3-bob — Va'da qilingan Urug'ning kelishi

GSAM 57.1“Vaqt to'la bo'lgach, Xudo O'g'lini yubordi, ... u qonun ostida tug'ildi, qonun ostidagilarni qutqarish uchun, shunda biz o'g'il bo'lishga qabul qilinar edik.”¹

GSAM 57.2“Endi, sizni mening Injilimga, Iso Masihning va'ziga va dunyo boshidan beri sir saqlangan, ammo endi oshkor etilgan va abadiy Xudoning buyrug'iga binoan payg'ambarlarning Muqaddas Yozuvlari orqali barcha xalqlarga imon itoatkorligi uchun ma'lum qilingan sirning vahiysiga muvofiq mustahkamlash qudratiga ega bo'lgan Zotga – yagona dono Xudoga Iso Masih orqali abadiy shon-shuhrat bo'lsin.”²

GSAM 57.3“Vahiy orqali u menga sirni ma'lum qildi; oldin oz so'z bilan yozganimdek, ... bu sir boshqa asrlarda inson o'g'illariga ma'lum qilinmagan, lekin hozir Muqaddas Ruh orqali uning muqaddas havoriylari va payg'ambarlariga oshkor etilmoqda.... Menga, barcha muqaddaslarning eng kichigidan ham kamroq bo'lgan odamga, bu inoyat berildi: g'ayriyahudiylar orasida Masihning o'lchab bo'lmas boyligini e'lon qilishim va hamma odamlarga bu sirga sheriklik nima ekanligini ko'rsatishim uchun, bu sir dunyo boshidan beri barcha narsani Iso Masih orqali yaratgan Xudoda yashiringan edi.”³

GSAM 57.4Shunday deyilganki, Eski Ahdda Injil yashirin bo'lsa, Yangi Ahdda u ochiladi. Boshqa bir muallif aytganidek: “Xudodan yiroqlashganlari sayin yahudiylar marosim xizmatining ma'nosidan ancha mahrum bo'ldilar. Bu xizmatni Iso Masih o'zi joriy qilgan edi. Har bir bo'lagi uning ramzi bo'lib, jonli va ma'naviy go'zallikka to'la edi. Ammo yahudiylar marosimlaridagi ruhiy hayotni yo'qotib, faqat o'lik shakllarga yopishib qoldilar. Ular o'zlari qurbonliklar va buyruqlarga tayanib qolib, ular ko'rsatgan Zotga emas, balki shu marosimlarga ishonib qoldilar.

GSAM 58Dunyoviy hukmronlikni izlash

GSAM 58.1“Yahudiylar Masihning kelishini istagan bo'lsalar-da, uning vazifasini tushunmagan edilar. Ular gunohdan najotni emas, balki rimliklardan ozod bo'lishni izlagan edilar. Ular Masihning g'olib sifatida kelishini, zulmkorlarning qudratini sindirishini va Isroilni butun dunyoga hukmron qilishini kutgan edilar. Shunday qilib, ularga Najotkordan yuz o'girish yo'li tayyorlandi.

GSAM 58.2“Xalq, zulmat va zulm ostida, hukmdorlar esa hokimiyatga chanqab, dushmanlarini mag'lub etib, Isroilga podshohlikni qaytaradigan biror kishining kelishini intiqlik bilan kutishardi. Ular bashoratlarni o'rganishgan, ammo ruhiy idrokdan mahrum edilar. Shu bois Masihning birinchi kelishidagi kamsitilishga ishora qiluvchi oyatlarni e'tiborsiz qoldirib, uning ikkinchi kelishidagi ulug'vorlik haqidagi oyatlarni noto'g'ri qo'llashdi. Mag'rurlik ularning ko'zini ko'r qildi; ular bashoratlarni o'z manfaatlari yo'lida talqin etdilar.

GSAM 58.3“Ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy xalqi Najotkorning kelishini kutgan edi. Shu voqeaga ular eng yorqin umidlarini bog'lagan edilar. Qo'shiq va payg'ambarlikda, ibodatxona marosimlari va uy ibodatlarida ular Uning ismini ulug'lagan edilar. Ammo U kelganida, uni tanimadilar. Osmonning Sevgilisi ularga ‘quruq yerdan chiqqan ildizday’ edi; uning ‘na shakli, na ko'rinishi’ bor edi; va ular unda istashga arzigulik hech qanday go'zallikni ko'rmadilar. ‘U o'z xalqiga keldi, ammo xalqi uni qabul qilmas edi.’”⁴

GSAM 58Dovud naslidan

GSAM 58.4Doniyor bashorat qilgan vaqt yaqinlashgani sayin, “Hukmdor Masih” — moylangan Zot — paydo bo'lishi kerak edi, yahudiy xalqi shunday xulosa qilgan bo'lardi, va shubhasiz shunday qilgan ham: Go'sht bo'yicha Masih Dovud xonadoni va naslidan bo'lishi kerak, shuning uchun uning tug'ilishi aynan shu naslda bo'lishi lozim; yahudiy qonuni va an'analariga ko'ra, u jamoat xizmatiga 30 yoshida moylanishi kerak; agar u aynan shu yoshda moylangan sifatida paydo bo'lishi kerak bo'lsa, demak, uning tug'ilishi Masihning kelishiga qadar cho'ziladigan yillik haftalardan oltmish to'qqizining tugashidan 30 yil oldin bo'lishi kerak.

GSAM 59Simeon va Anna bashoratlari

GSAM 59.1Bu paytda butun Isroil kutish kayfiyatida edi. Muqaddas Yozuvlarni chin dildan va fidokorona o'rganadigan talabalar o'zlarining Hukmdori va Boshqaruvchisi bo'ladigan Zotning tug'ilishini intiqlik bilan kutishardi. Qari va taqvodor Simeonga Muqaddas Ruh orqali “Rabboning Masihini ko'rmay turib o'limni ko'rmasligi” oshkor etilgan edi.⁵

GSAM 59.2Chaqaloq Najotkor ibodatxonaga olib kelinganda, Simeon bu bola aynan aytilgan — Masih ekanini bildi. “So'ngra bola qo'liga olib, Xudoni madh etdi va dedi: Ey Rabbim, endi so'zlaringga ko'ra bandangni tinchlik bilan ketkaz; chunki ko'zlarim barcha xalqlarga mo'ljallangan najotingni, yorug'lik bo'lib g'ayriyahudiylarni yoritadigan va xalqing Isroilning shon-shuhrati bo'ladigan najotingni ko'rdi....

