Kabanata 2 — Ing Planu ning Kaligtasan a Mibulgar

GSAM 38.1“Ing pag-asang mitatantî makapasakit lub; dapot nung datang ya ing nasa, iti metung yang pun dutung ning bie.”¹ “Uling makanyan ing sabi ning Guinu da ring hukbu: Misan pa mu, saguli na mu, at igalo ku la ding banua, at ing yatu, at ing dagat, at ing mamalang gabun; at igalo ku la ding eganaganang bansa, at ing Nasa da ring eganaganang bansa datang ya: at punan ku ya ing baleng ini king kaluwalhatian, sabi ning Guinu da ring hukbu.”²

GSAM 38.2Manibat inyang i Adan pepatalsikan ya king hardin ning Eden at king pun dutung ning bie, ding amanung sinabi kang Satanas tungkul king binhi ning babai—“Pukpukan na ing buntuk mu,”—minye lang pag-asa king pangwakas a pamanyambut king demonyu, ing pamibagsak da ring kayang mapanlinlang a planu, at ing pamibalik king pun dutung ning bie. Ing Panenayan—ing Pinangakung Binhi—anya meging ya ing “Pagnasan da ring sablang bansa.”

GSAM 38.3King mebanggit a sipi ibat kang Hageu, laltong ing pamagdatang na nining Pinagnasan makaugnayan ya king panaun nung kapilan ing Guinu igalo na la ring banua at ing yatu. I Pablo, king pamanyulat na karing Hebreu, tinukud ne itang pamangalo king paintungulan, a sasabing, “Pasibayu, e ku mu igalo ing yatu, nune pati na murin ing banua. At ing salitang, Pauli pang misan, mangabaldugan ya king pamaglako kareng bage a mangalgal, antimo reng bage a megawa, ban ding bage a e malyaring pangalgalan manatili la. Uli na niti, uling tatanggap tamung kayarian a e malyaring igaló, magkaroon tamung grasya, nung kapamilatan na niti makapagsilbi tamu king Dios king kaluguran, a atin pamitagan at makadiyos a takut.”³ Ing amanu tungkul king metung a panginginig, a daratang pa, balamu ilalagay na iti king malapit a kaugnayan king pangwakas a pamitatag ning Kayarian ning Dios, lalam nang Cristo, ing ipinangakung Binhi, “ing Pagnasan da ring eganaganang bansa.”

GSAM 39.1Ing pamibalik a magawa kapamilatan nang Cristo malinaw yang akakit kening tauling aldo da ring sablang ating makabuklat a mabilug a Bibliya king arapan da. E makanyan kareng sinauna. Dinatang karela ing amanu ning Guinu, “tuntunan king babo ning tuntunan, tuntunan king babo ning tuntunan: linya king babo ning linya, linya king babo ning linya; keni ditak, at karin ditak.”⁴ Kaya king pamipahayag karela ning planu ning kaligtasan, iti anti ya mong dalan da ring matulid, “antimo ing sisinag a sulu, a lalu pang sisinag angga king perpektung aldo.”⁵ Uli na niti, maging metung yang bage a makainteres a subaybayan king makuyad a pamamara ning bagya-bagyang pamagbunyag ning planung ita kareng kayang sinaunang tau.

GSAM 39Ing Pamagkalambat Eya Mipahayag King Mumuna

GSAM 39.2E na agad pepalambat ning Guinu ing karelang pag-asa, at e na pepasakit ing karelang pusu kapamilatan ning pamipabalu karela a maging dalan-dalan a banua bayu ra abutan ing katuparan ning karelang pag-asa king pangakung Binhi. Manibat kareng makasulat a katutuan, a-isip tamu a pepaintulutan la isipan a ing mumunang anak a mibait ya ing maging Binhing ita: at e maglwat, king sanumang paralan, maibalik ya ing Eden, at makalapit la pasibayu king pun dutung ning bie. Anyang mibait ya i Cain, sinabi nang Eva, “Mekakwa kung lalaki ibat king Guinu.”⁶ Atin lang sasabian deng mapilan a iskolar a Hebreo a nung literal at kumpletu ing pamag-translate, ing tekstu sasabian na, “Mekakwa kung lalaki, ing Guinu.” Ing kabaldugan na, Oyni ya ing Binhi a gawa king obrang pang-Guinu a panyambut kang Satanas. Alang makatala a sinabi yang makanian i Eva inyang mibait ya i Abel. Malyari na, at natural mu, isipan a ing panganay ya ing tuparan ing pangaku. Nung makananu ya sigurung mebagsak, at mete pa, ing pag-asa na kabang lalto ya ing ugali nang Cain, at ikit na ing marok nang dalan a king tauli meging sangkan ning pamamate na king kapatad na. Bayu ya pete i Abel, siguradung mekatanggap la king ditak a sala at kabaluan tungkul king daratang a sakripisyung gawan para karela; uling i Abel, agpang king utus ning Dios, dela ne ing keang kordero para sakripisyu, kabang i Cain, a tinuruwan mu naman kalupa ning kapatad na, dela yang sakripisyu ibat king bunga ning gabun, at ini makiabe ya pa ing diwa ning mua at inggit. Ing alay nang Abel mas katanggap-tanggap ya kesa kang Cain, uling iti gewa ya “kapamilatan ning kasalpantayanan,” at tungkul kaniti sinulat ya i Pablo, “Mete ya man, magsalita ya pa.”⁷

GSAM 40I Seth ya wari ing Binhi?

GSAM 40.1Kaybat ning kamatayan nang Abel, mibait ya i Seth, at sinubling mebie ing pag-asa; “uling ing Dios,” nganang Eva, “minye ya kaku aliwang binhi kapalit nang Abel, a pete nang Cain.”⁸ Kaybat, i Seth mebilang ya king lahi manibat kang Adan. (Lawen ya ing Genesis 5:3.) I Cain, ing tune panganay, eya mebilang king lahi. Mapalyaring isipan nang Eva a i Seth ya ngeni ing pinangakung Binhi. Lilitaw king kasulatan a kaibat ning pangabait nang Seth, ding tau megumpisa lang ausan de ing karelang sarili king lagyu ning Guinu. (Lawen ya ing gilid ning Genesis 4:26.) Mapalyaring gewa ra ini king paniwala a i Seth ya ing maging tauling mamunu, ing Guinu, at ibagsak ne ing kapangyarihang sinakup nang Satanas.

