16-bob — Uchinchi farishtaning xabari

GSAM 247.1“Uchinchi farishta ularning ortidan kelib, baland ovoz bilan dedi: Agar kimdir yovuz hayvonga va uning tasviriga sajda qilsa va peshonasiga yoki qo'liga uning belgisini olsa, u Xudoning qahri piyolasiga aralashtirilmay quyilgan g'azab sharobini ichadi; va u muqaddas farishtalar hamda Qo'zi huzurida olov va olovli oltingugurt bilan azoblanadi; ularning azob-uqubatlari tutuni abadiy-abadiy osmonga ko'tariladi; va hayvon va uning tasviriga sajda qiladiganlar hamda uning ismi belgisini peshonasiga yoki qo'liga olganlar kunu tun dam olmaydilar. Mana muqaddaslarning sabri: mana ular Xudoning amrlarini saqlaydiganlar va Iso imonida sobit turadiganlar.”¹

GSAM 247Muqaddas Kitobdagi eng jiddiy ogohlantirish

GSAM 247.2Bu Muqaddas Kitobda keltirilgan eng jiddiy ogohlantirishdir, va dunyo tarixi yozuvlarida bu xabar ilgari eshitilganiga oid hech qanday guvohlik yo'qligi aniq. Ushbu ketma-ketlikdagi birinchi va ikkinchi farishtalarning hozirgi avlodga tegishli ekanligi isbotlanganligi esa bu xabar o'tgan asrlarga tegishli emasligini eng ravshan tarzda tasdiqlaydi.

GSAM 247.31847 yilda pastor J. V. Himes shunday dedi:—

GSAM 247.4“O'n to'rtinchi bob [Vahiy kitobidan] hali amalga oshishi lozim bo'lgan hayratlanarli bir chaqiriqni, kuchli vasvasalar davrida insoniyatga ogohlantirish sifatida taqdim etadi. 9–11-oyatlar. Xudoning kitobida bundan boshqa bunday dahshatli g'azab haqidagi ogohlantirishni topib bo'lmaydi. Shunday dahshatli ogohlantirishni talab qilish kuchli vasvasani anglatmaydimi?”²

GSAM 248Ma'bad ochildi—Sandiq ko'rindi

GSAM 248.1J. N. Endryus bu xabar haqida shunday degan: “Osmon ma'badi eng muqaddas joyining ochilishi, uning ichida Sandiq ko'rinishi – bu yettinchi farishtaning surnay chalishi ostida sodir bo'ladigan voqeadir. Va bizning buyuk Oliy Ruhoniyimiz xizmatlari yigirma uch yuz kunning oxirida o'sha xonaga ko'chirilgach, ma'badning ochilishi birinchi farishtaning e'loniga muvofiq o'sha davrning tugashini anglatadi, deb tushunamiz. Bizning Buyuk Oliy Ruhoniyimizning Muqaddas eng muqaddas joyga, Xudoning sandig'i oldida xizmat qilish uchun kirishi cherkovning e'tiborini o'sha sandiq ichida saqlangan Xudoning amrlariga qaratadi. O'shandan beri Xudoning amrlari osmoniy muqaddas joydan porlab kelmoqda.

GSAM 248Shanba kunining o'zgarishi

GSAM 248.2“Bahsga o'rin bo'lmagan haqiqat shuki, to'rtinchi amr bir necha asr avval Rabbning dam olish kunidan butparastlarning yakshanba bayramiga o'zgartirilgan. Bu o'zgartirish Muqaddas Kitobga bevosita zid ravishda amalga oshirilgan, chunki u har joyda yettinchi kunni yagona haftalik shanba deb tan oladi. Bu o'zgarishni Doniyor bashorat qilganidek, ‘vaqtlarni va qonunlarni o'zgartirishni o'ylaydigan’ buyuk apostat amalga oshirgan. Bu hokimiyat asosan butun dunyo tomonidan ibodat qilinishi kerak bo'lgan hayvon bilan bir xil. Va chuqur qiziqish uyg'otadigan haqiqat shundaki, uzoq yillar davomida bosib kelingan bu amr hozirda oqlanyapti va Xudoning xalqi uni boshqa to'qqiz amr bilan birga ado etishni boshlamoqda. Xudoga shukurki, U qoldiqni ajdaho bilan yakuniy kurashga va muqaddas shaharga darvozalar orqali kirishga tayyorlamoqda. Vahiy 12:17; 22:14. Apostasiyaning shanbasiga qarshi to'rtinchi amrning himoyasi va Xudoning barcha amrlarini va'z qilish muqaddaslarning sabri va uchinchi farishtaning ogohlantirishi davri aynan hozirgi davr ekanligiga ravshan guvohlikdir.”³

GSAM 249.1Oldingi boblarda ushbu xabarlardan birinchisi va ikkinchisiga, ularning buyuk ikkinchi kelish e'lonida 1844 yil 22 oktyabrgacha qanday ro'yobga chiqqaniga e'tibor qaratilgan. Ushbu bobning boshidagi Muqaddas Kitob oyati shunday deydi: “Uchinchi farishta ularning ortidan ergashdi”, ya'ni birinchi va ikkinchi farishtalarning ortidan ergashdi. Bu bog'lamada uchinchi xabarning paydo bo'lishiga e'tibor qaratish ham qiziqarli bo'ladi.