GSAM 59.3“Va Simeon ularni [Yusuf va Maryamni] baraka qilib, onasi Maryamga dedi: Mana, bu bola Isroilda ko'pchilikning yiqilishi va qayta tiklanishi uchun, hamda qarshi gapiriladigan belgi uchun qo'yildi (ha, qilich ham sening o'z joningni teshib o'tadi), shunda ko'pchilikning qalbidagi niyatlari oshkor bo'ladi.

GSAM 59.4“Va Aser qabilasidan Fanuilning qizi, payg'ambar Anna ismli bir ayol ham bor edi.... U o'sha zahoti kelib, Xudoga shukr qildi va Quddusda najotni kutayotganlarning barchasiga Iso haqida gapirdi.”⁶

GSAM 59Farishtalar cho'ponlarga tashrif buyuradi

GSAM 59.5Bundan avval Najotkorning tug'ilishi haqidagi quvonchli xabar Betlehem dashtlaridagi cho'ponlarga farishtalar tomonidan e'lon qilingan edi. Farishtalar cho'ponlarning tinglayotgan quloqlariga quyidagi ohangdor qo'shiqlarni kuylashdi:—

GSAM 60Donishmandlar Betlehemga tashrif buyuradilar

GSAM 60.2So'ngra Bal'am bashorat qilganidek “yulduzning chiqishini” ko'rgan Sharq donishmandlari keldi. Uning yo'riqlariga amal qilib, ular Quddusga yetib bordilar va yangi tug'ilgan Shohni so'rashga to'g'ri keldi. Istalgan Zotning tug'ilish joyi Betlehem bo'lishi aytilgach, ular yo'lga davom etdilar; yana paydo bo'lgan yulduz ularni najotkor yotgan kamtar uyga yo'naltirdi. Bu yerda ular muqaddas chaqaloqqa ibodat qilib, unga oltin, tutatqi va mirra sovg'a qildilar, so'ng uzoq yo'l bosib, uylariga qaytib ketdilar.

GSAM 60O'n ikki yoshdagi Najotkor

GSAM 60.3Bolaligidan o'n ikki yoshga qadar Masih Najotkor haqida uning donolik va bo'yi o'sishi hamda ota-onasiga itoatkor bo'lishidan boshqa deyarli hech narsa qayd etilmagan. Ammo o'n ikki yoshida u Yusuf va Maryam bilan birga yillik bayramga qatnashish uchun Quddusga bordi va u yerda savollarida namoyon bo'lgan bilim hamda ularning murakkab muammolariga bergan javoblari bilan ruhoniylarni hayratda qoldirdi. Bu vaqtdan boshlab ommaviy faoliyatini boshlaguniga qadar u Maryamning eri Yusuf bilan birga ishlab, oddiy duradgor kasbini sharafladi.

GSAM 60Yahyo Cho'qintiruvchining Vazifasi

GSAM 60.4Ommaviy xizmatiga olti oy qolganda Iso Masihning missiyasini Yahyo Cho'qintiruvchi e'lon qilgan. Odamlar Yahyo so'zini eshitish va undan suvga cho'mdirilish uchun katta to'da-to'da kelishardi. Ular “kutishda edilar [Masih kelishini kutib], va barcha odamlar qalblarida Yahyo haqida mulohaza yuritishardi [“muhokama qilishdi yoki bahslashishdi”, izohda], u Masihmi yoki yo'qmi, deb; Yuhanno ularga javoban dedi: Men rostdan ham sizlarni suv bilan cho'miltiraman; lekin mendan kuchliroq keladigan bir kishi bor, uning poyafzalining bog'ichini yechishga ham men loyiq emasman. U sizlarni Muqaddas Ruh va olov bilan cho'miltiradi. Uning qo'lida sovurish kuragi bor, u o'z xirmonini tozalab, bug'doyni omborga yig'adi; lekin to'ponni o'chmas olovda yoqadi.”⁷

GSAM 61Iso suvga cho'mdirildi

GSAM 61.1Yahyo suvga cho'mdirish marosimini ado etayotganida Iso unga suvga cho'mdirilish uchun kelayotganini ko'rib dedi: “Mana dunyoning gunohini olib ketadigan Xudoning Qo'zisiga qarang.... Yuhanno guvohlik berib dedi: Men Ruhni osmondan kabutar kabi tushib kelayotganini ko'rdim va u uning ustida qoldi. Men uni tanimagan edim; lekin meni suv bilan cho'mdirishga yuborgan Zot menga shunday dedi: 'Kim ustiga Ruh tushib, uning ustida qolishini ko'rsang, ana shu Kishi Muqaddas Ruh bilan cho'mdiradi.' Men ko'rdim va guvohlik berdimki, u Xudoning O'g'lidir.”⁸

GSAM 61Osmondan kelgan ovoz

GSAM 61.2Masihning Masihligi nafaqat kabutar shaklidagi Muqaddas Ruhning ko'zga ko'rinadigan tushishi bilan, balki osmondan eshitilgan ovoz bilan ham tasdiqlandi. Matto Injilida shunday o'qiladi: “Iso suvga cho'milgach, darhol suvdan chiqdi; va mana, osmon ochildi, u Xudoning Ruhini kabutar kabi tushib, uning ustiga qo'nganini ko'rdi; va mana, osmondan bir ovoz keldi: Bu mening sevimli O'g'lim, undan men rozi bo'ldim.”⁹

GSAM 61.3Garchi “Yuhanno hech qanday mo'jiza qilmagandi”, odamlar Iso xizmatida namoyon bo'lgan qudratli kuchni ko'rib, “Yuhanno bu odam haqida gapirgan barcha narsalar rost edi”, deb aytishga majbur bo'ldilar.¹⁰

GSAM 61Qonun bo'yicha Masihga moy surilishi

GSAM 61.4Luqaning suvga cho'mdirish haqidagi qaydiga va Muqaddas Ruhning kabutar shaklida bo'lgan shu moylashga aloqador holda shunday o'qiymiz: “O'sha paytda Iso o'zi taxminan o'ttiz yoshda edi.”¹¹

