Kabanata 23 — Ding Institusyon ning Kalusugan

GSAM 358.1“KALUGURAN, ing nasa ku higit king sabla, ya pin ing sumulung ka at maging masikan ing katawan mu, kalupa ning panyulung ning kaladua mu.”¹

GSAM 358.2Anyang Sabado, Hunyu 6, 1863, i Pastor White ampo ing asawa na mekiabe la king metung a pulung king tolda a penimunan da ri Pastor Cornell ampo Lawrence king Otsego, Mich. Karin ya mipagkalooban i Ginang White king metung a bisyun a migbuklat king arapan na king paksa ning reporma king kalusugan. Manibat kanita, ding artikulu tungkul king kalusugan ampo king masustansyang pamibie-bie milimbag la king Review, at sinimulan neng isulat ing pepakit kaya tungkul king kalusugan. Ing mapilan kanini linto ya king Testimony No. 11, at king metung a obra a maki-pamagat, How to Live.

GSAM 358.3Ing paksa ning masustansyang pamibie-bie at ing ustung kaugnayan na king pisikal, mental, at ispiritwal a pamanyulung, masikan yang pepakit karing tau. King Review ning Oct. 25, 1864, i Pastor J. N. Andrews minie yang makatuking maulagang suhestiyon tungkul king paksa:—

GSAM 358I J. N. Andrews Tungkul king Masustansyang Pamibie-bie

GSAM 358.4“Ing ituknang ing pamamangan king balang makasirang pamangan, at mamibie nang atin pamipigil king sarili king lalam ning impluwensiya ning mayap a pamanuru at ning konsensiya king Dios, ila ring kayabe karing bage a pekamaulaga para king mayap a kalusugan. Ding kekatamung katawan ila ring templo ning Espiritu Santo. Ba tamung tune papurian ya king kekatamung katawan anti mo king kekatamung espiritu, makananu ing kaylangan a atin tamung kabilugan a sikanan karing eganaganang upaya ning kekatamung pisikal a pagkatau! Pasalamatan ya ing Dios uling ing paksang ini ngeni partikular yang mibibigyan pansin karing kekatamung tau. Ing kalusugan at sikanan ila ring metung karing pekamahalaga para kekatamu, at pekamaulaga karing maging saksi karing mangaragul a milyari king panaun ning kasakitan.”

GSAM 359.1Ing paksa ning kalinisan agpang king Biblia at Kristiyanung pamipigil sarili sinuportan ya, e mu king kapamilatan da ring kolum ning Review, nune pati na ring kekatamung ministru.

GSAM 359.2King Pangkabilugan a Kumperensya, Mayo 20, 1866, ing makatuking bilin binie ya kapamilatan nang Ginang White (ing pareu mayakit ya king Testimony No. 11):—

GSAM 359Metung a Institusyon para king Kalusugan ing Dapat Itagun

GSAM 359.3“Pepakit kaku a dapat tamung maglaan metung a tuknangan para kareng masasakitan, at kareng magnasang manigaral nung makananu lang alagaan ing karelang katawan ban maiwasan ing sakit....

GSAM 359.4“Uling ding e maniwala lumapit la king metung a institusyon a makatutuk king matagumpeng pamanulu king sakit, at palakad da ring doktor a mag-Sabado, idala la diretsu lalam ning impluwensya ning katutuan. King pamanakilala da karing kekatamung tau at king kekatamung tune kasalpantayanan, malampasan ya ing karelang pamanghusga, at maging mayap ing karelang impresyon. King makanining pamikabilang lalam ning impluwensya ning katutuan, ding aliwa e la mu makatanggap lunas karing karelang sakit king katawan, nune makakit la pa king panulu para karing karelang kaladwang masakit king kasalanan.

GSAM 359Pamanula karing Bunga

GSAM 359.5“Kabang susulung ya ing kalusugan da reng masakit lalam ning ustung pamanulu, at magumpisa lang magsaya king bie, magtiwala la kareng meging sangkan ning karelang pamagbalik king kalusugan. Ing pusu da mapupunu king pasalamat, at ing mayap a bini ning katutuan mas malagwa yang mipatanam karin, at king mapilan a kasu, palagwan de, sumubu, at mamunga para king kaluwalhatian ning Dios. Ing metung a kaladuang maulaga a miligtas mas maulaga ya pa kesa king kabilugan ning kailangan a pondo para itatag ing makanining institusyon....

GSAM 359.6“Deng aliwang mako a menabli o maragul ing meging benepisyo karela, ila ing maging dalan ning pamipakilala king kekatamung kasalpantayanan karing bayung lugal, at itas ing bandila ning katutuan nung nu imposible sanang makalapit nung e pa mekalas ing pamanghusga karing isip da kapamilatan ning pamagmanatili king kekatamung pami-abe para king layuning manabli kalusugan.”

GSAM 360.1Mikasundu la king metung a bosis deng kekatamung tau a mitipun, a nung kapilan malyari, dapat yang mibuklat ing metung a institusyon para king kalusugan king o malapit king Battle Creek, at iti dapat atyu lalam ning pamanibala nang medikal i Dr. H. S. Lay, a nung kenu, bukud pa king dati nang edukasyun king medisina, migpalipas yang maigit metung a banwa king metung a institusyon ning pamanulu kapamilatan ning danum king Aslagan ban pagaralan la ding paralan ning pamanulu kapamilatan ning danum king pamanulu king sakit.