GSAM 249Birinchi adventist shanba saqlovchilari

GSAM 249.21844 yilda “yarim tundagi chaqiriq” paytida Xudo o'z xalqining e'tiborini yettinchi kun shanba kunini saqlashga qaratishni boshladi. Adventistlar orasida bu ta'limot quyidagi tarzda paydo bo'ldi: yettinchi kun baptisti Reychel Preston Nyu-Xempshir shtatining Vashington shahriga ko'chib o'tdi, u yerda adventistlar cherkovi mavjud edi.⁴ U advent ta'limotini qabul qildi va taxminan qirq nafar a'zodan iborat o'sha cherkov uning missiyaviy mehnatlari orqali to'rtinchi amrning shanba kunini qabul qildi. Bu esa mazkur mavzu bo'yicha so'rovlarga sabab bo'ldi. 1844 yil 5 sentabrdagi Cry nashrida shunday o'qiymiz: “Ko'plab odamlar yettinchi kunni nishonlash bo'yicha taxmin qilingan majburiyat masalasida chuqur o'ylanyapti.” Ushbu bayonot muharririyat maqolasida keltirilgan bo'lib, unda yakshanba kunini saqlash da'volarini isbotlashga zaif urinish qilingan. Mavzu 12 sentabr sonida davom ettirildi, unda quyidagi muhim bayonot keltirilgan, bu esa ko'pchilikni jiddiy va sinchkov o'rganishga undadi:—

GSAM 249Yettinchi kun – qonun tomonidan belgilangan yagona kun

GSAM 249.3“O'tgan hafta biz quyidagi xulosaga keldik: qonun bo'yicha masihiylar muqaddas deb belgilashi lozim bo'lgan alohida bir vaqt bo'lagi yo'q. Agar bu xulosa noto'g'ri bo'lsa, unda bizningcha, yettinchi kun — qonun bilan belgilangan yagona kun.”

GSAM 250T. M. Preble'ning inshosi

GSAM 250.1Adventistlar e'tibori butun jamiyat sifatida Shanba masalasiga T. M. Preble tomonidan 1845 yil 13 fevralda yozilgan va 1845 yil 28 fevralda Meyn shtatining Portland shahrida nashr etilgan Hope of Israel gazetasida chop etilgan inshodan keyin qaratildi. Muqaddas Kitobdagi shanba da'volarini va uning buyuk apostaziya tufayli yakshanbaga o'zgartirilganini ko'rsatgach, u shunday deydi: “Shunday qilib, Doniyor 7:25 bajarilganini ko'ramiz: kichik shox ‘davrlar va qonunlarni’ o'zgartiradi. Shuning uchun menga shunday ko'rinadiki, birinchi kunni shanba deb saqlaydiganlarning barchasi papa yakshanbasini saqlovchilar va Xudoning shanbasini buzuvchilardir.”⁵

GSAM 250J. B. Kuk: Shanba masalasi

GSAM 250.2Bundan so'ng tez orada J. B. Kukning maqolasi chop etildi, unda u yakshanbani shanba deb saqlash uchun Muqaddas Kitobda hech qanday dalil yo'qligini ko'rsatdi va quyidagi lo'nda iborani ishlatdi: “Shunday qilib, papa shanba bayrog'i ostida, ehtimol bexabar holda suzayotganlarning yelkanidan barcha shamol osonlik bilan olinadi.”

GSAM 250.3Garchi bu ikki kishining shanba kunini saqlashi qisqa muddat davom etgan bo'lsa-da, ular to'xtatib bo'lmaydigan jarayonni boshlab berishdi. “Papa yakshanba kunini saqlovchilar,” “Xudoning amrini buzuvchilar” va “papaning shanba bayrog'i ostida suzuvchilar” kabi iboralar bu masalaning haqiqatini bilishga intilgan yuzlab odamlarning tilida edi. Massachusetsning Fairhaven shahridan bo'lgan pastor Jozef Beytsning e'tibori shu tariqa tortildi va u 1845 yilda Shanba kunini qabul qildi.

GSAM 250Jozef Beyts Shanba kunini qabul qiladi

GSAM 250.4Uning tajribasi quyidagicha bo'ldi: Nyu-Xempshir shtatining Vashingtondagi shanba kunini saqlayotgan jamoa haqida eshitib, u o'sha cherkovga tashrif buyurib, bu nima ekanligini ko'rishga qaror qildi. Shunday qilib, u buni amalga oshirdi va ular bilan mavzuni o'rganar ekan, ularning haq ekanligini ko'rib, darhol shanba masalasidagi bu yorug'likni qabul qildi. New Bedford, Massachusetsga qaytib kelgach, u New Bedford va Fairhaven orasidagi ko'prikda taniqli bir birodar bilan uchrashdi. Birodar uni shunday so'radi: “Kapitan Beyts, yangiliklar qanday?” Pastor Beyts javob berdi: “Yangi xabar shuki, yettinchi kun bizning Xudoyimiz Rabbning shanbasi.” “Yaxshi,” dedi u kishi, “men uyga borib Muqaddas Kitobimni o'qiyman va bu haqda o'ylab ko'raman.” Shunday qildi, va keyingi uchrashuvda bu birodar shanba haqiqatini qabul qilib, unga itoat qilayotgan edi.

GSAM 251Shanba haqidagi birinchi kitob

GSAM 251.2Pastor Beyts darhol bu haqiqatni shtatdan shtatga targ'ib qilishni boshladi. U tez orada shanba masalasiga oid kitob yoki hattoki risolaning uning ishida katta yordam berishini tushundi va uning qalbi Xudoning Ruhiga ilhomlanib, bu mavzu bo'yicha nimadir yozish va nashr etishga undadi. Ammo pulisiz buni qanday amalga oshirish mumkinligi savol tug'ildi, chunki uning qo'lida atigi York shillingi (o'n ikki yarim sent) bor edi. O'quvchi uchun qiziqarli bo'lishi mumkin, bu masaladagi tajribasini u menga 1855 yilda aytib berganidek hikoya qilaman.

