1-bob — Kirish

GSAM 21.1Masihning ikkinchi kelishi haqida gapirganda, biz aslida Adan bog'idan birinchi ota-onamiz haydab chiqarilganidan beri Xudoning xalqining umidi bo'lib kelgan mavzuga to'xtaymiz. Ilonga aytilgan so'zlarda, ayol zotining urug'i uning boshini ezishi haqidagi va'da oxir-oqibat tiklovchi kelishini, u Shaytonning bosqinlarini mag'lub etib, yer yuzida Xudoning maqsadini amalga oshirishini kafolatlagan. Faraz qilinadi, Odam va Havo bu ish juda tez amalga oshadi va ularning to'g'ridan-to'g'ri avlodidan biri g'olib bo'ladi, deb o'ylashgan. Ammo Xudoning rejasida ko'rinadigan halokatdan najot beruvchi va'da keyinchalik rivojlangan barcha narsalarni o'z ichiga olgan, bu uning “bizga dunyo boshlanishidan oldin Masih Isoning orqali berilgan o'z maqsadi va inoyatini” amalga oshirish edi.¹

GSAM 21.2Agar Odam va Havo dunyoning vayron bo'lishi bilan qayta tiklanishi orasidagi uzoq asrlar davomida dunyoni to'ldiradigan azob-uqubat va qiynoqlarni birdaniga ko'rganida, ularning qayg'usi bardosh berib bo'lmas darajada bo'lardi. Osmonning Xudosi o'zining muloyim rahm-shafqati bilan ularga bu manzarani ko'rsatmay, ularni tez orada Xudoning farzandlari shonli erkinligiga olib borilishiga bo'lgan iliq umid bilan yashashga qoldirdi. Qutqarilish yaqinligi haqidagi fikr ularni bu voqeaga tayyorlanishda yanada jiddiyroq bo'lishga tabiiy ravishda undardi.

GSAM 22.1Odam zamonidan beri barcha avlodlardagi Xudoning xalqiga ham xuddi shunday bo'lgan. Ular kelajakda buyuk va muhim bir voqea sodir bo'lishiga, Masih oxir-oqibat kelib o'z shohligini barpo etishiga amin edilar. Ular ham Odam va Havo kabi bu voqea yaqin ekaniga ishonishgan va o'z davrlari bilan voqea orasida nima sodir bo'lishini sezmagan; aks holda, mukofot maqsadiga intilishda ruhiy tushkunlikka tushib qolishlari mumkin edi.

GSAM 22.2Bu fikrni buyuk kashfiyotlar yo'lida sodir bo'lgan voqealar misolida ko'rsatish mumkin. Ularni boshlagan odamlar, garchi buni anglamagan bo'lsalar ham, aslida Xudoning maqsadini amalga oshirishgan; ammo ularni harakatga keltirgan g'oyalar har jihatdan ularning nazariyalari bilan mos kelmagan.

GSAM 22Kolumb kashfiyotlarining keng qamrovli ta'sirlari

GSAM 22.3Montgomery o'zining American History² (1902 yilgi nashr) kitobida, 8–9-betlarda, Kolumbni g'arbga suzib Sharqiy Hindistonga yetish rejasini amalga oshirishga undagan nazariya haqida shunday deydi:—

GSAM 22.4“Kolumb Portugaliya qirolining loyihasini takomillashtira olishiga ishonardi. U Diaz belgilab qo'ygan yo'ldan Hindistonga yetib borishning qisqaroq va yaxshiroq yo'li borligiga amin edi. Jenoa dengizchisi [Kolumb] rejasi nafaqat yangicha, balki juda jasur edi. Sharqqa yoki janub va sharqqa emas, balki bevosita g'arbga suzishni taklif qildi. U bunday jasur ish uchun uchta yaxshi va mustahkam sabab borligiga ishonardi: Birinchidan, o'sha davrning eng yaxshi geograflari singari, Kolumb yer yuzining ko'pchilik odamlar o'ylagandek tekis emas, balki shar ekanligiga qat'iy ishonardi. Ikkinchidan, u bu sayyorani haqiqiy o'lchamidan ancha kichik deb hisobladi va uning katta qismi suv o'rniga quruqlik bo'lishini taxmin qildi. Uchinchi navbatda, Amerika qit'asi yoki Tinch okeani mavjudligidan bexabar bo'lgani uchun, Osiyo yoki Hindiston qirg'og'i Ispaniya va Yevropaning g'arbiy sohiliga to'g'ridan-to'g'ri qarama-qarshi joylashgan deb o'yladi. Cipango, ya'ni Yaponiyaga borish uchun bo'lgan masofani esa taxminan to'rt ming milyadan oshmas deb baholadi.

GSAM 23.1“Uning rejasi quyidagicha edi: u Yevropadan jo'nab, kemasini G'arbga, Yaponiya tomon yo'naltirar va dunyoning dumaloqligi bo'ylab uning egri chizig'ini kuzatib, izlagan narsasiga yetguncha davom etar edi. Uning nazarida bu shunchalik aniq va sodda ediki, xuddi pashsha olma atrofida aylanib yurishi kabi.

GSAM 23.2“Agar ekspeditsiya muvaffaqiyatli bo'lsa, u quyidagi ulkan afzallikka ega bo'lardi: u Hindistonga bevosita bosh eshikdan kirardi, portugaliklarga to'g'ri kelganidek aylanib, yon eshikdan emas.