GSAM 62.1Rabbimizning qirq kunlik uzoq ro'zasidan va suvga cho'mdirilganidan so'ng darhol cho'lida shaytonning shiddatli vasvasalariga duch kelgach, u “o'sib ulg'aygan Nazaretga keldi; va odatiga ko'ra, shanba kuni sinagogaga kirib, o'qish uchun turdi.... Rabbimning ruhi ustimda, chunki u meni kambag'allarga xushxabarni e'lon qilish uchun moyladi.... Va u ularga shunday dedi: Bugun bu oyat sizlarning quloqlaringizda ro'yobga chiqdi.”¹²

GSAM 62Vaqt ado bo'ldi

GSAM 62.2Mark bu voqeani qayd etar ekan, shunday deydi: “Vaqt to'ldi va Xudoning shohligi yaqinlashdi; tavba qilinglar va Injilga ishoninglar.”¹³ Masihning paydo bo'lishi uchun bashorat qilingan vaqt kelib yetgandi. Muqaddas Ruh bilan moylanish uning suvga cho'milishi chog'ida sodir bo'lgan va u endi o'z xizmatiga kirishayotgan edi, aynan qadimgi muqaddas payg'ambarlar bashorat qilgan vaqt va usulda.

GSAM 62Masih ekanligining ko'zga ko'rinadigan dalili

GSAM 62.3Masihning xizmatida doimiy mo'jizalar sodir bo'lib turardi; bu mo'jizalar, odamlar uning masallarini va so'zlarini to'liq tushunmasalar ham, u Immanuelligini, ya'ni “Xudo uning bilan” ekanligini ko'zga ko'ringan dalil bo'lib xizmat qilardi.¹⁴ Ushbu mo'jizalar orqali Iso dunyoga nafaqat o'zida Xudoning qudratini isbotlabgina qolmay, balki Xudoning tabiatini va uning mehribon rahm-shafqatini amaliy namoyish etdi. Filipp uch yil davomida Iso bilan uzluksiz birga bo'lib, uning buyuk mo'jizalariga guvoh bo'lgach, “Ey Rabbim, Otani bizga ko'rsat, shu bizga yetarli,” dedi. Iso esa unga shunday dedi: “Men shuncha vaqt senga bilan bo'ldim, lekin meni tanimadingmi, Filipp? Kim meni ko'rgan bo'lsa, Otani ko'rgan bo'ladi; qanday qilib sen: Otani bizga ko'rsat, deysan? ... Menga ishoningki, men Otada va Ota mendadir; yoki esa shu ishlarim tufayli menga ishoning.”¹⁵

GSAM 63Yahyoning hayron qolishi

GSAM 63.1Masihning suvga cho'mdirilishi marosimida Yahyo Muqaddas Ruhning ko'zga ko'rinadigan tarzda tushishini guvoh bo'lgan, osmondan uning Xudoning O'g'li ekanini e'lon qiluvchi ovozni eshitgan va o'zi uni “dunyoning gunohini olib ketadigan Xudoning Qo'zisi” deb e'lon qilgan bo'lsa-da, voqealar uning kutganidan mutlaqo boshqacha kechayotgan ediki, u qorong'i qamoqxonasida tashvishga tushib, chalg'igan edi.

GSAM 63.2“Najotkorning shogirdlari kabi, Yahyo Cho'qintiruvchi ham Masihning shohligi mohiyatini tushunmagan edi. U Iso Dovud taxtini egallashini kutgan; va vaqt o'tishi bilan Najotkor shohlik huquqini da'vo qilmagach, Yahyo hayron va tashvishga tushdi.”¹⁶ “Ikki shogirdini chaqirib, [u] ularni Iso huzuriga yubordi va dedi: Sening kelishing kerak bo'lgan zotmi? Yoki biz boshqani kutaylik?” “O'sha soatda u [Iso] ko'pchilikni kasalliklardan, dardlardan va yovuz ruhlardan xalos qildi; ko'zi ojiz ko'pchilikka esa ko'rish ne'matini berdi. Shunda Iso ularga javob berib dedi: Yo'lga tushib, Yo'hannoga ko'rgan va eshitganlaringizni ayting.”¹⁷

GSAM 63.3Yahudiylar yoki hattoki shogirdlar ham Najotkor aytgan ko'plab haqiqatlarni aniq ko'ra olishmadi, chunki ular Masih kelganda ularga juda og'ir bo'lgan Rim hukmronligini sindirib, darhol Dovud saltanatini tiklab, dunyoviy podshoh bo'lib hukmronlik qiladi, deb qat'iy ishonishga o'rganib qolishgan edi.

GSAM 63.4Iso o'z da'vatini “Tavba qiling, chunki osmon shohligi yaqinlashdi” deb boshladi.¹⁸ Uning o'n ikki havoriylari yuborilganda, ular ham xuddi shu xabarni yetkazdilar: “Osmon shohligi yaqinlashdi.”¹⁹ Xizmatining keyingi bosqichida yetmish kishi yuborilganda esa ular quyidagi so'zlar bilan jo'natildilar: “Xudoning shohligi sizlarga yaqinlashdi.”²⁰

GSAM 64Odamlar Iso Masihning ishlari oldida hayratda qoldilar

GSAM 64.1Masihning ajoyib so'zlari va ta'limotlari odamlarni “Hech kim bunday gapirmagan” deb aytishga undadi.²¹ Ko'zi ojiz va og'zi gapirmaydigan kishini shifo bergach, “Barcha xalq hayratga tushib dedi: Bu Dovudning o'g'li emasmi?”²² yoki boshqa so'z bilan aytganda, bu va'da qilingan Najotkor, Dovud urug'i emasmi? “U o'z yurtiga qaytgach, sinagogada ularga ta'lim bera boshladi; shunda ular hayratga tushib: Bu odam bu donolikni va bu qudratli ishlarni qayerdan oldi? U duradgorning o'g'li emasmi? Onasi Maryam deb atalmaydimi? Akalari Ya'qub, Yusuf, Simon va Yahu emasmi? dedilar.”²³

GSAM 64.2Masihning xizmatining uchinchi yili atrofida, u ibodatxonada bag'ishlash bayramida qatnashayotganida yahudiylar uning atrofiga to'planib: “Qachongacha bizni shubhada qoldirasan? Agar sen Masih bo'lsang, ochiq ayt,” dedilar.²⁴ O'tgan yili u besh ming kishini “besh arpali non va ikki kichik baliq” bilan oziqlantirish mo'jizasini qilganida, u “ular kelib uni majburan olib, podshoh qilmoqchi ekanliklarini sezib, [shuning uchun] yana tog'ga ketdi.”²⁵

