4-bob — Oxir zamon

GSAM 77.1“SHUDA men dedim: Ey Rabbim, bu narsalarning oxiri qanday bo'ladi? U esa dedi: Yo'lga ket, Doniyor: chunki so'zlar oxir zamonigacha yopiq va muhrlangan. ... Yovuzlar yovuzlik qiladilar; yovuzlardan hech kim tushunmaydi; lekin dono tushunadi.”¹

GSAM 77.1“U menga dedi: Ey inson o'g'li, tushun, chunki bu vahiy oxir zamon uchun bo'ladi.”²

GSAM 77.1“Ammo sen, ey Doniyor, so'zlarni yop va kitobni muhrla, hatto oxir zamonga qadar; ko'pchilik bu yoqdan-u o'sha yoqdan yuguradi va bilim ko'payadi.”³

GSAM 77.1Bu yerda “oxir zamon”dan nimasi nazarda tutilgan? Bu haqiqiy oxir zamon bo'la olmasdi, chunki bunday bo'lsa, Doniyorning bashoratining “muhrlangan” qismi insoniyat uchun foydasiz bo'lardi. “Ochilgan narsalar bizniki,”⁴ degani uchun, bu bo'lak qachondir foydali bo'lishi kerak. Shunday ekan, “oxir zamon” iborasi oxirning o'zi emas, balki unga yaqin bir davrga ishora qiladi, o'sha davrda Doniyorga aytilgan narsalar tushuniladi.

GSAM 77Uning tayyorlanish kuni

GSAM 77.2Bu shubhasiz payg'ambar Nahum tomonidan “uning tayyorgarlik kuni” deb atalgan davrga taalluqlidir. Bu yerda payg'ambar Ninevening vayron bo'lishi haqida “qamchi shovqini, g'ildiraklarning shovqini, otlarning sakrashini va aravachalarning sakrashini” tilga olgan.⁵ Payg'ambarning e'tibori avvalo butun dunyoga keladigan ulkan falokatga qaratiladi: “tog'lar uning oldida titraydi, tepaliklar eriydi, yer uning huzurida yonadi, ha, dunyo va undagi barcha yashovchilar ham. Kim uning g'azabiga dosh bera oladi? Va kim uning qahri qattiqligida yashay oladi? Uning g'azabi olovdek to'kildi, va u toshlarni ag'daradi.... U mutlaqo yakun qiladi; azob ikkinchi marta ko'tarilmaydi.”⁶

GSAM 78Yonib turgan mash'alali aravalar

GSAM 78.1Payg'ambar tayyorgarlik bu kun haqida yana ham ko'proq gapiradi: “Uning tayyorgarlik kunida aravalar alangali mash'alalar bilan bo'ladi, qarag'ay daraxtlari esa dahshatli darajada silkinadi. Aravalar ko'chalarda g'azab bilan harakatlanadi, keng yo'llarda bir-biriga urilib yuradi; ular mash'alalarga o'xshaydi, chaqmoqlar kabi yuguradi. U o'zining munosiblarini sanab chiqadi; ular yurishda qoqiladi; devoriga shoshilib yetib boradi va mudofaa tayyor bo'ladi.”⁷

GSAM 78.2Zamonaviy chaqqon poyezdning qanchalik aniq tasviri: konduktor har bir bekatda yo'lovchilarni doimiy ravishda sanab, qayta sanaydi, poyezd harakatlanayotganda ular yurishda qoqilib ketadilar. Keyin temir yo'l shpallari, ko'priklar, qordan himoya qiluvchi yopiq yo'laklar va hokazo uchun qarag'ay daraxtlarining ulkan miqdorda sarflanishi bor. Aytishlaricha, Sierra Nevada tog'lari ustidan o'tgan bir temir yo'lda qirq yetti milya qarag'ay daraxtidan yasalgan qordan himoya qiluvchi yopiq yo'laklar bor. Va payg'ambar buni “uning tayyorlanish kuni”da bo'lishini aytgan.

GSAM 78.3Oxir zamon haqida Yo'el payg'ambar ham shunday so'zlagan: “Ey Rabb xizmatkorlari, Siyon shahrida surnay chaling, muqaddas tog'imda ogohlantirish ovozi eshittiring; yurtdagi barcha aholi titrasin; chunki Egamiz kuni yaqinlashmoqda, u juda yaqin.”⁸

GSAM 78.4Va yana payg'ambar Sefanya shunday deydi: “Yig'iling, ha, yig'iling, ey istalmagan xalq; qaror e'lon qilinishidan oldin, kun somon kabi o'tib ketishidan oldin, Rabbning qattiq g'azabi sizga tushishidan oldin, Rabbning g'azab kunining sizga kelishidan oldin. Ey yer yuzidagi barcha kamtarlar, uning hukmini bajarganlar, Rabbni izlang; adolatni izlang, kamtarlikni izlang: balki Rabbning g'azab kunida yashirinib qolarsiz.”⁹

