7-bob — Xabar tez sur'at bilan tarqalishi

GSAM 126.1“Va men yana bir qudratli farishtani osmondan tushib kelayotganini ko'rdim; u bulut bilan kiyin­gan edi; boshida esa kamalak bor edi, yuzi quyoshday porlardi, oyoqlari esa olov ustunlari kabi edi; va uning qo'lida ochiq kichik kitobcha bor edi: u o'ng oyog'ini dengizga, chap oyog'ini esa yer yuziga qo'ydi va sher g'urillagandek baland ovoz bilan baqirdi: u baqirgach, yetti momaqaldiroq ovoz chiqardi.... Va men dengiz ustida ham, quruqlik ustida ham turgan o'sha farishtani ko'rdim; u qo'lini osmon tomon ko'tarib, abadiy tirik bo'lgan, osmonni va undagi narsalarni, yer yuzini va undagi narsalarni, dengizni va undagi narsalarni yaratgan Zotga qasam ichdi: endi vaqt bo'lmaydi: lekin yettinchi farishtaning ovozi eshitila boshlaganida, Xudoning siri, U payg'ambarlariga oldindan aytib qo'yganidek, yakunlanadi.”¹

GSAM 126Farishta – inson elchilarining ramzi

GSAM 126.2Avval ko'rsatilganidek, Injilni targ'ib qilish ishi insonga topshirilgan va Rabb bu vositaga “dunyo oxirigacha” o'z barakasini berishga va'da qilgan.² Shunday qilib, bu xabarni olib kelayotgan farishta yer aholisi uchun va'z qilinadigan vaqtga oid xabar ramzi bo'lishi kerak. Xabar “ochilgan” kitobdan e'lon qilinadi, bu esa uning ilgari yopiq bo'lganini aniq anglatadi. Ushbu elchilar Xudo nazarida qadrlidir; chunki ular ustida Xudoning ahd belgisi bo'lgan “kamalak” turadi, ular Xudoning ulug'vorligi nuri bilan kiyinib, barcha narsaning Yaratuvchisining vakolati bilan xabarni e'lon qiladilar. Bu yerda e'lon qilinayotgan narsa vaqt xabaridir, ilgari “muhrlangan”, ammo hozir “ochilgan” kitobdan e'lon qilinmoqda.

GSAM 127.1Oldingi boblarda Rabb tergov hukmiga olib boradigan katta bashoratli davr — yigirma uch yuz kun — yakuni haqidagi yorug'lik berilish vaqtini belgilagani isbotlangan; bilimning ko'payishi haqidagi bashorat esa Rabb bu yorug'likni ularga ochib bergan ko'plab odamlarning paydo bo'lishi bilan aniq bajarilgan; va u shuningdek “anjir daraxti masali”ni o'rganish vaqti kelishini ham belgilab qo'ygan, o'sha paytda va o'sha yerda o'z o'qituvchilarini ko'tarib, ularni bu masalni butun dunyoga e'lon qilishga yuborgan. Xuddi shunday aniqlik bilan u vaqt xabarining baland qichqiriqqa aylanish nuqtasini belgilagan va bu ham xuddi shunday aniqlik bilan ro'yobga chiqqan.

GSAM 127Birinchi xabarni baland ovoz bilan e'lon qilish

GSAM 127.2Ushbu e'lonning baland ovozi qachon yangrashi kerakligi masalasi qiziqish uyg'otadi. U bu yerda oltinchi va yettinchi surnaylarning yangrashi orasiga joylashtirilgan, buni nafaqat Muqaddas Kitob yozuvidagi o'rnidan, balki xabar matnidan ham ko'rish mumkin, unda shunday deyilgan: “Yettinchi farishtaning ovozi yangrashni boshlagan kunlarda, Xudoning siri, u bandalari payg'ambarlarga bayon qilganidek, yakunlanishi kerak.” Bu esa ushbu xabarda e'lon qilingan vaqt yettinchi surnay yangrashigacha cho'zilganligiga yakuniy dalildir.