GSAM 64Masih o'limini shogirdlariga o'rgatishi

GSAM 64.3O'z shogirdlariga ta'lim berar ekan, Iso darhol boshlanadigan dunyoviy hukmronlik g'oyasini bartaraf etishga va o'limidan so'ng yana tirilishini, ketib yana qaytishini ko'rsatishga alohida e'tibor qaratdi. Shunday qilib, u ulardan so'radi: “Agar siz Inson O'g'lini ilgari bo'lgan joyiga ko'tarilayotganini ko'rsangiz, nima deysizlar?”²⁶ Ularga “u Iso Masih ekanini hech kimga aytmasliklarini” buyurgach, quyidagilarni o'qiymiz: “Shu vaqtdan boshlab Iso shogirdlariga ko'rsata boshladi: u Quddusga borishi, oqsoqollar, bosh ruhoniylar va shariat ulamolaridan ko'p azob-uqubatlarga duchor bo'lishi, o'ldirilishi va uchinchi kunda tiriltirilishi kerakligini. Shunda Butrus uni yoniga chaqirib, tanbeh berdi: Xudo saqlasin, Rabbim; bunday bo'lmaydi!”²⁷

GSAM 65.1Shu paytda u ularga ba'zi odamlar shu yerda turganicha, Inson O'g'lini uning shohligida kelayotganini ko'rmasdan o'lmasliklarini ham aytdi.²⁸ Taxminan sakkiz kun o'tgach, bu bashorat ro'yobga chiqdi; havoriy Butrus esa Masihning shohligida kelishini ko'rsatgan o'sha “vahiyni” kelajakda bo'lib o'tadigan Masihning haqiqiy ikkinchi kelishining dalili deb keltiradi.²⁹

GSAM 65.2Bir safar Iso Masih va uning shogirdlari Galiliyada bo'lganlarida, Iso ularga dedi: “Inson O'g'li odamlar qo'liga topshiriladi; ular uni o'ldiradilar va u uchinchi kuni tiriltiriladi. Va ular juda qayg'urishdi.”³⁰ Va ular uning maqsadini tushunishga qodir bo'lmadi, chunki u o'lim va tirilish haqidagi jiddiy haqiqatni ularning ongiga singdirishga harakat qilarkan, ular o'zaro osmon shohligida kim eng buyuk bo'lishi kerakligi haqida bahslashishardi.³¹

GSAM 65.3Yana bir safar Butrus Isoga dedi: “Biz hamma narsani tark etib, Sizga ergashdik; shuning uchun bizga nima bo'ladi? Iso ularga shunday dedi: Haqiqatan ham aytaman sizlarga: menga ergashgan sizlar, yangilanish davrida Inson O'g'li o'z shon-shuhrat taxtida o'tirganda, sizlar ham o'n ikki taxtda o'tirib, Isroilning o'n ikki qabilasini hukm qilasizlar.”³² Ularning ongida tez orada barpo etiladigan qirollik haqidagi fikr ustun bo'lib turardi va ular, insonlarga xos ravishda, qirollikdagi eng oliy o'rinni izlashni boshladilar.

GSAM 65.4Keyin Zebediyning o'g'illari Yoqub va Yuhanno onasi ambitsiyali tarzda Iso oldiga kelib, o'g'illariga uning taxtining o'ng va chap tomonida yuqori lavozimlar berilishini so'radi; yoki ehtimol biri hukumat bosh vaziri, ikkinchisi davlat kotibi bo'lishini istadi. Ammo Iso aniq aytdi: “Nimani so'rayotganingizni bilmaysiz.”³³

GSAM 66Quddusga g'alaba bilan kirish

GSAM 66.1Bu vaqtdan uncha uzoq bo'lmagan paytda ulkan va hayratlanarli bir voqea sodir bo'ldi. Bu to'rt kundan beri o'lik bo'lib yotgan Lazarusni qabrdan tiriltirish edi. Bunday buyuk mo'jiza xalqni shunchalik hayratga soldi-ki, fariseylar xavotirga tushib, ruhoniylar bilan birga darhol kengash chaqirdilar; va maslahatlashuvlarida ular so'rashdi: “Nima qilamiz? Chunki bu odam ko'p mo'jizalar qilmoqda. Agar uni shunday qo'yib bersak, hamma odam unga ishonadi; va rimliklar kelib, nafaqat mansabimizni, balki xalqimizni ham olib qo'yadi.”³⁴ Shu paytda ostki dunyodan kelgan shaytoniy kuch Iso Masihni yo'q qilishga intilayotganlarga ta'sir qilayotgan bo'lsa, yuqoridan kelgan qudrat esa ommani uni ulug'lashga va uning haqida aytilgan bashoratlarni ro'yobga chiqarishga undamoqda edi.

GSAM 66.2Yuqorida tilga olingan voqea munosabati bilan odamlar nafaqat Iso Masihni, balki u o'liklardan tiriltirgan Lazarusni ham ko'rish uchun ommaviy ravishda chiqdilar. Endi ularga Iso Masih ularning uzoq kutilgan shohi ekanligiga amin bo'lib, u Quddusga toyga minib kelayotganida Muqaddas Kitob so'zlari ularning ongiga kuchli tarzda keldi, “Qo'rqma, Siyon qizi: qara, shohing eshak bolasida o'tirgan holda kelmoqda.”³⁵ U ulkan olomon ichidan ulug'vor g'alaba qichqiriqlari ko'tarildi, bu sovuqqon, hisob-kitobli fariseylarni jiddiy bezovta qildi. Ular o'zaro: “Ko'ryapsizlarmi, hech narsaga erisha olmaysizlar? Mana, butun dunyo uning ortidan ketdi.”³⁶ Ular Iso shovqinni to'xtatishni so'rashganda, u javob berdi: “Sizlarga aytaman: agar ular jim tursalar, toshlar darhol qichqirar edi.”³⁷ Egamiz bu voqea haqida “Qichqiringlar” degan edi, va agar xalq uning so'zini bajarmasa, u ko'cha toshlariga ovoz beradi va ular qichqirar edi; chunki uning so'zi bajarilishi shart.