GSAM 79.1“Oxir zamon” iborasi nimani anglatishi va u qachon boshlanishini aniqroq bilish uchun, shu atama ishlatilgan yana bir misolga e'tibor qaratamiz. Doniyorning o'n birinchi bobida ta'qib qiluvchi kuch tasvirlangan bo'lib, u o'z hukmronligini oxir zamon vaqtigacha davom ettirishi aytiladi. Egamiz o'sha zulmkor kuch haqida shunday degan: “Ulardan ba'zilari, sinov, tozalash va oqlanish uchun, hatto oxir zamonigacha yiqitiladi; chunki u [oxir zamon] hali belgilangan vaqtda keladi.”¹⁰

GSAM 79Kichik shoxning ishi

GSAM 79.2Protestant sharhlovchilari odatda bu hokimiyat va Doniyorning yettinchi bobidagi “kichik shox”ni “belgilangan” vaqt davomida fuqarolik hokimiyatini qo'lida ushlab turgan Rim cherkoviga tatbiq etishda bir fikrdadirlar. O'sha belgilangan vaqt “vaqt, zamonlar va yarim vaqt” edi.¹¹ Bu kichik shoxning fuqarolik hukmronligining 1260 payg'ambarlarcha kunlari — 1260 yilligi — bo'lib, milodiy 538 yildan 1798 yilgacha davom etdi. Oxirgi sanada kichik shoxning fuqarolik hokimiyati “belgilangan vaqtda” olib tashlandi. Shunday qilib, o'sha paytda odamlar ilgari tushib kelganidek, bu qudrat qo'li ostida “tushishni” to'xtatishgan edi. Demak, 1798 yil ushbu bashoratda “oxir zamon” deb ataladigan davrning boshlanishini belgilaydi.

GSAM 79.31798 yil “ming ikki yuz oltmish kunni” — 1260 yilni — yakunladi, bu davrda Xudoning “Ikki guvohi” (Eski va Yangi Ahd) “qanor kiyimini kiyib... bashorat qilishlari” kerak edi.¹² Qorong'u ta'qib davrida Muqaddas Kitoblar yunon va lotin tillarida saqlangan, va oddiy xalq bu tillarni tushunmas edi. Muqaddas Kitoblarni saqlab qo'yish ularni “qanor kiyimiga kiyintirish” bilan taqqoslanadi.

GSAM 80Ikki guvoh o'ldirildi

GSAM 80.1“Ular o'z guvohliklarini [salkim kiyim holatida] tugatgach, tubsiz quduqdan chiqqan vahshiy ularga qarshi urush ochadi [Iblis dunyoviy odamlarni qo'zg'atib, ular orqali ishlaydi], ularni yengib, o'ldiradi. Ularning jasadlari ruhiy jihatdan Sodom va Misr deb ataladigan ulkan shaharning ko'chasida yotadi; aynan shu yerda Rabbimiz ham xochga mixlangan edi [‘xochga mixlanadi,’ Daniyalikda]. Xalq, qabilalar, tillar va millatlar ularning jasadlarini uch yarim kun davomida ko'radi va ularning jasadlarini qabrga qo'yishga ruxsat bermaydi.”¹³

GSAM 80Terror hukmronligi

GSAM 80.2Ushbu guvohlarning qatl etilishi Fransiyada 1792 yildan 1795 yilgacha davom etgan “terror hukmronligi” davrida amalga oshirildi — uch yarim yil davomida. Garchi Fransuz inqilobi taxminan olti-yetti yil davom etgan bo'lsa-da, aynan birinchi uch yarim yil ichida ular Muqaddas Kitobni, dinni va ularni himoya qilishga jur'at qilgan barcha odamlarni yo'q qilishga katta harakat qilishdi. Fransuz inqilobi monarxiya va ruhoniylikka qarshi kurashayotganini da'vo qilgan bo'lsa-da, aslida u Xudo va Muqaddas Kitobni yo'q qilish urushiga aylandi. Inqilobdan biroz oldingi davr haqida shunday o'qiymiz,

GSAM 80.2“Hech qachon unutmaslik kerakki, 1792-yil inqilobidan oldin Fransiyadagi dinsizlik targ'ibotchilari o'zaro £900,000 [$4,500,000] yig'ib, uni bir yil ichida, balki takror-takror kitoblar sotib olish, chop etish va tarqatishga sarflaganlar, odamlarning ongini buzish va ularni keskin choralar ko'rishga tayyorlash maqsadida.”¹⁴

GSAM 80Dinsiz yozuvchilar

GSAM 80.3“Bunday inqilob uchun yo'l Volter, Mirabo, Didro, Helvetyus, D'Alamber, Kondorse, Russo va shunga o'xshash boshqa mualliflarning asarlari orqali tayyorlandi; ular tabiiy hamda vahiy diniy e'tiqodlarni ag'darishga qaratilgan tamoyillarni tarqatishga intildilar. Vahiy nafaqat inkor etildi, balki butunlay bekor qilindi; iloh koinotdan haydab yuborildi va uning o'rniga Aql ma'budasi nomi ostidagi tasavvuriy xayoliy mavjudot qo'yildi.”¹⁵

GSAM 81.11793 yilda xalqning qarashlari shunday ediki, teatr ijrochilari Xudo va Muqaddas Kitobga qarshi haqoratli hazillari uchun baland ovoz bilan olqishlanar edi. Misol tariqasida keltiramiz:

GSAM 81.1“Komik Monert Sen-Rosh cherkovida [Parij] bexurmatlikni cho'qqisiga yetkazdi. ‘Xudo, agar mavjud bo'lsang, o'zingga qilingan tuhmatni qasos qil! Men senga qarshi chiqaman. Sen sukut saqlayapsan. Sen momaqaldiroqlaringni yuborishga jur'at eta olmaysan. Bundan keyin kim sening mavjudligingga ishonadi?’”¹⁶

GSAM 81Fransiyaning Lyon shahridagi kufrona ishlar

GSAM 81.2Guvohlarni o'ldirganlar, “Xudoning O'g'lini yana qayta xochga mixladilar va uni ochiq uyatga qo'ydilar” (Ibroniylarga 6:6), buni qanday qilganliklari Fouché tomonidan Lyonda, qatl etilgan Lyon gubernatori Chalier sharafiga uyushtirilgan bayram tadbirlaridan ko'rinadi. Lyonga kelishidan oldin Fouché buyurgan edi

GSAM 81.2“barcha diniy ramzlar vayron qilinishi; va qabriston darvozalari ustiga O'lim – abadiy uyqudir.... deb yozilishi kerakligini. Chalierning byusti ko'chalarda olib yurildi, ortidan qotillar va fohishalardan iborat ulkan olomon ergashdi. Ularning ortidan Injil, xoch va muqaddas kommuniya idishlarini olgan eshak keldi, ular tez orada olovga tashlandi, eshak esa muqaddas sharobni kommuniya kubogidan ichishga majbur qilindi.”¹⁷

GSAM 81.3Parijda o'tkazilgan Aql bayrami quyidagicha tasvirlanadi:

GSAM 81.3“Ular konventsiyaga saf tortib bordilar, va olomon ... diniy marosimlarni eng kulgili tarzda karikatura qildilar.... Surplis va ruhoniylik yopinchiqlari kiygan erkaklar halleluyalar kuylab, Carmagnole raqsiga tushib, konventsiya tribunali oldiga keldilar. U yerda ular muqaddas nonni, uni saqlash uchun mo'ljallangan qutilarni va oltin hamda kumush haykallarni topshirishdi. Ular hazil-mutoyibaga to'la nutqlar so'zladilar.... ‘Ey sizlar,’ dedi Sent-Denis vakillari, ‘ey sizlar, fanatizm asboblari, turli xil muqaddas azizlar, nihoyat vatanparvar bo'ling, ommaviy ravishda turib, mamlakatga xizmat qilish uchun zarbxonaga borib eritilishga topshiring.’”¹⁸

GSAM 82Xudoning Kalomi yashirinlikdan paydo bo'ladi

GSAM 82.1“Uch yarim kun o'tgach, Xudodan kelgan hayot ruhi ularga kirdi” va ular “bulut ichida osmonga ko'tarildilar.”¹⁹ Xudoning vaqti kelgandi, uning so'zi zulmatdan chiqib, dunyo oldida namoyon bo'lishi uchun. Butun dunyoda missiyaviy ishlar olib borilishi uchun vaqt (1798) kelgan edi. 1804 yilda British Bible Society tashkil etildi. Keyin yana o'nlab boshqa Muqaddas Kitob jamiyatlari paydo bo'ldi va hozir Muqaddas Kitob dunyoning barcha asosiy tillariga tarjima qilingan. Shunday qilib, Muqaddas Yozuvlar, Ikki Guvoh, hamma ko'rib o'qishi mumkin bo'lgan darajada namoyon bo'lishi ularning bulutda osmonga ko'tarilishiga o'xshatiladi.

GSAM 82.2Fransiya inqilobi davrida Volter yuz yil ichida Muqaddas Kitob eskirib qoladi, deb aytgan edi. Ana shu sanadan yuz yil o'tgach, faqat Fransiyada Volter bu bexuda da'vosini qilgan paytdagi mavjud bo'lgan Muqaddas Kitoblardan ham ko'proq Muqaddas Kitob tarqatildi. Hatto uning bu bayonotni bergan uyi hozirda Muqaddas Kitob uyi sifatida ishlatilayotgani aytiladi.

GSAM 82Rosetta tosh topildi

GSAM 82.31798 yil va fransuz xalqi bilan bog'liq ikki nuqtani e'tiborga olishimiz kerak: Birinchidan, o'sha yili general Berthier boshchiligidagi fransuz armiyasi Rimda papalik hukumatini ag'darib tashladi va shu bilan (o'zlari bilmay) ular urush qilgan kitobda keltirilgan ushbu voqeaga oid bashoratni ro'yobga chiqardilar; Ikkinchidan, o'sha yili Nil daryosining Rozetta tarmog'ida joylashgan Fort Sen-Julien qal'asida fransuz armiyasi qazish ishlarini olib borar ekan, mashhur Rozetta toshini kashf etdi, u hozirda Britaniya muzeyida saqlanmoqda. Ushbu toshda uch xil yozuv mavjud: ieroglif yozuvi, ruhoniylar tomonidan ishlatilgan; demotik yozuv, oddiy aholi tomonidan ishlatilgan; hamda yunoncha. Bu shu paytgacha sirli bo'lib kelgan demotik va ieroglifik yozuvlarni ochgan kalit bo'ldi. Endi, boshqasining so'zlariga ko'ra, “demotik belgilaridagi bu yozuvlarni yuzaga chiqargan cho'kich va belkurak Muqaddas Kitobning qadimiy yozuvlari to'g'riligiga, Kitobning o'zidan tashqari, boshqa hech bir manbadan keladigan isbotlardan ham ko'proq dalil bermoqda.” Shunday qilib, Muqaddas Kitobni yo'q qilmoqchi bo'lganlarning o'zi, o'zlari xabardor bo'lmasdan, 1260 yil oxirida papalik hukmronligini ag'darish orqali bashoratni ro'yobga chiqarishda ishlatildilar va shuningdek, yo'q qilishga intilgan Muqaddas Yozuvlarning rostligini tasdiqlovchi yozuvlarning kalitini kashf etdilar.