GSAM 40Pag-asa a Makasentru kang Noah

GSAM 40.2King makuyad a tala da reng milyari manibat king panaun nang Adan angga king pangabait nang Noah, ditak mu ing binye a lampas pa king lahi da reng tau. King pangabait nang Noah (“ing matulid,” king gilid) sinibul pasibayu ing pag-asa, at sinabi da reng tau, “Ini ing magpanatag kekatamu tungkul king obra at pagal da reng gamat tamu, uli na ning gabun a sinumpa na ning Guinu.”⁹ Manahimik ya ing banal a amanu nung makananu, o nung nanung paralan, ing panayan dang kapanatagan; dapot atin lang pag-asang ing sumpa king yatu king sanumang paralan mabawas ya. Ing kabaluan tungkul king karokan a atyu king panaun nang Noah, nung kapilan ding tau penapnu de ing yatu king kasalanan at karasan anggang ing lahi mebura ya king yatu uli ning delap, at i Noah mu ampo ing pamilya na ing mekaligtas king pamanyira; at ing katutuan a maki-dinalan at adwang pulung banwa ya para babalaan ing yatu tungkul king daratang a pamanyira, ngan iti sinikretu la karela.

GSAM 41Ing Babel a Mitikdo

GSAM 41.1Kaybat ning delap, ding tau inutusan la, kapamilatan nang Noah, a punan de ing yatu; dapot kabang darakal la, tinanggi la king planu ning Guinu a mamunu karela. I Nimrod telakad ne ing kayarian ning Babel (a kaibat meaus a Babilonia, ing mumunang gobyernung panglupa).¹⁰ E melambat, pegumpisan da reng tau ing pamitikdo king tore ning Babel, para gawang lagyu para kareng sarili da, at para e la mikakalat king miyayaliwang lugal, salungat king tinuru na ning Guinu, kapamilatan nang Noah, karela. Imbes na manayang matiyaga king Guinu para tuparan na la reng kayang layunin, ginawa ra ing bage king sarili rang kamay, anya pinagkalito na ning Dios ing karelang amanu, at kanita la mikakalat.

GSAM 41I Abraham ing Manamana ning Yatu

GSAM 41.2King pamanunton king makuyad a tala angga king kapulu king lahi ibat kang Noah, atin tamu ing aus kang Abraham, a nung kenu sinabi ning Guinu, “Ing eganaganang gabun a akakit mu, ibye ku keka, at king lahi mu angga king kapilanman. At gawan ku ing lahi mu a kalupa ning alikabuk ning yatu: ania nung abilang ne ning tau ing alikabuk ning yatu, kanita mabilang ya mu naman ing lahi mu. Talakad ka, lumakad ka king labuad king kaba na at king kalapad na; uling ibye ku ya keka.”¹¹ Lipat ning pangakung ini kang Abraham a akamtan ne ing labuad, siniguradu na ning Guinu kea a mate ya. Sabi nang Pablo, linual ya king “metung a lugal a kaibat nang tanggapan bilang pamana.”¹² Ing kutang a ini tungkul king katuparan ning pangaku, alang duda, mepalino ya kang Abraham king metung a bisyun ibat king Dios, uling “menayang ya king metung a lunsud a ating pundasyun, nung nu ing talapanday at talagawang ya pin ing Dios.”¹³ King Roma 4:13 sinabi na ing pangaku “para maging tagapagmana ne ning yatu;” aliwa king kasalukuyan nang kabilian, nune king daratang a panaun, kaybat neng mie pasibayu.

GSAM 42.1King panimanman ning tau, e na ikit nang Abraham nung makananu ya ing bining pengaku maging sarili nang supling. Uli na niti, inirekomenda ne ing pamaus kang Eliezer, ing kayang talapamahala, bilang bining ita. Ngana ning Guinu, Ali; dapot metung ya ing “lumwal ibat king sarili mung atyan.” Ngeni, inumpisan nang ipahayag ning Guinu kaya a ing pangwakas a gawa ning kayang binhi e agad-agad maganap. Ngana kang Abraham, “Ing binhi mu maging dayu ya king metung a labuad a aliwa karela, at pagsilbiyan de; at pighatian de king apat a ralan a banua.... At ikang mako ka karing kekang makatua king kapayapan; ikang makutkut king masanting a katuaan.”¹⁴

GSAM 42.2Ing asawa nang Abraham minungkahi yang e matenakan a planu para apabilis ing katuparan ning pangaku; dapot kaibat mibait ya i Isaac, metung a tune anak nang Abraham at Sarah, ing kayang legal a asawa, sinabi na ning Guinu tungkul kang Ishmael at ing ima nang i Hagar, “Ipalayas yu la ining aliping babai at ing anak na.”

GSAM 42.3King pamagsubuk king casalpantayanan nang Abraham king pamiyampang kang Isaac king altar, mekatanggap yang aral tungkul king pamanyubling mie da reng mete. Sasabyan tungkul keya, “King pamangabalu na king agyu neng Dios ing pasubling mie ya [i Isaac], agyang ibat karing mete; nung nu naman tinanggap ne king metung a alimbawa.”¹⁵

GSAM 42Ing Tutung Binhi

GSAM 42.4I Abraham, king metung a panaun, tinuruwan ya a ing tune Bini, a kapamilatan na ding sablang bansa mapalad la, agyang ibat ya king kayang lahi agpang king laman, king katutuan ya ing Cristo ning Dios; uling ing Guinu e na sinabi keya, “Ding bini, anti mo reng dakal; nune anti mo ing metung; at king kekang Bini, a ya ing Cristo.”¹⁶ Ing apostol Pablo sinabi na tungkul kanini, “Ing Kasulatan, a menakit na king bayu pa man na ibilang na lang matulid ning Dios ding Hentil kapamilatan ning kasalpantayanan, minangaral ya bayu pa ing mayap a balita kang Abraham, a sasabing, Keka, ding eganaganang bansa maging mapalad la.”¹⁷ Ing pangaku kang Abraham pibayu ya kang Isaac at king lahi na,¹⁸ at makanian mu naman kang Jacob.¹⁹