GSAM 66Masih ketib, yana qaytib kelishi

GSAM 66.3Najotkorimiz nafaqat shogirdlarning ongini o'zining o'lib, yana tirilishiga qaratishga intildi, balki Qirollik uning ketib, yana qaytib kelmaguncha kelmasligini ham ularga o'rgatmoqchi edi. O'zining xochga mixlanishiga ishora qilib, u dedi: “Agar men yer yuzidan ko'tarilsam, barcha odamlarni o'zimga tortaman. Bu so'z bilan u qanday o'limga duchor bo'lishini anglatdi. Odamlar unga javob berib: Biz Qonundan Masih abadiy yashaydi, deb eshitganmiz; sen esa Inson O'g'li ko'tarilishi kerak, deb qanday aytasan? Bu Inson O'g'li kim?”³⁸

GSAM 67.1Shogirdlarning ongiga, uning qirolligi yer yuzida barpo bo'lishidan oldin ketib, yana qaytib kelishi kerakligi haqidagi haqiqatni yanada chuqurroq singdirish uchun u shunday dedi: “Kichik bolalar, hali ozgina vaqt men sizlar bilan birgamiz. Sizlar meni izlaysizlar; va men yahudiylarga aytganimdek, Qayerga ketayotganimga sizlar kela olmaysizlar, shunday endi men ham sizlarga aytayapman.... Shimun-Butrus unga dedi: Rabbiy, qayerga ketmoqdasan? Iso unga javob berdi: Qayerga borayotganimni hozir menga ergasha olmaysan; lekin keyin menga ergashasan.”³⁹ So'ngra u ularning xavotir va qayg'uga to'la qalblarini quyidagi so'zlar bilan tasalli berdi: “Yuragingiz xavotirga tushmasin: Xudoga ishonaysiz, menga ham ishoning. Otamning uyida ko'p xonadonlar bor; bo'lmasa, men sizga aytgan bo'lardim. Men sizlar uchun joy tayyorlashga ketaman. Agar men borib sizlar uchun joy tayyorlasam, yana kelaman va sizlarni o'zimga olaman; shunda men qayerda bo'lsam, sizlar ham o'sha yerda bo'lasizlar.”⁴⁰

GSAM 67Hukmdor misoli

GSAM 67.2Yana Najotkor, u va shogirdlari Quddusga chiqayotganlarida, qirollik darhol paydo bo'lishi haqidagi noto'g'ri tushunchani quyidagi masal orqali tuzatishga harakat qildi: “Bir zodagon kishi o'zi uchun qirollikni olib, qaytib kelish uchun uzoq mamlakatga ketdi. Va u o'n nafar xizmatkorini chaqirib, ularga o'n funt berdi va dedi: Men qaytib kelgunimcha ish bilan shug'ullaning.... Va u qirollikni olib qaytib kelgach, pul bergan xizmatkorlarini chaqirib, har birining savdo orqali qancha foyda olganini bilishni buyurdi.”⁴¹ Ushbu masalda Rabbimiz o'zini o'sha oliyjanob kishi orqali tasvirlaydi. U uzoq mamlakatga — Otasiga — borib, qirollikni qabul qilib, so'ngra hukmronlik qilish uchun qaytishi kerak edi.

GSAM 68.1Shogirdlarning “Kelishing va dunyoning oxiri belgisi nima bo'ladi?”⁴² degan savoliga Najotkor cherkovga keladigan buyuk qiynoqlar davri mobaynida sodir bo'ladigan voqealar ro'yxatini va aniq belgilarni berdi. Ular paydo bo'lgach, ular Uning kelishi yaqin, eshik oldida ekanini va ularni ko'rgan avlod Uning kelishigacha sahnadan ketmasligini bilib olishlari mumkin edi.⁴³

GSAM 68Barcha shogirdlar tomonidan tark etilgan

GSAM 68.2Ammo Iso o'lim va kamsitilishi haqida havoriylarga bergan barcha ta'limotlariga qaramay, ular uning sudga tortilishi va xochga mixlanishi haqidagi haqiqatni umuman anglay olmadilar. Ular haqiqatni shunchalik zaif tushungan ediki, sud boshlanganda umidlari o'chib, barchasi “undan voz kechib, qochib ketishdi.”⁴⁴ Hatto doimo shijoatli bo'lgan, agar hamma uni tark etsa ham, u hech qachon tark etmasligini ishonch bilan aytgan Butrus ham bir necha soat o'tgach Rabbini inkor etdi va qasam ichib, uni tanimayman dedi. Ular Rabbining xochga mixlangandan uchinchi kunda o'liklardan tirilish haqidagi so'zini anglashda shunchalik sust ediki, o'zaro “o'liklardan tirilish nima degani?” deb so'rashdi va munozara qilishdi.⁴⁵ Darhaqiqat, ular imondan shunchalik mahrum ediki, u vafot etgach va tanasi Yusufning yangi qabriga qo'yilgach, uni mumlashga tayyorlandilar. Umidlar yo'qoldi — Iso bilan birga qabrda dafn etildi — shogirdlar uchun qanday shanba kuni edi! Qalblarida qayg'u va umidsizlik og'irligi, yonlarida esa mehribon, rahmdil Najotkor—hayoti muloyimlik va rahm-shafqat ishlariga to'la bo'lgan—yo'qligi ularning ahvolini qanchalik vayron qilgan edi!

GSAM 69Qayta tirilish tongidagi hayajonli voqealar

GSAM 69.1Haftaning birinchi kuni tongi otdi! Osmonda va yerda qanday hayajon! Ulug'vorliklar olamidan qudratli farishta Yusufning qabri oldiga tushib keladi, Xudoning O'g'liga tirilishni buyuradigan xabar bilan. “Va mana, ulkan zilzila bo'ldi: chunki Rabbning farishtasi osmondan tushib, kelib, toshni eshikdan surib tashladi va uning ustiga o'tirib oldi. Yuzlari chaqmoqday porlab, kiyimlari qor kabi oq edi; uning qo'rqinchidan posbonlar titrab, o'likday bo'lib qoldilar.”⁴⁶ “Uning tirilishidan so'ng uxlab yotgan ko'plab muqaddaslarning jasadlari qabrlardan chiqib, muqaddas shaharga kirib, ko'pchilikka ko'rindi.”⁴⁷ Qarang, Quddusda, do'stlarining eshiklari oldida turgan bunday elchilarni: ular xabardor qilishardi — xochga mixlangan Iso Masih o'liklardan tirilgan, va ular ham Uning qudrati bilan hayotga qaytirilgan, Uning tirilishiga guvohlik berish uchun. Shogirdlar va muqaddas ayollar orasida qanday faoliyat — bu yerga-u yerga yugurib, quvonchli xabarni yetkazishardi: “U o'liklardan tirildi, chunki biz uni ko'rdik va u bilan gaplashdik!”