GSAM 360Pekyalan ing Lugal para king Sanitarium

GSAM 360.2Ing pamitatag ning makanining institusyon kanitang panaun a ita, lalto yang metung a maragul a obra; at nung e uli na ning makapagpasiglang testimonya tungkul king resulta, atin sana pangangabalam king pamagsimula ning obra. Pero, imbes na atin pangangabalam, pilan mung aldo ing milabas kaybat ning pamagsara ning kumperensya bayu ya seli ing malapad a tuknangan nang Judge Graves, a maki walung acre a gabun, a bibilug king kayang malagung tuknangan king West Battle Creek. King siping na ning gusaling ini, agad yang mitikdong karagdagan a adwang palapag para gamitan bilang pipandian. Karing gusaling areni, mibuklat ya ing Institutu para king Reporma king Kalusugan.

GSAM 360.3King Review ning Hunyu 19, 1866, gewa ya ing mumunang pangkabilugan a panawagan para king stock ning institusyon. King pareung isyu ning dyaryu, mipahayag ya ing metung a pahayag a atin nang stock a pe-subscribe da ring pisamban ning Battle Creek, Mich., at Olcott, N.Y., king alagang $2,625, o 105 a shares a $25 balang metung. Uling alang batas king Estado ning Michigan nung nukarin malyaring mitatag metung a korporasyun para king pamanibala karing institusyun ning kalusugan, ing pibandian menatili ya king trust king metung a panaun, angga king mitatag ya ing korporasyun.

GSAM 360Ing Pamagumpisa ning Metung a Health Journal

GSAM 360.4Anyang primeru ning Agosto, inumpisan da naman ding manibala ing pamaglimbag ning metung a bulan-bulan a journal para king kalusugan, a labing-anam a pahina kayabe ing takap, king pormang magasin. Ini ing inaus dang Health Reformer. Ing journal a ini magpatuluy ya pa mu rin, lalam ning lagyung Good Health, at ngeni ya ing manimunang magasin tungkul king kalusugan king mabilug a yatu. Ing journal a ini e mu tinalake karing prinsipyu ning kalusugan at temperansya, nune megi ya muring paralan para i-anunsyu ing institusyon ning kalusugan, a pormal a mibuklat para karing pasyenti at boarder inyang ika-5 ning Setyembri, 1866. Kaya atin na ing institusyon, asali, mekumpletu gamit, at mag-andar na kilub ning kulang apat a bulan manibat inyang mumunang mebanggit ing paksa karing tau tamu; at ing kabilugan a $11,000 me-subscribe ya para king stock, a nung nu ing maragul a dake kaniti bayad na.

GSAM 361Metung a Korporasyun Medikal a Mitatag

GSAM 361.1Ketang panaun ning dimla ning 1866-67, mipasa ya ing metung a batas ning Lehislatura ning Michigan nung nu malyari yang mitatag ing metung a korporasyun para king pamanibala king institusyun ning kalusugan. Kanitang Mayu 17, 1867, megawa ya ing hakbang a ini, mipasa la ring by-law, at ing gabun at gusali at aliwa pang pibandian miyalis la karing ustung meyalal a trustee. Ing kabilugan a alaga ning stock a misubscribe angga king petsang ita $26,100 ya; nung nu ing $18,264.87 mebayad ne. Ing institusyon atin yang magaling a grupu da ring doktor at talasaup, at ding gusali halus mitmu la karing pasyenti, a nung nu ding mapilan tinanggap da ne ing kekatamung casalpantayanan, kaybat dang abalu ing tungkul kekatamu bilang metung a balen at ing tungkul king katutuan kaybat dang miras king institusyon.

GSAM 361Masustansyang Imalan

GSAM 361.2King balang panaun at king balang bansa, ing natural a pusu madaling maimpluwensiyan king yatu, kayabe ing kayang kayabangan king bie, ding kayang kalokuan at moda. Ing banuang 1863, king sarili tamung bansa, anyang pepakit ya kang Ginang White ing isyu tungkul king kalusugan at imalan, e ya meging eksepsyon, anti mo ing akit king pamikabighani da ring bábai king pámamalan king uso a pamangabit hoop, a nung nu ing dagul na niti ing meging sangkan para ing itsura da anti lang lalakad king balon a makabaliktad. Kábang panaun a ita, mipakilala la ring adwa pang sukdulan king imalan a meging sangkan ning maragul a pisasabian. Ing metung a makuyad a pamanalita tungkul kareti, marahil, isadya ne ing talabasa para mas aintindian na ing metung a testimonya a binye nang Ginang White tungkul king paksang imalan, a mayakit king Testimony for the Church, No. 10.

GSAM 362Pekondena la ding Sukdulan king Imalan

GSAM 362.1Ing mumunang sukdulan ya pin ing pamanyulud imalan a ating buntot, a manibat king apulung pulgada angga king kapitnang yarda o maigit pa king kaba, agpang king kaburian na ning makasulud. Deni keraklan paburen dang kakarag king gabun, at inaus da reng ginu a “talapamalis king dalan.” Ing kadwang sukdulan ya pin ing kabaligtaran, at king istilung halus kalupa na ning susulud da reng lalaki. Ining moda inampun de reng talatuki nang Miss Bloomer, at uli na niti inaus deng “imalan a bloomer.” King tauli, ing lagyu minaliwa ya at meging “American Costume.” Misanmetung lang ginawang kombensyon king miyayaliwang lugar ding talasuporta na nining imalan, at dakal kareng kapatad tamung babai ing pabor king pamangamit kaniti. Deng aliwa sinulud de pin.