GSAM 42.5Uling i Jacob atin yang labing-adwang anak a lalaki, natural mung lunto ing kutang, King nininu ya makatunton ing lahi ning tune Bini? King inspiradung testimonya nang Jacob tungkul kareng anak na, mesolusyunan ne ing usapin: “Ing setru e ya mawala king Juda, ni ing magpalakad-batas manibat king pilatan da reng bitis na, angga king datang ya i Shiloh; at keya ya ing pamitipun da reng tau.”²⁰ King pamitupad kanini, masanting yang tandaan keni a ding Israelita, agyang lalam la ring miyayaliwang nasyon, pepayagan lang mika Sanhedrin. Kanian ing Juda—ing tribu da ring Hudyo a makanyan lagyu ibat kang Juda—mika bosis la king karelang gobyernu angga king datang ya i Shiloh (i Cristo).

GSAM 43Ing Panahun a Makasalikut

GSAM 43.1Deng patriarka atin lang ditak a kabaluan tungkul king pamibalik at ing ipinangakung Binhi; dapot nung kapilan o makananu kalambat bayu ya datang, makasalikut ya pa murin karela. Kabang darakal la ding lahi nang Jacob king Ehipto, at ing Asiriano—i Paraon (Isaias 52:4)—a “e mekilala kang Jose,”²¹ pepairap na la, natural mung mibalik ing isip da karing 400 (king tutu 430) banua a mebanggit kang Abraham bilang panaun ning karelang pamagkasakit at pamagdayu, a manayang ing kaligtasan kareti ing magdala ning pangakung pamana.

GSAM 43.2Anyang mibait ya i Moises, ikit da ring pengari na a “metung yang malagu a anak.”²² Siguradung mipagkalub ya karela ing sala a ya, lalam ning Dios, ing maging talapagligtas ning Israel ibat king karelang malupit a pamag-alipan. Alang duda, ining beluan mipamye ya kang Moises; uling inyang, king edad a apat a pulung banwa, lubus neng piniling makiabe kareng pepairapang Israelita, at magdusa kayabe da imbes na ausan deng anak ning anak a babai nang Paraon at talapagmana king luklukan ning Ehipto,²³ at inyang pegumpisan neng ipaglaban ing karapatan da ring kayang tau, at king pamamingwa karela pete ne ing metung a Ehipsiyu, mengapamulala ya king e re kinilala ing gewa na; “uling inisip na a dapat aintindian da ring kapatad na nung makananu la iligtas ning Dios kapamilatan ning gamat na.”²⁴

GSAM 44.1Anyang miras na ing panaun ning Guinu para mako la ding Israelita king Ehipto, meko la, at king mismung aldo ning sinabing panaun. Exodo 12:40, 41. E ra sigurung kinonsidera i Moises bilang karelang tauling mamunu at ing binhi nung kaninu ya megawa ing pangaku, uling taga-tribu ya ning Levi, at e wari sinabi nang Jacob king kayang propesiyang menibatan king ispiritu a i Juda ya ing maging karelang mamunu angga king datang ya ing Shiloh?

GSAM 44“Akit Ke, Dapot E Ngeni.”

GSAM 44.2Anyang papunta la ring Israelita king Canaan, i Balak, ing ari ning Moab (metung a lipi nang Lot), inaus ne i Balaam ban isumpa ing Israel. Ing Guinu gewa neng basbas ing keang sumpa, a kapamilatan na mekatanggap la king karagdagang sala, a megsilbing pamaglako king isipan a ing pangwakas a pamanyagip ibat king pamanyakup nang Satanas agad-agad malyari potang lungub la king Canaan. Ing salese na niti king Kasulatan mababasa, I Balaam, king metung a bisyun ibat king Dios, sinabi na, “Akit ke, dapot e ngeni; akit ke, dapot e malapit: mibukadkad ya ing metung a Bituin ibat kang Jacob, at metung a Setru ing tumas ibat Israel, at paluwan na la ding suluk ning Moab, at siran na la ngan ding anak nang Sheth.”²⁵

GSAM 44.3Ing dakal a bining menibatan kang Abraham, sinabi nang Pablo king makatuking paralan: “Uli na niti, menibatan ya king metung, at anti mong mete ne, ing bilang a kalupa da ring batuin king banua king karakal, at anti mong balas king lele dayatmalat a e mabilang. Dening eganagana mete la king kasalpantayanan, e ra tinanggap ding pangaku, dapot ikit da la man ibat king marayu, at mekumbinsi la kareti, at yinakap da la, at inamin da a ila'y dayu at peregrinu king yatu.”²⁶

GSAM 44.4E na dapat mengina o mesindak ing pusu da ring Israel king prediksyon nang Balaam a ing katuparan ning karelang pag-asa “e ngeni,” at “e malapit;” uling ing Guinu, e pa maluat bayu ing propesiyang ini, pepangaku na ing sarili nang bye a ing maluwalhating kabilyan datang ya mu rin king tauli. Kapamilatan nang Moises sinabi na, “Dapot king katutuan ning kakung bye, ing mabilug a yatu mapnu ya king kaluwalhatian ning Guinu.”²⁷ Kareng aldo ning profeta Habakkuk, 863 a banua kaybat, ing pareung katutuan inulit ya, dapot sinabi bilang metung a milyaring daratang pa: “uling ing yatu mapnu ya king kabaluan ning kaluwalhatian ning Guinu, anti mo ing danum a sasaklo king dagat.”²⁸