GSAM 83“Sen o'z nasibangda turarsan”

GSAM 83.1Farishta Doniyorga oxir zamonida sodir bo'lishi kerak bo'lgan narsani nima deb aytgan edi? Muqaddas odam “ikki ming uch yuz kun o'tgach, muqaddas joy tozalanadi”²⁰ deb aytganini eshitganidan beri uning ongini “bu narsalarning oxiri qanday bo'ladi” va “qanchalik davom etadi” degan tashvishlar to'ldirdi.²¹ Oxir-oqibat unga vaqtni bilish uning davri uchun emasligi tushuntirildi. Unga shunday deyiladi: “Yo'lga ket, oxirgacha; chunki sen dam olasan va kunlar oxirida o'z ulushingda turasan.”²²

GSAM 83.2Ba'zilari bu til dunyoning oxirgi yakuni haqida gapiradi, deb o'ylashgan va o'sha paytda Doniyor ham Xudoning boshqa bandalari bilan birga mukofotini olib, meros ulushida turishini tasavvur qilishgan. Meros ulushi, hudud, mintaqa va hokazo ma'nolaridagi ibroniycha so'z, deyishlaricha, gheh-veldir. Bu oyatda ulush deb tarjima qilingan so'z esa bu emas; bu yerda ishlatilgan so'z goh rahldir. Ibroniy olimlar aytishicha, goh rahl so'zi Eski Ahdda 76 marta uchraydi va u muqaddas joyni ramziy tozalash haqida gapirganda ishlatiladigan so'z bo'lib, o'sha yerda ikkita echkidan qaysi biri qurbon qilinishini aniqlash uchun qur'a tashlangan. Oliy ruhoniy Xudoning echkisining qonini olib, muqaddas joyga tozalash ishini bajarish uchun kirganida, butun Isroil tashqarida turib, jonlarini azoblab, gunohlarini iqror qilishdi, shunda ular pok bo'lib, oliy ruhoniy muqaddas joydan chiqqanda uning barakasini olishlari mumkin bo'lardi. Shunday qilib, o'sha kuni Isroil o'z nasibalarida turdi.

GSAM 84.1Muqaddas joyning yakuniy tozaligi yigirma uch yuz kunning oxirida amalga oshganda, Doniyorning ishi va barcha adolatli vafot etganlarning ishlari Xudoning huzurida qayta ko'rib chiqilishi kerak edi. Shunday qilib, Doniyor ham o'z nasibida turadi.

GSAM 841798-yilgacha muhrlangan so'zlar

GSAM 84.2Doniyorning “Ey Rabbim, bu narsalarning oxiri qanday bo'ladi?”²³ degan so'roviga unga shunday deyiladi: “So'zlar oxir zamonigacha yopiq va muhrlangan.”²⁴ Doniyorning ongini eng ko'p chalg'itgan savollar “qachon?”, “qancha davom etadi?” va “oxiri qanday bo'ladi?” edi. Ana shu savollar payg'ambarni chalg'itib, tashvishga solgan, va faqat ular “oxir zamon”gacha yopiq va muhrlangan bo'lishi kerak edi, ba'zilar o'ylagandek butun Doniyor kitobi emas. 1798-yilgacha bashoratlarni o'rganuvchilar yetmish haftalar haqida ma'lumotga ega bo'lib, ularning miloddan avvalgi 457-yilda boshlanganini tushunishgan; Masihning ommaviy xizmatlari, uning o'limi va hokazo voqealar shu sanadan hisoblangan oltmish to'qqiz va yetmish haftalarning hisob-kitobiga aniq mos kelgan. Najotkorning bu hisob-kitobga muvofiq aniq bajarilgan missiyasi ularga u haqiqiy Masih ekanligiga va yetmish haftaning boshlanish sanasi shu tariqa o'zgarmas ravishda belgilanganiga kuchli dalil bo'ldi. Ular yetmish haftaning yigirma uch yuz kunning birinchi qismi ekanligini aniqlamaganliklari tufayli, bashorat qilinganidek, bu masala 1798 yildan keyingacha muhrlangan holda qoldi.

GSAM 842300 kunning kaliti

GSAM 84.3Endi bu ish bo'yicha faktlarga nazar solaylik. 1798 yilgacha bashorat izdoshlari yigirma uch yuz kun qachon tugashini bilishmagan. Ular Doniyor kitobidagi ramzlar, tasvir va hayvonlarni tushunishgan, lekin yigirma uch yuz kun qachon tugashini ayta olmaganlar, chunki kunlar qachon boshlanganini hali anglamagan edilar. Bu nuqtaga dalil sifatida o'sha paytda Nyu-York shahrida nashr etilgan adventist gazetasi Midnight Cryda 1842 yil 15 iyun sanasida quyidagilarni o'qiymiz: “1798 yildan beri turli mustaqil mualliflar ilgari umuman sezilmagan narsani — yetmish hafta yigirma uch yuz kunning kaliti ekanini — ko'rganliklari chinakam qiziqarli.”