GSAM 362Metung a Testimonya Tungkul king Isyu ning Imalan

GSAM 362.2Tungkul king pepakit da kang Ginang White king isyu ning imalan, mag-quote ku king mapilan a talata ibat king Testimony No. 11:—

GSAM 362.3“Deng matapat a tau ning Dios ila ing sala ning yatu at ing asin ning gabun, at dapat dang parating tandaan a ing karelang impluwensya atin yang alaga. Nung isalili de ing masyadung makabang imalan para king masyadung makuyad, king maragul a parti, siran de ing karelang impluwensya. Deng e maniwala, a dapat dang saupan at subukang idala king Kordero ning Dios, mangilabut la. Dakal la reng panyulung a malyaring gawan king imalan da reng babai para king kalusugan a e masyadung maragul ing pamanaliwa para e la mangilabut deng makakit.

GSAM 362Ing Imalan a Reporma

GSAM 362.4“Ing porma e dapat pisikan agyang ditak man kareng corset at pampatigas a ibat king asbuk ning balyena. Ing imalan dapat lubus yang malwalas ban ing baga at pusu makagalo lang masalese. Ing imalan dapat yang miras bagya king lalam ning babo ning botas, dapot dapat yang makuyad para e ya mitakan king dinat ning bangketa at dalan, a e na kailangan itas king gamat. Ing imalan a mas makuyad pa kesa kanini, mas bage, mas maginhawa, at mas makapang-kalusugan para kareng babai kabang gagawan da ing obra king bale, at lalu na para karetang mapilit magobra king lual.

GSAM 363Ing Katawan Dapat Panteng Makasulud

GSAM 363.1“Nanu man ing kaba ning imalan, dapat lang imalan ding binti at bitis da kalupa ning pamag-imalan da ring lalaki. Malyari ini kapamilatan ning pamanyulud salol a maki-forro, a makatupi at makabuklud king bukung-bukung, o gawang malapad at papakitid king lalam; at dapat lang makaba anggang abutan de ing sapatos. Deng binti at bukung-bukung a makasulud kaniti protektadu la laban king angin. Nung deng bitis at binti manatili lang komportable king mapaling imalan, ing sirkulasyun maging pante ya, at ing daya manatili yang malinis at masustansya, uling e ya dimla o mesagkalan king natural nang pamagus king katawan.”

GSAM 363.2Ing kaba na nining imalan pepakit ya bilang metung a kapuri-puring kalibudtan ning imalan a maki-buntot at ning imalan Americanu. E sinabi na kailangan neng isulud ning ninuman, dapot e la dapat gawang paralan para patuknangan ing impluwensya da, at isuklam la ding dapat dang saupan. E sinabi na kailangan dang takpan ding bukung-bukung da king paralan a mebanggit keni, dapot malyari iting gawan king makanitang paralan. Nung ing pareung layunin ay agawa king aliwang paralan, antimo king pamangamit karing makabang pang-lalam at knitted panakip bitis, iti makayagpang ya king testimonya a ita.

GSAM 363Limang Puntung Pekamaulaga king Mabuting Imalan

GSAM 363.3Mapansin ya a king istilung imalan a irerekomenda, atin yang limang puntung pekamaulaga para king masustansiyang imalan, ila pin deng:—

GSAM 363.41. Ing pamagtanggal karing corset at king sanumang pamagpitpit king awakan.

GSAM 363.52. Ing pamaglakwan karing anggang pisi karing gamat o bitis a makasagabal king malayang pamagdaloy ning daya.

GSAM 364.13. Pamamalan karing anggang parti ning katawan king panteng paralan, lalu na karing bitis at bukung-bukung.

GSAM 364.24. Ing pamibitin karing palda ibat karing pago, at e la dapat paburen makasabit karing balakang kapamilatan da ring sintas.

GSAM 364.35. Ing kaba ning imalan.

GSAM 364.4Deng mumunang apat a puntu ngeni susuportan na la ning balang matenakang doktor, at tungkul naman king kalima, pareu nang e na gagamitan ing gulut ning imalan a kakaladkad king gabun at ing masyadung makuyad a imalan.

GSAM 364I Ginang Jenness-Miller tungkul king Imalan

GSAM 364.5Kanitang banuang 1890, i Ginang Jenness-Miller, ning New York, king pekasiyentipikung dyurnal ning kalinisan king imalan ning panaun a ita, sinuportan na ing pamagpakuyad da reng bábai karing karelang imalan bagya-bagya, ban e masyadung bigla ing pamanaliwa, angga king miras la king manga babo ning botas ning metung a babai,—eksaktung kaba a sinuportan ning Testimony No. 11.