GSAM 23.3“Ko'ramizki, bu odam, o'z davrining har qanday kishisidan kam bo'lmagan darajada amaliy matematika, geografiya va navigatsiyani tushungan bo'lsa-da, birinchi nuqtada — yer shakli masalasida — haq bo'lgan, lekin qolgan ikki nuqtada mutlaqo xato qilgan.

GSAM 23Baxtli Xato

GSAM 23.4“Ammo g'alati tomoni shundaki, uning xatolari ma'lum jihatdan unga yordam berdi. U masofaga oid qilgan xatosi nihoyatda omadli bo'ldi. Agar Kolumb yer sharining hajmi va bunday sayohatning haqiqiy uzunligini to'g'ri hisoblaganida, u ehtimol dengizga chiqmas edi, chunki taklif etilgan portugal yo'li ancha qisqa va arzon ekanini darhol anglagan bo'lardi. Yana, agar u Amerika qit'asi to'g'ridan-to'g'ri yo'lida yotganini tasavvur qilganida yoki qandaydir tarzda oldindan sezganida, bu o'zi yangi mamlakatni kashf etishni emas, balki eski mamlakatga yangi yo'l topishni maqsad qilgani uchun uni kashfiyot sayohatiga chiqishga undamas edi.”

GSAM 23Asrlarning Buyuk Umidi

GSAM 23.5Shunday qilib, asrlar davomida Xudoning xalqi Iso Masihning kelishini “ruhning ishonchli va mustahkam langari” deb umid qilgan.³ Garchi ko'pincha qayg'u va azob-uqubatlar ichida ular azob bilan “Ey Rabbim, najot qachon keladi?” deb yig'lasalar ham, baribir oldinga intilib, Pavlus kabi aytgan va hanuz aytishmoqda: “Umidimiz, quvonchimiz yoki faxr tojimiz nima? Rabbimiz Iso Masihning kelishida uning huzurida umidimiz, quvonchimiz va faxr tojimiz sizlar emasmisizlar?”⁴

GSAM 24Umid bilan mustahkamlangan Pavlus

GSAM 24.1Bu bog'lamda umidning mustahkamlovchi kuchiga oid bir nechta misollar kifoya qiladi. Pavlus Felix oldida sudga tortilganda va o'zini himoya qilishga ruxsat berilganda, u shunday dedi: “Ular bid'at deb ataydigan yo'l bo'yicha men ota-bobolarim Xudosini ibodat qilaman, Qonun va Payg'ambarlar kitoblarida yozilgan barcha narsalarga ishonaman; va Xudoga umidim bor, ularning o'zlari ham bu umidni tan oladilar: o'liklarning, ham adolatli, ham adolatsizlarning tirilishi bo'ladi.”⁵

GSAM 24.2Agrippa huzurida sudga tortilganda, Pavlus mahorat bilan shunday dedi: “Mana, men hozir turibman va otalarimizga berilgan Xudoning va'dasidagi umid uchun hukm qilinayapman; shu va'daga bizning o'n ikki qabilamiz kunu tun Xudoga xizmat qilib, kelishini umid qiladi. Shu umid tufayli, Qirol Agrippa, yahudiylar meni ayblamoqda. Nega sizlar uchun Xudoning o'liklarni tiriltirishi aqlga sig'maydigan ish bo'lib tuyuladi?”⁶ Oxir-oqibat u Rimga, Sezar oldida chiqish uchun kelganda, yahudiylarga shunday dedi: “Men Isroil umidi uchun shu zanjir bilan bog'langanman.”⁷

GSAM 24.3Pavlus bu umid haqida Titoga yozgan maktubida ochiqchasiga gapirdi: “Najot beruvchi Xudoning inoyati barcha odamlarga namoyon bo'ldi; u bizni bexudo'lik va dunyoviy shahvatlardan voz kechib, hushyor, adolatli va xudojo'y holda hozirgi dunyoda yashashga, baraka topgan umidga va buyuk Xudo hamda Najotkorimiz Iso Masihning ulug'vor ko'rinishiga intilishga o'rgatadi.”⁸

GSAM 24Butrus umid bilan quvonadi

GSAM 24.4Butrus ham shu umid haqida quyidagicha so'zlaydi: “Rabbimiz Iso Masihning Xudosi va Otasi barakotli bo'lsin, u o'zining cheksiz rahm-shafqati bilan Iso Masihning o'liklardan tirilishi orqali bizni jonli umidga qayta tug'dirdi, chirimaydigan, dog'lanmaydigan va so'nmagan merosga, osmondagi sizlar uchun saqlangan merosga, sizlar imon orqali Xudoning qudrati bilan oxirgi zamonda ochilishga tayyor turgan najotga saqlanasizlar. Shunda siz nihoyatda quvonarsiz, garchi hozircha zarur bo'lsa, turli vasvasalar tufayli biroz qayg'uga duch kelsangiz ham: shunda imoningizning sinovi, yo'q bo'lib ketadigan oltindan ham qimmatliroq bo'lib, olovda sinalsa ham, Iso Masihning ko'rinishi kuni maqtov, sharaf va shon-shuhratga sazovor bo'lsin.”⁹

