Kabanata 7 — Ing Mabilis a Pamanulung ning Mensahe

GSAM 126.1“AT ikit ku ing metung pang masikan a angel a bababa ibat banua, makasulud king ulap: at ing balangaw atyu king babo ning buntuk na, at ing lupa na anti ya mong aldo, at ding bitis na anti lang haligi ning api; at atin yang malating bukas a libru king gamat na: at tinukud ne ing wanan nang bitis king dagat, at ing kaili nang bitis king yatu, at sinigaw ya king masikan a siwala, anti nung maggungung ya ing leon: at inyang mekagulisak ya, pitu lang duldul ding linaus... At ing angel a ikit kung makatalakad king dagat at king gabun, tinaas ne ing gamat na king banua, at menumpa ya king mabibie anggang king alang angga, a meglalang king banua, at ding bage a atyu kaniti, at king gabun, at ding bage a atyu kaniti, at king dagat, at ding bage a atyu kaniti, a ala nang maging panaun: dapot karing aldo ning siwala ning kapitung angel, potang magumpisa neng magsiwala, ing misteryu ning Dios mayari na, anti ing pepasiag na karing kayang alipan a propeta.”¹

GSAM 126Ing Angel, Metung a Simbulu da reng Sugo ning Tau

GSAM 126.2Anti ing mepakit na, ing obra ning pamangaral king ebanghelyo mipasa ya king tau, at ing Guinu mengaku yang biyaya king paralan a ita angga king “kapupusan ning yatu.”² Kaya ing angel a magdalang mensahing ini dapat metung yang simbolo ning mensahi tungkul king panaun a ipangaral karing manuknangan king yatu. Ing mensahi iproproklama ya manibat king librung “makabuklat,” a malinong magpahiwatig a sadya yang makasara. Dening mensaheru papuri la ning Dios; uling ing “balangaw,” metung a tanda ning kasunduan ning Dios, atyu king babo da, at makatalakad lang makasulud king sala ning kaluwalhatian ning Dios, at ipapahayag de ing mensahe king kapamilatan ning upaya ning Miglalang karing eganagana. Ing ipapahayag keni metung yang mensahe tungkul king panaun, a sadya “mekaselyu,” dapot ngeni ipapahayag manibat king “makabuklat” a libru.

GSAM 127.1Kareng minunang kapitulu, apamatunayan na ing Guinu tinanda ne ing panaun nung kapilan ya mibiye ing sala kaugnayan king pangayari ning maragul a panaun ning propesiya—adwang libu at atlung dalan a aldo—a magdala king pamanialiksik a pamangusga; a ing prediksyon a ing kabiasnan dagul ya, eksaktung mitupad kapamilatan ning pamanikdo da reng dakal a nung kaninu na pepakit itang sala; at iti naman tinanda na ing panaun nung kapilan dapat abalu ing “parabula ning igos,” kapamilatan ning pamipataruk kareng kayang talaturu kanita at karin ban lumwal at ipasiag ing parabulang ita king yatu. Makanian mu naman ka-saktu ing pamamarka na king punto nung kapilan ing mensahe ning panaun dapat lumakas anggang king masikan nang sigaw, at makanian mu naman ka-saktu ing pamitupad na nita.

GSAM 127Ing Masikan a Sigaw ning Mumunang Mensahe

GSAM 127.2Ing punto ning panaun nung kapilan ya dapat gawan ing masikan a sigaw ning proklamasyun a ini metung yang makawiling kutang. Keni ya makabili pilatan ning pamagtunug ning panganam at kapitung trumpeta, a akit e mu king kayang pwestu king kasulatan, nune pati na king mismung mensahe, a sasabing: “Kareng aldo ning siwala ning kapitung angel, potang magumpisa yang magsiwala, ing misteryu ning Dios dapat nang mayari, anti ing pepasiag na kareng kayang alipan a propeta.” Metung ya ining masikan a ebidensya a ing panaun a ipinasiag king mensahing ini miras ya angga king pamagsiwala ning kapitung trumpeta.