GSAM 69Iso qishloqqa kiradi

GSAM 69.2“Mana, shu kuni ulardan ikkisi Quddusdan taxminan oltmish furlong [7,5 milya] uzoqlikda joylashgan Emmaus deb nomlangan kichik bir qishloqqa ketishdi. Ular yo'l davomida sodir bo'lgan barcha voqealar haqida bir-birlari bilan suhbatlashishdi. Suhbatlashib, bahslashib yurganlarida Iso o'zi ularga yaqinlashib, ular bilan birga yo'lga tushdi. Lekin ularning ko'zlari bog'langan edi, shuning uchun uni taniy olmasdilar. U ularga dedi: Yurganingizda va qayg'urayotganingizda bir-biringiz bilan qilayotgan bu suhbatlaringiz nima haqida? Ularning biri, Kleopas ismli kishi, unga javob berib dedi: Siz Quddusda yolg'iz sayohatomisiz va so'nggi kunlarda u yerda sodir bo'lgan voqealardan bexabar bo'ldingizmi? U esa ularga dedi: Qanday voqealar? Ular unga shunday dedilar: Nasrotiy Iso haqida, u Xudoning va butun xalqning oldida amalda ham, so'zda ham qudratli payg'ambar edi; va qanday qilib bosh ruhoniylar va hokimlarimiz uni hukm qilib, o'limga mahkum etdilar va xochga mixladilar. Lekin biz umid qilgan edikki, u Isroilni qutqaradigan kishi bo'ladi; va bularning ustiga, bu voqealar sodir bo'lganiga bugun uchinchi kun bo'ldi. Ha, shuningdek, bizning hamrohlarimizdan ba'zi ayollar ham bizni hayratga soldi: ular erta tongda qabr oldiga bordilar; uning jasadini topolmay, qaytib kelib: Biz farishtalarni ko'rdik, ular Iso tirik ekanini aytishdi, dedilar. Biz bilan bo'lgan ba'zi kishi ham qabr oldiga bordi va ayollar aytganidek topdi; lekin uni o'zi ko'rmadilar.

GSAM 70.1“Shunda u ularga dedi: Ey ahmoqlar va payg'ambarlar aytgan barcha so'zlarga ishonishga yuragi sustlar! Masih shu azoblarni boshdan kechirib, shon-shuhratga kirishi shart emasmi? Keyin u Muso va barcha payg'ambarlardan boshlab, Muqaddas Kitobda o'zi haqidagi voqealarni ularga tushuntirdi.”⁴⁸ Ular bilan birga ovqatlanishga hozirlanganda, u nonni sindirdi va shukr qildi, “va ularning ko'zlari ochildi, va ular uni tanidilar.... Va ular bir-birlariga: Yo'lda biz bilan gaplashib, Muqaddas Kitoblarni ochib berganida yuragimiz ichimizda yonmayaptimi? dedilar.”⁴⁹

GSAM 70.2Endi, nihoyat, muammo ularga to'liq isbotlangach, shogirdlar Najotkorning vazifasi bilan bog'liq o'lim va tirilishni ko'ra oladilar. Ammo ular uning shohligi masalasiga qanday qarashadi?

GSAM 70.2“U azoblaridan so'ng ko'plab inkor etib bo'lmas dalillar bilan o'z tirilganini ko'rsatdi, qirq kun davomida ularga ko'rindi va Xudoning shohligiga oid narsalarni gapirdi; ular bilan birga yig'ilgach, Quddusdan ketmanglar, balki Otaning va'dasini kutib turinglar, dedi u, sizlar men aytganlarimni eshittilaring. Chunki Yahyo chindan ham suv bilan cho'miltirdi; lekin sizlar ko'p kun o'tmay Muqaddas Ruh bilan cho'miltirilasizlar.

GSAM 71Endi Qirollikni tiklaysanmi?

GSAM 71.1“Shunday qilib, ular yig'ilgach, unga murojaat qilib so'rashdi: Ey Rabbimiz, shu paytda Isroilga qirollikni qaytarib berasizmi? [ya'ni: Biz Muqaddas Kitoblarga ko'ra Sizning xochga mixlanishingiz va o'liklardan tirilishingiz zarurligini o'rgandik, lekin endi qirollikni qaytarib bermayapsizmi?] Ularga dedi: Ota o'z qudratiga qo'ygan vaqtlar va fasllarni bilish sizlarga tegishli emas. Lekin Muqaddas Ruh sizlarga tushgach, qudrat olasizlar va shu yerda — Quddusda, butun Yahudiya va Samariyada hamda yer yuzining eng chekka joylarida mening guvohlarim bo'lasizlar. U bu so'zlarni aytib bo'lgach, ular qarab turganlarida, u ko'tarildi va bulut uni ularning ko'zidan olib ketdi. Ular uning osmonga ko'tarilishini tikilib turganlarida, mana, oq kiyim kiygan ikki kishi ularning yonida paydo bo'lib dedi: Ey, Galiyeliyshlar, nima uchun osmonga tikilib turibsizlar? Mana shu Iso, sizlardan osmonga ko'tarilgan, xuddi shunday qaytib keladi, qanday qilib uni osmonga ko'tarilganini ko'rgan bo'lsangizlar.”⁵⁰

GSAM 71Iso tiklanish davri boshlanmaguncha osmonda qoladi

GSAM 71.2Endi Najotkor ularni tark etib, ular uni “oldin bo'lgan joyiga ko'tarilganini” ko'rganlaridan so'ng, Muqaddas Ruh ularga Qirollik qachon kelishini o'rgatishiga ishonch hosil qilishdi. Shunday qilib, Muqaddas Ruhni qabul qilgach, Butrus odamlarga qilgan ta'limotida shunday dedi: “U sizlarga ilgari va'z qilingan Iso Masihni yuboradi; uni osmon barcha narsalarning, Xudo dunyo yaratilganidan beri barcha muqaddas payg'ambarlar og'zidan aytgan tiklanish davrlarigacha qabul qilishi kerak.”⁵¹