GSAM 25Yaratishdagi Xudoning maqsadi

GSAM 25.1Muqaddas Kitoblar dunyoni yaratishdagi Xudoning maqsadini ochib beradi; va bashorat so'zidan biz kelajak haqidagi uning rejasini ham bilib olamiz: “Osmonlarni yaratgan, yer yuzini shakllantirgan va uni barpo etgan Egamiz shunday deydi: u barpo etdi, uni bekorga yaratmadi, uni yashash uchun yaratdi.”¹⁰ Uni yaratgach, uni insonga berdi. Zabur muallifi shunday deydi: “Osmon, hatto osmonlar Rabbga tegishli; lekin yerni u inson o'g'illari uchun berdi.”¹¹ Ammo u uni insonga berganida, inson to'g'ri edi, dono odam aytganidek: “Men faqat shuni topdim: Xudo insonni to'g'ri yaratgan; lekin ular ko'p hiylalarni izlab topdilar.”¹²

GSAM 25.2Biz Xudoning insoniyat bilan munosabatlari haqida shunday o'qiymiz: “U Odam zotlarini ajratganda, xalqlar chegaralarini Isroil o'g'illari soniga ko'ra belgiladi,”¹³ ya'ni oxir-oqibat yer yuzida uning kelajakdagi qirolligining fuqarolari sifatida to'planadigan haqiqiy Isroil soniga qarab. Bu Pavlusning quyidagi so'zlari bilan ifodalangan: “Xudo ... bir qondan barcha insonlarning millatlarini yaratib, ularni yer yuzining butun yuzasida yashashlari uchun joylashtirdi, va oldindan belgilangan vaqtlarni hamda yashash chegaralarini belgilab qo'ydi; shunda ular Rabbni izlab topsinlar, balki uni sezib, topib olsinlar, garchi u hech birimizdan uzoqda bo'lmasa; Chunki biz uning ichida yashaymiz, harakat qilamiz va mavjudmiz.”¹⁴ Yer yuziga doir bu asl maqsad amalga oshirilganda, “sening xalqing ham barchasi adolatli bo'ladi.”¹⁵ O'sha holatda ular haqida yana shunday deyiladi: “Yashovchi: Men kasalman, demas; undagi xalq gunohlari kechiriladi.”¹⁶ Shu payt “muloyimlar yer yuzini meros qilib oladi va tinchlik farovonligidan zavqlanadi.”¹⁷

GSAM 26Masihning ikkinchi kelishi afsona emas

GSAM 26.1Butrusning ikkinchi maktubida shunday deyilgan: “Biz sizlarga Rabbimiz Iso Masihning qudrati va kelishini ma'lum qilganimizda, mahorat bilan to'qilgan afsonalarga ergashmadik, balki uning ulug'vorligiga bevosita guvoh bo'ldik. Chunki u Ota Xudodan sharaf va ulug'vorlik oldi; unga ulug'vorlikdan shunday ovoz keldi: Bu mening sevimli O'g'lim, undan men mamnunman. Va bu osmondan kelgan ovozni biz u bilan muqaddas tog'da bo'lganimizda eshitdik. Bizda shuningdek, profetiya haqidagi yanada ishonchliroq so'z ham bor; unga qorong'u joyda porlab turgan nurga o'xshab e'tibor berishingiz yaxshi, tong otguncha va quyosh chiqish yulduzi yuragingizda paydo bo'lguncha.”¹⁸

GSAM 26.2Ushbu oyatda havoriy tog'dagi o'zgarishni Masihning ikkinchi kelishining dalili sifatida keltiradi. Ushbu voqeadan oldin Najotkorimiz havoriylariga shunday degandi: “Mana, bu yerda turganlarning ba'zilari Inson O'g'li o'z shohligida kelayotganini ko'rmasdan oldin o'limni tatib ko'rmaydi”¹⁹ — Luqoga ko'ra: “Mana, bu yerda turganlarning ba'zilari Xudoning shohligini ko'rmasdan oldin o'limni tatib ko'rmaydi.”²⁰

GSAM 26.3Bu va'da aynan o'zgarish hodisasida ro'yobga chiqdi. Tog'dagi bu “vahiyda” ular Iso Masihni shon-shuhrat bilan ko'rishdi, u shohligida kelganda shunday ko'rinadi. Ular o'limni tatib ko'rmay jannatga olib ketilgan Ilyosni (Eliyja) ham ko'rishdi; u Rabb kelganda “bir zumda, ko'z ochib yumguncha” o'limli insonlardan o'limsizlarga aylanadiganlarni ifodalaydi.²¹ Shuningdek, vafot etgan Muso ham bor edi, u Rabb bilan uchrashish uchun o'liklardan tiriltiriladiganlarni ifodalaydi. Shunday qilib, bu “vahiy”da ular Masihning o'z shohligida kelishini, u ularga va'da qilganidek, ko'rishdi.

GSAM 27Payg'ambarlik – yanada ishonchli so'z

GSAM 27.1Havoriylar bu ulug'vor ko'rinishni o'zgarish tog'ida ko'rgan va Xudoning tasdiqlovchi ovozini eshitgan bo'lsalar-da, havoriy Butrus tasdiqlaydi: “Bizda bashoratning yanada ishonchli so'zi bor.” Bu bayonoti bilan u o'sha yodda qolarli voqeada ko'rgan va eshitganlarini inkor etmaydi. Ular o'shanda bir marta Xudoning ovozini eshitgan bo'lsalar, bashoratning keng chizig'ida, Masihning ikkinchi kelishigacha cho'zilgan holda, Xudoning ovozini ko'p marta eshitamiz. Aslida, tarixda ro'yobga chiqqan yoki qayd etilgan har bir aniq bashorat biz uchun Xudoning ovozidir. Bashorat so'zi aynan shu ma'noda “yanada ishonchli”dir. Revised Version uni “tasdiqlangan” deb tarjima qiladi. Har bir bajarilgan tafsilot bashoratni yanada ishonchli qiladi. Oldindan aytilgan har bir voqea ro'yobga chiqqanda, qolgan bashoratlar ham albatta ro'yobga chiqishiga ishonch hosil bo'ladi.