GSAM 127Ing Panahon ning Masikan a Aus

GSAM 127.3Potang tumunug ya ing kapitung angel, abasa tamu a “mibuklat ya ing templu ning Dios king banua, at ikit ya king kayang templu ing kaban ning kayang tipan.”³ King serbisyu ning santuwaryu king yatu, ing kwartung lulanan ning kaban—ing pekabanal a lugal—mibubuklat ya misan mu king pabanua; ita ya ing aldo ning pamakipayapa, at para king layuning pamagbura kareng kasalanan—ing pamaglinis ning santuwaryu. Ing panaun a sinabi da ring profeta, nung kapilan ya malyari ining obrang pamaglinis, a tinupad nang Cristo, atyu king kawakasan da ring adwang libu at atlung dalan a aldo.⁴ Sasabian na mu naman a nung tumunug ya ing kapitung angel, ating mangasabi king banua a miras na ing panaun para husgahan la ring mete.⁵

GSAM 128.1Ing makapropesiyang simbolo ning Apocalipsis 10 ipapakit na ing panaun nung kapilan ing mensahing ini ipalwal ya “king masikan a siwala,” at king katataulian, “antimo ing ungol ning leon.” Ing panaun nung kapilan, agpang king propesiyang ini, ing mensahe dapat yang dagul angga king “masikan nang sigaw” manibat ya king katapusan ning panganam a trumpeta angga king wakas ning makapropesiyang panaun a papunta king pamaglinis ning santuaryu, king aliwang salita, angga king wakas ning adwang libu at atlung dalan a aldo. Ding mumunang apat a trumpeta mekatuparan la karing gera da ring Goth, Vandal, Huns, at aliwa pa, a mekabangal king Albugan a Roma king apulung dake o kayarian.

GSAM 128Ing Kalimang Trumpeta

GSAM 128.2Ing kalimang trumpeta ipapakit na ing pamanyulput ning Mohammedanismu kayabe ning ulap da ring kamalian, dapot lalu na ing panaun ning “limang bulan,” o metung a dalan limampulu literal a banua manibat king panaun a “atin lang ari king babo da.” Hulyo 27, 1299, i Othman, ing talatátag ning imperyung Ottoman, sinakup ne ing teritoryu ning Nicomedia. Manibat kanita, ginulu da at “pinarusan” ding Ottoman ing imperyung Aslagan ning Roma angga Hulyo 27, 1449, ing dinalan limampulung banwa ning pamag-ugung ning kalimang trumpeta. Kanitang panaun a ita, dinatang la ding Turku kambe da ring karelang pwersa laban king mismung siudad ning Constantinople, gagamit lang pulbura king karelang pamakilaban; at ibat king metung a mabayat a kanyun, a agpang king istoryador a i Gibbon, mangailangan yang anam a pulung baka para guyuran ya, memaril lang mangaragul a batu laban karing pader ning Constantinople.

GSAM 128Ing Katapusan ning Kanam a Trumpeta

GSAM 128.3Kening panaun a iti, mete ya i John Palleologus, a itatalaga da ring historian bilang tauling imperador a Griego. I Constantine Decozes ya ing karapat-dapat a manungkulan king trono, dapot sasabyan da king ing takut na kang Amurath, ing sultan a Turku, a makipaglaban keya, ya ing meging sangkan para maniawad yang permiso kang Amurath para lukluk king trono. Ing makanining gawa balamu ne man metung a pamagbitiw king trono para karing Turku. King katunayan, e melambat, atyu na karing Ottoman ing siyudad ning Constantinople at ing Imperyung Romano ning Aslagan. Kanian, ila (king pulitika) “pete” de itang imperyung sadya rang “pinarusan.” “Peten” de para king “metung a oras, at metung a aldo, at metung a bulan, at metung a banwa.”

