kekatamung memalen a maki maragul a interes, at mekapukaw king matenakan a pamagnasa para abalu pa ing tungkul karing kapareung itsura at ing sangkan da.

GSAM 116.4“Ing kasalukuyang halo makapagmulala ya king kayang kelambat, at minye yang mayap a pagkakataun para king obserbasyon. Manga kaugtuan, ding manimunang dake na ila ding adwang kumpletung singsing, ing metung manga apat a pulu't limang grado ya kalapad, a makapadurut king aldo king kayang sentru, at ing metung naman manga pitumpulu't adwang grado ya kalapad, a ing sentru na atyu king zenith, kabang ing kayang palibut dinalan ya king aldo. Ing mas malating bilug kayabe ne ing metung a ellipse a maki-mayor a axis, at malating eccentricity. Diretsu king kasumangid ning aldo, at atlung pulu't anam a grado king pangulu ning zenith, ing maragul a bilug linusutan de ring adwa pang bilug a halus o eksaktung pareu sukat, a mebuu king lugal a pipagtagpuan da ing metung a masalang mantsa, a natural mung resulta ning pinagsamang sala da ring atlung masalang singsing. Ing singsing a makapadurut king aldo pepakit na la ring kule ning bahaghari, maralas a masigla at malagu. Deng aliwang singsing maputi la at mas malabug, uling mas marayu la king aldo. Dapot, mangalating dake da reng bilug a maki kuleng prismatiku [bahaghari], linto la karing miyayaliwang panaun, king aslagan man o albugan.... Ing makanining pamikapareu ning panga-buu dapat makasalalay ya king metung a batas a manibala king pamagbuu da reng halo; dapot ing kalikasan ning batas e pa lubus a mebuklat.... E masyadung masakit ing magpaliwanag king pamaglalang ning singsing a makapadurut king aldo, uling ing sangkan na halos kapareu ne ning sangkan ning pamaglalang ning bahaghari, dapot ing ipaliwanag ing penibatan ning singsing a ing kabilugan na atyu king sentru ning aldo, mas meging masakit ya.”

GSAM 117Ding Milagru a Tutupad kareng Pamanula ning Kasulatan

GSAM 117.1Tungkul king pamanigamit a megawa, king England at America, karening milagrang ikit king banua, abalu tamu kapamilatan ning pamamasa king Exposition of the Twenty-fourth of Matthew, a sinulat nang Sylvester Bliss, a milimbag king Boston anyang 1843. Kaybat nang sinipi ding mapilan kareng mebanggit a salese, ngana:—

GSAM 117.2“Inya pin, ding ‘maragul a tanda’ at ‘makatakut a bage’ a makatula king Kasulatan ning katutuan, laltong mitupad na la ngan, anti murin itang sinabi ning Tagapagligtas a dapat lunto bayu ing kayang pamagdatang.

GSAM 117.3“Nung makananu ing pamagusbung da ring bulung da ring pun dutung metung yang tanda ning kaleldo, makanian mu naman, king pamitupad da rening tanda, dapat abalu da ring Kristiyanu a malapit ne ing pamagbalik nang Cristo, atyu ne king pasbul. Eya mu basta-bastang paintulut para abalu iti, nune inutus na la ning kekatamung Tagapagligtas a abalu iti.”⁵

GSAM 117DING SUGÛ

GSAM 117.4Kaybat tang tinukoy ding mapilan a manimunang katangian ning mensahe ning kadwang pamagbalik, anti ing mumunang pamanialita, mapalyaring makainteres ing pansinan la ding mapilan kareng meging manimuna king maragul a pamanialita. Binyie ta na la ding lagyu da ring dakal a kayabe karing pekamagaling a ministru kanitang panaun kareng dayung bansa a migpalwal king sigaw. Kabang itutuk ta ya ing pansin kareng mapilan a menimuna king Amerika, nung kaninu na ibinye ning Guinu ing pabayat ning obra, magsilbi ya iting patune pa a ing gamat ning Guinu ya pin ing atyu king kimut a ita.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Mumuna, lawen ta ya ing kasu nang William Miller, a masyadung bantug king kilusang advent king Estados Unidos, a para karing dakal, ing kilusan akilala ya mu bilang “Millerism.”