GSAM 27Payg'ambarlikning mohiyati

GSAM 27.2Quyidagi, Muqaddas Kitobni chuqur o'rgangan taniqli olimlarning bashorat tabiatiga oid fikrlari juda ta'sirli:—

GSAM 27.3Tomas Nyuton shunday degan: “Bashorat — bu oldindan ko'rilgan va ixchamlangan tarix; tarix esa — ro'yobga chiqqan va kengaytirilgan bashoratdir. Dunyoda yolg'on bashoratlar bo'lgan; lekin insonlar va shaytonlarning barcha zakovati va yovuzligi Muqaddas Kitobda qayd etilgan bunday bashoratlarni yaratolmaydi.”

GSAM 27.4Ser Ayzak Nyuton shunday guvohlik beradi: “payg'ambarlarni tinglash haqiqiy cherkovning asosiy xususiyatidir.”

GSAM 27.5Dr. A. Keith shunday deydi: “Bashorat har qanday mo'jizaga teng va o'z-o'zidan mo'jizaviydir.... Faqat Qodir-i-Mutlaqning ovozi o'liklarni qabrdan chaqira oladi,—faqat Hamma narsani Biluvchining ovozi qorong'u kelajakda yashiringan hamma narsani ayta oladi, bu inson uchun o'liklar makoni kabi kirib bo'lmasdir,—va ikkalasi ham Xudoning ovozidir.”

GSAM 28.1Matthew Henry shunday degan: “Xudoning vaqtida, ya'ni eng yaxshi vaqtda va Xudoning yo'lida, ya'ni eng yaxshi yo'lda bashorat albatta ro'yobga chiqadi. Masihning har bir so'zi nihoyatda pok va shuning uchun ham nihoyatda ishonchli.”

GSAM 28Payg'ambarlikning maqsadi

GSAM 28.2Xudoning payg'ambarlik berishdagi maqsadlaridan birini Iso Masihning payg'ambarona ravishda shogirdlariga aytgan so'zlaridan o'rganishimiz mumkin. Yahudaning kelajakdagi voqealari haqida payg'ambarlik qilib, u shunday dedi: “Men bu voqea sodir bo'lishidan oldin aytayapman, shunda u sodir bo'lgach, sizlar men shu ekanligimga ishonishingiz uchun.”²²

GSAM 28.3Rabbimiz Ishayo payg'ambar orqali ham shunday deydi: “Men Xudoman va menday hech kim yo'q; boshlanishdan oxirni, qadim zamonlardan hali sodir bo'lmagan narsalarni e'lon qilib, Mening maslahatim barqaror turadi va men xohlagan barcha narsani qilaman deganman.”²³

GSAM 28.4Yana: “Men avvalgi narsalarni boshidan e'lon qildim, ular og'zimdan chiqib, men ularni ko'rsatdim; men ularni birdaniga amalga oshirdim va ular sodir bo'ldi.... Men buni boshidan sening oldingda e'lon qildim; sodir bo'lishidan oldin men uni senga ko'rsatdim; shunda sen: Mening butim ularni qildi, o'yma haykalim va eritilgan haykalim ularga buyurdi, demaysan. Sen eshitting, bularning barchasini ko'rding; xabardor qilmayapsizlarmi? Men senga hozir yangi narsalarni, hatto yashirin narsalarni ko'rsatdim, ularni sen ilgari bilmarding. Ular hozir yaratildi, boshidan emas; hatto sen ularni eshitmagan kundan oldin, shunda sen: Qarang, men ularni bilardim”, demaysan.²⁴

GSAM 28.5Ushbu til orqali payg'ambarlikning ilohiy kelib chiqishini isbotlovchi payg'ambarlikning ro'yobga chiqishi kuchi, shuningdek, bu payg'ambarlikning barcha xorijiy xudolardan ustun bo'lgan Rabbning qudratini namoyish etishi ko'rinadi. Shuningdek, bu so'zlardan payg'ambarlik haqiqat Kitoblarida juda muhim o'rin egallashi ham kuzatiladi. Bu haqiqatlar rost bo'lsa, Muqaddas Kitoblarning payg'ambarlik bo'limlarini o'rganishga ko'pchilik odamlarning kam e'tibor berishi yoki umuman e'tibor bermasligi hayratlanarli darajada g'alati.

GSAM 29Bashorat Muhrlanmagan

GSAM 29.1Bilimsizlar o'zlarini bilimsiz deb atab, shuning uchun bashoratlarni tushunmaymiz, deydilar. Boshqa tomondan, ko'plab ma'lumotli odamlar, jumladan din xizmatchilari orasidagilar ham: “Bashoratlar muhrlangan va tushunib bo'lmaydi. Biz hammamiz Vahiy kitobi muhrlangan kitob ekanligini bilamiz”, deydilar.