GSAM 129.1Nung isipan taya ini bilang propetikung panaun, a ing metung a aldo para king metung a banwa, makananu ya kakabang panaun ini? Simple ya mu ing problema: ing metung a banwa, 360 aldo, o banwa; ing metung a bulan, 30 aldo, o banwa; at ing metung a aldo, metung a banwa,—king kabilugan, 391 aldo, o, literal, 391 banwa. Ing metung a oras, bilang pang-adwang pulu't apat ning metung a aldo, bilang simbolo, katumbas ne ing kapitna ning bulan, o labing limang aldo. Ing kabilugan a panaun ning sariling pamamunu da reng Mohammedan king teritoryu ning Aslagang Roma, anya, 391 a banua at 15 a aldo. Nung idagdag ya ini king Hulyo 27, 1449, darala na katamu king Agostu 11, 1840, para king katapusan ning panaun ning kalayan da reng Turku, anti ing makasaad lalam ning panganam a trumpeta.

GSAM 129I Dr. Josiah Litch Pepahayag na ing Daratang a Pamibagsak ning Imperyung Ottoman

GSAM 129.2Kanitang 1838, i Dr. Josiah Litch, ning Philadelphia, Pa., kaybat nang tinggap ing katutuan a pepalto nang William Miller, mekiabe ya king obra ning pamipalaganap pa king mensahe. Migsadya yang artikulu para ilimbag tungkul king paksa da ring pitung trumpeta ning Apocalipsis. Matatag ing paninindigan na a ing panganam a trumpeta tuknang yang tumunug at ing kapangyarihan Ottoman mabagsak ya king ika-11 aldo ning Agosto, 1840, at ita ing magpatune king yatu a ing metung a aldo king simbolikung propesiya katumbas ne ning metung a banwa ning literal a panaun.

GSAM 129.3Deng aliwang kapatad, agyang detang menwala kayabe na king puntung ini, mengalgal la king takut para king resulta “nung e ya malyari” anti ing sinabi na. Nanupata, e ne iti pepanglupaypay, dapot tinuluy ya king pamangawa king anggang agyu na ban ipalaganap ing kayang pananaw king isyu ning Turkey. Deng publikung dyaryu pekalat de ing sinabi na tungkul kaniti. Deng grupu da reng e maniwala pisabian de ing isyu kareng karelang pulung, at sinabi da, “Atyu ing metung a lalaking mangangahas, at nung ing bageng ini malyari agpang king sinabi na, patunayan na ing sinabi na a alang duda a ing metung a aldo king propesiya katumbas ne ning metung a banwa, at ing adwang libu at atlung dalan a aldo katumbas ne ning makanyan a banwa, at mayari la reti king 1844.”

GSAM 130.1Ing pamipalimbag ning lektura nang Dr. Litch mekapagdalang maragul a pamangabala, at uli na niti, dakal a libu la ring me-awus para manalbe king katapusan da ring problema a linto pilatan nang Mehemet Ali, ing pasha ning Ehipto, at ning sultan ning Turki. Dalan-dalan la ring sinabing, “Nung ing bageng ini mayari ya agpang king sinabi ning doktor, patunayan na niti ing prinsipyung ‘banwa-aldo’ ning pamag-interpreta king simbolikung panaun, at maging Adbentista kami.”

GSAM 130Ing Sultan ning Turkey king Gera Laban king Pasha ning Ehipto

GSAM 130.2King pilang banua bayu ing 1840, ing sultan makalub ya king gera kang Mehemet Ali, pasha ning Ehipto. Kanitang 1838, ing problema pilatan ning sultan ampo ning kayang sakup a Ehipsiyu pansamantala yang apigil uli ning impluwensiya da ring dayuhang embahador. Dapot inyang 1839, megumpisa lang pasibayu ding labanan, at mituluy-tuluy la angga king, king metung a pangkabilugan a labanan pilatan da ring hukbu ning sultan at nang Mehemet, ing hukbu ning sultan lubus yang mesira at mewasak, at ing kayang pwersang pandagat kinwa neng Mehemet at dela na king Ehipto. Makanian ya kababa ing kabilian ning sultan, a inyang megumpisa pasibayu ing gera inyang Agosto, adwa na la mung barkung pandigma ning mumunang antas at atlung pragata ing mitagan bilang malungkut a bakas ning sadyang masikan a pwersang pandagat ning Turkey. Ing pwersang pandagat a ini, matatag yang e binye i Mehemet para ibalik king sultan, at sinabi na nung subukan de reng kapangyarihan a kunan iti manibat kaya, silaban na ya. Kening kabilian a ini, inyang 1840, linub la ring England, Russia, Austria, at Prussia, at migdesisyun lang ayusan ing problema; uling malino a nung paburen ya mu, i Mehemet malapit neng maging makibandi king luklukan ning sultan.