GSAM 118.2I William Miller mibait ya king Pittsfield, Mass., anyang Pebreru, 1782. King kayang kayanakan, pepakit na la ding tanda ning mas matas kesa king karaniwan a sikanan at sigla ning isip. King kilub ding mapilan a banwa, ding tanda a reni lalu lang meging kapansin-pansin kareng sablang kayabe na. Atin yang masikan a pangatawan, metung a aktibu at natural a masanting a isip, at metung a alang kapintasan a moral a ugali. Mekapag-aral ya king limitadung pasilidad ning eskwela ning distritu, dapot mapilan a banwa pa mu bayu kinilala ning keraklan a ing keang beluan mas matas ya kesa kareng talaturung karaniwang makatutuk.

GSAM 118.3Meyasawa ya i Ginu Miller inyang 1802, at menuknangan ya king Poultney, Vt. Deng taung kayabe na manibat inyang minalis ya king Poultney, at nung kaninu ya maragul ing utang na para karing kayang biyaya king yatu, masikan lang apektadu karing prinsipyung skeptikal at teoryang deistiku. E la reng taung e mayap ugali, dapot bilang metung a grupu, mayap lang mamamayan, at keraklan seryosu la ugali, mapaglunus, at mayap lub. Nanupata, tinanggi de ing Bibliya bilang pamantayan ning katutuan king relihiyon, at sinikap dang gawang kapanipaniwala ing pamagtanggi kaniti kapamilatan ning saup a akua da karing sinulat da ri Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen, at aliwa pa. Masusing pinagaralan nang Ginu Miller ding obrang areti, at king katataulian, inamin na ing sarili na bilang metung a deista. Sinabi na mismu a ing bie nang deista tinagal yang labing-adwang banwa, a nagumpisa manga kanitang 1804.

GSAM 118.4Mekatanggap yang komisyun bilang kapitan, linub ya king hukbu anyang 1810. King kayang pamagbalik ibat king hukbu, linipat ne ing kayang pamilya king Low Hampton, N.Y., ban magumpisa karin king pamanasik king 1812. Bilang metung a ortelanu, mas dakal ya bakanti para mamasa. Akit na a ding kayang pananaw a deist e la minye kasiguraduan ning kaligayan lampas king kasalukuyang bye. Lampas king kutkutan, ing eganagana madalumdum at makalunus. Gamit la ding sarili nang amanu:

GSAM 118.4“Ing pamagkalipol metung yang marimla at makapangilabut a isipan, at ing pamanyagot siguradung pamanyira ya karing sabla. Ing banua anti yang tansu king babo ning buntuk ku, at ing yatu anti yang bakal king lalam da ring bitis ku. Ing alang angga!—nanu ya? At ing kamatayan!—bakit atin? Kabang mas lalalam ku, mas liliwas ku king katutuan. Kabang mas mag-isip ku, mas magkalat la ring konklusyon ku. Sinubukan kung tuknangan ing pamag-isip, dapot e la makontrol ding isipan ku. Tutu kung kalulu, dapot eku aintindyan ing sangkan.... E melambat, bigla yang malinong melarawan king isip ku ing ugali ning Tagapagligtas. Balamu atin metung a lelangan a makanian kayap at malunus a iya mismu ing magbayad-pata para karing kasalanan tamu, at kanita iligtas na katamu king pamagdusa king parusa ning kasalanan. Agad kung aramdaman nung makananu ya ka-kaibig-ibig ing makanian a lelangan; at inisip ku a agyu kung isubu ing sarili ku karing gamat na, at magtiwala king pakalulu na.”

GSAM 119Ing Pamanalili nang William Miller

GSAM 119.1Dinagdag na pa:

GSAM 119.1“Ikit ku a ing Biblia pepakit ne ing eksaktung Tagapagligtas a kailangan ku; at mekalitu ku nung bakit ing metung a librung e menibat king inspirasyun makapagpalwal yang prinsipyung sakdal a bage king pangangailangan ning metung a mengasirang yatu. Apilitan kung tanggapan a ing Kasulatan dapat metung yang rebelasyun ibat king Dios. Megi lang ligaya ku; at kang Jesus ikit ke ing metung a kaibigan.... Ing Bibliya ngeni ing meging manimuna kung pagaralan, at masasabi kung king katutuan, penigaralan ke iti king maragul a tula. Akit ku na ing kapitna e ya man sinabi kanaku. Mengapamulala ku nung bakit e ke ikit ing leguan at kaluwalhatian na dati, at mengapamulala ku nung bakit ke pa man iti tinanggian.”