GSAM 364Ing Pamanayun nang Dr. Trall

GSAM 364.6Kanitang 1868, mika-ayus para kang Dr. R. T. Trall, ning Kolehiyong Hygieotherapeutic ning Florence Heights, N.J., para magkalub yang metung a dominggung kurso da reng lektura arapan da reng kekaming ministru king Battle Creek, Mich., king tauling dake ning Mayo. Kabang malilyari ing kurso, ing doktor ing bisita nang Pastor White. E ya mekyabe i Ginang White kareng lektura, dapot uling ing doktor makisake ya aldo-aldo king karrueta kayabe di Pastor White at ing asawa na at i Pastor J. N. Andrews, aintindian da na makiramdam ya kareng ideya na tungkul king kalinisan, sakit at ding sangkan na, ding epektu da ring panulu, at aliwa pa. Simpleng sinabi na mu ing pepakit keya king bisyun, dapot e na sinabi nung nukarin na ikua ing keang beluan. Sinabi na ning doktor a ing siyensiyang medikal makayagpang ya karing ideyang sinabi na. Sinabi na kanaku i Pastor Andrews a inyang mayari na ing pisasabyan da king kadwang aldo, kinutang na ning doktor i Ginang White nung nukarin ya megaral king siyensiyang medikal. Mengapamulala ya inyang abalu na a e ne man megaral ding bage a reni, dapot bibye na la kea ding resulta na ning pepakit kea king Otsego, Mich., anyang Hunyo 6, 1863. Pinasiguru na keya a ding ideya na makatugma la ngan king pinakamarigpit a paralan king pisyolohiya at kalinisan, at king dakal a paksa, mas malalam ya pa kesa king nanu man ing ikwa na. Kaybat ning manga limang aldo ning makanining pamaglakbe at pamisabi, kinutang na ning doktor kang Pastor White nung bakit ya inimbita para lakwan ne ing kolehiyu na para maglektura arapan da ring ministru king Battle Creek. Ngana, “I Ginang White kasing handa ya para ibye karela ing kailangan a turu king kalinisan anti aku.”

GSAM 365Inapruban ne ning Siensyang Medikal

GSAM 365.1Deng dakal nang sinulat tungkul kareng miyayaliwang sanga ning praktikal a kalinisan, pilan nang banuang atyu la king publiku, at dakal kareti ngeni makatipon la king metung a aklat a maki-pamagat a Christian Temperance and Bible Hygiene. Deng aliwang pekamatenakan a doktor pepahayag la, kaybat ning masusing pamanyuri karening sinulat, a ing siyensiyang medikal lubus yang makayagpang kareti. Para keya, e la reni bunga ning pamagaral, nune simpling pamanyulat mu king inpakit ning Guinu keya king bisyun.

GSAM 365Testimonya nang Dr. Kellogg

GSAM 365.2Bilang metung a patune nung makananu lang mitutugma ding pamanialiksik ning siyensiyang medikal king inpakit king bisyun kang Ginang White inyang 1863, magbasa ku manibat king paunang salita ning Christian Temperance a sinulat nang J. H. Kellogg, M.D., a ya ing manimuna king bantug king mabilug a yatu a sanitarium ning Battle Creek, Mich. Ngana:—

GSAM 365.3“1. Kanitang panaun a linto la pa mu ding sinulat a mebanggit, ing paksa ning kalusugan halus lubus yang e mepansin, e mu kareng taung para kaninu la makasulat, nune pati na murin king mabilug a yatu.

GSAM 365.4“2. Ding ditak a manalig king pamangailangan ning reporma karing gawang pisikal, kayabe ning pamangampanya para karing tune prinsipyung reporma, menalwal la ring pekamalinong, at karing aliwang kasu, makasumaming kamalian.

GSAM 366.1“3. Ala king sanumang lugal at king ninuman ing migpakit king metung a sistematiku at magkakatugmang grupu da reng katutuan king kalinisan, a malaya king malinong pamagkamali at makatugma king Bibliya at karing prinsipyu ning relihiyong Kristiyanu.

GSAM 366.2“King lalam da rening sirkumstansya, linto la ding mesabing kasulatan. Ding prinsipyung tinuru e la pepairal kapamilatan ning awtoridad a siyentipiku, dapot pepakit la king simpli at prangkang paralan ning metung a e magkunwaring atin yang kabiasnan king siyensiya, dapot sasabian nang susulat ya king saup at awtoridad ning banal a pamipalino.

GSAM 366Deng Prinsipyu Menatili la king Subuk

GSAM 366.3“Makananu la reng prinsipyung pepakit lalam da reng makanyan a pambihirang sirkunstansya at maki makanyan a makapagmulalang pamangaku a menatili king subuk ning panaun at karanasan? metung yang kutang a ustung malyaring itanung. Ing pakibat na mayakit ya kareng katutuan a malyaring kumpirmahan king maleparan a paralan.... Deng prinsipyung adwang pulu't limang banua na ing milabas, a sadya rang e pinansinan o pinyalangan, tahimik lang mekatagun king tiwala at paggalang ning publiku, angga king lubus nang akalingwan ning yatu a e la man parating mekatanggap king makanining paralan. Deng bayung diskubri king siyensiya at bayung interpretasyun karing lumang katutuan alang patugut lang migdagdag karing kumpirmasyun a ebidensiya, angga king kasalukuyan, balang metung karing prinsipyung isinusulung maigit king adwang pulu't limang banua na ing milabas, masikan yang pepatibayan ning ebidensiyang siyentipiku.

GSAM 366Patune ning Banal a Penibatan da ring Bisyun

GSAM 366.4“Siguradung dapat ituring bilang metung a makapagmulalang bage, at papakit king alang-dudang ebidensya ning banal a kabiasnan at pamanantabe, a king kalibudtan da ring magulu at misasalungat a turu, a mag-aangkin king autoridad ning siyensiya at karanasan, dapot mibabaluktut karing labis a kaisipan at meging alang-silbi para king kayapan uli ning maragul a pamiyabe ning kamalian,—dapat tanggapan a metung yang pambihirang bage, a ing metung a tau a e mag-aangkin king kabiasnan king siyensiya o pamanigaral ay mekapag-organisa, ibat karing magulu at maling ideya-mababayat a karamihan da ring ideya a pinalto da ring mapilan a talasulat at talaisip tungkul king paksang kalusugan, metung a kabuuan da ring prinsipyung pangkalinisan a masyadung makayagpang, makatugma, at tunay a ing pamisabi-sabi, ing pamanyaliksik, ding atuklasan, at ing karanasan ning kapat a dake ning siglu e la meging sangkan king pamagbagsak agyang metung mung prinsipyu, nune meging sangkan la mu king pamipatibe da ring turung tinuru.” Petsa, “Battle Creek, Mich., 1890.”