GSAM 131Pamanialikwa da ring Pisanmetung a Sikanan

GSAM 131.1“Tinanggap ne ning sultan ing pamakialam da ring magkakasundung upaya, at kanita kusang-lub yang sinuku king isyu karelang gamat. Metung a kumperensya da rening upaya ing merapat king London, nung nu ya mekayarap ing sheik, Effendi Bey Likgis, bilang plenipotensiaryu ning Ottoman. Migsulat lang metung a ultimatum, a iprisinta king pasha ning Ehipto, nung nu inaluk na ning sultan keya ing pamamahalang mananamana ning Ehipto, at ing kabilugan a dake ning Syria manibat king Gulf of Suez angga king Lake of Tiberias, kayabe ing probinsya ning Acre, para king mabilug nang bie; at king dake na, i-bakanti na la ding aliwang dake ning sakup ning sultan a kasalukuyan nang tutuknangan, at ibalik ya ing puersang-dagat ning Ottoman. Nung sakaling tanggi ya king aluk ning sultan, ding apat a kapangyarihan ila na ing bahala king prublema, at gumamit lang aliwang paralan para pasuku ya agpang king akit dang makabage.

GSAM 131.2“Malinaw a kabud na mu mipasa ing ultimatum a ini karing gamat nang Mehemet Ali, ing bage manibat kanita alang anggang e na na akontrol ning minuna [ing sultan], at ing pamagdesisyun karing kayang pamanungkulan, manibat kanitang oras a ita, atyu na karing gamat da ring dayung upaya.

GSAM 131Ing Propesiya Mipalyari—Ing Katapusan ning Kalayan da ring Turku

GSAM 131.3“Pepadala ne ning sultan i Rifat Bey king metung a bapor ning gobyernu papuntang Alexandria, ban ipabalu ing ultimatum king pasha. Mibye iti karing gamat na, at ya ing menibala kaniti, king ka-labing-metung a aldo ning Agosto, 1840! King pareung aldo, migpadala yang sulat ing sultan karing embahador da ring apat a sikanan, a mangutang nung nanung planu ing dapat gawan nung sakaling e ya tumupad ing pasha karing tuntunan ning ultimatum; at ing pakibat da, atin nang nakahanda, at e na kailangan mag-alala tungkul king nanumang malyaring malyari. Ngening aldo iti, meyari ya ing panaun a atlung dalan at siyam a pulu't metung a banua at labing limang aldo a mitakda para king pamanatili ning sikanan ning Ottoman; at nukarin ya ing kasarinlan ning sultan?—Mewala na!”⁶

GSAM 132.1Manibat kanitang aldo angga ngeni, ing sultan kinailangan yang kumimut agpang king utus da ring kapangyarihan, at manalbe king pamipitna-pitna ning kayang kayarian, kabang pirasu-pirasu iti inangkin da para king sarili dang gamit.