GSAM 71.3Muqaddas Ruh havoriy Butrusga ham uch olam haqidagi ma'lumotlarni berdi: Birinchisi – to'fonga qadar bo'lgan dunyo, suv bilan vayron etilgan; ikkinchisi – hozirgi dunyo, olovga saqlangan, — yer olov bilan to'ldirilgan, deb o'qiladi Revised Versionda — bu olov xudosiz odamlarning halokati, vayronagarchiligi va yo'qolishiga sabab bo'ladi; uchinchisi – yangi yer, “unda adolat yashaydi”; yoki ba'zilari tarjima qilganidek, “unda adolatli kishi yashaydi.”⁵²

GSAM 72.1Havoriy Pavlus Xudoning xalqining tirilishini va barcha muqaddaslarining o'limli holatdan o'limsiz holatga o'zgarishini “ko'z ochib yumguncha, oxirgi surunda” bo'lishini bayon qilgan. U Korinfliklarga Iso Masih hozirda Otasining taxtida o'tirganini va barcha dushmanlari unga bo'ysunmaguncha u yerda qolishini aytgan. Ya'ni, Otaning unga o'z shohligini — uning shohligini — bermagunicha; bu haqda Doniyor 7:13, 14 va Zabur 2:8, 9 da bashorat qilingan. Salonika cherkoviga u Masihning kelishi va tirilishni ularning yagona umidi sifatida, hamda sevimlilarini o'lim qo'li bilan ajratib olinganida haqiqiy tasalli manbai ekanini taqdim etdi.⁵³

GSAM 72Egamizning qaytishi noaniq

GSAM 72.2Hali cherkovda Rabbning qaytib kelishi vaqti haqida aniq ma'lumot yo'q edi. Pavlus Salonikaliklarga yozgan birinchi maktubida “biz tirik va qolganlar osmonga ko'tarilamiz”, deb yozganda, birodarlar buni Iso Masih ularning ba'zilari hali tirik bo'lgan paytda keladi, deb tushunishgan. Ikkinchi xatida u o'z xatiga oid noto'g'ri tushunchalarini tuzatib, ularga shunday deydi: “Avval bidat yuzaga kelmasa va gunoh odami, ya'ni halokat o'g'li namoyon bo'lmasa, o'sha kun kelmaydi; u Xudo deb ataladigan yoki ibodat qilinadigan barcha narsalardan o'zini yuqori ko'taradi va ularga qarshi turadi.”⁵⁴

GSAM 72Imondan chekinish

GSAM 72.3Va hanuzgacha cherkov Iso Masihning ikkinchi kelishi vaqtini qorong'ulikda topishga intilmoqda. Birodarlar apostasiya bo'lishini bilishdi; lekin u qancha davom etishi savol ostida edi. Keyinchalik Yuhannoga Patmos orolida vahyida, Vahiy kitobining o'n ikkinchi va o'n uchinchi boblaridagi ramzlarda — “bir vaqt, ikki vaqt va yarim vaqt”, “qirq ikki oy”, “ming ikki yuz oltmish kun” (yillar) — javob berildi; lekin hozirgacha o'sha uzoq davr boshlanishini belgilovchi voqea sodir bo'lmagan edi. Shunday qilib, cherkov Iso Masihning kelishini aniq vaqtini bilmasdan ham umid va kutish bilan qarab turgan edi; chunki qiynoqlar davri o'tib ketgach, “qoldiq” cherkov uchun hali ham oz muddatli kurash va g'alaba davri qolardi.⁵⁵

GSAM 73.1Yangi Ahd yozuvlari yakunlangach, Masihning ikkinchi kelishi mavzusi bizga aniq ko'rsatilgan. Taxminan har o'ttiz oyatdan birida Rabbimiz Iso Masihning ikkinchi kelishi qandaydir tarzda tilga olinadi. Mana shu mavzu va zamonaviy davrlargacha bo'lgan asrlar davomida cherkovning bu umidga nisbatan tutgan o'rnini Robert Patterson, D.D., Interior nomli gazetada “Baxtli Umid” sarlavhasi ostida quyidagicha bayon etadi:—

GSAM 73Yerdagi ming yillik—Patterson

GSAM 73.2“Rabbimiz yer yuzidagi cherkovini Ota huzuriga ketishdan oldin qayg'uli holatda qoldirdi. Uning besh yuz nafar shogirdi butun dunyo dushmanlari tomonidan o'ralgan edi; ular eng yuqori aql egalaridan biri tomonidan antikristian dinlar va hukumatlarga tashkil etilgan, eng zaharli adovat bilan to'la, asrlar tajribasi orqali eng samarali vayronagarchilik usullarini o'rgangan edilar. Rabbimiz bizning xavfimizdan bexabar emas edi; oxirgi nutqlarida ham uni yumshatmadi va dunyoning dushmanligi hamda cherkovning azob-uqubatlarini kamaytirishni va'da qilmadi. Ammo u o'zi dushmanlarini ag'darish uchun qaytib kelishini va o'sha barakotli kungacha bizni qo'llab-quvvatlashini va'da qildi. ‘Dunyo sizni nafratlanadi. Dunyo ichida azob-uqubat chekasiz. Yig'laysiz va motam tutasiz, lekin dunyo quvonadi. Siz qayg'u chekasiz, lekin qayg'uingiz quvonchga aylanadi.... Siz hozir qayg'udasiz, lekin men sizni yana ko'raman, va yuragingiz quvonadi, va quvonchingizni hech kim sizdan olib qo'ya olmaydi. Agar men ketib qolsam, men yana qaytib kelaman va sizni o'zimga qabul qilaman, shunda men bo'lgan joyda siz ham bo'lasiz.’