GSAM 119.2Ing paralan nang William Miller king pamagaral king Bibliya ya ing makasulat keni king sarili nang salita:

GSAM 119.2“Pinasyan kung itabi la ngan ding kanakung sariling pananaw, a masusing ikumpara ing kasulatan king kasulatan, at ituluy ing pamagaral kaniti king regular at maayos a paralan.... Balang makakit kung metung a bage a malabug, ing gawa ku iyapin ing ikumpara ya karing anggang kaugneng talata; at, king saup nang Cruden, sinuri ku la ngan ding teksto ning kasulatan nung nu la mayakit ding manimunang amanu a laman ning sanumang malabug a dake.... King paralan a ini, tinuluy ku ing pamagaral king Bibliya, king mumuna kung pamamasa kaniti, kilub ning manga adwang banwa, at lubus kung mekasiguru a iti ing sarili nang talapaliwanag.

GSAM 120.1“Kabang makanyan kung manigaral, mekumbinsi ku nung ding propesiya a mekatupad na king milabas metung lang panukatan para husgahan ing paralan ning katuparan da retang para pa king paintungulan, a ding sikat a pananaw king espiritwal a pamag-ari nang Cristo—metung a libung banwang pamag-ari keti king yatu bayu ing katapusan ning yatu, at ing pamagbalik da ring Hudyo—e la suportadu ning amanu ning Dios.... Akit ku king malinong mituru king Kasulatan a i Jesus Cristo mibabâ ya pasibayu keti king yatu, datang ya karing ulap ning banua, king kabilugan ning kaluwalhatian ning Kayang Ibpa.

GSAM 120.2“Menamdaman kung ligaya king pamagaral karing Kasulatan a eku penandit man aisip a malyaring ibat karing kayang turu. Inumpisan ku ing pamagaral kareti a alang panenayan a akit ing panaun ning pamagbalik ning Tagapagligtas, at king umpisa, halos eku apaniwalan ing resulta nung nu ku miras; dapot ing ebidensya sinuntok na ku king masikan a paralan ania eku alabanan ing kakung kapanwalan. Halus meging sigurado ku na karing konklusyon ku, at megumpisa kung manenaya, manbanté, at manalangin para king pamagdatang ning Tagapagligtas.”

GSAM 120.3Pasibayu, ngana:

GSAM 120.3“Menwala ku; at agad-agad, ing katungkulan a ipalaganap ing doktrinang ini, ban maniwala ya ing yatu at magsadya ya para salubungan ing Hues at ing Nobyu king kayang pamagdatang, mibabâ ya king isip ku. E ku na kailangan isalaysay pa keti ing detalyadung kuwentu da ring kakung makabang at masakit a pagsubuk. Saktu na ing sabian a, kaybat ding mapilan a banua, pilit na kung pepilit ning Espiritu ning Dios, ing upaya ning katutuan, at ing lugud karing kaladua, ban akuan ke ing kakung krus at ipasiag la rening bage karing mamamate at malalalip ning yatu.”

GSAM 120.4I Ginu Miller, kalupa da reng miyalimpungat king mensahing ini karing aliwang bansa, mumuna nang isipan a tuparan ing kayang komisyon kapamilatan ning pamanyulat at pamaglimbag karing publikung dyornal at karing polyeto. Minuna neng linimbag ding keang pananaw king Vermont Telegraph, metung a pahayagang Baptist, a linalimbag king Brandon, Vt. Ini anyang banuang 1831. Minuna yang migsalita king publiku tungkul king paksang ini anyang banuang 1832. Ngana tungkul king pamitipun a ini, “Ing Guinu binuhus ne ing keang grasya king kongregasyun, at dakal la ring menwala para king kaligtasan da ring karelang kaladua.”