GSAM 251To'rt funt un

GSAM 251.3U shunday dedi: Xudoga ibodat qilayotganida kitobni yozishga qaror qilgan va uni nashr etish uchun yo'l ochilishiga ishonch hosil qilgan. Shuning uchun u ish stoliga o'tirib, Muqaddas Kitob va so'z ko'rsatkichini oldiga qo'yib, ishni boshladi. Bir soat o'tib, xonim Beyts xonaga kirib keldi va dedi: “Jozef, pishirish uchun unim yetmayapti”, shu bilan birga unga kerak bo'lgan boshqa kichik buyumlarni ham sanab o'tdi. “Qancha un yetishmayapti?” deb so'radi kapitan Beyts. “Taxminan to'rt funt,” dedi u. “Yaxshi,” dedi kapitan. U xonani tark etgach, kapitan Beyts yonidagi do'konga bordi, to'rt funt un va boshqa kerakli narsalarni sotib olib, uyga keltirdi va yana yozuv stoli oldida o'tirib oldi. Bir ozdan keyin xonim Beyts kirib keldi, stol ustidagi narsalarni ko'rib, “Bu un qayerdan paydo bo'ldi?” dedi. “Axir, yetarli emasmi? Siz to'rt funt kerak, deb aytgandingiz-ku?” dedi kapitan. “Ha,” dedi u, “lekin buni qayerdan oldingiz?” “Men sotib oldim,” dedi u; “pishirishni tugatish uchun xohlagan miqdor shu emasmi?” “Ha,” deya davom etdi xonim Beyts, “lekin siz, kapitan Beyts, dunyoning barcha burchaklariga New Bedforddan kemalarni boshqarib yurgan odam, chiqib to'rt funt un sotib oldingizmi?” “Ha, pishirishni tugatish uchun aynan shuncha kerak emasmi?” “Ha,” dedi xonim Beyts, “lekin siz to'rt funt(!) un sotib oldingizmi?”

GSAM 252Haqiqat uchun o'n bir ming dollar sarflandi

GSAM 252.1Biroz o'tmay yana bir sinov boshlandi. Kapitan Beyts dengizdan qaytgach, kemadagi ulushini 11 000 dollarga sotgan edi, lekin endi u haqiqat yo'lini rivojlantirish uchun barcha mablag'ini sarflagan edi. Hozirgacha xonim Beyts uning haqiqiy moliyaviy ahvolidan bexabar edi, lekin u endi uni xabardor qilishi kerakligini his qildi va xotirjamlik bilan dedi: “Xotin, men yer yuzida qolgan oxirgi pulimni shu narsalarga sarfladim.” Achchiq yig'lab, xonim Beyts so'radi: “Endi nima qilamiz?” Kapitan turib, kemasini boshqarayotgan kapitanning barcha qadr-qimmati bilan dedi: “Men kitob yozaman; uni tarqataman va bu Shanba haqiqatini butun dunyoga e'lon qilaman.” “Xo'p,” dedi xonim Beyts ko'z yoshlariga to'lib, “biz nima bilan yashaymiz?” “Xudo yo'lni ochadi,” dedi kapitan Beyts tabassum bilan. “Ha,” dedi xonim Beyts, “Xudo yo'lni ochadi! Siz har doim shuni deysiz,” va yig'lab xonani tark etdi.

GSAM 252Kutilmagan ta'minot

GSAM 252.2Kapitan Beyts yarim soat davomida ishini davom ettirgach, pochta bo'limiga borish fikri unga keldi, chunki u yerda unga maktub bor edi. U bordi va rostdan ham maktub bor edi. O'sha paytlarda maktublarga pochta to'lovi besh sent bo'lib, oldindan to'lash ixtiyoriy edi. Bu xat muallifi qandaydir sabablarga ko'ra pochta to'lovini to'lamagan edi. Va yana kapitan Beyts o'zini kamsitilgan his qildi, chunki u yaxshi tanish bo'lgan pochta boshlig'i janob Druga pochta to'lovini to'lay olmasligini aytishga majbur bo'ldi, chunki uning qo'lida pul yo'q edi; lekin u: “Qayerdan kelganini ko'rib olsa bo'ladimi?” dedi. “Olib ketavering, — dedi pochta boshlig'i, — va boshqa vaqtda to'lab qo'ysangiz bo'ladi.” “Yo'q,” dedi kapitan, “pochta to'lovi to'lanmaguncha xatni idoradan chiqarmayman.” Xatni qo'lida ushlab turgan paytida u: “Meningcha, bu xatda pul bor,” dedi va pochta boshlig'iga yuzlanib so'radi: “Iltimos, ochib bera olasizmi? Ichida pul bo'lsa, pochta to'lovini chiqarib olasiz; bo'lmasa, men uni o'qimayman.” Pochtachi uning iltimosini bajardi va qarab qolsa, ichida o'n dollarlik banknota bor edi. U maktubni o'qib, bu xat Rabb pastor Beytsning pulga muhtojligini qalbiga solgani uchun pulni unga shoshilib yuborgan bir kimsadan kelganini, shoshilgani uchun ehtimol pochta haqini to'lashni unutganini bildirdi.

GSAM 253.1Pochta to'lovini to'lagach, u oziq-ovqat do'koniga bordi va 4 dollarga bir barrel un, shuningdek kartoshka, shakar va boshqa zarur buyumlarni sotib oldi. Ularni qaerga yetkazishni buyurarkan, u shunday dedi: “Ehtimol, ayol ularni bu yerga tegishli emas, deb aytadi, lekin uning gaplariga e'tibor bermang; tovarlarni old verandaga tushiring.”

GSAM 253.2So'ngra u bosmaxonaga bordi va taxminan yuz betli risola ming nusxasini nashr etish bo'yicha kelishuvga erishdi: nusxa taqdim etilgach, bosmachilar uni iloji boricha tezroq shriftga terib, unga sinov nusxalarini yuborishlari kerak edi. U ish haqini pul tushgani sayin to'lab borishi, kitoblar esa barcha to'lovlar to'lanmaguncha ofisdan olinmasligi kerak edi.