GSAM 85Ko'pchilik nurni kashf etmoqda

GSAM 85.1Bu bilim xalqiga tushunarli bo'lishi uchun belgilangan vaqt kelgunicha “muhrlangan” bo'lgani kabi, “oxir zamon” kelganda ham ko'pchilik Muqaddas Kitob bo'ylab “oldi-orqaga yugurib”, shu narsalarni izlashlari kerak edi. Matnning bir nechta tarjimasini solishtirib ko'rish orqali bu g'oya juda ravshan bo'ladi.

GSAM 85.2Dr. Adam Klark shunday deydi: “Ko'pchilik mazmunini izlashga harakat qiladi; va bilim aynan shu yo'l bilan ortadi.”

GSAM 85.3Luterning qayta ko'rib chiqilgan nemis Muqaddas Kitobida shunday o'qiladi: “Shunday qilib, ko'pchilik uning ustidan o'tadi va katta tushunchaga ega bo'ladi.”

GSAM 85.4Nemis parallel Muqaddas Kitobda shunday yozilgan: “Ko'pchilik uni tezda o'tib chiqadi va shu tariqa bilim ortadi.”

GSAM 85.5L. Van Essning nemis Muqaddas Kitobi, papa tomonidan ham katolik o'quvchilarga ma'qullangan, uni quyidagicha tarjima qiladi: “Ko'pchilik uni puxta o'rganadi va bilim ulug' bo'ladi.”

GSAM 85.6Shvetsiya Muqaddas Kitobi shunday o'qiladi: “Ko'pchilik unda izlanadi va bilim ulug' bo'ladi.”

GSAM 85.7Daniya-Norvegiya, qayta tahrirlangan tarjimasi shunday: “Ko'pchilik ishtiyoq bilan izlaydi va bilimlar ko'payadi.”

GSAM 85.81842 yil 15 iyundagi Midnight Cryda 1798 yildan oldin muhrlangan narsalarni izlash va ular haqidagi bilimni olish haqida shunday o'qiymiz: “Bu ajoyib tasodif emasmi, ko'plab mualliflar bir-birlaridan bexabar holda deyarli bir vaqtda bir xil xulosaga kelishlari?”

GSAM 86.1Biz bu yerda Muqaddas Ruh ta'siri ostida Muqaddas Kitoblarni puxta izlash natijasida, bir-birlari bilan aloqada bo'lmay turib, yigirma uch yuz kunning yakuni haqidagi haqiqatni kashf etgan yigirma xil guruhlar ro'yxatini taqdim etamiz. Ushbu ro'yxatni Nyu-York shtatidan Uilyam Miller boshlaydi; keyin Filadelfiya, Pensilvaniya shtatidan A. J. Krupp; Devid MakGregor, Meyn shtatining Falmouth shahridan; Eduard Irving, Angliyadan; Arxibald Meyson, Shotlandiyadan; V. E. Davis, Janubiy Karolinadan; Jozef Volf, Osiyoning turli burchaklarida xizmat qilgan; Aleksandr Kempbell, 1829 yilda Robert Owen bilan bahsida; kapitan A. Landers, Angliyaning Liverpul shahridan; Leonard Heinrich Kelber, Germaniyaning Stuttgart shahridan; Ispaniyadan Lacunza; Gollandiyaning Gaaga shahridan Hentzepeter; Gollandiyaning Amsterdamdan Dr. Capadose; Bavaridan Rau; 1821 yilda Tartar ruhoniylari; Yaman Injil talabalari “Seera” nomli kitoblarida; Germaniyaning boshqa hududidan Hengstenberg; Kaspiy dengizi bo'yidagi ruslar; Baltik dengizi sohillaridagi Molokanlar va boshqalar.

GSAM 86.2Bu mavzu payg'ambarlik talabalari uchun vaqt-vaqti bilan, bir-birlaridan bexabar holda qanday ochilgani quyidagilar orqali ko'rinadi:—

GSAM 86.31842 yil 15 iyundagi Midnight Cry nashrida quyidagi so'zlar keltirilgan: “Yaqinda quyidagi sarlavhaga ega kitob qo'limizga tushdi: ‘Two Essays on Daniel’s Prophetic Numbers of 2300 Days, and a Christian’s Duty to Inquire into the Church’s Deliverance, muallifi Archibald Mason, Injil xizmatchisi, Wishawtown, Shotlandiya, Newberg. Glasgow nashridan Ward M. Gazeley tomonidan bosilgan, 1820.’ Ushbu kitobda Meyson shunday deydi: ‘Men yaqinda bir kichik risolani ko'rdim, u birinchi marta Amerikada, Janubiy Karolina din xizmatchisi Uilyam E. Davis tomonidan nashr etilgan va 1818 yilda Angliyaning janubidagi Warkington shahrida qayta nashr qilingan. Ushbu muallifning aytishicha, yigirma uch yuz kun yetmish hafta (9:24 bob) bilan boshlangan. Men ham bu fikrga qo'shilmasdan ilojim yo'q.’”