GSAM 121.1Kanitang 1836, ding kayang lektura milimbag la kareng mapilan a publikung dyornal ning panaun a ita. Kanitang panaun ning karimlan ning 1837-38, ding kayang lektura milimbag la king metung a polyeto. Kanitang 1838, metung a kadwang polyeto a maki 204 a pahina ing milimbag, at king polyetong ini sinabi nang Ginu Miller a ing sakup a Ottoman malyaring mabagsak king banuang 1839 o 1840. Deng mumuna nang lektura kareng sanumang mangaragul a siudad, kanitang banuang 1836 la. Kaybat na nita, migsalita ya kareng siudad ning Randolph, Lowell, Groton, at Lynn, Mass.

GSAM 121.2Angga king 1840, i Ginu Miller ya halos magdili-dili bilang talapagsalita tungkul king malapit a pamagbalik nang Cristo. Kanitang banuang ita, bigla, dinalan la ring mekyabe keya king pamangaral king mensahe. Ing meging sangkan kening maragul a pamagbayu mapansin ya king tutuking kabanata. King panaun ning karimlan ning 1839-40, i Ginu Miller minye yang serye da ring lektura king Exeter, N.H. Karin na mumunang akilala i Pastor J. V. Himes, a kanitang panaun a ita tinanggap ne ing casalpantayanan, at manibat kanitang petsa, mikatabi ya kang Pastor Miller bilang talapaglual at masigasig a mangaral ning maragul a mensahe ning kadwang pamagbalik.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Tungkul kaniting masigasig a talapagobra king maragul a kimut a ini, ala tamung mas galing a gawan nune ing kumanan king sinulat ning kayang talasulat ning bie na, a sasabing:—

GSAM 121.4“I Joshua V. Himes mibait ya king Wickford, R.I., anyang Mayu 19, 1805. Ing tata na kilala ya bilang negosyanting West India, at bantug ya bilang miembru ning Pisamban Episcopal a St. Paul king Wickford. Ing ima na atin yang mayap a ugali, at lugud para king Tagapagligtas, a binuhus na king malugud a pamakiramdam ning anak na.

GSAM 121.5“Planu ne ning tata na ing ipagaral ya ing anak nang i Joshua para king ministeryu ning pisamban nung nu ya kayanib, dapot ding sirkumstansya e la mepayag. Atin yang aliwang obra ing Dios para king anak a ita, at inayos na la ding bage king paralan a magdalang king buri nang resulta. Kanitang 1817, ing tata migpadala yang maulagang kargamento a panibalan nang Kapitan Carter, at i Alexander Stewart bilang talapanibala ning karga. Mebukti lang e matapat ding lalaking deni, at anyang miras la king metung a daungan king West Indies, pisali de ing barku at ing karga, at tinakas la. Ing milyaring ini binayu na la ngan ding planung megawa para king paintungulan ning kayanakan a i Joshua, a dapat sanang mipadala king Unibersidad ning Brown, king Providence, R.I. Imbes na, anyang Abril, 1821, dela re king New Bedford, Mass., at binye ya bilang aprentis kang William Knights para pagaralan ing obra ning pamagawang mwebles.

GSAM 122.1“Panga-datang na king bayu nang tuknangan, masigasig neng sinimulan ing obrang binye kaya, determinadung maging dalubasa king kayang hanapbuhay. E na melambat abalu, nanupata, a ding kayang kapaligiran king relihiyon e la lubusang agpang king kayang panlasa. Ngana, ‘Ing amo ku metung yang Unitarian, at dela na ku king pisamban na. I Rev. Orville Dewey ya ing pastor. Bayu ya pamung megi manwalat ibat king ortodoksiya. Ing pamagsane ku lalam nang Obispo Griswold at Rev. William Burge, rektor ning St. Paul's, Wickford, at ing maralas kung pamakiramdam king matenakan a i Dr. Crocker ning St. John's, king Providence, R.I., e na ku meging handa para tanggapan ing matenakan a pamagtanggi nang Ginu Dewey karing turu nang Cristo at ding keang apostol.’