GSAM 253.3Kapitan Beytsga hech qanday qarzdorlik yo'qligini yaxshi bilsa-da, u bu kitobni yozishni o'z burchi deb bildi, chunki Xudo kerak bo'lganda odamlarning yuragini bu pulni yuborishga undashiga ishonardi. Qog'oz, ruchkalar va hokazolarni sotib olib, shu tariqa uy-ro'zg'or buyumlari uning oldidan jo'natilishiga vaqt ajratgach, u uyiga olib boradigan ko'chaning boshiga bordi. Buyumlarning o'sha yerda ekanini ko'rib, u orqa eshikdan uyga kirdi va yana o'z stoli oldida o'tirib oldi. Xonim Beyts kirib keldi va hayajon bilan dedi: “Jozef, old verandaga qarab ko'r-chi! Bu narsalar qayerdan keldi? Bir yuk aravakashi bu yerga kelib, ularni tushirmoqchi bo'ldi. Men unga bu yerda tegishli emasligini aytdim, lekin u baribir tushirmoqchi bo'ldi.” “Xo'p,” dedi Kapitan Beyts, “to'g'ri bo'lsa kerak.” “Ammo,” dedi xonim Beyts, “ular qayerdan keldi?” “Xo'p,” dedi Kapitan, “Rabbim yubordi.” “Ha,” dedi xonim Beyts, “Xudo yubordi; sen doimo shuni deysan.” Keyin u xatni xotiniga uzatdi va dedi: “Buni o'qi, shunda qayerdan kelganini bilasan.” U xatni o'qib chiqdi va yana yig'lash uchun chetga ketdi, lekin bu yig'i birinchisidan boshqacha edi; qaytib kelgach esa imonsizligi uchun uning oldida kamtarlik bilan kechirim so'radi.

GSAM 254Kitob uchun pul kelmoqda

GSAM 254.1Yozish va bosish ishlari davom etar ekan, kapitan Beyts vaqti-vaqti bilan pochta orqali va boshqa yo'llar bilan, ba'zan umuman tanimagan odamlardan ham pul olardi. Pul kelishi bilan u uni bosmachilarga topshirib, kitob hisobiga qo'shardi. Nihoyat, kitoblarning barchasi chop etilgan kun keldi va aka Beyts kutmagan manbadan hisobdagi qarz to'liq to'lab qo'yildi; shunday qilib, kitoblarning tarqatilishi bir kun ham kechikmadi.

GSAM 254Oxirgi hisob to'landi

GSAM 254.2Memphis, Michiganlik H. S. Gerni menga 1884 yil mart oyida shunday dedi: o'sha tongda, pastor Beytsning kitobi yakunlangan kuni, u hech qachon pulini qaytarmasligini aytgan bir kishi tomonidan muddati o'tgan qarz tilxati bo'yicha 100 dollar oldi. Bu pulni olgach, u uning bir qismini pastor Beytsning Shanba haqidagi risolasiga oid oxirgi to'lovni amalga oshirishda sarflashni katta mamnuniyat deb bildi. “Ammo,” dedi janob Gerni, “aka Beyts hayotining oxirigacha kitob qarzining qolgan qismini kim to'laganini bilmagan.” Pastor Beytsning Shanba haqiqatini chop etishdagi bu tajribasi, Shanba masalasidagi haqiqatni e'lon qilishning boshidan boshlab, xalqimizga shunday dedi: “Bu ish yo'nalishida oldinga boring va oldinga siljiganingiz sayin Xudoning parvarishi yo'lni ochishiga umid bog'lang.”

GSAM 255Pastor Beytsning vahiylarga shubha bildirishi

GSAM 255.1Quyidagi bayonot, Life Sketchesdan qisqartirilgan, payg'ambarlik ne'mati va Shanba islohi qanday birlashganini ko'rsatadi:—

GSAM 255.21846 yilda Massachusets shtatining Nyu-Bedford shahriga tashrif buyurganida, Miss Harmon pastor Jozef Beyts bilan tanishdi. U erta advent e'tiqodini qabul qilgan va bu ishda faol mehnat qilgan edi. U haqiqiy masihiy janob, odobli va mehribon edi. U Miss Harmonni o'z qizi kabi muloyimlik bilan qarshi oldi. Uning gapirayotganini birinchi marta eshitganida, u chuqur qiziqish bildirdi va u gapirib bo'lgach, turib dedi: “Men shubhalanuvchi Tomasman. Men vahiylarga ishonmayman. Ammo agar men bugun kechasi opa aytgan guvohlik haqiqatan ham Xudoning bizga bo'lgan ovozi ekaniga ishonsam, men tirik odamlar orasida eng baxtli bo'lardim. Yuragim chuqur ta'sirlandi. Gapiruvchining samimiyligiga ishonaman, lekin unga ko'rsatilgan ajoyib narsalarni tushuntira olmayman.”

GSAM 255Miss Harmon Shanba kunini qabul qiladi

GSAM 255.3Pastor Beyts Shanba kunini saqlar va uning ahamiyatini ta'kidlar edi. Miss Harmon o'sha paytda uning ahamiyatini his qilmagan va pastor Beytsning to'rtinchi amrga boshqa to'qqiz amrdan ko'ra ko'proq e'tibor qaratishini xato deb o'ylagan. Ammo Rabb unga osmoniy muqaddas joyni ko'rsatdi. Xudoning ma'badi osmondagi ochildi va unga rahm-shafqat o'rindig'i bilan qoplangan Xudoning sandig'i ko'rsatildi. Ikki farishta sandiqning ikkala uchi bo'ylab turgan edi, qanotlarini rahm-shafqat o'rindig'i ustiga yoyib, yuzlarini unga qarata egishgan edi. Uni hamrohlik qilgan farishta unga shuni aytdiki, bu Xudoning barmog'i bilan yozilgan Xudoning qonuniga hurmat va hayrat bilan qarayotgan barcha osmoniy jonzotlarni ifodalaydi. Iso sandiqning qopqog'ini ko'tarib, u o'nta amr yozilgan tosh lavhalarni ko'rdi. U o'nta amrning aynan markazida, atrofida yumshoq nur halqasi bilan o'ralgan to'rtinchi amrni ko'rib hayratga tushdi. Farishta dedi: “Bu o'n amr ichida yagona amrdirki, u osmon va yer hamda undagi barcha narsalarni yaratgan tirik Xudoni aniq belgilaydi. Yer poydevorlari qo'yilganida, shanba poydevori ham qo'yilgan edi.” Unga ko'rsatildiki, agar haqiqiy shanba saqlanganida, hech qachon imonsiz yoki ateist bo'lmas edi. Shanba saqlash dunyoni butparastlikdan saqlab qolgan bo'lardi.