GSAM 127Baland Ovoz Vaqti

GSAM 127.3Yettinchi farishta chalganida, “Xudoning osmonidagi ma'badi ochildi va uning ma'badida ahd sandig'i ko'rindi”, deb o'qiymiz.³ Yer yuzidagi muqaddas joy xizmatida sandiq joylashgan bo'lim — eng muqaddas joy — yiliga faqat bir marta ochilar edi; bu kechirim kuni bo'lib, gunohlarni o'chirish — muqaddas joyni tozalash maqsadida amalga oshirilardi. Payg'ambarlar aytganidek, Masih tomonidan bajarilgan bu tozalash ishi yigirma uch yuz kunning oxirida sodir bo'ladi.⁴ Shuningdek, yettinchi farishtaning chalishi bilan osmonlarda ovozlar eshitiladi: o'liklarning hukm qilinish vaqti keldi.⁵

GSAM 128.1Vahiy 10-bobidagi bu payg'ambarlarcha ramz ushbu xabar “baland ovoz bilan” tarqatilishi va nihoyat “sher g'urillagandek” e'lon qilinishi kerak bo'lgan davrni ko'rsatadi. Bu bashoratga ko'ra, xabar “baland ovoz bilan” kuchayishi kerak bo'lgan davr oltinchi surnay yakunidan muqaddas joyni tozalashga olib boruvchi bashoratli davr oxirigacha, boshqacha aytganda, 2300 kunning oxirigacha davom etadi. Birinchi to'rt surnay gotlar, vandallar, hunlar va boshqalarning urushlarida ro'yobga chiqdi, bu urushlar G'arbiy Rimni o'n qism yoki podshohliklarga bo'lib tashladi.

GSAM 128Beshinchi surnay

GSAM 128.2Beshinchi surnay Muhammadiylikning xatolik buluti bilan ko'tarilishini, lekin ayniqsa ular ustidan “podshoh bo'lgan” vaqtdan boshlab “besh oy”, ya'ni yuz ellik haqiqiy yillik davrni tasvirlaydi. 1299 yil 27 iyulda Usmoniylar imperiyasi asoschisi Usmon Nikomediya hududiga bostirib kirdi. Shu vaqtdan boshlab Usmoniylar Rimning Sharqiy imperiyasini 1449 yil 27 iyulgacha, ya'ni beshinchi surnay yangraganiga 150 yil bo'lguncha bezovta qilib, “azob berib” keldi. O'sha paytda turklar o'z kuchlari bilan Konstantinopol shahri ustiga bostirib kelib, urushda barutdan foydalangan; tarixchi Gibbonning aytishicha, uni tortish uchun oltmish ta ho'kiz kerak bo'lgan og'ir to'pdan Konstantinopol devorlariga katta toshlar otishgan.

GSAM 128Oltinchi surnayning Yakunlanishi

GSAM 128.3Taxminan shu paytda tarixchilar oxirgi yunon imperatori deb hisoblaydigan Ioann Paleolog vafot etdi. Konstantin Deykoz tojga haqli voris bo'lsa-da, unga qarshi urush olib borgan turk sulton Amurathdan qo'rqib, tojga chiqish uchun uning ruxsatini so'raganligi aytiladi. Bunday harakat deyarli tojni turklarga topshirishdek edi. Aslida, juda tez orada Usmonli turklari Konstantinopol shahri va Sharqiy Rim imperiyasini egalladilar. Shunday qilib, ular (siyosiy jihatdan) avval “azoblagan” o'sha imperiyani “o'ldirdilar”. Ular uni “bir soat, bir kun, bir oy va bir yil” davomida “o'ldirishlari” kerak edi.