GSAM 367Ing Institusyon ning Kalusugan Pepalapad

GSAM 367.1King pamanibala nang J. H. Kellogg, M.D., a meging kaugnayan king institusyon bilang pun a doktor inyang 1876, abalu rang masyadung dakal ing demand para king pamanulu anya king tagsibol ning 1877 kailangan lang magdagdag mas malapad a lugal. Ing lagyu ning institusyon inyang 1876 mialilan ya manibat king Institutu para king Reporma king Kalusugan angga king Sanitarium Medikal at Pang-opera, at inyang 1878 metung a bayung manimunang gusali ing mitikdo.

GSAM 367.2Ing istrukturang ini atin yang sukat a 136 x 46 a pie, apat a palapag babo ning basement. Pinali ya king singo king sablang dake na at sinindian king gas. E melambat kaybat ning kayang pamuklat, halos mipnu ne karing pasyente at bisita.

GSAM 367.3Angga kanitang panaun, ing penulaan kanitang 1866 kapamilatan ning testimonya nang Ginang White tungkul king institusyon, masanting yang mekatupad. Dakal na la ring tinanggap king sala ning katutuan ngeni, a ing pansin da minuna mepukaw kaniting balen kapamilatan ning pamunta da king institusyon para manintun kalusugan.

GSAM 367Pamipainawang Pangkalusugan king Marangle

GSAM 367.4King Signs of the Times, Nobyembri 22, 1877, I M. G. Kellogg, M.D., kapatad king tata nang J. H. Kellogg, pepabalu na ing mekakwa yang gabun king gilid ning Howell Mountain, adwa't kapitnang milya king pangulu-aslagan manibat St. Helena, Napa County, Cal., at magtalakad yang gusali a mayaus “Pamipainawang Pangkalusugan king Marangle,” a atyu king lele ning Crystal Springs. Ketang panaun ning dimla ning 1877-78, mitikdo ya ing metung a gusali, at mibuklat ya para king pamanulu kareng pasyenti ketang umpisa ning 1878. Ing Pamipainawang Pangkalusugan king Marangle a ini, kalupa na ning penibatan a institusyon, ing sanitarium king Battle Creek, e ya mu meragul king sukat, nune meging ya namang lugal nung nu dakal la reng meyakayakit king kabaluan at mekatanggap king mensahe.

GSAM 368Ing Pacific Health Journal

GSAM 368.1Ing kaleldo ning 1885 metung yang panaun a dakal a milyari at pamanyulung king kapakanan ning mensahe ning katlung angel. King mumunang aldo ning Mayu, ing Pamipainawang Pangkalusugan king Marangle king St. Helena mibili ya lalam ning pamanibala medikal ning metung a doktor a regular a mekatapus. King bulan ning Hunyu, megumpisa ya ing pamaglimbag balang adwang bulan ning Pacific Health Journal and Temperance Advocate, metung a 24-bulung a magasin lalam ning pamanibala editorial nang Pastor J. H. Waggoner. Kapamilatan da rening ahensya, mika bayung bie ya ing institusyon ning kalusugan, a imbes na malugi, anti kareng milabas a banwa, megumpisa yang magpakit, banwa-banwa, king netung tubu king kayang obra manibat $2,000 anggang $4,000 balang banwa, angga king banwang meyari anyang Abril, 1891, nagpakit yang netung kita a lampas $12,000.

GSAM 368.2King pulung ning Rural Health Retreat Association, king St. Helena, 1887, ing makatuking pahayag ing gewa tungkul king pinansya ning institusyon: Anyang Mayu 1, 1885, ing netung alaga ning institusyon $5,322.76 mu, o $2,547.24 a mas mababa kesa king kabilugan ning stock a inilabas angga king petsang ita. King aliwang salita, agamit na ning institusyon ing kabilugan ning kinita na at $2,547.24 ning kayang kapital a stock. Anyang Abril 1, 1887, ing alaga ning institusyon lampas karing eganaganang utang na ya pin ing $21,372.64, o metung a tubu kilub ning adwang pulu't atlung bulan a $16,049.88. Kening alagang ini, mekakuang stock king alagang $5,280, at mekadaing donasyun king institusyon king alagang $2,497.60; anya king pamamalakad ning institusyon, atin yang netung tubu a $8,272.28. Kening panaun a iti, milimbag ya ing Pacific Health Journal bilang metung a 32-pahinang bulan-bulanan a maki-takap, at ikit yang mas maragul pa ing serbisyu na king pamipalaganap karing interes at prinsipyu ning institusyon.

GSAM 369Mabuting Gawa

GSAM 369.1King Medical Missionary, Eneru, 1891, kabang pisasabyan ne ing Sanitarium ning Battle Creek, i Dr. J. H. Kellogg sinabi na:—

GSAM 369.2“Ing libreng pamanulu a binie king kilub ning kapat a dinalan a banua ning pamag-iral na ning institusyon miras ya king lagpus $100,000, pilang besis a mas maragul kesa king orihinal a puhunan a in-invest.