GSAM 256.1To'rtinchi amr oyoq osti qilindi, shuning uchun biz qonundagi bo'shliqni tuzatishga va zulmga uchragan Shanba uchun himoya so'rashga chaqirilganmiz. Xudodan yuqori ko'tarilgan va vaqtlar hamda qonunlarni o'zgartirishni o'ylagan gunoh insoni Shanbani haftaning yettinchi kunidan birinchi kuniga o'zgartirdi. Buni amalga oshirib, u Xudoning qonunini buzdi.

GSAM 256.2Xudoning buyuk kuni arafasida anti-Masih buzib tashlagan Xudoning qonuniga sodiqlikka qaytishni ogohlantirish uchun xabar yuboriladi. Qonun buzilganligiga e'tibor qaratish uchun ta'lim va namuna ko'rsatish zarur. Shuningdek, unga Vahiy 14-bobidagi uchinchi farishta, Xudoning amrlarini va Iso imonini e'lon qiluvchi, bu xabarni qabul qilgan va dunyoga Xudoning amrlarini va qonunini ko'z qorasi kabi saqlashni ogohlantirish uchun ovozini ko'taradigan odamlarni ifodalashi, shuningdek, bu ogohlantirishga javoban ko'pchilik Rabbning shanbasini qabul qilishi ko'rsatildi.⁶

GSAM 256.3Miss Harmon va pastor Beytsning bu tajribasi Rabbning ishlash usuliga mos kelardi. Pastor Beyts Miss Harmon va pastor Uayt e'tiborini Shanba masalasiga qaratdi va Muqaddas Kitobdan ularga Xudoning o'zgarmas qonuni talablarini taqdim etdi. Garchi Miss Harmon taxminan o'n sakkiz oy davomida Rabbdan maxsus namoyishlar bilan baraka topgan bo'lsa-da, bu mavzu bo'yicha avval hech narsa unga ko'rsatilmagan edi. Endi Xudoning vaqti kelgan edi, chunki uning qonunini saqlash uchun imonlilar yetishib chiqayotgan edi, ularga payg'ambarlik ne'mati orqali nur berish uchun, va shu tariqa, Xudoning o'z ishlash usuli bilan uchinchi farishta xabari – “Xudoning amrlari va Iso Masihning guvohligi” – birlashtirildi.

GSAM 257Uchinchi farishtaning xabarining boshlanishi

GSAM 257.1Shu vaqtdan boshlab uchinchi farishtaning xabari boshqa ikki xabar bilan bog'langan holda e'lon qilinishni boshladi. Muqaddas Shanba haqiqati, Xudoning sandig'i va muqaddas joyga oid nurning rivojlanishi bilan bog'langan holda ilgari ko'rsatilgan narsalarni tasdiqladi — o'tgan advent harakati to'g'ri bo'lgan va Rabbning tartibiga muvofiq bo'lgan. Endi ular “Xudoning shahri sari yo'lga ko'tariluvchi uchta pog'ona”ning ma'nosini ilgari hech qachon bo'lmagandek to'liq tushunishdi.

GSAM 257Pastor Beyts vahiylarni Xudodan ekanligini qabul qiladi

GSAM 257.21846 yil noyabr oyida Meyn shtatining Topsham shahrida bir konferensiya bo'lib o'tdi, unda pastor Beyts ishtirok etdi. O'sha yig'ilishda xonim Uayt (Miss Harmonning pastor Jeyms Uaytga turmushga chiqishi oldinroq qayd etilgan edi) vahiy ko'rdi, bu esa pastor Beytsni ularning ilohiy kelib chiqishiga to'liq ishontirdi. U ellik yil dengizda xizmat qilgan, kabina yigitidan tortib kemalarning boshlig'i va egasigacha bo'lgan barcha lavozimlarni egallagan kishi edi. Uning astronomiya bo'yicha bilimlari shunchalik chuqur ediki, u menga aytishicha, osmon jismlarini kuzatish orqali dengizda taxminan qaysi kenglik va uzunlikda ekanligini aniqlay olardi. Bunday kishi tabiiy ravishda astronomiya haqida suhbatlashishga qiziqardi.

GSAM 257.3U bilan suhbatda u menga vahiylarning ilohiy kelib chiqishiga qanday ishonganini aytib berdi. U bir kuni xonim Uayt bilan yulduzlar haqida gaplashishga harakat qilganini, lekin tez orada uning astronomiya haqida hech narsa bilmasligini anglaganini aytdi; aslida, uning aytishicha, u bu mavzuda yozilgan kitobni hech qachon o'qimagan ekan. U bu mavzuda suhbatlashishga qiziqmasdi va suhbatni yangi yer haqida hamda unga bu haqda vahiyda ko'rsatilgan narsalar haqida gapirishga burdi.

GSAM 258“Ochilayotgan osmonlar”

GSAM 258.1O'tgan yili, 1845 yil 19 aprel kuni Illustrated London News astronomlar uchun katta qiziqish uyg'otadigan, Lord Rossening ulkan teleskopi orqali qilgan ajoyib kashfiyotlari haqidagi maqolani, xususan astronomlar “osmon bo'shlig'i” deb ataydigan manzara haqidagi ma'lumotni chop etgandi. Bir kechasi, yuqorida tilga olingan konferensiyada, janob Kertiss uyida va bu hodisalarga hanuzgacha qaror qila olmagan pastor Beyts huzurida, xonim Uayt vahiy holatida yulduzlar haqida gapira boshladi, u ba'zi sayyoraning yuzasida ko'rgan pushti tusli kamarlarning jonli tasvirini berdi va qo'shimcha qildi: “Men to'rtta oyni ko'ryapman.” “Oh,” dedi pastor Beyts, “u Yupiterning ko'rinishini tomosha qilmoqda!” Keyin u fazo bo'ylab sayohat qilayotgandek imo-ishora qilib, kamarlar va halqalarning doimiy o'zgarib turadigan go'zalligini tasvirlashni boshladi va dedi: “Men yetti oyni ko'ryapman.”⁷ Pastor Beyts hayqiradi: “U Saturnni tasvirlamoqda.” Keyin u dedi: “Men olti oyni ko'ryapman”, va darhol “ochilayotgan osmonlar”ning ulug'vorligini, uni yanada yorqinroq mintaqaga ochilish deb atab tasvirlashni boshladi. Pastor Beyts uning tasviri hech qaysi muallifning ochilayotgan osmonlar haqidagi bayonotidan ancha ustun ekanini aytdi.