GSAM 129.1Buni payg'ambarlik vaqti deb qabul qilsak, bir kun bir yilga to'g'ri kelsa, bu qancha vaqt bo'ladi? Muammo oddiy: bir yil — 360 kun yoki yil; bir oy — 30 kun yoki yil; va bir kun — bir yil; jami 391 kun yoki so'zma-so'z 391 yil. Bir soat kunning 24-qismi bo'lgani uchun ramziy ma'noda yarim oy, ya'ni 15 kunni anglatadi. Shunday qilib, Sharqiy Rim hududida musulmonlarning mustaqil hukmronlik qilishining umumiy davomiyligi 391 yil va 15 kunni tashkil etadi. Buni 1449-yil 27-iyulga qo'shsak, oltinchi surnay ostida ko'rsatilgan turk mustaqillik davrining tugashi 1840-yil 11-avgustga to'g'ri keladi.

GSAM 129Dr. Josiah Litch Usmonli imperiyasi qulashini bashorat qiladi

GSAM 129.21838 yilda Filadelfiya, Pensilvaniya shtatidan doktor Josiah Litch Uilyam Millerning bayon qilgan haqiqatini qabul qilib, xabarni kengroq e'lon qilish ishiga qo'shildi. U Vahiy kitobidagi yetti surnay mavzusida ommaviy nashr uchun maqolalar tayyorladi. U shartsiz ravishda oltinchi surnay 1840 yil 11 avgustda tovush berishni to'xtatadi va Usmonli davlati qulashini, bu esa dunyoga ramziy bashoratda bir kun haqiqiy vaqt bo'yicha bir yilni anglatishini isbotlaydi, degan pozitsiyani egalladi.

GSAM 129.3Ba'zi birodarlar, hatto bu masalada u bilan bir xil e'tiqodda bo'lganlar ham, “agar bu amalga oshmasa”, uning aytganidek, natijadan qo'rqib titradilar. Biroq bu uni cho'chitmadi; u Turkiya masalasiga oid qarashlarini ommaga yetkazish uchun bor kuchini sarflashga kirishdi. Ommaviy jurnallar uning bu mavzudagi da'vosini keng tarqatdi. Inkorchi klublari bu masalani yig'ilishlarida muhokama qilib, “Mana, bir kishi biror narsani xavf ostiga qo'ymoqda, va agar bu masala uning aytganidek bo'lsa, bu uning da'vosini shubhasiz tasdiqlaydi: bashoratda bir kun bir yilni anglatadi, yigirma uch yuz kun esa shuncha yil bo'lib, ular 1844-yilda yakunlanadi”, dedilar.

GSAM 130.1Doktor Litchning ma'ruzasining nashri keng ko'lamli shov-shuv uyg'otdi va minglab odamlar Misr pashasi Muhammad Ali bilan Turk sultonining o'rtasida yuzaga kelgan qiyinchiliklarning yakunini kutishga chaqirildi. Yuzlab odamlar: “Agar bu ish doktor aytganidek yakunlanadigan bo'lsa, bu ramziy vaqtni ‘bir kun bir yilga teng’ tamoyili asosida talqin qilishni tasdiqlaydi va biz adventist bo'lamiz”, dedilar.

GSAM 130Turk sultonining Misr pashasi bilan urushi

GSAM 130.21840-yildan bir necha yil oldin sulton Misr pashasi Muhammad Ali bilan urushga aralashib qolgan edi. 1838-yilda sulton bilan uning Misr vassali o'rtasidagi mojaro chet el elchilarining ta'siri bilan vaqtincha to'xtatildi. Ammo 1839 yilda dushmanlik yana boshlandi va sulton hamda Muhammad Ali armiyalari o'rtasidagi umumiy jangda sulton armiyasi butunlay yo'q qilinib, uning floti Muhammad Ali tomonidan bosib olinib, Misrga olib ketildi. Sulton shunchalik zaiflashgan ediki, avgustda urush qaytadan boshlanganda, ilgari qudratli bo'lgan turk flotiliyasi faqat ikki birinchi darajali va uchta fregatdan iborat achinarli qoldiqlarga aylangan edi. Muhammad Ali bu flotiliyani sulton qo'liga qaytarishni qat'iyan rad etdi va agar davlatlar uni undan tortib olishga uringan taqdirda, uni yoqib yuborishini e'lon qildi. Shu holatda, 1840 yilda Angliya, Rossiya, Avstriya va Prussiya aralashib, muammoni hal qilishga qaror qildilar; chunki agar uni o'z holicha qoldirsa, Muhammad Ali tez orada sulton taxtining egasi bo'lib qolishi aniq edi.