GSAM 132Meyagyag ing Interes ning Publiku king Propesiya

GSAM 132.2Ing makapagmulalang katuparan ning propesiya atin yang maragul a epektu king isip da ring tau. Pepasikan na ing interes da ring tau a makiramdam tungkul king paksa ning propesiyang mitupad na at kasalukuyang mitutupad. Ngana i Dr. Litch, kilub ning mapilan a bulan kaybat ning Agosto 11, 1840, mekatanggap yang sulat ibat karing maygit metung a libung bantug a e maniwala, a ding aliwa karela pamunu la karing pisasanmetungan da reng e maniwala, nung nu sinabi da a sinuku na la king laban laban king Bibliya, at tinggap de iti bilang kapahayagan ning Dios king tau. Ding aliwa kareti lubus lang mebalik lub king Dios, at dakal karela ing meging magaling a talapagsalita king maragul a kilusan ning kadwang pamagdatang. Deng aliwa pepabalu la kang Dr. Litch king makanyan a paralan: “Sinabi mi na a deng talapaliwanag ning propesiya mangangwa lang sipi ibat karing makalawang a bulung ning kasalesayan ban patunayan ding karelang sasabian tungkul karing katuparan ning propesiya; dapot king kasung ini, atyu la karing sarili ming mata ding mabie katutuan.”

GSAM 132.3Para ipakit nung makananu, king mismung katapusan ning panganam a trumpeta, ing mensahe ning pamagbalik megumpisa yang mikalat “king masikan a siwala,” itala ku ing metung a kasu anti ing mekwentu na kanaku ning metung karing mekiabe king mensahing ini.

GSAM 132.4Kanitang banuang 1840, i E. C. Williams, metung a maleparan a gagawang tolda at layag ibat Rochester, N.Y., tinggap ne ing mensahe, at inimbita na la ri Pastor Miller at Himes a munta king Rochester at magsalita kareng libu-libung tau ning siudad a ita. Pekibat da a ala lang sapat a pera para kumuang bulwagan a sapat kalapad para kareng tau. Pekibat ne, “Atin kung bilug a tolda a 120 pie ing diametru. Italakad ku ya, lagyan ku yang luklukan, at alagaan ku, alang bayad. Tara na kayu at ipasiag ye ing mensahe.” “Dinatang la,” ngana kanaku, “at ing tolda e na man asakup ing kapitna kareng mekyalbe para makiramdam, inya dinagdag kung apat a pulung pie a pamiugne, at meging 160 x 120 pie ya ing sukat na. Ing toldang ini napun ya taung balang aldo, at dinalan la ring mitipun king lual, a pare-pareung magnasang makiramdam king amanu.”

GSAM 133Dalan-dalan a Magsalita king Mensahe

GSAM 133.1Para asapatan ing daragul a interes, ginamit la reng mangaragul a tolda, at mika-pulung la king gubat-bakuran neng kaleldo. Deng aliwang pekamaragul a pisamban at pampublikung bulwagan ginamit la king panaun ning dimla, at denasan la reng makiramdam a interesadu. Imbes na i Pastor Miller ing makatalakad ngeni, anti ing gewa na bayu ing 1840, “halos mag-isa” king pamipasiag king mensahe, manga atlung dalan la ring mekiabe keya king pamipasiag king publiku king katapusan ning panaun a adwang libu at atlung dalan a aldo, at king pamagkulisak, “Ala nang panaun,” at, “Dinatang ne ing oras ning kayang pamangusga.” Kanian akakit tamu nung makananu, inyang dinatang ing panaun ning Guinu para king mensahe a sumulung king mabilug a yatu, tinupad ya ing keang amanu, at ding milyun-milyun ginanahan lang maramdam king aus.

GSAM 133.2Ing tutu king kilusan king America, tutu ya naman karing aliwang bansa. Manibat king banuang 1840, imbes na ditak a indibidwal ing mamikalat karing karelang publikasyun, dakal la ring linto, antimo, king arapan ban ipasiag ing sigaw. King Inglatera, ating pitung dalan a ministru ning Pisamban ning Inglatera mu ing magpasiag king mensahe, bukud pa kareng dakal a aliwang makibale king pareung obra. Kareng maigit adwang pulung miyayaliwang manimunang bansa ning yatu, ing mensahe lalaganap ya king kasigasigan a meging sangkan para sabian ning manalbe, “Dening taung areni, seryosu la talaga.”