GSAM 258.2U gapirar va hanuzgacha vahiy holatida bo'lgan paytda, u oyoqqa turib, “Ey, Lord Jon Rosse bugun kechqurun bu yerda bo'lsa edi!” dedi. Pastor Uayt so'radi: “Lord Jon Rosse kim?” “Oh,” dedi pastor Beyts, “u buyuk ingliz astronomi. Men u shu yerda bo'lib, o'sha ayolning astronomiya haqida gapirishini va ‘ochilayotgan osmonlar’ haqidagi tasvirni eshitishini xohlardim. Bu mavzu bo'yicha ilgari o'qigan har qanday narsamdan ustundir.” O'sha kechadan boshlab pastor Beyts xonim Uaytning vahiylari uning bilim va nazoratidan tashqarida ekanligiga to'liq ishondi. Bu va berilgan tanbeh hamda o'gitning xarakteri uni ularning Xudodan ekanligiga ishontirdi.

GSAM 259.1Xonim Uaytning o'sha vahyida tasvirlangan bu osmon hodisasi astronomik mualliflar tomonidan kam tilga olinadi. Uni birinchi kashf etgan Huygens quyidagi ta'rifni beradi:—

GSAM 259Orion qilichidagi ulug'vor nur

GSAM 259.2“Astronomlar Orion qilichida uchta yulduzni bir-biriga yaqin joylashtiradilar; men 1656 yilda teleskop bilan o'rtadagisini kuzatganimda, o'sha yulduz o'rnida o'n ikkita boshqa yulduz paydo bo'ldi; ularning ichida deyarli bir-biriga tegib turadigan uchta yulduz va yana to'rttasi bulut orqali charaqlab ko'rindi, shunda ularning atrofidagi makon osmonning qolgan qismidan ancha yorqinroq bo'lib tuyuldi; ob-havo yaxshi bo'lgani uchun osmon butunlay qoramtir ko'rinib, parda yorilgandek bo'shliq orqali toza yoritilgan boshqa bir mintaqaga erkin nazar tashlash imkoni berildi.”

GSAM 259.3Uilyam Gerschel osmonda bu ochilish haqida shunday deydi:—

GSAM 259.4“Agar uning diametri bu masofada 10° burchakni egallasa, bu deyarli to'g'ri, uning kattaligi mutlaqo tasavvurga sig'mas bo'ladi. Hisob-kitoblarga ko'ra, u Quyosh o'lchamidan ikki trillion marta katta bo'lishi kerak.”

GSAM 259Quyoshdan yorqinroq

GSAM 259.5Faylasuf Tomas Dik shu nurli tumanlar haqida shunday deydi:—

GSAM 259.6“Agar biz unga eng yaqin yulduzdan bo'lgan masofaning yarmiga yaqin masofada joylashgan bo'lganimizda, bu masofa qanchalik katta bo'lmasin, bunday nuqtadan u quyosh nuriga yaqin porlashni namoyish etardi; va ancha yaqin masofada bo'lgan mavjudotlar uchun u osmonda katta bir bo'lakni to'ldirib, ta'riflab bo'lmaydigan bir ulug'vorlik bilan ko'rinardi. Ammo bunday obyektning oxirgi maqsadi, uning barcha jihatlari va munosabatlari bo'yicha, ehtimol, cheksiz mavjudlikning kelajak asrlarida namoyon bo'ladi; va yaratilishning uzoq fazolaridagi boshqa ko'plab obyektlar kabi, u ongda koinotning ulug'vor va sirli manzaralarini biroz ko'proq ochilishini ko'rishga bo'lgan chanqoq istakni uyg'otadi.”⁸

GSAM 260.1Pastor Beyts mavzu bo'yicha maqolasini yakunlar ekan, shunday dedi:—

GSAM 260.2“Shunday qilib, keltirilgan barcha guvohliklardan (zarur bo'lsa, yana ko'plab misollar keltirishimiz mumkin) ko'ramizki, bu osmonda eng ajoyib va tushuntirib bo'lmaydigan hodisa; aylanasi o'n bir milliard uch yuz o'n to'rt [11 000 000 314] milyadan ortiq bo'lgan osmon bo'shlig'i. Mashhur Huygens shunday deydi: ‘Men boshqa barqaror yulduzlar orasida bunday narsani hech qachon ko'rmaganman — bu yanada yorqinroq boshqa mintaqaga erkin nazar tashlash imkonini beradi.’”