GSAM 29.2Vahiyda aziz Yuhannoga kitobni muhrlamaslik bo'yicha maxsus buyruq berilgan.²⁵ Shuningdek, bu kitobda “bu bashorat so'zlarini eshitadiganlarga va undagi yozilganlarni saqlaydiganlarga” baraka tilangan.²⁶ Muhrlangan kitobdagi narsalar tushunilmasa va tushunib bo'lmasa, ularni qanday saqlash mumkin edi? Rabbimiz Muso orqali shunday degan: “Yashirin narsalar Rabbimiz Xudoga tegishli; lekin ochilgan narsalar bizga va bolalarimizga abadiy tegishli, shunda biz bu qonunning barcha so'zlarini bajaramiz.”²⁷

GSAM 29.3Rabb Doniyorning bashoratlari tushunilishini ko'zlagani, ular haqida shogirdlariga aytgan so'zlaridan ayon bo'ladi. Quyidagicha o'qiymiz: “Sizlar esa payg'ambar Doniyor tilga olgan vayronalik dahshatini muqaddas joyda turganini ko'rsangizlar (o'qiydigan kishi tushunsin)”,²⁸ bu deyarli Payg'ambar Doniyorni tushuning degani.

GSAM 29.4Xudo bashoratni tushunib bo'lmasligi haqidagi da'voning yolg'onligini quyidagi so'zlari bilan fosh etadi: “Siz uchun esa barcha vahiy muhrlangan kitob so'zlariga o'xshab qoldi: uni o'qishni biladigan kishiga berib: Iltimos, o'qi, deyishadi; u esa: O'qiy olmayman, chunki muhrlangan, deydi. Keyin kitobni o'qishni bilmaydigan kishiga berib: Iltimos, o'qi, deyishadi; u esa: Men o'qimaganman, deydi. Shuning uchun Rabb shunday dedi: Chunki bu xalq og'zi bilan menga yaqinlashadi va lablarida meni ulug'laydi, lekin yuragini mendan uzoqlashtirib qo'ydi, va ularning mendagi qo'rqishi insonlarning ta'limoti bilan o'rgatilgan. Shuning uchun, mana, men bu xalq orasida ajoyib ish, haqiqatan ham ajoyib ish va mo'jiza qilaman; chunki ularning dono odamlarining donoligi yo'qoladi va oqil odamlarining tushunchasi yashirin bo'ladi.”²⁹ Agar payg'ambar bu yerda tilga olgan xalq ishonchli payg'ambarlik so'ziga rioya qilganida, ular Xudoning qonunidan chekinib, Uning amrlarini odamlarning buyruqlari bilan almashtirmas edilar.

GSAM 30Payg'ambarlik shaxsiy talqin emas

GSAM 30.1Payg'ambarlikning chuqur, yashirin, sirli ma'nosi borligi sababli ko'pchilik uni tushunmayapti, deb o'ylash noto'g'ri. Havoriy Butrus bu haqda shunday degan: “Avvalo shuni bilingki, Muqaddas Yozuvdagi hech bir payg'ambarlik xususiy talqinga asoslanmaydi. Chunki bashorat qadim zamonlarda inson irodasi bilan kelmagan; balki Xudoning muqaddas odamlari Muqaddas Ruh ularni ilhomlantirganidek gapirganlar.”³⁰ Ushbu so'zlardan aniq anglashiladiki, bashoratni tushunish uchun eng muhim narsa – bashoratchilar orqali gapirgan o'sha Ruhni qabul qilishdir. Ushbu Ruh haqida, uni izlayotganlarning barchasiga va'da qilingan holda yozilgan: “U sizlarni barcha haqiqatga yo'naltiradi.”³¹

GSAM 30Bashorat ro'yobga chiqdi

GSAM 30.2Payg'ambarlikni o'rganishda doimo yodda tutilishi kerak bo'lgan ma'lum haqiqatlar mavjud: xato qilmaydigan Xudo payg'ambarlik muallifidir, va bashoratning ro'yobga chiqishi vaqti kelganda, aynan bashorat qilingan voqea sodir bo'ladi. Yana, insonlar nima qilishini oldindan ko'ra oladigan qudratga ega bo'lgan Rabbimiz biror voqeaning sodir bo'lish vaqtini belgilasa, o'sha vaqt kelganda payg'ambarlik haqiqiy ma'noda ro'yobga chiqadi. Boshqacha qilib aytganda, haqiqiy bashorat uchun belgilangan vaqtda yolg'on bajarilish imkonsizdir. Ushbu aksiomaga muvofiq, Rabbimizning haqiqat xabarini dunyoga yetkazish vaqti kelganda, bu xabar har doim o'zini ko'rsatadi.

GSAM 30.3Bir paytlar muallif bashoratning ro'yobga chiqishi haqida ma'ruza qilganida, u yerda bo'lgan bir kofir oldinga chiqib dedi: “Men siz bashorat talqin qiluvchilarni juda omadli deb tabriklayman. Tarixni o'rganayotganingizda bashoratga aynan mos keladigan narsalarni juda oson topasiz.” “Ha,” deb javob berdik, “u mos keladi, chunki aynan shunday bo'lishi uchun yaratilgan. Agar siz qo'lqop do'koniga borib, bir juft qo'lqop sotib olmoqchi bo'lsangiz, albatta qo'lingizga mos keladiganini topishni kutmaysizmi?” U esa javob berdi: “Albatta, chunki ular aynan shunday bo'lishi uchun yasalgan.” “Demak,” dedi muallif, “insonlar nima qilishini aniq bilgan Xudo ular haqidagi bashoratlarni bergan, va o'sha odamlar harakat sahnasiga chiqib, U bashorat qilgan narsalarni qilganda, haqiqiy tarixchi ularning harakatlarini qayd etadi, bu qaydlar bashorat bilan solishtirganda to'liq mos keladi.”