GSAM 369.3“Bukud pa king mesabing gawang kawanggawa, ing institusyon migpadala yang mga talapagsalita, nars, talaturu karing eskwela ning pamaglutu, at aliwa pang tau a sinane para karing miyayaliwang larangan ning obrang misyunaryu.”

GSAM 369Metung a Pamanawagan para karing Imbuan

GSAM 369.4King Pangkabilugan a Kumperensya, Marsu 8, 1891, i Dr. Kellogg ginawa yang metung a taimtim a pamanawagan para karing ulila. Ngana: “Miyalal kung ‘metung a delegadung pangkabilugan,’ at irerepresenta ku la reng alang representanti—ding ulila, a alang ninu man mag-alaga karela.”

GSAM 369Ing Regalu nang Ginang Haskell a $30,000

GSAM 369.5King Home Missionary, Enero, 1892, metung a masikan a pamanawagan ing gewa para king pondo ban makapagtalakad bale para karing anak a ulila. King dyornal a ita, atyu la reng lagyu da reng minangak a ing karelang pondo para king bale miras ya king $17,716—malati mung alaga, king isip da reng magpalakad king proyektu, para king makanian kalaking gagawan, inya ing takut da, ing malate ing pamagumpisa ning obra. Dapot Itang makakit king wakas manibat king umpisa, at makibandi karing “baka karing libung bunduk,” inayos na la reng milyari ban ing metung a mayaman a babai a aliwa casalpantaya kekatamu, i Ginang Caroline E. Haskell, ning Chicago, balo nang Ginu Frederick Haskell, inyang abalitan na ing planung gawang kawanggawa, agad neng inampang king komite ning pamangawa ing alagang $30,000, king simpling kundisyun a gamitan ya ngan king pamangawang ampunan agpang karing planung mebanggit na, a palakad ya king malawak at malayang diwa, at ing institusyon mayaus yang Tuknangang Pamag-alala nang Haskell bilang pamag-alala king meangubie nang asawa.

GSAM 370.1King kapamilatan ning pondung iti, ing Medical Missionary and Benevolent Association mekapagtikdo ya at mekapagbukas king gusali bilang tuknangan da reng ulila kilub ning banwa. Ing gusaling iti midediká ya anyang Eneru 25, 1894. Manibat kanita, keraklan king bilang da reng makatuknang keni, a bibilugan da reng ulila, talasaup, at talaturu, manga dinalan la.

GSAM 370Ing Tuknangang Pamag-alala nang James White

GSAM 370.2Bukud king pamaningat at suporta kareng ulilang areti, ing asosasyun a ini ya ing manibala king aliwang institusyong kawanggawa, a mayayaus Tuknangang Pamag-alala nang James White, nung nu mahigit adwang pulu kareng matua at alang tuknangan a tau ing aalagaan at papanataganan.

GSAM 370Deng Medikal a Misyunaryu

GSAM 370.3King linya ning obrang ini, metung pang masigasig a takbang ing meyakwa inyang inumpisan ya ing pamagsane karing misyunaryung medikal. Bilang pamangilala king pamagsikap a ini para king pamipatas ning sangkatawan, i Ginang White, inyang susulat ya manibat Preston, Australia, Septiembri 16, 1892, sinabi na:—

GSAM 370.4“Nais ku sanang atin dinalan a magsané king lugal a atin ngening metung. Dapat makanyan. Pareung lalaki't babai mas maging magamit la bilang misyunaryung medikal kesa bilang misyunaryu a alang edukasyun king medisina.”

GSAM 370.5Ing bilang da reng kumukuwang kurso bilang pamagsadya para lungub king serbisyung pang-kabang-bye a anti kanini, maragul ing dinagdag manibat inyang misulat ya ing atyu king babo.

GSAM 370Ing Pamandagul ning Obra king Kalusugan

GSAM 370.6King Medical Missionary, Eneru, 1894, atin metung a makuyad a pahayag a maglalaman karing makawiling katutuan tungkul king pamanyulung ning obrang pangkalusugan. Ing laman na makatuki:

GSAM 371.1“Ing Institutu para king Reporma king Kalusugan mitatag ya inyang 1866.... Metung a simpling bale a gawa king kahoy ing seli, metung a pribadung tuknangan king masanting at masustansyang lugal king matas a gabun ning Battle Creek, metung karing daragul a siudad ning Michigan. Adwang doktor, adwang talapagserbisyu king paliguan, metung a nars (alang sinanay), atlu o apat a talasaup, metung a pasyenti, at nanu mang karakal a problema, at maragul a kasalpantayanan king paintungulan ning institusyon at karing prinsipyung penibatan na—ini ing umpisa ning kasalukuyang gawa. Kilala ya iti bilang Institutu para king Reporma king Kalusugan.

GSAM 371.2“King lugal ning orihinal a bale, atin ngening makatalakad a gusaling 312 a pie ing kaba at 100 a pie ing lalam, anam a palapag katas, a makapagsilbi para kareng atlung dalan a bisita, a kumpletu kareng eganaganang gamit a malyaring isuggest ning makabayung siensia para king pamaningat at pamipakayap da reng masakit. Apulung doktor, a keraklan karela espesyalista la king karelang kanya-kanyang larangan, ila ing bubuu king grupu da reng doktor. Deng nars at aliwang talasaup bumubuu la king pamilyang maygit atlung dalan, at ing suporta king institusyon sasakupan na la reng balang Estado king Unyon, at dakal a bisita ibat kareng aliwang bansa. Deng pasbul na parati lang makabuklat para king misyonaryu, manibat man king bansa o aliwang bansa, nanu man ing lagyu, at ing pamilya bihira yang alang metung o maygit pa karening bisita.