GSAM 87Janubiy Karolina shtatidan Davis

GSAM 87.1Midnight Cry nashrining o'sha sonida muharrir shunday deydi: “Davisning kitobi taxminan 1810 yilda yozilgan bo'lishi kerak.” Kitobda keltirilgan mantiqiy izohlar haqida gapirar ekan, u shunday deydi: “O'quvchi o'zini Miller, Litch, Stores yoki Hale asarlarini o'qiyotgandek his qilishi mumkin, lekin bizningcha, hozirgi ikkinchi kelish haqidagi mualliflardan hech biri o'tgan haftagacha bu kitobning mavjudligini bilmagan. Ushbu nashr [Midnight Cry] muharriri ilgari bu haqda hech qachon eshitmagan. Davisning vaqti haqidagi pozitsiyasi, Meyson tomonidan qo'llab-quvvatlangan holda, yigirma uch yuz kun yahudiy yili 1843 — bizning yilimiz 1844 yilda tugashini bildirgan.”

GSAM 87Jozef Volf va yigirma nafar boshqalar

GSAM 87.21843 yil 31 avgustdagi Midnight Cry nashrida biz shunday o'qiymiz: “1822 yilda Angliyalik Jozef Volf ‘He Will Come Again, the Son of Man in the Clouds of Heaven’ nomli kitob nashr etgan.” Va yana, “1826 yilda turli ortodoks e'tiqodga mansub yigirma kishi Londonda janob Volf bilan Muqaddas Kitobni o'rganish uchun yig'ilgan. Ular bir ovozdan bir xulosaga keldilar. Ular 1260 yilga 45 yilni qo'shdilar.” 1798 yilda tugagan 1260 yilga 45 yilni qo'shish yahudiy yil hisobiga ko'ra 1843 yil oxiriga, ya'ni aslida bizning 1844 yilga to'g'ri keladi.

GSAM 87Aleksandr Kempbellning pozitsiyasi

GSAM 87.3Gazetaning o'sha sonida Aleksandr Kempbell haqida shunday deyilgan: “1829 yilda u be'tiqod be'tiqod Robert Owen bilan bilan mashhur munozarada qatnashib, unda Doniyorning vahiylari zamon oxirigacha cho'zilishini, yigirma uch yuz kun yillar ekanligini va Masihning tug'ilganidan boshlab taxminan 1847 yilda yakunlanishini ta'kidlagan; Masihning tug'ilgani, uning o'z ko'rsatishicha, umumiy hisobdan to'rt yil oldin sodir bo'lgan.” Shunday qilib, uning hisob-kitobiga ko'ra, milodiy davrdan boshlangan to'liq 1843 yevrey yilining oxirida, ya'ni aslida 1844 yilda, 2300 kun tugashi kerak edi.

GSAM 88.11843 yil 21 sentyabrdagi Midnight Cry nashrida ushbu sarlavha bilan kelgan kitob haqida bayonot berilgan: “A Voice to Britain and America, in a Scriptural statement of the second advent of our Lord and Saviour, which we daily pray for, saying, ‘Thy kingdom come, thy will be done in earth as it is in heaven,’²⁵ muallifi kapitan A. Landers, Liverpuldan; S. Kent and Co. tomonidan nashr etilgan, 1839.”

GSAM 88.2“U, boshqalar kabi, vaqtni hisoblaydi va yigirma uch yuz kunning oxirini Masihning haqiqiy tug'ilganidan boshlab 1847 yilda bo'lishini ko'rsatadi.” Bu esa, odatiy hisobga ko'ra, bizning 1844 yilimizga to'g'ri keladi, chunki Masih odatiy hisobdan to'rt yil oldin tug'ilgan.²⁶

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.31892 yil 17 maydagi Review and Herald gazetasida Germaniyaning Gamburg shahridan pastor L. R. Konradi maqolasi chop etilgan bo'lib, unda u shunday deydi:—

GSAM 88.4“Mashhur luteran ruhoniysi Bengel haqida ko'pchilik o'quvchilarimiz eshitgandir, u o'tgan asrda [Shaffga ko'ra, Bengel 1751 yilda vafot etgan] Rabbimizning paydo bo'lish vaqtini 1836 yilga belgilagan, uning hisoblari Vahiy kitobidagi 666 raqamiga asoslangan edi. Ammo bu muddat tugashidan ancha oldin yana bir kishi — Leonard Heinrich Kelber ismli bosh maktab o'qituvchisi — yozishni boshladi. Uning birinchi risolasi 1824 yilda ‘Oxirzamon yaqin’ nomi bilan nashr etildi va unda Matto 24 va 25 boblariga izoh keltirilgan edi. U Bavarida bosilgan. Ammo 1835 yilda Stuttgartda shu nom bilan 126 betdan iborat kattaroq risolasi paydo bo'ldi. Bu ayniqsa qiziqarli bo'lib, o'quvchilarimizga aniqroq tasavvur berish uchun men sarlavha sahifasining tarjimasini keltiraman: ‘Oxirzamon keladi, bu Xudoning kalomi va eng so'nggi voqealar asosida batafsil va ishonarli tarzda isbotlangan; Rabbimizning kelishini kutishga yoki vaqtni hisoblashga qarshi oldindan shakllangan barcha salbiy qarashlarni butunlay rad etadi; yuqori martabali ruhoniy Bengel buyuk hal qiluvchi yil borasida qanday qilib yetti yilga yanglishganini aniq ko'rsatadi; chunki oxirgi chegara 1836 yil emas, balki 1843 yil bo'lib, o'shanda yorug'lik va zulmat o'rtasidagi buyuk kurash tugaydi va Rabbimiz Isoning uzoq kutilgan tinchlik hukmronligi yer yuzida boshlanadi.’