GSAM 31Zulmatda nur bo'lgan payg'ambarlik

GSAM 31.1Havoriy Butrus payg'ambarlikka zulmatli joyda porlab turgan nurday e'tibor berishimizni aytadi. Payg'ambarlik chirog'i bo'lmasa, kelajak mutlaqo zulmat bo'lardi. Nurning maqsadi zulmatni tarqatishdir — zulmatli joyda sayohat qilayotganda yo'lni ko'rsatish va uni aniq ko'rsatish, shunda sayohatchi har bir qadamda yo'lni ko'rib, tanlash imkoniga ega bo'ladi. “Sening kaloming,” deydi Zabur muallifi, “oyoqlarim uchun chiroq, yo'lim uchun nurdir.”³² Donishmand shunday deydi: “Adolatparvarlarning yo'li porlab turgan chiroqdek, u mukammal kungacha tobora yorqinroq porlaydi.”³³ Shunday qilib, vaqt oqimi bo'ylab harakatlanar ekanmiz, Xudoning so'zi, xususan uning payg'ambarlikdagi ro'yobga chiqishi, tobora ochilib boraveradi va Muqaddas Kitob o'rganuvchisiga u abadiy nur va abadiy kunga olib boruvchi yo'lda ekanini tobora aniqroq ko'rsatadi.

GSAM 31Adandan oxirigacha bo'lgan uchta muhim voqea

GSAM 31.2Muqaddas Kitob nurida Adandan oxirigacha Xudoning xalqining yo'lini ko'zdan kechirganda, uchta voqea alohida ajralib turadi. Birinchisi — Masihning birinchi kelishi, tanaga aylanishi, Immanuelning kelishi, Xudoning go'shtda namoyon bo'lishidir; ikkinchisi — Qorong'u asrlardan keyingi buyuk Islohot — 1260 yillik zulm davri, unda Rabb so'zi oddiy xalqdan deyarli butunlay yashiringan; bu cherkovning cho'l holatidan chiqishi va Muqaddas Kitobni barchaning o'qishi va irodasini bilishi uchun ochiq joyga qo'yilishi edi; uchinchisi, dunyo boshidan beri barcha muqaddas payg'ambarlar og'zidan aytilgan barcha narsalarning tiklanishi davrlarini olib kelish uchun Rabbimizning ikkinchi kelishi; bu “asrlar to'qnashuvi”, gunoh va adolat o'rtasidagi kurashni yakunlash va barcha davrlar intilib kelgan shon-shuhrat asrini boshlash uchun mo'ljallangan.

GSAM 32Payg'ambarlik oxir zamongacha yo'l belgilarini beradi

GSAM 32.1Payg'ambarlikning ishonchli so'zini qadamlarimizni yo'naltiradigan nur sifatida qabul qilib, zulmat ichida to'g'ri yo'lni ko'rsatayotganini anglaganimizda, Iso Masihning ikkinchi kelishigacha bo'lgan vaqt oqimi bo'ylab payg'ambarlik so'zida aniq belgilangan yo'lni topishimiz shubhasizdir. Shunday ekan, payg'ambarlik nuriga yaqindan ergashadiganlar nafaqat buyuk kun yaqinlashayotganidan darak beruvchi belgilarni taniydilar, balki kelishida uni tinchlik bilan kutib olishga odamlarni tayyorlovchi haqiqat xabarlarida Rabbimizning ishini izchil davom etayotganini ham anglaydilar.

GSAM 32.2Muqaddas Kitobda Rabb kunining odamlarga “tunda o'g'ri kabi” kelishi aytilgan bo'lsa-da,³⁴ Rabb maslahatida turganlar haqida shunday deyiladi: “Ey birodarlar, siz zulmatda emassiz, shuning uchun bu kun sizni o'g'ri kabi tutib olmasin. Siz barchangiz nur farzandlari va kunduz farzandlarisiz.”³⁵

GSAM 32Rabbning yo'l-yo'riqlarini eslang

GSAM 32.3advent harakati davomida Rabbning yo'l-yo'riqlarini eslatishda, Xudoning doimo o'z xalqiga ularning foydasiga ko'rsatgan parvarish va qudrat namoyon bo'lishlarini eslashni maqsad qilganini yodda tutish lozim. Isroilning Xudodan chekinishiga sabablarni bayon qilarkan, Zabur muallifi shunday deydi, “Ular Misrda buyuk ishlar qilgan, Ham yurtida mo'jizaviy ishlar qilgan va Qizil dengiz bo'yida dahshatli ishlar qilgan qutqaruvchilari Xudoni unutdilar.”³⁶ Agar Isroil uchun Rabbning ular bilan qilgan yo'llarini eslash yaxshi bo'lgan bo'lsa, biz uchun ham yaxshi emasmi? Ruhiy shodlikda Zabur muallifi yana shunday deydi: “Ey jonim, Rabbni maqtang va uning barcha ne'matlarini unutma.”³⁷

GSAM 33.1Har bir davrda Rabb o'z inoyati bilan gunoh qulligidan xalqni ozod etish va ularni osmoniy Qan'onga kirishga tayyorlash uchun mo'ljallangan muhim haqiqatlarni bergan; va bu haqiqatlarni e'lon qilganlarga nisbatan Rabbning munosabatlarini o'rganish foydalidir.