GSAM 131Ittifoqchi kuchlarning aralashuvi

GSAM 131.1“Sulton ittifoqchi kuchlarning bu aralashuvini qabul qildi va shu tariqa masalani ixtiyoriy ravishda ularning qo'liga topshirdi. Ushbu kuchlarning konferensiyasi Londonda bo'lib o'tdi, unda sheyk Effendi Bey Likgis Usmonli to'liq vakili sifatida ishtirok etdi. Misr pashasiga taqdim etilishi uchun ultimatum tuzildi, unga ko'ra sulton unga Misrning merosiy hukmronligini, Suez ko'rfazidan Tiberiya ko'ligacha cho'zilgan Suriyaning barcha hududlarini hamda Akra viloyatini umrbod taklif qilishi kerak edi; u esa o'z navbatida sultonning boshqa barcha egallab turgan hududlarini bo'shatishi va Usmonli flotini qaytarishi lozim edi. Agar u sultonning bu taklifini rad etsa, to'rt davlat masalani o'z qo'liga olib, uni bo'ysundirish uchun o'zlari ma'qul ko'rgan boshqa vositalardan foydalanishga qaror qilgan edi.

GSAM 131.2“Bu ultimatum Muhammad Ali qo'liga yetib borgach, masala avvalgisining [sultonning] nazoratidan abadiy chiqib ketishi va uning ishlarini hal qilish shu paytdan boshlab chet el davlatlari qo'liga o'tishi aniq edi.

GSAM 131Bashorat ro'yobga chiqdi — Turk mustaqilligining oxiri

GSAM 131.3“Sulton Rifet Beyni hukumat paroxodida Aleksandriyaga jo'natdi, ultimatumni pashaga yetkazish uchun. U 1840 yil 11 avgustda uning qo'liga topshirildi! Shu kuni sulton to'rt davlat elchilariga pasha ultimatum shartlariga bo'ysunmasa, qanday choralar ko'rilishi kerakligini so'rab maktub yo'lladi; ular esa bunga javoban barcha choralar ko'rilgani va u yuzaga kelishi mumkin bo'lgan har qanday holatdan xavotirlanmasligi kerakligini bildirdilar. Shu kuni Usmonli hokimiyatining davom etishiga ajratilgan 391 yil va 15 kun muddati tugadi; sultonning mustaqilligi qayerda edi? — yo'qoldi!”⁶

GSAM 132.1O'sha kundan boshlab hozirgi kungacha sulton davlatlarning diktati ostida harakat qilishga va o'z saltanatining bo'lak-bo'lak qilib ularning foydasiga ajratilishini kuzatishga majbur bo'ldi.

GSAM 132Payg'ambarlikka jamoatchilik qiziqishi uyg'ondi

GSAM 132.2Bashoratning bu hayratlanarli darajada ro'yobga chiqishi jamoatchilik ongiga ulkan ta'sir ko'rsatdi. Bu esa ro'yobga chiqqan va chiqayotgan bashorat mavzusiga odamlarning qiziqishini yanada kuchaytirdi. Dr. Litch shunday dedi: 1840 yil 11 avgustdan bir necha oy o'tib, u mingdan ortiq mashhur inkorchilardan, ularning ba'zilari inkorchi klublari rahbarlari bo'lgan, maktublar olgan; unda ular Muqaddas Kitobga qarshi kurashni to'xtatganliklarini va uni insonlarga Xudoning vahyi deb qabul qilganliklarini bildirgan. Ularning ba'zilari to'liq Xudoga tavba qilib, bir qanchasi esa ikkinchi kelish harakati doirasida mahoratli so'zlovchilarga aylangan. Ba'zilari doktor Litchga quyidagicha izhor qilishdi: “Biz bashorat izohchilari bashoratlarning ro'yobga chiqishini isbotlash uchun tarixning mog'or bosgan sahifalaridan iqtibos keltiradi, deb aytgan edik; lekin bu safar jonli faktlar bevosita ko'z o'ngimizda turibdi.”