GSAM 45Ing Serbisyu king Santuaryu metung a Alimbawa ning Tutu

GSAM 45.1Anyang linwal na ning Guinu ing Israel ibat king Ehipto, pinyabi na king arapan ning mabilug a kampu ing keang batas a moral, at binye na karela ing metung a kopya kaniti king batu, a inukit ning keang sariling taliri, ban parati lang ituru king Magsalba a king tauli mag-alay king keang sarili para karela; at ban king kapamilatan ning keang maulagang daya, ding karelang kasalanan malinis, pepangawa yang santuaryu king ilang. Ing tabernakulu, o santuaryu, king kabilugan ning kayang pamangawa, i Moises pinasabian yang gawan neng eksaktung kalupa ning alimbawang pepakit ning Guinu keya king bunduk.²⁹ Ing serbisyu king santuwaryung iti metung yang aninu ning tune serbisyu nang Cristo king santuwaryung banwa.³⁰ Kabang ing layun ning Dios karing alay at sakripisyu ning santuwaryu ya pin ing panatilyan king arapan da ring tau ing aninu da ring “mayap a bage a datang,”³¹ ing pamagsikap nang Satanas ya pin ing ituru la ring tau a ituring de ing mismung alay, imbes na i Cristo at ing kayang tune serbisyu, a nung nu metung ya mung alimbawa iti. Kanian, sinikap neng ituru la king manalig la karing sarili dang gawa para king kaligtasan.

GSAM 45.2Layun ne ning Guinu ing maging mamunu karing kayang tau,—ding Israelita,—ing makilaban karing karelang labanan at supilan la ding nasyon. Atin yang sarili nang paralan ning pamamunu, anti ing papakit ning makatuking teksto: “Anyang asira na la ding pitung nasyon king labuad ning Canaan, pinamudmud na karela ing karelang labuad kapamilatan ning pamagbunutan. At kaibat na nita, dininan na lang hukom kilub ning manga apat a ralan limampulung banwa, angga kang Samuel a profeta.”³²

GSAM 45Ing Israel Minyad yang Ari

GSAM 45.3Malinaw a e ra buri ding Israelita ing paralan ning Guinu king pamamunu na karela. Nanupata, iti ing kayang layunin at kaburian a maging la sanang metung a bukud-tanging balen, a makayaliwa karing eganaganang aliwang makapadurut karela. Nung sinunud la sanang masalese karing kayang kautusan, sasabyan da pa pin ding bansa tungkul karela, “Tutu, ining maragul a bansang ini metung yang balen a matenakan at makaintindi. Uling ninu wari ing bansang makanian kalaki, a atin Dios a makanian kalapit karela, anti ing Guinu Dios tamu king eganaganang bage a pagdausanan tamu kea?”³³

GSAM 46.1King karelang e pamikuntentu, pekisabi ra kang Samuel a magtalaga yang ari para karela, at ing Guinu sinabi na kang Samuel, “Tinanggi la kanaku, ban e ku manungkulan bilang ari karela.”³⁴ Pasibayu, sinabi ra kang Samuel, at mas matigás pa, “Ngeni, gawa kang ari para kekami ban hukman na kami kalupa da ring sablang bansa.”³⁵ Maingat neng pelino nang Samuel karela ing pangamapighati a datang karela nung sakaling mika-ari la, dapot “makanyan man, e la mekiramdam ding tau king siwala nang Samuel; at sinabi da, Ali; nune mika-ari kami king babo mi; ban kami mu naman maging kalupa da ring sablang bansa; at ing kekaming ari ing humatol kekami, at lumwal king arapan mi, at ilaban la ring kekaming laban.”³⁶

GSAM 46.2Inya mika-ari la a menungkulan karela kilub ning manga limang dalan a banua, mumuna, antimong metung a kayarian lalam nang Saul, David, at Solomon; kaibat mepitna ya king adwang kayarian, ing Israel at ing Juda. Ditak la mu kareng ari da ding mayap at makatarungan, dapot keraklan karela marok la, a menibala king balen king pamanyamba kareng dios-diosan at kareng mangarok a kasalanan. Inya ding tau e la mu kalupa da ring nasyon king paligid da king pamagkaroon lang ari, nune kalupa da la naman king karokan, king pamaglakwan king Dios da ring karelang ninunu, at king pamanyamba karing dios-diosan at karing aldo, bulan, at bituin.

GSAM 46.3Ing Guinu sinabi na tungkul king pamamahalang iti, king kapamilatan ning asbuk ning profeta Hosea, “O Israel, ikang mekalipul king sarili mu; dapot kanaku ya ing saup mu. Aku ing maging ari mu; nukarin ya ing aliwa a makapagligtas keka karing sablang lunsud mu? at ding hukom mu a sinabi mung, Mamyeng kang ari at mga prinsipi para kanaku? Binye ku kang ari king kakung mua, at kinwa ke king kakung pamamua.”³⁷

GSAM 47Ing Kayarian a Miyalbor

GSAM 47.1Ing pamamahalang pang-ari a ini mituluy anggang sinilab de ring Caldeo ing Jerusalem, kinwa de ring gamit ning templo, at dela re ing Juda bilang bihag king Babilonia, nung nu la menatili kilub ning pitumpulung banua, anti ing mepahayag a mangyari karela. King pangayari na ning pamamahalang pang-ari a ini, ing Guinu sinabi kapamilatan ning profeta Ezekiel kang Zedekiah, ing tauli rang ari, “Ikang marok at lapastangan a prinsipi ning Israel, a miras na ing aldo na, nung kapilan mayari na ing karokan, makanyan ing sabi ning Guinu Dios: Ilako me ing diadema, at ilako me ing korona: e ne maging pareu: itas me ing mababa [ing mamunu ning Babilonia], at ibaba me ing matas [ing matas a mamunu ning tribu ning Juda a sobra king pamagpasikat sarili]. Ibaligtad ku, ibaligtad ku, ibaligtad ku iti: at e ne man maging, anggang datang ya ing atin karapatan; at ibye ke keya.”³⁸

GSAM 47.2Ing makatwirang talapamahala, ing tune Bini, ya i Cristo. Tungkul kea sinulat ya ing profeta Micah, “Ika, O tore ning kawan, ing matatag a kuta ning anak a babai ning Sion, keka ya datang, ing mumunang pamamahala [pamahala king yatu, a mibalik kang Cristo]: ing kayarian datang ya king anak a babai ning Jerusalem.”³⁹

GSAM 47.3Anyang mewala ya king Israel ing setru, mipunta ya iti karing gamat ning ari ning Babilonia. Kabang misunud-sunud lang atyu lalam ning pamamunu ning Medo-Persia, Gresia, at Roma, ing kayarian mebaligtad yang makatatlut. King pamag-ari nang Cesar Augustus, emperador ning Roma, i Cristo, ing makatwirang talapagmana king luklukan nang David,—ing tune Bini ning babai, nang Abraham, at nang David,—mibait ya, at king paralan a penulaan.