GSAM 89.1“Ikkinchi nashr 1841 yilda, ham Stuttgartda, hamda men bilishimcha yana biri Saksoniyada chiqdi. Sarlavha sahifasida ko'rsatilishicha, bu risola keng tarqalgan qarashlarga javoban aniq va ravon tarzda Doniyor 8-dagi 2300 kun bilan Doniyor 9-dagi 70 hafta o'rtasidagi mavjud bog'liqlikni ko'rsatadi va ularni 1843-yilga (yahudiylarcha 1843—biznikicha 1844) olib keladi. Keyin kitobning qolgan qismida u zamon belgilariga tayangan holda bu voqea yaqinlashayotganini ko'rsatadi.

GSAM 89.2“Bir nechta nashrlarning chiqishi o'zi bu kitob uyg'otgan qiziqishni ko'rsatadi. Hozir Avstraliyada yashayotgan aka Schäche uzoqdagi Sileziya viloyatida ham uning e'lonini ko'rib, buyurtma qilgach, eshiklarni qulflab, katta qiziqish bilan o'qigan. Kitobda muallif dunyoda shunga o'xshash harakatlardan xabardor ekanligiga oid hech qanday iz yo'q, ammo Xudoning Ruhi orqali u ham xuddi shu xulosalarga kelgan.

GSAM 89.3“1842 yilda u Stuttgartda yana 286 betlik kengroq risola yozdi: ‘Dunyoning yaratilishi va qancha vaqt mavjud bo'lishi haqida asosiy va Muqaddas Kitobga asoslangan fikrlar; yoki quyidagi savolga batafsil javob: Nega Xudo dunyoni ketma-ket olti kunda yaratgan—Rabbimizning Masih dushmanini hukm qilish uchun kelishining yaqinligi—1843 yilning buyuk va quvonchli voqealari.’”

GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)

GSAM 89.4Taxminan 1812 yilda Lacunza Ispaniyada The Coming of Messiah in Majesty and Glory nomli kitobni nashr etdi. Muallif “Ben Ezra” taxallusini anonim tarzda qabul qilgan va u masihiy bo'lgan yahudiy deb hisoblanadi. Angliyalik Eduard Irving, ikkinchi kelish haqidagi asarini boshlagach, yuqoridagi kitobni ingliz tiliga tarjima qilgan. Shunday qilib, u kamida ikki tilida o'z hikoyasini so'zlab berdi.

GSAM 89.5Yillar o'tib, o'tgan asr boshidan 1840 yilgacha bo'lgan turli talabalar yigirma uch yuz kun davrini hisoblab, yetmish haftani shu davrning birinchi qismi deb belgilaganlari va so'ngra barchasi davrning 1844 yilda yakunlanishiga rozi ekanliklarini ko'rish haqiqatan ham qiziqarli.

GSAM 901844 yil – 2300 kunning haqiqiy tugash nuqtasi

GSAM 90.1Savol tug'ilishi mumkin: 1844 yil haqiqatan ham 2300 kunning yakunlanish sanasi ekanligiga qanday ishonish mumkin? Ha! Chunki qanday qilib bashoratning noto'g'ri bajarilishi haqiqiy bajarilish uchun to'g'ri vaqtda sodir bo'lmasa, shunday qilib, biz ham 1844 yil 2300 kunning to'g'ri yakunlanish sanasi ekanligi haqidagi xulosaga kelishimiz kerak. Xudo bu bilimni 1798-yilgacha muhrlab qo'ydi va o'sha paytda nur porlaydi, deb va'da berdi; o'z xato qilmaydigan Ruhining yordami bilan vaqtni to'g'ri tushunishni chin dildan izlaganlarga hidoyat berdi. Ushbu mavzuda “bilim”ning “ko'payishi” uchun uning vaqti kelgan edi va u haqiqiy nurni berdi.