GSAM 132.3Xuddi oltinchi surnay tugagach, advent xabari qanday qilib “baland ovoz bilan” tarqala boshlaganini ko'rsatish uchun, men bu xabarda ishtirok etganlardan biri menga aytib bergan bir voqeani keltiraman.

GSAM 132.41840 yilda Nyu-York shtatining Rochester shahridan katta chodir va yelkan yasovchi E. C. Uilyams bu xabarni qabul qilib, pastorlar Miller va Himesni shu shaharga kelib, minglab odamlarga nutq so'zlashga taklif qildi. Ular esa odamlarga yetarli bo'ladigan zalni ijaraga olish uchun zarur pul yetishmasligini aytishdi. U esa javoban: “Menda diametri 120 fut bo'lgan dumaloq chodirim bor. Men uni o'rnataman, joylashtiraman va parvarish qilaman, bepul. Kelinglar va xabarni e'lon qilinglar.” “Ular keldi,” dedi u menga, “va eshitishga kelganlarning yarmidan ko'prog'ini ham sig'dira olmadi, shuning uchun men 40 futli bog'lam qo'shib, 160 x 120 fut o'lchamdagi chodirga aylantirdim. Bu chodir har kuni odamlar bilan to'lib-toshardi, tashqarida esa yuzlab odamlar so'zni eshitishga intilib siqilib turardi.”

GSAM 133Yuzlab odamlar xabarni e'lon qilmoqda

GSAM 133.1O'sib borayotgan qiziqishni qondirish maqsadida yoz faslida katta chodirlar ishlatildi va daraxtzor yig'inlari o'tkazildi. Qishda esa eng yirik cherkov binolari va jamoat zallari ishlatilib, ularning barchasi qiziqqan tinglovchilar bilan to'lib-toshdi. 1840-yildan oldin xabarni “deyarli yolg'iz” e'lon qilgan pastor Miller o'rniga endi taxminan uch yuz kishi unga qo'shilib, yigirma uch yuz kunlik davrning tugashini ommaviy ravishda e'lon qilib, “Endi vaqti bo'lmaydi” va “Uning hukm soati keldi” degan chaqiriqni berishdi. Shunday qilib, xabar butun dunyo bo'ylab tarqalishi uchun belgilangan vaqt kelganda, Xudoning so'zi ro'yobga chiqqanini va millionlab odamlar bu chaqiriqni eshitish istagi bilan silkinib ketganini ko'ramiz.

GSAM 133.2Amerikadagi harakatga xos bo'lgan narsa boshqa mamlakatlarda ham to'g'ri edi. 1840 yildan boshlab, bir nechta shaxslarning nashrlarini tarqatish o'rniga, o'nlab odamlar, xuddi oldinga chiqqandek, bu chaqiriqni e'lon qilishga kirishdilar. Angliyada faqat Angliya cherkovi din xizmatchilaridan yetti yuz nafari ushbu xabarni e'lon qilayotgan edi, shu ish bilan shug'ullanayotgan yana o'nlab boshqa din xizmatchilarini aytmasak ham bo'ladi. Yer yuzidagi turli yetakchi davlatlardan yigirmadan ortig'ida bu xabar shunday ishtiyoq bilan tarqalardi-ki, tomoshabinlar: “Bu xalq nihoyatda jiddiy”, deb aytishardi.