GSAM 47.4Para abalu da ring tau a ing makatwirang Mamunu, ing tune Bini, mas matas ya kesa king metung a karaniwang mortal a tau a maki panawun mung kayarian, ing Guinu ginanyak ne ing talasulat ning Salmo a isulat na: “Gawan ke a panganay ku, mas matas kesa karing ari ning yatu. Ing pakalulu ku itabi ku para keya anggang kapilanman, at ing kasunduan ku manatili yang matatag keya. Ing binhi na naman gawan kung maglambat anggang kapilanman, at ing luklukan na kalupa da ring aldo ning banua.” “Ing binhi na maglambat ya anggang kapilanman, at ing luklukan na kalupa ning aldo king arapan ku. Mitatag ya anggang kapilanman kalupa ning bulan, at kalupa ning metung a matapat a saksi king banua.”⁴⁰

GSAM 48.1King propesiya nang Isaias, babasan ta pa ing tungkul kaniting Mamuntukan anti kaniti: “Mibait ya kekatamu ing metung a anak, mibiye ya kekatamu ing metung a anak a lalaki: at ing pamamunu atyu king abaga na; at ing lagyu na ausan dang Kamangha-mangha, Talapayu, Ing Masikan a Dios, Ing Pangmalawatan a Ibpa, Ing Prinsipe ning Kapayapan. King pamandagul ning kayang gobyernu at kapayapan alang angga, king luklukan nang David, at king kayang kayarian, para ayusan ya, at patatagan ya king hustisya at katuliran manibat ngeni angga king alang angga. Ing sigasig ning Guinu da ring hukbu ing gawa kanini.”⁴¹

GSAM 48Ing Pamaglipat da ri Enoch at Elias

GSAM 48.2Ating makatala karing tau kanitang minunang panaun a midala king banua a e man tikman ing kamatayan. Tungkul kang Enoch, ing kapitu manibat kang Adan, sasabian, “linakad ya kayabe ning Dios: at ala ne; uling kinwa ne ning Dios.”⁴² “King kapaniwalan, i Enoch midala ya ban e na akit ing kamatayan; at e ya ikit, uling midala ne ning Dios: uling bayu ya midala, atin yang testimonya a pepasaya ne ing Dios.”⁴³

GSAM 48.3Pasibayu, kabang lalakad lang abe ri Elias at Eliseo, “at milyari, kabang lalakad la pa at misasabi, at, narin, linto ya ing metung a karru ning api, at ding kabayung api, at pikawani na la reng adwa; at i Elias minukyat ya king banua king metung a alipugpug. At ikit neng Eliseo, at sinigaw ya, Tatang ku, tatang ku, karuwahe ning Israel, at ding kabalyero na. At e ne ikit pa.”⁴⁴

GSAM 48.4I Enoc menula ya tungkul king pamagdatang nang Cristo bilang hukom ning mabilug a yatu, karing makatuking amanu: “Lawen yu, ing Guinu daratang ya kayabe ding pulu-pulung libung banal na, ban gawan ing pamangusga karing sabla, at ban patunayan karing sablang alang katuliran a kayabe da ing tungkul karing sablang karelang gawang alang katuliran a gewa da, at karing sablang masakit a amanu a sinabi da ring makasalanang alang katuliran laban keya.”⁴⁵

GSAM 49Tineru nang Job ing Pamanatang ning Guinu

GSAM 49.1I Job, a sasabing mebie ya kanitang panaun nang Moises, atin yang kaalaman tungkul king pamagdatang nang Cristo at ing pamanyubling mie; uling sinabi na, “O nung ding amanu ku ngeni misulat la! O, nung sana milimbag la king libru! Nung sana mikulkul la king batu kapamilatan ning panulung bakal at tingga, anggang kapilanman! Uling balu ku king mabie ya ing kakung Tagapagligtas, at talakad ya king tauling aldo keti king yatu; at agyang kaybat ning pangasira ning balat ku siran da ring bulati ing katawan kung iti, king sarili kung laman akit ke ing Dios: a aku mismu ing makakit, at ding mata ku ing makakit, at e ing aliwa.”⁴⁶

GSAM 49Ing Trono nang David, ing Trono ning Guinu

GSAM 49.2Ing luklukan nang David ausan yang luklukan ning Guinu. “Linukluk ya i Solomon king luklukan ning Guinu bilang ari kapalit nang David ing tata na.”⁴⁷ Ing Guinu “menumpa ya kaya [i David], a ibat king bunga ning kayang balakang, agpang king laman, itikdo ne i Cristo para lukluk king kayang luklukan: a ikit na ini bayu pa, sinabi na ing tungkul king pamanyubling mie nang Cristo, a ing kaladua na e mepaburen king impyernu, at ing laman na e mekirasan.”⁴⁸ At sasabian da pa tungkul king daratang a pamag-ari nang Cristo, Lukluk ya king trono nang David. (Lawen ya ing Isaias 9:7.) Pasibayu, “Deng ari ning yatu mipag-ayus la, at ding talapamahala mipagsanggunian la, laban king Guinu, at laban king keang Pinahiran.... Dapot tinikdo ke ing ari ku king banal kung bunduk ning Sion. Ipanusgu ku ing kautusan: Ngana ning Guinu kanaku, Ika ing Anak ku; ngening aldo iti, ikang mibait ku.”⁴⁹ Pasibayu, “Ngana ning Guinu king Guinu ku, Lukluk ka king wanan ku, angga king gawan ku la reng kalaban mu a tayan da reng bitis mu.”⁵⁰