GSAM 260Sayyoralar Vahyiga Oid Yana Bir Guvohlik

GSAM 260.3Yana biz mazkur vahiy berilgan paytda hozir bo'lgan xonim Truesdailning so'zlarini keltiramiz. U shunday deydi:—

GSAM 260.4“Opa Uayt juda zaif sog'liqda edi, va uning uchun duo qilinayotgan paytda Xudoning Ruhi bizga tushdi. Tez orada uning yerlik narsalarni sezmay qolganini payqadik. Bu uning sayyoraviy olamni birinchi marotaba ko'rishi edi. Yupiterning oylarini baland ovozda sanagach, biroz o'tib esa Saturnning oylarini sanagach, u uning halqalari haqida go'zal tasvir berdi. Keyin u dedi: ‘Bu yerda yashovchilar baland bo'yli, ulug'vor odamlar bo'lib, yer aholisi bilan mutlaqo o'xshamaydi. Bu yerga gunoh hech qachon kirgan emas.’ Aka Beytsning tabassum qilayotgan yuzidan uning ilgari vahiylar manbai haqidagi shubhalari tezda yo'qolayotgani ayon edi. Biz hammamiz Kapitan Beyts astronomiyani juda yaxshi ko'rishini bilardik, chunki u ko'pincha ko'plab osmon jismlarini bizni o'qitish uchun topib ko'rsatardi. Vahiydan so'ng opa Uayt uning savollariga javoban bu sohada hech qachon o'qimaganini yoki boshqa yo'l bilan bilim olmaganini aytgach, u quvonch va baxtga to'ldi. U Xudoni madh etdi va bu sayyoralar haqidagi vahiy unga hech qachon yana shubha qilmasligi uchun berilganiga ishonchini bildirdi.”⁹

GSAM 261Yovuz ot birdaniga bo'ysundi

GSAM 261.1Topshamdagi bu uchrashuvdan biroz o'tib, vahiylar bilan bog'liq yana bir ta'sirli voqea sodir bo'ldi, uni menga pastor Beyts aytib berganidek hikoya qilaman:—

GSAM 261.2Pastor Uaytga to'liq bo'ysunmagan toy va old paneli bo'lmagan, lekin old tomonida zinapoya va shotilardan temir zinapoya o'rnatilgan ikki o'rinli bozor aravasi foydalanishga berilgan edi. Toyni haydashda nihoyatda ehtiyotkorlik zarur edi, chunki agar jilov yoki boshqa narsa uning yon tomoniga tegsa, u darhol g'azab bilan tepardi, va uni yugurmasligi uchun doimiy ravishda tarang jilov bilan ushlab turish kerak edi. Bu toy ular borishni istagan odamlarga tegishli edi, va pastor Uayt hali o'rgatilmagan otlarni boshqarishga odatlanganligi sababli, u bu ot bilan jiddiy muammo bo'lmaydi, deb o'yladi. Ammo agar ular bu otning vahshiyona harakatlari paytida ilgari ikki kishini o'ldirgani, ulardan birini yo'l chetidagi toshlarga bosib o'ldirgani haqida bilganida, u kamroq ishonchli bo'lardi.

GSAM 261.3Bu safar aravada to'rt kishi bor edi: old o'rindagi o'rindikda pastor Uayt va uning xotini, orqa o'rindikda esa Beyts pastor va Israel Deymon o'tirgan edi. Pastor Uayt otni nazorat ostida ushlab turishga bor kuchini sarflash chog'ida, xonim Uayt haqiqat haqida suhbatlashayotgan edi, shu paytda Xudoning qudrati jamoaga tushdi va u aravada o'tirgan holda vahiyga olib ketildi. U “Shon-shuhrat!” deb qichqirgan zahoti, toy to'satdan butunlay to'xtadi va boshini egdi. Shu paytda xonim Uayt, shu holatda bo'lib, ko'zlarini yuqoriga tikib, aravachaning old qismidan sakrab o'tib, qo'llarini toyning sag'risiga qo'ygancha, shotilar ustiga tushdi. Pastor Beyts pastor Uaytga baqirdi: “Toy bu ayolni tepib o'ldiradi.” Pastor Uayt esa javob berdi: “Hozir toy Xudoning nazoratida; men aralashishni istamayman.” Toy esa qari otday bo'ysunib turdi. Yo'l chetida taxminan olti fut balandlikda qir bor edi, panjaraga yaqin joyda esa maysali maydoncha joylashgan edi. Xonim Uayt, ko'zlarini hanuz yuqoriga tikib, bir marta ham pastga qaramasdan, qir bo'ylab maysali maydonchaga chiqdi, so'ngra yangi yer yuzining go'zalliklarini tasvirlab, bir necha daqiqa davomida oldinga-orqaga yurdi. So'ngra boshini shu holatda ushlab, u tepalikdan pastga tushdi, aravaga yaqinlashdi, oyoqlarini pog'onaga qo'yib, qo'lini toyning sag'risiga qo'ydi va shu tariqa shotilar ustiga chiqib, yana aravaga o'tirib oldi. U o'rindig'iga o'tirishi bilan vahiy holati yo'qoldi va shu zahoti haydovchidan hech qanday ishora bo'lmasdan ot turib, yo'lga tushdi.

GSAM 262.2Xonim Uayt aravadan tushganida, pastor Uayt otni sinab ko'rishga, haqiqatan ham bo'ysunadimi-yo'qmi bilishga qaror qildi. Avval uni faqat kamchig'i bilan yengil tegdi; boshqa paytlarda ot tepishi bilan javob bergan bo'lardi, lekin hozir hech qanday harakat bo'lmadi. Keyin unga ancha kuchli zarba berdi, so'ng yanada kuchliroq, yana ham kuchliroq. Toy zarbalarga umuman e'tibor bermadi, lekin u Doniyor asad chohida o'tkazgan tunida farishtalar ularning og'zini yopgan sherlar kabi beozor ko'rindi. “Bu jiddiy joy edi,” dedi pastor Beyts, “va vahiylarni paydo qilgan qudrat o'sha paytda toyning yovvoyi tabiatini ham bo'ysundirgani aniq edi.”

GSAM 262.3Agar bu vahiy shunchaki uning tanaviy zaifliklarining natijasi bo'lganida, tabiiy savol tug'iladi: ot ham shunga o'xshash tarzda aziyat chekkanmi?

GSAM 262Israel Deymonning guvohligi

GSAM 262.4Bu yerda menga pastor Beyts tomonidan berilgan hikoyani tasdiqlovchi quyidagi bayonotni keltiraman:—

GSAM 262.5“Taxminan yigirma yil avval, men Shanba kunini nishonlashni boshlaganimdan so'ng, Israel Deymon menga opa Uaytning vahiy ko'rishi voqeasini shunday hikoya qilgan edi: o'sha paytda u, pastor Beyts va pastor Uayt hamda uning rafiqasi itoatsiz toy ortida yengil aravada ketayotgan edilar. Men bugun yuqorida keltirilgan voqeaning pastor Loughborough tomonidan yozilgan tasvirini o'qidim va u pastor Deymon menga aytganlari bilan to'liq mos keladi.” Imzo: “R. S. Webber, Battle Creek, Mich., 1891 yil 9 fevral.”