GSAM 74.1“Shunday baraka to'la umid edi uning shaxsiy qaytishi, shu bilan u cherkovini o'zining ketishi chog'ida tasalli bergan. Uning yo'qligi davrida u shunday dedi: biz azob-uqubatlarga duch kelishimiz kerak; va shunday ham bo'ldi. Agar biz uning yo'qligi davrida tashqi tinchlikdan bahramand bo'lsak, agar uning cherkovi dunyoning hujumlaridan qutulsin, agar bug'doy orasida begona o'tlar o'smaydigan poklik davri bo'lsa, yoki u kelganda Rabbning ulug'vorligi bilan to'la yer aholisi tomonidan kutib olinsa, yoki hatto yerdagi imonni topa olsa, bu uning uchun eng kutilmagan ajablanish bo'ladi. Iso bu ming yillikni bilmagan. Biz uning bu haqda bilmaganini aytamiz, chunki u bizga bu haqda aytmagan; u esa shunday deydi: ‘Men sizlarni do'stlar deb atadim, chunki Otaimdan eshitgan barcha narsalarni sizlarga ma'lum qildim.’ Ammo uning barcha ma'ruzalarida va masallarida kelishidan oldin tinchlik yoki shon-shuhrat davri bo'lishiga umid qilishimiz haqida eng kichik ishora ham yo'q. Havoriylar ham Iso Masihsiz ming yillik davr haqida bexabar edilar. Rabbimizning ketishidan keyin uch yuz yil davomida cherkovning muqaddas umidi uning qaytib kelishiga bo'lgan umid edi.

GSAM 74.2“Ammo bashorat qilingan imondan chekinish jarayonida Masihning kelini uning yo'qligida yer yuzidagi podshohlarning do'stligi bilan o'zini tasalli berishni boshlagach, tabiiyki, u dunyoviy ulug'vorligini tugatadigan sharq osmonidan va Rabbining qaytishidan ko'zini o'girib oldi. Islohotchilar Injil surnayini og'zilariga tutganda ... Masihsiz ming yillik haqidagi tushlar darhol yo'q bo'lib ketdi ... va cherkov yana antixristni vayron qilish uchun Rabbimizning kelishini kutishni boshladi.... Ularning maktublarida, xutbalarida va e'tiqod bayonotlarida islohotchilar o'zlarining premillennial umidlarini e'lon qilishdi.

GSAM 74.3“Uestminster Assambleyasi o'z e'tiqodlarini premillennialchilarning e'tiqodini to'liq ifodalovchi so'zlar bilan Rabbimizning ikkinchi kelishiga bo'lgan imonga e'tirof etish bilan yakunlaydi. Ular bu og'ir so'zlarda e'lon qiladilar: ‘Masih bizni hukm kunining bo'lishiga, hamma odamlarni gunohdan to'xtatish va solihlarga qiynalayotgan paytlarida katta tasalli berish uchun, qat'iy ishontirishimizni xohlaganidek, u ham o'sha kunni odamlarga noma'lum qoldiradi, shunda ular barcha dunyoviy xotirjamlikni rad etib, doimo hushyor bo'lib turishsin, chunki Rabb qaysi soatda kelishini bilishmaydi: va har doim Kel, Rabb Iso, tezroq kel! deb aytishga tayyor bo'lishsin.’⁵⁶

GSAM 75.1“Islohotchi ajdodlarimiz Rabbimizning kelishini kutib, qalblarini mustahkamladilar va ‘Maydonni ushla! Chunki u yordam legionlari bilan kelmoqda,’ degan chaqiriq bilan bir-birlarini ruhlantirdilar. Bu fikr yaqinda ommabop uyg'onish madhiyasida mujassam bo'lgan, ammo qadimiy Shotlandiya ahd qiluvchilari uchun tanish edi.

GSAM 75.2“Ammo ko'p o'tmay isloh qilingan cherkovlar orasida imondan ikkinchi marta chekinish boshlandi. Shotlandiyada bu Moderatism; Angliyada Arianizm, so'nggi paytlarda esa Broad Churchism; Amerikada Unitarianizm; Germaniyada esa Ratsionalizm nomi bilan tanildi. Inson aqlini hakam, zamonaviy cheklangan kuzatuvlarimizni dalil deb belgilab, biror voqea kuzatilgan tabiiy qonunlar tartibidan chetda sodir bo'la olishini inkor etgan holda, u Iso Masihni zamonidan ancha oldinda bo'lgan, ammo zamonaviy fan bilan umuman tanish bo'lmagan yahudiy ravvin darajasiga tushirdi. Albatta, bunday shaxsning ko'rinmas olamdan qaytib kelib yer yuzida hukmronlik qilishi haqidagi g'oya ibroniy mifologiyasiga mansub deb hisoblandi.

GSAM 75Daniel Uitbi ming yillik haqida

GSAM 75.3“Uning ikkinchi kelishi va yer yuzida hukmronlik qilishi haqidagi va'dalar oddiygina uning Injilini tarqatish va dunyoning katta qismini ming yil, yoki ba'zilar fikricha, 360 000 yil davomida masihiylikka bo'ysundirish deb talqin qilindi; shu davr mobaynida insoniyat sivilizatsiya san'atlarida rivojlanib, mislsiz tinchlik va farovonlikdan bahramand bo'lishi kerak edi. Va o'sha kengaytirilgan tsiklning oxirida, oddiy ong uchun uni to'liq anglash imkonsiz bo'lgan paytda, ehtimol buyuk bir tabiat siljishi yuz berar, va shunda Xudo kelib dunyoni vayron etar, insoniyatni hukmga chorlar, deyish mumkin bo'lardi. Ushbu nazariya Uitbi ismli ingliz sharhlovchi [Daniel Whitby 1726 yilda vafot etgan] tomonidan rivojlantirildi va ommalashtirildi; nashr etilgan maktub almashinuvi orqali uning arian ekani isbotlangan, ammo uning sharhlari o'z tabaqasi orasida mashhur bo'lib, uning afsonaviy ming yilligi Yevropadagi davlat cherkovlarining ko'plab ortodoks nafaqaxo'rlari va do'stlari tomonidan iliq kutib olindi, chunki u ularga o'ndaliklar va sharaflarga uzoq muddatli egalik qilishni va'da qilardi. Ularning ta'siri ostida bu nazariya Amerikaga olib kelindi va u yerda darhol nutq platformalaridagi bo'sh maqtovlar va yakuniy nutqlar uchun material sifatida qo'llanildi.”

GSAM 76.1Xuddi shunday nazariyalar yer yuzining turli burchaklarida hukmron edi, biz Rabbimiz o'z kelishi haqidagi jiddiy ogohlantirishni — “eshik oldida” — bergan vaqtga yaqinlashar ekanmiz.