GSAM 49Deng Hudyo, Nalitu la

GSAM 49.3Dening kasulatan a reni penulwan da la ding Hudyo. Atyu ing metung a problema a e ra asolusyunan: nung i David inaus ne Guinu, makananu ya naman ing anak na? Makananu yang maging anak a mibait king binhi nang David, at maging Immanuel—ing Dios kayabe tamu? Dapot i Isaias, ing sarili rang profeta, pepasiag na, “Ing metung a birhen mabuktut ya, at manganak yang anak a lalaki, at ausan ne ing lagyu na Immanuel.”⁵¹

GSAM 50.1Balu nang mayap ning Cristo ing kutang a makapatahimik kareng mapangutang a Pariseo, inya kinutang na la, “Nanu ing isipan yu tungkul kang Cristo? Kaninu yang anak? Pekibat da kaya, Ing anak nang David. Ngana karela, Makananu neng ausan nang David king espiritu bilang Guinu, at sasabian na, Ngana ning Guinu king Guinu ku, Lukluk ka king wanan ku, anggang gawan ku la reng kalaban mu a tayan da reng bitis mu? Nung i David ausan ne a Guinu, makananu yang anak na?”⁵²

GSAM 50.2Ing paksang ini pasibayu yang binanggit king Salmo 45:6, 7: “Ing luklukan mu, O Dios, angga king kapilanman at kapilanman: ing setru ning kekang kayarian metung yang matulid a setru. Kaluguran me ing katuliran, at kamuan me ing karokan: inya ing Dios, ing Dios mu, pinahiran na kang langis ning tula higit karing kapara mu.”⁵³ King pamaglagay kareting Kasulatan king isip, siguradung atin lang matas a pag-isip ding taung Hudyo tungkul king ugali ning paintungulan a Mamunu at Manumbalik. Eya sana meging aliwa.

GSAM 50Ing Bini a Menibat king Panga-Diyos

GSAM 50.3Miyabie yang detalyadung instruksyon tungkul kang Cristo at ing keyang pangabait, uling ing Guinu kapamilatan nang Mikas a profeta tinukoy ne ing keyang pibatan a pang-Dios, at pati na ing malating balen nung nu ya mibait: “Dapot ika, Bethlehem Ephratah, agyang malati ka pa kareng libu-libung kayabe mu king Juda, manibat keka ya lunto para kanaku ing maging talapamunu king Israel; nung kenu ing pamaglual na manibat ya pa kanitang minuna, manibat king alang angga” (king gilid, Heb., manibat king “kapanaunan ning alang angga”).⁵⁴

GSAM 50Ing Presensya ning Dios a Mipahayag king Shekinah at king Ulap

GSAM 50.4Kabang lulubas ning kasalesayan da ring Israelita, inyang ayari neng Solomon ing pamitalakad ning templo, a sinabi nang dapat maging labis a “marangya,” ing shekinah ning kaluwalhatian ning Dios linukluk ya king pwestu na pilatan da ring kerubin king babo ning luklukan ning pakalulu. Sasabian na ning kasulatan a king dedikasyun ning templu, anyang lulwal la ding pari ibat king banal a lugal, “ing ulap pinanu ne ing bale ning Guinu, anya ding pari e la makatalakad para magsilbi uli na ning ulap: uling ing kaluwalhatian ning Guinu pinanu ne ing bale ning Guinu.”⁵⁵ Ing presensya ning Guinu king templung ini mepakit ya karing mata da ring tau king ulap ning kaluwalhatian. Ing Guinu pekibatan ne ing panalangin nang Solomon king okasyun a ini, at sinabi na kea, “Dindam ku ing panalangin mu, at pinili ke ing lugal a ini para king sarili ku bilang bale ning sakripisyu.”⁵⁶

GSAM 51.1Mikasala la ding tau,—linub la king pamanyamba kareng dios-diosan,—at uli na niti, ing karelang siudad at santuaryu mesira la kilub ning pitumpulung banua. Kaybat ning pamikabihag, ing templu mitikdo yang pasibayu lalam ning gamat nang Zerubbabel. Angga man e ya kasing-ganda ning metung a gewa nang Solomon, sinabi ya pa murin ing Guinu tungkul kaniti kapamilatan ning keang profeta, “Ing kaluwalhatian na ning tauling bale a ini mas maragul ya kesa king minuna.”⁵⁷ Ing bale a ini pinalagu ne nang Herodes, at kareng patyo na, menuru ya ing Tagapagligtas. Ing minunang bale atin yang ulap ning kaluwalhatian a maglarawan king Guinu, dapot king kadwa, mismu ya ing Tagapagligtas ing dinatang, ing Miglalang king sablang bage.

GSAM 51Marangal a Pamag-ari ning Punu nang Jesse

GSAM 51.2Para kareng manenaya at mag-antabe king panaun nang Isaias, ding pamaglarawan kapamilatan ning kayang propesiya tungkul kareng mangalagung bage a makaugne king pangwakas a pamanatbus siguru meging la sangkan ning sikanan at kapanandaman. Dening propesiya pasibayu rang linawan a mayap ing linya nung nu ya manibatan ining panayan a Tagapagligtas, anti kaniti: “At lumwal ya ing metung a tangke ibat king pun dutung nang Jesse, at tumubu ya ing metung a Sanga ibat karing kayang yamut: at ing espiritu ning Guinu manuknangan ya kea, ing espiritu ning kabiasnan at pangaintindi, ing espiritu ning payu at sikanan, ing espiritu ning beluan at ning takut king Guinu; at gawan neng mabilis a makaintindi king takut ning Guinu; at e ya mangatul king agpang king akakit da ring mata na, ni man manyaway king agpang king daramdaman da ring balugbug na: dapot king katuliran ya mangatul karing pakakalulu, at manyaway king katuliran para karing mapagkumbabang tau king yatu: at paluan ne ing yatu king tunggue ning asbuk na, at king singap da ring labi na paten na la ring marok.”⁵⁸