GSAM 263Pastor Beytsning vahiylar haqidagi guvohligi

GSAM 263.1Pastor Beyts o'z tajribasini quyidagicha bayon etadi:—

GSAM 263.2“Garchi men ularda so'zga zid bo'ladigan hech narsa ko'rmasam-da, men xavotirlandim va nihoyatda bezovta bo'ldim, uzoq vaqt davomida buni uning tanasining uzoq davom etgan zaif holatidan kelib chiqqan narsadan boshqa hech narsa deb hisoblashga tayyor emas edim.

GSAM 263.3“Shuning uchun men boshqalar huzurida, uning fikri (yig'ilishdan tashqarida) hayajondan holi bo'lgandek paytlarda, uni va unga hamroh bo'lgan do'stlarini, xususan opasini savolga tutish va qayta-qayta so'roq qilish imkoniyatlarini izladim, agar imkon bo'lsa, haqiqatni aniqlash maqsadida. Shundan beri u New Bedford va Fairhaven shaharlariga qilgan bir necha tashriflari chog'ida, yig'inlarimizda men uni bir necha marta vahiy holatida ko'rdim, shuningdek, Meyn shtatining Topsham shahrida ham; va o'sha hayajonli sahnalarning ba'zilarida hozir bo'lganlar har bir so'zni qanday qiziqish va diqqat bilan tinglaganimni, aldaydiganlik yoki mesmerik ta'sirni aniqlash uchun har bir harakatini kuzatganimni yaxshi biladilar. Va men boshqalar bilan birga bu voqealarga guvoh bo'lish imkoniga ega bo'lganim uchun Xudoga shukur qilaman. Endi men o'zim nomimdan ishonch bilan gapira olaman. Men bu ish Xudodan ekaniga ishonaman va u 1844 yil oktabrda ishimiz yakunlanishidan beri ‘tarqalgan’, ‘yirtilgan’ va ‘so'lib qolgan xalqini’ tasalli berish va mustahkamlash uchun berilgan. O'shandan beri ‘Mana bu yerda!’ va ‘Mana u yerda!’ degan chalg'itadigan holat Xudoning halol va iroda qiluvchi xalqini nihoyatda adashtirdi va ko'zlariga tashlangan ko'plab qarama-qarshi matnlarni izohlashga qodir bo'lmaganlar uchun bu ishni nihoyatda qiyinlashtirdi. Men ilgari aniq tushuna olmagan ko'plab parchalar bo'yicha nur va ta'lim olganimni tan olaman. Men uni o'zini qurbon qiladigan, halol va xohishmand Xudoning farzandi deb hisoblayman.”¹⁰

GSAM 263.4“Muallif o'z vahiylaridagi ‘mazmunni’ ‘oldingi ta'lim yoki o'qishdan’ olmaydi. U 1844 yil dekabrda birinchi vahyini olganida, u va ota-onalari o'sha paytda yashagan Meyn shtatining Portland shahridagi butun jamoa ‘yarim tundagi chaqiriq’ o'tmishda qolgan deb undan voz kechishgan edi. Ana shunda Rabb unga vahiy orqali u va Portlanddagi jamoa qanday xatoga yo'l qo'yganini ko'rsatdi. Keyin u o'z vahyini jamoaga aytib berdi va ular yettinchi oyda boshdan kechirgan tajribalari Xudoning ishi ekanini tan olishdi.”¹¹

GSAM 2641847 yilda Uch Xabar qanday qabul qilingan

GSAM 264.1Quyidagilar 1847 yil aprelida yozilgan pastor Jeyms Uaytning asaridan olingan bo'lib, uch xabar o'sha paytda qanday qabul qilinganini ko'rsatadi:—

GSAM 264.2“Ikkinchi kelishga ishonuvchilarning barcha toifalari ushbu bobning (Vahiy 14) oltinchi va yettinchi oyatlarida ko'rsatilgan farishta cherkov va dunyoga advent xabarini ifodalaydi, degan fikrga kelishadi.... Ikkinchi farishtaning vazifasi advent jamoasiga Bobil yiqilganini ko'rsatish edi. Va ularning katta qismi bu haqiqatni ‘yarim tundagi chaqiriq’ kuchi ularni o'ninchi kun kelishidan oldin cherkovlardan qochib chiqishga ulguradigan darajada uyg'otmaguncha bilishmaganligi sababli, 1844-yilning yettinchi oyidan boshlab uchinchi farishta xabari muqaddaslarga ‘mahkam ushlab turish’ haqida ogohlantirish bo'lib kelgan va hozir ham shunday bo'lib qolmoqda, va orqaga qaytmaslik, hamda ikkinchi farishta chaqirig'i paytida bakiralar jamoasi olib tashlagan belgilarni ‘qabul qilmaslik’ bo'lgan.

GSAM 264.3“Va 1844-yilning yettinchi oyidan beri Xudoning xalqiga mo'ljallangan haqiqiy xabar aynan shunday ogohlantirish emasmi? — Albatta, shunday.... O'n ikkinchi oyatda shunday deyilgan: ‘Mana, muqaddaslarning sabri: mana, ular Xudoning amrlarini saqlaydigan va Iso imonida qoladiganlar.’ Ularni qaerda ko'rding, Yuhanno? — Axir, ‘mana shu yerda’, uchinchi farishta xabari davomida. 1844-yilning yettinchi oyidan beri sabr bilan kutish davri bo'lib kelgani va shanba kunini saqlovchi sinf o'sha vaqtdan beri paydo bo'lgani sababli, biz uchinchi farishta xabarining davrida yashayotganimiz aniq.”¹²