GSAM 371Ing Ospital ning Sanitarium

GSAM 371.3“Ing ospital mitikdo ya kanitang 1888, metung a gusaling 100 x 60 pie, limang palapag katas. Atlu karing babong palapag ning gusali ing gagamitan para king departamentu ning operasyun ning sanitarium, ding kwartu da ring pasyenti, at ding ward. Makikita la mu naman keni ding opisina para king gawang kawanggawa ning institusyon. Adwang pulung kubu, a ding mapilan kareti papaliwan la king singo, at saslagan la, kalupa na ning manimunang gusali, king kuryenti, ing makapadurut kaniti, at mitmu la kareng pasyenti o magaral. Metung a eskwela para king pamagsane kareng medical missionary nurse ing mitatag anyang Hulyo 1, 1884. Kareng mumunang anam a bulan, atlung pulu't limang magaral ing mepalista.”

GSAM 372Pamanula karing Manggagawa a Lulwal

GSAM 372.1King pamagsalita na tungkul king institusyon pangkalusugan a atyu king St. Helena, Cal., i Ginang White, king metung a komunikasyun a sinulat manibat Tramelan, Switzerland, anyang Pebrero 6, 1887, ngana:—

GSAM 372.2“Sinabi na ning Dios a nung ding taung makaugnayan king institusyon a ini lumakad lang mapagkumbaba at masunurin, gagawan ing kaburyan na ning Dios, mie ya at sumulung; at manibat kaniti, padalanan la ring misyonaryu para pagpalain la ding aliwa king sala a binie na ning Dios karela. Deti, king diwa nang Jesus, siran de la ding dios-diosan karing matas a lugal; ilantad de ing pamahiin, at itanam de ing katutuan, kalinisan, at kabanalan nung nu ngeni pamung papalaguan ing kamalian, pamagpalayaw king sarili, sobrang pamagpakasawa, at kasamaan.”

GSAM 372.3Sasabyan mi la rening amanu, uling pareu la mu naman kabaldugan kareng aliwang kalupa nang institusyon.

GSAM 372Pangaku ing Tagumpe king Obra para king Kalusugan

GSAM 372.4King metung a espesyal a testimonya a binye king pisamban anyang 1891, mababasa tamu: “Ing bendisyun ning Dios manatili ya king balang pamagsikap a gawan ban gisingan ing interes king reporma king kalusugan; uling kailangan ya iti king balang lugal. Dapat mika pamanyubling-bie tungkul king bageng ini; uling ing Dios magplanu yang dakal a akamtan kapamilatan na niti.”

GSAM 372Ing Kolehiyong Medikal Misyunaryu ning America

GSAM 372.5Unti-unti, linto ing sala king makatunung paralan ning pamanulu king sakit angga king Hunyu, 1895, mika pamangailangan para king pamitatag ning metung a institusyon a pang-edukasyun king medisina. Bilang pamitupad king pamangailangan a ini, mitatag ya ing Kolehiyong Medikal Misyunaryu ning America para king partikular a layunin a sanayan la reng doktor para magobra lalam ning Seventh-day Adventist Medical Missionary and Benevolent Association, kareng sariling at aliwang bansa. Ing seremonya ning pamanuklat merapat ya king Battle Creek, Septiembri 30, 1895, at ing kolehiyu mibuklat ya kinabukasan, Oktubri 1, a maki klasi da reng apat a pulung magaral.

GSAM 372.6King anunsyu ning kolehiyu, mabasa tamu:

GSAM 372.6“Ing kolehiyo me-incorporate ya king Chicago, lalam da ring batas ning Estado ning Illinois. Ing kurso ning pamagaral maging kasing-masusi ya antimo ing kareng pekamasanting a eskwelang medikal king Estados Unidos. Ing pamanuru ibye ya king metung a dake king Chicago, at king metung a dake king Battle Creek, Mich.”

GSAM 373.1Tungkul kareng magsadya para king obra bilang misyunaryung medikal, abasa ta ya ing makatuki king Medical Missionary, Agostu, 1895:

GSAM 373.1“Ing klasi da reng nurse a kasalukuyang mag-ensayu king Eskwelang Pang-ensayu para kareng Nars ning Sanitarium ning Battle Creek maygit lang 250; balang metung karela a makayari nang gawang obra bilang medical missionary, atin yang makatalagang pwestu. Kailangan la reng nurse para kareng South Sea Islands, India, West Indies, South America, adwang pulu't lima o atlung pulu para kareng Southern States ning Estados Unidos, at para kareng kekatamung mangaragul a syudad.”

GSAM 373Ing Pamanyulung ning Obra ning Medikal a Misyunaryu

GSAM 373.2King pamag-graduate ning klasi da reng Misyunaryung Nars ning Sanitarium, a merapat king Tabernacle, Nobyembre 5, 1895, sinabi nang Dr. Kellogg:—

GSAM 373.3“Labing adwang banua na ing milabas, king metung a okasyun a kalupa na niti, adwang narsu la ring mig-graduate. King kasalukuyan, atin metung a grupu da ring manga atlung dalan anggang apat a dalan a narsu. Atin labing siyam a doktor king sanitarium, at adwang pulu't adwa karing kalupa nang institusyon, a mas o menas makaugnayan king sanitarium, at lalam ning pamanibala ning Medical Missionary and Benevolent Association. Limampulu't atlu kareng kekatamung nurse atilu kareng miyayaliwang dayung bansa,—king Sweden, Old Mexico, Gold Coast ning Africa, Australia, South Africa, Denmark, India, New Zealand, Samoa, at British Guiana. Ating anam a pulu't atlung magaral medisina a kasalukuyang magsané. Apat a pulu't metung kareti atilu keni, adwang pulu't adwa king Unibersidad ning Michigan at aliwang eskwela. Adwang pulu't adwang nurse ing mag-graduate keni ngening bengi a lubus nang makasadya para lumwal bilang aprubadung nurse.”