GSAM 52Ing Pamanyubling Mebie a Tinuru da ring Profeta

GSAM 52.1Ing profeta Isaias tinuru ya naman king doktrina ning pamanyubling mie da reng mete, kareting makapagpanatag a amanu: “Kening bunduk, ing Guinu ding hukbu gawa ya para karing sablang tau king metung a piging da reng matabang bage, metung a piging da reng alak a makapatuknang king latak, da reng matabang bage a mitmung utak, da reng alak a makapatuknang king latak a masanting a pininu. At siran na kening bunduk ing lupa ning takap a makalukub karing sablang tau, at ing belu a makalatag karing sablang bansa. Lunuk ne ing kamatayan king panyambut; at ing Guinu Dios punasan na la ding lua karing eganaganang lupa; at ing pamanyaway karing kayang tau ekalen na king mabilug a yatu; uling ing Guinu ya ing migsalita kaniti. At sabian da king aldong ita, Ola, ini ya ing kekatamung Dios; menayang kami keya, at iligtas na kami: ini ya ing Guinu; menayang kami keya, magsaya kami at magkagalak king kayang kaligtasan.”⁵⁹

GSAM 52Ing Kayarian king Mibayung Yatu

GSAM 52.2Ing pareung profeta sasabian na iti maging metung yang bayung yatu nung nu ya itatag ing tauling pamag-ari: “Uling, lawen yu, gagawa kung bayung banua [banuang pang-atmosfera] at bayung yatu; at ing sadya e ne aganaka, ni e ya man datang king isip [margin, Heb., ‘datang king pusu,’ ita pin, ing maging pagnasan pasibayu]. Dapot ikayu, magsaya at magkagalak kayung alang angga king lelangan ku: uling, lawen yu, gawan kung metung a lugal ning kagalakan ing Jerusalem, at ding kayang tau, metung a saya. At magsaya ku king Jerusalem, at magkagalak ku karing kakung tau: at ing siwala ning pamanangis e ne muring maramdam karin, ni ing siwala ning pamanagis. Manibat kanita [ibat king panaun a melalang ya ing bayung yatu] alang na maging bingut a pilan mung aldo [metung a anak a makuyad bie], o metung a matwang e mekapante king kayang idad [matwang e pa kapanahun]: uling ing anak mamate ya king idad a dinalan a banua [kareng panaun a ing tau miras lang siyam a ralan a banua king bie, ding anak malyari lang dinalan a banua]; dapot ing makasalanan a metung a dinalan a banua [kareng tauling banua ning kayang dinalan a banuang bye] masumpa ya. [Deng mamamate king panaun a ilukluk ya ing bayung yatu ila ring mapapahamak king ‘kapahamakan da ring taung alang Dios.’ 2 Pedro 3:7.] At magtalakad lang bale, at manuknangan la karin; at magtanam lang ubasan, at kanan de ing bunga da. E la magtalakad, at ing aliwa ya ing manuknangan; e la magtanam, at ing aliwa ya ing mangan: uling nung makananu la karakal ding aldo ning metung a pun dutung [ing pun dutung ning bie, Septuaginta] makanian la naman karakal ding aldo ning balen ku, at ding pinili ku maluat lang magsaya king obra da ring gamat da.”⁶⁰

GSAM 53.1Lilingap ya i Ezekiel king malawig a panaun angga king pamanyubling mie da reng mete. Kapamilatan na, sasabian ning Guinu, “Lawen yu, O balen ku, ibuklat ku la reng kutkutan yu, at itas da kayu ibat kareng kutkutan yu, at idala da kayu king labuad ning Israel.”⁶¹

GSAM 53“Dinalan na la ding Sakit tamu”

GSAM 53.2King Isaias, ing profeta ning ebanghelyo, mas lubus yang mibunyag ing pagsubuk, kasakitan, at kamatayan ning Tagapagligtas para karing tau. “Ninu,” ngana ning profeta, “ing menwala king kekaming balita? at kaninu ya mibunyag ing takde ning Guinu? Uling tutubu ya king arapan na anti mong malambut a tanaman, at anti mong yamut ibat king malanging gabun: ala yang itsura o leguan; at inyang akit mi ya, alang leguan a maging sangkan para magnasa kami kea. Minusya de at tinanggian de ring tau; metung a taung mitmung kalungkutan at biasa king pamagkasakit: at anti ming sinalikut ding lupa mi kea; minusya ya, at e mi ya pinahalagahan. Tiyak, tinalan na la ding kekatamung kalungkutan, at dinalan na la ding kekatamung pamanamdaman; dapot inisip tamu a ya mesugat, pinarusan ning Dios, at mepighati. Dapot ya ing mesugat para karing kekatamung kasalanan, ya ing mebugbug para karing kekatamung kasamaan: ing parusa para king kapayapan tamu atyu kea; at king kapamilatan da ring sugat na, menulu tamu.”⁶²

GSAM 53.3Malyari la kaya king kakung panaun ding milyaring arening makapagmulala? mapalyaring ita ing kutang da ring tau, pati na ning profeta. Ing pakibat mapalyaring, E la pa malyari ngeni; e pa miras ing panaun para king pamanyatang na nining maragul a Mananggalang; dapot ngana ning profeta, “Akit da ring mata mu ing Ari king kayang leguan; akit de ing labuad a marayu.”⁶³

GSAM 54Deng Propesiya nang Daniel Papahayag la king Paintungulan

GSAM 54.1Dapot, kapamilatan na ning profeta Daniel, ing Guinu megumpisa yang turuan ding kayang tau tungkul kareng mitutuking kaharian a mag-ari at mamunu angga king pamitatag na ning kayang alang anggang kaharian; at para ipahayag ing metung a espesyal a panaun, manibat king metung a pangapalyaring e pa milyari, angga king mismung pamagpakit at pamamate na ning Mesias. Ing interpretasyun ning paninap nang Nebucadnezzar pepakit na a ding apat a kaharian a manungkulan king yatu mabawasan la sikanan at karangalan agpang king pababang alaga ning gintu, pilak, tansu, at bakal; at king katataulian, ing mepiras-piras at e metung a kabilian da ring kaharian makumpara ya king kabagbag ning bakal a misasamut king burak a malusak. Kaybat na nita, datang ya ing Kayarian ning banua a sumunod king pangabawas da reng kayarian a maging kalupa ning ipa king lugal ning pamandara king kaleldo, ban e na la makakit lugal, kabang ing kayarian ning Dios punuan ne ing mabilug a yatu.