GSAM 122.2“Uling kanitang panaun a ita, alang Pisamban Episcopal king New Bedford, migdesisyun yang munta king First Christian church [aliwa ing Disciple] at kaybat mekiabe ya king grupung ita. ‘Keni,’ ngana, ‘akit ku ing makabuklat a Bibliya at ing kalayan king pamisip, at ginamit ku lang mayap ding adua.’ Ing pisamban a ini atyu lalam ning pamaningat pastoral nang Rev. Moses Howe. Bininyagan neng Rev. Ginu Clough i Joshua V. Himes inyang Pebrero 2, 1823. Uling king pusung mamalaging masikan ing sigasig para king Kayang Guinu, sinimulan na agad, king edad a labingwalung banwa, ing pamanyalita king kwentu ning krus at ing pamangumbira karing tau a sumisi. Ngana tungkul king sarili na:—

GSAM 122.3“‘Eku melambat meging metung kung talapagpayu, at mirinan kung lisensya para pasulungan ing kakung talentu.... Tinapos ku ing kakung pamagsane king masanting a paralan, at mekatanggap kung papuri. Dapot king limang o anam a banwa, ugali ku ing sobrang pamagobra at uli na niti, makakwa kung metung o adwang aldo king paruminggu para king pamagaral at obra misyunaryu karing lugal a kakulangan, at ding bunga na niti binye ku la king kakung pastor.’

GSAM 123.1“Kanitang 1825, tinulduan ya bilang misyunaryu ning kumperensya da reng pisamban Kristiyanu king mauling Massachusetts. ‘Ala namang planu o paralan para king suporta da reng misyunaryu,’ nganang Pastor Himes, ‘at migdesisyun kung mag-negosyu para king kakung pangkabuhayan, at mangaral king agyu ku.’

GSAM 123.2“Kanitang 1828, likwan ne ing New Bedford, e uli ning pamagduda o kakulangan king sikanan lub, nune uli ning determinasyun a siguradung manyambut, at minta ya Plymouth, nung nu ne inaral ing amanu ning Dios kareng eskwela, kareng gawang-gawang kwartu, at nukarin la man makiramdam kea. Kanitang 1829, tinuluy na ing pareung klasi ning obra king Fall River angga kanitang 1830, inyang minalis ya king Boston bilang pastor da ring Mumunang at Kaduang Pisamban Kristiyanu; at keni ya menatili kilub ning atlung pulu't atlung banwa. Kanitang 1839, megi yang talapaniwala king adhikain Advent, agpang king pamanuru ning bantug a Pastor William Miller. Linub ya king bayung adhikain a iti a maki kabilugan a sigasig a atin ya, at ing kayang pamagserbisyu mitmu ya king api at sikanan. Kanitang 1840, inumpisan neng ilimbag ing Signs of the Times, a susulung king sangkan a binuhusan na ning kabilugan nang pusu. Ing kabilugan nang pera, ing kabilugan nang obra, ing kabilugan nang sikanan binuhus na la king sangkan a ini, at libu-libung mengumbirting ing meyakayag.”

GSAM 123Ing Pisanmetung a Pamagobra da ri Miller at Himes

GSAM 123.3Manibat 1840 anggang kalalagas ning 1844, ing obra da ri Pastor Miller at Himes keraklan misanmetung ya kabang lilibut la manibat balen anggang balen, neng kaleldo kayabe ing karelang maragul a tolda, neng karimlan karing pisamban at pampublikung bulwagan. Ing maragul a sikanan ning katawan nang Pastor Himes ing migpanatili kaya anggang linub ya king siyam a pulu't adwang banwa na. Ing kayang kaisipan masikan ya anggang king tauli. Kanitang banuang 1894, Setiembre 28, minye yang metung a makapukaw-damdamin a diskursu king metung a kongregasyun a maygit atlung libung Adbentista ning Kapitung Aldo king lugal ning pamagkampu king Lansing, Michigan. Balamu magsalita ya a maki maragul a kaseryosuan at sikanan anti kanitang minunang panaun. Iti tune yang makapagmulala para king metung a lalaking atlung bulan pa mu king kayang nobenta't metung a banua, at magdalan king metung a sakit a e na magaling a meging sangkan ning kayang kamatayan king tutuking banua.