GSAM 373.4King pamanyusug king pamanyulung da ring kekatamung institusyon pangkalusugan angga king 1902, akit tamu ing Sanitarium ning Battle Creek, kayabe ing kayang kolehiyong medikal at eskwelang pang-ensayu para kareng nars, ya ing pekamaragul a institusyon a makanining klasi king yatu a bandi da ring Adbentista ning Kapitung Aldo.

GSAM 374Mesilab la ding Pangunahing Gusali

GSAM 374.1King bengi ning Pebrero 18, 1902, ing maragul a pun a gusali, kayabe ding kayang masanting a kagamitan, at ing malualas a ospital, mesilab la. Ating apat a ralan a pasyenti at bisita king kilub da ring gusali kanita, dapot uli ning matapang a pamagsikap da ring doktor, nars, at talasaup, at king espesyal a proteksyon ning Guinu, ila ngan mekalual la king gusali a alang malalang kapinsalan.

GSAM 374Ing Bayung Sanitarium

GSAM 374.2Metung a mas maragul at mas matibeng gusali kesa king sadya ing mitikdo king lugal da ring lumang gusali. Ing batung panulung ning kasalukuyang gusali mibili ya anyang Mayu 12, 1902, at ing gusali midedika ya anyang Mayu 31, 1903. Sasabian da ring mamahala king institusyon tungkul king bayung gusali a “kasing solidu ya at kasing matibay anti ing metung a gusaling agawa king bakal, batu, ladrilyu, at sementu.

GSAM 374.3“Ing kagamitan ning institusyon king kabilugan na, ya ing pinaka-modernu, kumpletu, sanitaryu, kombenyenti, at matibay a akakwa; at paniwalan da a, king kasalukuyan nang kabilian, kumpletu na, ing Sanitarium ning Battle Creek magkalub yang pasilidad at kaginhawan para kareng masakit a siguradung alang makalagpus.

GSAM 374.4“Ing layunin da ring manibala ning institusyon ya pin ing tipunan king metung a lugal at lalam da ring mayap a kabilyan, ding eganaganang bayung paralan at gamit para king pamanulu karing masakit a kikilalanan king makatwirang medisina, at gamitan la ding paralan a reni king masipag at matenakan a paralan.”

GSAM 374Dakal a Sanitarium ing Itatag

GSAM 374.5Ing salang miparala karing taung areti ya pin ing nais na ning Guinu na mika dakal a sanatoryu, katamtaman king dagul, a makakalat king mabilug a yatu, kesa king mika ditak a mangaragul a institusyon. Masaya kaming mapansin a mika umpisa na king pamibuklat karing mangalating sanatoryu karing miyayaliwang dake ning yatu, lalu na karing milabas a apulung banwa. King General Conference Year Book para king 1904, atin yang listaan da reng lampas keng kapitnang dinalan a mangalating institusyon a areti.

GSAM 375Listaan da reng Sanitarium

GSAM 375.1Lipat ning malyari yang maging makawili ing isalaysay la ding sirkumstansyang meging sangkan king pamitatag kareti, kailangan tamung, king limitadung espasyu tamu, magkuntentu na mu king listaan da ring bansang nung nu la mayayakit, at ing bilang king balang bansa. Akit tamu king Estados Unidos, 35; Great Britain, 3; Germany, 1; Switzerland, 1; Denmark, 1; Norway, 1; Sweden, 1; South Africa, 1; Australia, 2; New Zealand, 1; Isla ning Samoa, 1; Old Mexico, 1; India, 1; Japan, 1.

GSAM 375Listaan da reng Kwarto ning Pamanulu

GSAM 375.2Bukud kareting sanatoryu, atin pang adwang pulu't adwang kwartu para king pamanulu, nung nu ing labingpitu atyu la king Estados Unidos; metung king Jaffa, metung king Jerusalem, Palestina; metung king Guadalajara, Old Mexico; metung king Kimberley, South Africa; at metung king Rockhampton, Australia. Bukud kareti, atin pang adwang pulu't anam a restawran a vegetarian nung nu reng tau makakwa lang malinis at makabuting pamangan, at makatanggap la naman king mas o mas ditak a turu tungkul king ustung paralan ning pamibie-bie.

GSAM 375.3Dening estadistika tungkul king pamanyulung da ring prinsipyu ning reporma king kalusugan papakit da nung makananu ing Guinu “makagawa king maragul a obra kapamilatan na ning ahensyang ini,” anti ing banal a penula kanitang 1866; at papakit da mu naman, anti ing penula kanitang 1863, nung makananu ing “prinsipyu ning reporma king kalusugan” makapag-ambag king “pamanayus king metung a balen para king pamaglipat king pamagdatang na ning Guinu.” Sana ding institusyon a pangkalusugan a reni dagul la anggang dinalan a besis, at e maglwat agawa ra ing para karela lang mituldu at midisenyu.