GSAM 54.2Kaybat, king bisyun ning kapitung kabanata, lalam da ring simbolo da ring apat a mangaragul a animal, pasibayu yang tinalakayan ing pareung gabun, at pepakit la ring aliwang katangian da rening kaharian. Kening kabanatang ini, makalarawan ya ing dalan at obra ning upaya ning “malating sungu” a dapat sumulput, kaybat ning pamipitna ning kapat a kaharian king apulung dake, a manikwa o manakop atlung kareti ban itatag ing sarili na bilang espiritwal a mamuntukan karela ngan. Ing sikanan a papal a ini magpatuluy ya king makabangal at malutung a kabilian ning kapat a kaharian, anggang king 1260 a banua. Kanian la mepakit ding milyari a miras angga king panaun nung kapilan tanggapan nang Cristo ing kaharian ibat king Ibpa na, at ibye na iti karing banal ning Pekamatas; metung a kaharian a king tauli mamahala ya king mabilug a yatu, at manatili ya anggang kapilanman.

GSAM 55Ing Adwang Libu at Atlung Dalan a Aldo

GSAM 55.1King kawalong kabanata ning Daniel, lalam ning bisyun ning tupa a lalaki, kambing, at ing “malating sungu a meging masyadung maragul,” ing profeta pasibayu midala ya angga king kawakasan ning panaun. Kareng bersikulu 13 at 14, ing keang pansin mibaling ya king metung a panaun—2300 a aldo—a angga king pamangusga. Metung yang makabang panaun ini, at inya aintindian ne ning profeta; uling sinabi na ning angel keya a ing bisyun para ya pa karing dakal a aldo. Angga kanita, ala pang petsang binye para king umpisa da ring aldo, at inya tinapos ne ing kapitulu king pamanyabing, “Mengapamulala ku king bisyun; dapot alang mekatindi kaniti.”

GSAM 55Ding Pitumpulung Dominggu para kang Mesias

GSAM 55.2Ing kasiam a kabanata sasabian na ing tungkul king angel a dinatang kang Daniel, bilang pakibat king kayang aduan, para dinan neng galing at pangaintindi. Pepabaluan ne ing tungkul king metung a panaun a maki pitumpulung dominggu. Ing anam a pulu't siyam kareng paruminggung banuang areti [a, agpang king sinabi, ya ing kabaldugan ning amánung shevooim, a meging “paruminggu”] miras ya angga king Mesias. Ing puntung nung nu ya magumpisa ing panaun, “ing utus a ibalik at italakad ing Jerusalem,” e pa mibibye. Lalto ing kutang, Makananu neng abalu Daniel nung nu ya mayari ing anam a pulu't siyam a dominggu? King kapulung-adwang kabanata, pasibayu yang tinalakay ing kutang tungkul king panaun, at king kayang pamangutang, “Nanu ing maging wakas da rening bage a reni?” sinabi kaya a mako ne, uling ding amanu “makasara la at makatatakan angga king panaun ning wakas,” nung kapilan ding “matenakan makaintindi la.”

GSAM 55.3Alang duda, ining kutang king panaun metung ya karing alimbawa a tutukuyan ning apostol Pedro inyang sinabi na, “Tungkul king kaligtasan a ita, ding profeta masigasig deng kinutang at penigaralan, ila ring meng propesiya tungkul king grasya a datang kekayu: manintun nung nanu, o nanung klasing panaun ing buri nang sabian ning Espiritu nang Cristo a atyu karela, inyang iti menestigu ya bayu pa ing pamaghirap nang Cristo, at ing kaluwalhatian a tutukian.”⁶⁴

GSAM 56Kapalaran da ring E Matulid

GSAM 56.1I Malakias, ing tauli karing profeta ning Lumang Tipan, mag-iwan yang makapanabik a deskripsyon ning pangwakas a pangasira da ring marok: “Lawan ye, datang ya ing aldo, a magsilab anti mong pugun; at ding eganaganang mayabang, wa, at ding eganaganang gagawang marok, maging lang tuyung dayami: at ing aldong daratang silaban na la, ngana ning Guinu ding hukbu, a e na la paburen maki-yamut o sanga man. Dapot kekayu, a mangatakut king lagyu ku, sumlag ya ing Aldo ning katuliran a magdalang lunas king kayang pakpak: at lumwal kayu, at dagul kayung anti mong anak da ring baka a atyu king kulungan. At pitpitan yu la ring marok; uling maging la lang abu lalam da ring talampakan yu king aldo a gawan ku ini, ngana ning Guinu ding hukbu.”⁶⁵

GSAM 56.2King kabilugan da rening katutuan a makatala king Matuang Tipan a atyu kareng Israelita, a magbuklat karela king dakal a aspetu ning planu ning kaligtasan, siguradung maragul ing interes da ring masigasig a magaral king salita kabang ikit da at aintindian da a malapit na ing panaun ning pamagdatang na nining pinangakung Bini. Kabang deng keraklan, at pati na reng mamasa king Kasulatan kareng sinagoga balang Sabado, e ra aintindian ing amanu (Gawa 13:27), deng debotu at masigasig, a matapat a menintun king Kasulatan lalam ning pamanantabe ning Espiritu, alang duda, masigasig lang menalangin, anti ing gewa ning apostol Juan king panaun a iti, “Dating ka, Guinu Jesus, at dating ka agad.”