GSAM 90.2“Oxir zamon”da odamlarga tushuntirilgan vaqtning yakun nuqtasini aniqlagach, bu kashfiyotning ahamiyati nimada ekanligini o'rganish maqsadga muvofiqdir. Biz o'sha davrda, Injil ishlarining yakunlanishida hukm majlisining boshlanishi uchun aniq vaqt e'lon qilinishi lozimligini ko'ramiz. “Va men ko'rdim,” deydi Yuhanno, “osmon o'rtasida uchib yurgan yana bir farishtani, u yer yuzida yashovchilarga, har bir xalqqa, qabila, til va odamlarga abadiy Injilni e'lon qilish uchun baland ovoz bilan shunday dedi: Xudodan qo'rqing va Unga shon-shuhrat bering; chunki Uning hukm soati keldi; va osmon, yer, dengiz va suv buloqlarini yaratgan Zotga ibodat qiling.”²⁷ Haqiqiy farishtalar insonlarga Injilni va'z qilmaydi. Inson esa dunyoning oxirigacha uning Injilini va'z qilish uchun Rabbning o'zi tomonidan tanlangan vositadir.²⁸ Ushbu farishta, shunday qilib, “Xudoning uyi”dan boshlanadigan hukm vaqti kelganini e'lon qiluvchi Injil xabarining ramzidir.²⁹ Bunday xabar Muqaddas Kitoblardan hukmga olib boradigan vaqt aniqlanmaguncha berilishi mumkin emas edi. Oldin aytilganidek, yigirma uch yuz kunlik davr Xudoning xalqiga nisbatan o'tkaziladigan tergov hukmiga qadar cho'ziladi.

GSAM 91Kafforat kuni – hukm qilish vaqti

GSAM 91.1Kafforat kuni, yer yuzidagi muqaddas joyni tozalash kuni yahudiylar tomonidan hukm kuni deb tushunilgan va hozir ham shunday tushuniladi. Hatto hozir, tarqalgan holatda bo'lishlariga qaramay, o'sha jiddiy kun bilan bog'liq qadimgi barcha marosimlarni ado eta olmasalar ham, uni hukm kuni sifatida nishonlaydilar. Buning isboti sifatida avvalo Kaliforniyaning San-Fransisko shahrida nashr etiladigan, Rokki tog'lari g'arbidagi ortodoks yahudiylarning organi hisoblangan The Jewish Exponent nomli yahudiy gazetasidan iqtibos keltiramiz. 1892 yil sentabr sonida navbatdagi son chiqishidan oldin yettinchi oy va kechirim kuni kelishi haqida e'lon berilgan edi. Ularning yettinchi oyiga Tishree, oltinchisiga Ellul deb nom berishadi; shunday deyilgan gazetada, “Ellul oyi keldi, va ortodoks sinagogalarda har kuni ertalab Shofar [yettinchi oyning birinchi kunidan o'ninchi kunigacha chalinar edi, Zabur 81:3, 4] ovozlari eshitiladi, bu esa yodga olish kuni va Yom Kippur oxirgi sudiga tayyorgarlik ko'rishni eslatadi.” Ellul, oltinchi oy, oxirida bo'lib, Tishree, yettinchi oy, ochilishga yaqinlashganda, ular o'n kun davomida har kuni ertalab o'sha tipik tizimda yilning yakuniy hukmini e'lon qiluvchi shoxni eshitishardi.

GSAM 91Yahudiy ravvinning guvohligi

GSAM 91.2Yana, 1902 yilda Kaliforniyaning San-Fransisko shahridagi yirik yahudiy jamoasi ravvini Isidore Myers kechirim kunini e'lon qilarkan, shunday dedi: “Bir yildan ikkinchi yilga o'tish arafasida isroillik kishi Yaratuvchining yaratishi va uning butunjahon hukmronligini kuchli tarzda esga oladi va, shunday deyish mumkinki, vaqtning tug'ilgan kuni hamda buyuk Shohning taxtga chiqishining yilligini surnay chalib nishonlashga chaqiriladi. U shuningdek, xuddi o'sha surnay, ya'ni Shofar ovozi bilan hukm taxtida o'tirgan Abadiy Adolatning hamma narsani ko'ruvchi nigohi oldida titrab turgan holda, o'tgan yil davomida qilgan amallarini qayta ko'zdan kechirishga chaqiriladi.”

GSAM 92.1Yahudiy ibodatxonasi xizmatida muqaddas joy har yili bir marta tozalanganidek, yigirma uch yuz kun oxirida muqaddas joyni tozalash har yillik ramziy xizmatdan boshqa narsaga tegishli ekanligi Doniyorga aniq bo'lishi kerak edi. Rabb allaqachon xalqiga bashoratda ramzlardan foydalanganda berilgan vaqtni “har bir kun bir yilga” hisoblashni o'rgatgan edi.³⁰ Shunday qilib, biz ko'rib turganimizdek, bu yigirma uch yuz kunlik davr osmoniy muqaddas joyda Masihning oliy ruhoniy sifatidagi xizmatining yakuniga – ya'ni, tavba qilish orqali ishlarini osmoniy muqaddas joyga olib kelganlarning tergov hukmiga to'g'ri keladi.

GSAM 921844-yilda yetishi kerak bo'lgan hukm xabari

GSAM 92.2Muqaddaslar hukmi boshlanadigan davr aniqlangach, payg'ambarlikda belgilangan Xudoning voqealar tartibiga muvofiq “Uning hukm soati keldi” xabari berilishi uchun yo'l ochildi. E'tibor bering, bu davr aniqlangach darhol xabar e'lon qilinadi, deyilmaydi, balki ilgari “muhrlangan” nurni ochiq qilish nazarda tutiladi. Biz bu ishning amalga oshganini aniq ko'ramiz. Keyingi boblarda esa Rabbimiz advent xabari e'lon qilinadigan vaqtni ham xuddi shunday aniq belgilab, bu e'lon dunyoga xuddi so'zma-so'z amalga oshirilganini ko'ramiz.