GSAM 124.1Di Pastor Miller at Himes, makatuknang la, antimo, king “arap ning laban” king kilusang kadwang pamagparating nang Cristo king Amerika, at ila mu ring adwa karing dakal a menyamanupay king pamangaral king doktrina ning pamagparating nang Cristo, a nung kenu ring manimunang katangian ila pin ing katatagan ning kapagnasan at ing alang-kapintasang katapatan. Dening lalaking deni keraklan ila ding ausan ning yatu a “lalaking mebuu king sarili dang sikap,”—lalaking mebuu kapamilatan ning pamakiharap karing masakit a katutuan ning bie, a mekatutun magdesisyun tungkul king kayapan ning metung a sangkan ibat king prinsipyu at ali king pulitika. Ila ing klasi da ring taung, agpang kang Pastor Miller, a karaniwang tatanggap king mensahe ibat karing pisamban, “ding pekamapanyimba, mapanyadya, at aktibung miyembru.” Ing katutuan a ini pinatunayan de ring ministru da ring miyayaliwang pisamban, a sinabing, kaybat na ning pinal a pamikawani da ring Adbentista karela, “Ing [doktrina] kinwa na la ring pekamasanting king kekaming kawan.”

GSAM 124Aliwang Bantug a Mángangaral a Adbentista

GSAM 124.2Malyaring makainteres a banggitan la king lagyu ding mapilan a lalaking meging manimuna kayabe da ri Pastor Miller at Himes king kilusan karing mumunang panaun. Ing mumuna king listaan ya i Charles Fitch, ning Cleveland, Ohio, a anyang 1842 minungkahi ne ing ideya ning pamangawang tsart para ipakita ding bisyun nang Daniel at ning Apocalipsis. Ing penibatan ning isip a ini makabasi ya king Habakkuk 2:2, 3. Ing kamatayan nang Charles Fitch milyari ya anyang Oct. 10, 1844.

GSAM 124.3I Dr. Josiah Litch, ning Philadelphia, a, anti ing akit tamu king tutuking kapitulu, tinulak ne ning Guinu ban ipasiag ing metung a katutuan a king kayang pangasumpal meging sangkan king biglaan at mabilis a pamanyulung ning interes king mensahi ning pamagbalik.

GSAM 124.4I Elon Galusha, ning Lockport, N.Y., metung a kilalang ministrung Baptist, a nung kenu ring sinulat at pamanuru tungkul king malapit a pamagbalik ning Guinu mekapagdalang maragul a gulu king denominasyun a ita.

GSAM 125.1I E. R. Pinney, ning Seneca Falls, N.Y., metung pang debotong ministru ning Pisamban Baptist a ing ministeryu at kasulatan na meging sikanan la king obra. Malyari ya sanang ausan “Ing asin ning yatu.”

GSAM 125.2I Geo. Storrs, ning New York City, a bayu ya pa mebalik-loob king doktrina ning adbentu, metung yang bantug a revivalist. Ding keang sinulat mika maragul lang impluwensya king pamangumbinsi karing tau para king mas maragul a pamiyain king sarili at pibandian para king obra; lalu na iti karing tauling dominggu ning adwang libu at atlung dalan a aldo. Ya ing, kaybat ning kabiguan, dinala king pamisip da ring Adbentista a tau at ning yatu, ding kayang anam a sermon tungkul king kalikasan ning tau, ing kabilian da ring mete, at ing parusang paintungulan.

GSAM 125.3I Pastor Stockman, ning Portland, Maine, metung ya pa kareng masigasig a talapagobra kareng pamanyubling-bie nang William Miller king siyudad a ita. Ing kamatayan na milyari pilang dominggu bayu mayari ing banuang Hudyo ning 1843, kabang ding taung Adbentista manasa la at manenaya king pamanyatang ning Guinu king panaun a ita.⁶

GSAM 125.4Atin pang aliwang bantug a lalaki a uli ning kakulangan king espasyu, babanggitan mi la mu, kalupa da ri N. N. Whiting, a ginawang salin ning Bayung Tipan king Ingles, a mayayaus Whiting’s Translation; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, at Edwin Burnham (atlung mikapatad), a pare-pareung magaling a talapagobra king mensahe.