GSAM 33Kichik vositalardan buyuk natijalar — D'Aubigné guvohligi

GSAM 33.2D'Aubigné o'zining History of the Reformation asarida shunday deydi: “Xudo asrlar davomida o'z ishlarini tayyorlab, vaqti kelganda eng zaif vositalar orqali uni amalga oshiradi. Eng kichik vositalar bilan buyuk natijalarga erishish – bu Xudoning qonuni. Tabiatda hamma joyda hukmron bo'lgan bu qonun tarixda ham namoyon bo'ladi.”³⁸

GSAM 33.3Qadim zamonlarda Xudo o'ziga xos millatni barpo etish maqsadida maxsus xalqni tanlashni boshlaganida, u bu ishni butparastlar orasida, Xaldeylarning Ur shahrida yashagan bitta odamni — Ibrohimni chaqirish orqali amalga oshirdi. Undan ko'p sonli avlod tarqaldi; lekin ular millat sharafiga ko'tarilgach, osmonlarning Xudosi dedi: “Rabb sizni sevib tanladi, lekin boshqa xalqlarga qaraganda ko'proq bo'lganingiz uchun emas; aslida siz barcha xalqlar ichida eng kam edingiz.”³⁹

GSAM 33.4Yana, Misrdagi qullikdan xalqini qutqarar ekan, u rahbar sifatida go'dakligida onasining uyida uch oy yashirilgan, keyin suv o'tlaridan yasalgan, ichi qatron bilan qoplangan oddiy, qo'pol savatcha ichiga joylab, Nil daryosiga tashlab qo'yilgan bir kishini tanladi. Ammo aynan shu Muso, anglash yoshiga yetgach, Xudoning xalqiga bo'lgan azob-uqubatlarni “vaqtinchalik gunoh lazzatlari”dagi zavqdan ko'ra afzal ko'rib, xalq bilan birga azob chekishning kamtarlik yo'lini tanladi.⁴⁰

GSAM 34Gideonning g'alabasi

GSAM 34.1Keyinchalik, Xudo Midiyonliklar va Amalekitlarning qo'lidan Isroilni qutqarishni xohlaganida — ular “chigirtkalar kabi ko'p” bo'lib, ularning yurtiga bostirib kirib, yer yuzidagi hosilni vayron qilib, “Isroil uchun hech qanday oziq-ovqat, na qo'y, na ho'kiz, na eshak” qoldirishmagan — Xudo Gideonning oldiga farishta yubordi. Joashning bu o'g'li ozgina bug'doyni urib ajratib, uni dushmanlaridan yashirishga majbur bo'lgan edi. Farishta unga Isroilni qutqarishini aytganda, Gideon hayrat bilan so'radi: “Qanday qilib Isroilni qutqaraman? Mana, mening urug'im Manassada kambag'al, va men otam uyida eng kichigiman.”⁴¹ Ana shu kamtar, kambag'al odam uch yuz kishisi bilan oddiy lampalar va ko'zalar bilan chiqdi (cheklangan aqlga ahmoqlikdek ko'rinadigan harakat) va Xudoni o'z kuchiga aylantirib, ulkan g'alabaga erishdi. Qutqarilishdan oldin Gideon, ehtimol, payg'ambar Amos kabi shunday nolib aytgan bo'lardi: “Yoqub kim orqali ko'tariladi? Chunki u kichik.”⁴²

GSAM 34Yemxonadagi chaqaloq

GSAM 34.2Xudoning belgilagan vaqtida insoniyat Najotkori tug'ildi va cho'ponlar uni oxurda yotgan holda topdilar. Uning dunyoviy qarindoshlari hayotda kamtar, ammo hurmatga sazovor kasb-hunar bilan shug'ullanganlar. Dunyoviy kambag'alligi haqida Najotkor shunday degan: “Tulkilarning inlari, osmon qushlarining esa uyachalari bor; lekin Inson O'g'lining boshini qo'yadigan joyi yo'q.”⁴³ U o'z havoriylarini “quyi tabaqadan, garchi eng past bo'lmasa-da, o'rta tabaqaga yetmaydigan qatlamdan” tanladi. Shunday qilib, hamma narsa dunyoga bu ish inson emas, balki Xudodan ekanini ko'rsatishga mo'ljallangan edi.

GSAM 35Ko'p dono chaqirilmagan

GSAM 35.1Pavlus dastlabki cherkov davridagi ish haqida shunday dedi: “Xudoning ahmoqligi insonlarning donoligidan donoroq; Xudoning zaifligi esa insonlarning qudratidan kuchliroq. Zero, birodarlar, chaqiruvingizni ko'ryapsizlar: jismoniy jihatdan ko'p dono, ko'p qudratli, ko'p nufuzli odamlar chaqirilmagan; balki Xudo dunyoning ahmoq narsalarini tanladi, dono bo'lganlarni xijolatga solish uchun; va Xudo dunyoning zaif narsalarini kuchli narsalarni xijolat qilish uchun tanladi; dunyoning past va kamsitilgan narsalarini, hatto mavjud bo'lmagan narsalarni ham tanladi, bor narsalarni yo'qqa chiqarish uchun, shunda hech bir inson Uning huzurida maqtanmasin.”⁴⁴

GSAM 35Islohot davridagi kamtar odamlar

GSAM 35.2Xuddi shu tamoyilni XVI asrning buyuk islohotchilari hayotida ham ko'ramiz. Tarixchi shunday deydi: “Islohotchi Zvingli Alp cho'ponining kulbasidan chiqqan; Melanchton, Islohotning teologiyachisi, qurol yasovchi ustaxonadan; Luter esa kambag'al konchining kulbasidan.” Luter o'zi haqida shunday degan: “Ota-onam juda kambag'al bo'lgan. Otam kambag'al yog'och kesuvchi edi (keyinchalik konchi bo'ldi), onam esa bolalarini boqish uchun ko'pincha orqasiga yog'och tashib yurgan. Ular biz uchun eng og'ir mehnatni tortishgan.”

GSAM 35.3Havoriy Yoqub xalqni Rabb xizmatiga chaqirish haqida shunday deydi: “Eshitgaysizlarmi, aziz birodarlarim, dunyoning kambag'allarini tanlamadimi Xudo, imonda boy va uni sevganlarga va'da qilgan shohlikning vorislarini?”⁴⁵

GSAM 35Erta metodistlar

GSAM 35.4Islohotchilar qatori bo'ylab Metodizmning dastlabki kunlariga nazar tashlasak, erkin inoyat ta'limi astoydil e'lon qilingan paytda uni Xudoning qudrati hamrohligida ko'ramiz. U xalqqa Masihning muloyim muhabbati bilan sodiqlik bilan yetkazilganda va tirik imon bilan qabul qilinganda, mo'minlar nafaqat o'tgan gunohlari kechirilishini, balki muqaddas hayot kechirishga imkon beruvchi muqaddaslantiruvchi qudratni ham topdilar. Metodizm kamtarona boshlanishga ega bo'lib, din xizmatchilari va oddiy mo'minlarning imoni hamda sodda ishonchiga muvofiq baraka topdi.

GSAM 36.1Advent harakati bilan bog'liq voqealar va tajribalarni kuzatar ekanmiz, inson ishtirok etadigan har bir Rabbiy ishda bo'lgani kabi, uning kelib chiqishi kambag'al va noma'lumlar orasida bo'lganini ko'ramiz; lekin hech kim bu buyuk ish asosida yotgan dalillarni diqqat bilan o'rganmay turib, shu sababli unga qarshi hukm chiqarmasin, aks holda ular Rabbimiz “Kichik narsalar kunini kim kamsitdi?” deb so'ragan odamlar safida qolib ketishlari mumkin.⁴⁶

GSAM 36Ekning Luterga javobi

GSAM 36.2Doktrinal masalani to'g'ri yoki noto'g'ri deb baholashni uning ozchilik yoki ko'pchilik tomonidan qabul qilinishiga qarab hal qilishga moyil bo'ladiganlar uchun biz Luterga va Ekka oid bahsning bir qismini keltiramiz. Luterning Muqaddas Kitobga tayangan holda odamlarning o'z fikrlarini Xudoning so'zidan ustun qo'yish huquqini inkor etishga jur'at qilganida, Ek quyidagi ironik so'zlar bilan javob qaytardi: “Men hurmatli doktorning shunchalik kamtarlik va odob bilan yolg'iz o'zi shu qadar ko'p mashhur otalarga qarshi chiqishga jur'at etayotgani va o'zini oliy pontifiklar, konsillar, doktorlar hamda universitetlardan ham bilimliroq deb ko'rsatayotgani uchun hayronman! ... Shubhasiz, agar Xudo haqiqatni shu qadar ko'p muqaddas zotlar va shahidlardan hurmatli otaning kelishigacha yashirgan bo'lsa, bu hayratlanarli bo'lardi.”

GSAM 36.3Bu javobga Zurixda Yohann Faberga berilgan Zvinglining javobi ham misol bo'ladi: Faber o'n ikki asr davom etgan qadimiy an'analar tark etilgani va masihiy dunyosi ming to'rt yuz yil xato qilgani aniq xulosa qilingani uchun “hayratda qolganini” bildirganda, Zvingli darhol javob berdi: “Xato, agar u ming to'rt yuz yil davomida ishonilgan bo'lsa ham, kamroq xato bo'lmaydi; Xudoga ibodat qilishda esa qadimiy an'ana hech narsa hisoblanmaydi, agar uning asosini yoki dalilini Muqaddas Kitobda topib bo'lmasa.”⁴⁷

GSAM 37Xudoning So'zi va Inson Donoligi

GSAM 37.1Insonlarning fikrlariga tayanish xavfi, “Haqiqat nima?” savolini Rabbning so'zi bilan hal qilish o'rniga, payg'ambar Ho'sheya tomonidan keskin ifodalangan: “Sizlar yovuzlikni ekdingiz, yovuzlikni yig'dingiz; yolg'onning mevasi yedingiz; chunki o'zingizning yo'lingizga, ko'p kuchli yigitlaringizga ishondingiz.”⁴⁸ Inson yuragining moyilligi har doim odamga ishonishga qaratilgan; lekin Rabbimiz “turib, yer yuzini dahshatli qilib silkitadigan” vaqtga yaqinlashganimiz sayin, Ishayo payg'ambar shunday deydi: “Nafasi burunida bo'lgan odamdan umid uzinglar; chunki u nima uchun hisoblanadi?”⁴⁹

GSAM 37.2Muqaddas Kitobda shu yo'nalishdagi xavfimiz haqida shunday ogohlantirilganimiz sababli, hech kim advent harakatini uning kamtarona boshlanishi yoki dunyo ko'zida buyuk deb hisoblanganlar tomonidan qo'llab-quvvatlanmagani bois e'tiborsiz deb, shoshilib hukm qilmasin. Aksincha, barchamiz uning da'volarini diqqat bilan o'lchab ko'raylik. Haqiqat bebaho qadrga ega; uning yonida insonlarning oddiy fikrlari beqadr somon kabi.