26-bob — Bizning xorijiy missiyalarimiz

GSAM 403.1“Yozilganki, kimga u haqida gapirilmagan bo'lsa, ular ko'radilar; va eshitmaganlar tushunadilar.”¹

GSAM 403.2AQShdan tashqaridagi birinchi missiyamiz 1874 yilda ochildi: o'shanda pastor J. N. Endryus Shveytsariyaga yuborildi va u yerda ish boshladi.

GSAM 403MARKAZIY YEVROPA MAYDONI

GSAM 403.3O'sha paytda bu missiyaga sakkizta davlat kiritilgan edi: ya'ni Shveytsariya, Fransiya, Italiya, Turkiya, Belgiya, Ispaniya, Portugaliya va Gretsiya, jami 140 000 000 kishini o'z ichiga olgan hudud.

GSAM 403.4Bu yerda, denominatsiya son jihatdan zaif bo'lgan bir paytda, xalqimizni hududi jihatdan shunchalik keng missiyaga kirishishga undagan sharoitlarni eslatib o'tish qiziqarli bo'lishi mumkin.

GSAM 403Pastor Czechowski

GSAM 403.51865 yilda hozirgi haqiqatni qabul qilgan, imonga kelgan polyak katolik ruhoniysi, pastor M. B. Czechowski, Markaziy Yevropaga missioner sifatida yuborishni xohladi. O'sha paytda bu imkonsiz bo'lgani uchun, u o'z masalasini Massachusets shtatining Boston shahridagi Birinchi kun adventistlariga taqdim etdi, ular uni ehtimol bizning xalqimizdan butunlay ajralgan deb hisoblashgandi. Qanday bo'lmasin, ular zarur mablag'ni ta'minlab, uni xohlagan missiyasiga jo'natdilar.

GSAM 404Shveytsariyadagi shanba saqlovchilar

GSAM 404.11866 yilda u Shveytsariyaning Tramelan shahrida shanba haqiqati va uchinchi farishtaning xabarini o'rgatdi, bu sa'y-harakat natijasida shanba saqlovchilardan iborat bir jamoa paydo bo'ldi. Tez orada u ularni tark etib, Vengriyada xabarni o'rgatishga ketdi. U Tramelandagi jamoaga Amerikadagi ishimiz haqida hech narsa demadi, lekin ularning safidan Albert Vuilleumier ismli kishi ingliz tilini o'qiy olardi. U tasodifan Advent Review nashrining bir nusxasini ko'rib qoldi. Shu tariqa ikki mamlakat o'rtasida maktub almashinuvi boshlandi.

GSAM 404Pastor Erzenberger Amerikaga yuborildi

GSAM 404.21869 yilda Tramelanlik Jeyms Erzenberger ingliz tilini o'rganish va Yettinchi kun adventistlarining ta'limotlari hamda odat-an'analari bilan chuqurroq tanishish maqsadida Amerikaga yuborildi. U 18 iyun kuni Battle Creekga yetib keldi va Amerikada bir yarim yil qoldi. U 1870 yil 9 sentyabrda qaytish safariga chiqib, Nyu-Yorkdan jo'nab ketdi. O'sha yil iyun oyida Ademar Vuilleumier bu mamlakatga tashrif buyurdi va taxminan to'rt yil qoldi. Vataniga qaytayotganda u bilan pastor Endryus hamroh bo'ldi. Ular 1874 yil 16 oktyabrda Neuchatelga yetib kelishdi.

GSAM 404.31875 yilda pastor D. T. Bourdeau va uning oilasi Amerikadan Fransiyaga ketishdi, u yerda ular qo'mita tomonidan mehnat qilish uchun tayinlandilar.

GSAM 404Fransuz gazetasi ishga tushirildi

GSAM 404.4Keyingi yili, 1876 yil iyul oyida, Shveytsariyaning Bazel shahrida Les Signes des Temps (The Signs of the Times) nomli fransuz tilidagi nashr chiqarila boshladi. 1882 yil 13 mayda, olti yil o'tib, pastor Haskell Nyu-York shahridan Yevropaga jo'nab ketdi. Ushbu missiya safari davomida u Shveytsariyada turlicha vaqt o'tkazdi.

GSAM 405Pastor Uittni Bazelga boradi — Pastor Endryusning vafoti

GSAM 405.11883 yil 26 iyulda pastor B. L. Uittni va uning oilasi Bazelga yetib keldi; u Bosh Konferensiya Qo'mitasi tomonidan o'sha missiyani boshqarishga tayinlandi, bu esa sog'ligi tezda yomonlashayotgan pastor Endryusni yengillashtirdi. Bir necha oy o'tgach, o'sha yil oktyabrda u vafot etdi.

GSAM 405.2Pastor Endryus hayotining dastlabki davrlarida oliy maktablar va kollejlarning imtiyozlaridan foydalana olmagan, ammo u yaxshi ma'lumotli bo'lib, dunyo uni o'z-o'zini o'qitgan yoki o'z-o'zini tarbiyalagan inson deb ataydi. U o'qishga bo'lgan tirishqoqligi tufayli lotin, yunon va ibroniy tillarini mukammal o'zlashtirdi, keyinchalik esa fransuz tilini ham o'rgandi. U fransuz tilini Markaziy Yevropa missiyasida ishni ochish va davom ettirishda yordam berish uchun o'rgandi; aynan shu missiyada u hayotining oxirgi olti yilini mehnat qilib o'tkazdi, French Signs of the Times jurnalini yozib nashr etdi va shu tilda va'z qildi. Mana shunday mehnat qilayotgan chog'ida u vafot etdi.

GSAM 405Dr. Kellogg Yevropada

GSAM 405.31883 yil bahorida doktor J. H. Kellogg tibbiy tadqiqotlar maqsadida Yevropaga tashrif buyurdi. U har bir missiyamizda bir necha kun qoldi va uning tashriflari xodimlar uchun katta ruhiy ko'mak bo'ldi, xususan, Bazeldagi ishlar bo'yicha uning maslahatlari pastor Endryus tomonidan katta qadrlanib qabul qilindi.

GSAM 405Pastor Butler Yevropaga tashrif buyuradi

GSAM 405.41883 yil oktabr oyida bo'lib o'tgan Bosh Konferensiyada Angliyada iloji boricha tezroq gazeta nashr etishni boshlash tavsiya qilindi. Ushbu konferensiyada qabul qilingan yana bir qarorga ko'ra, pastorlar Geo. I. Butler, M. C. Wilcox va A. C. Bourdeau Yevropa va Angliyadagi ishlarga yordam berish uchun u yerga ketishdi. Pastor Butler 1884 yil 27 fevralda Shotlandiyaning Glasgow shahriga qo'ndi. Pastor Butlerning chet el missiyalariga tashrifi maqsadlaridan biri xorijiy mamlakatlarda ishni davom ettirishda yuzaga keladigan qiyinchiliklarni shaxsiy kuzatuv orqali o'rganish va ularni qanday yengib o'tishni aniqlash edi. U ham Bazeldagi va Markaziy Yevropa hududidagi ishlarga ma'lum vaqt ajratdi. A. C. Bourdeau Alp tog'lari vodiylarida, Waldensiyalik fransuzlar orasida xizmat qildi; M. C. Wilcox esa Angliyada nashriyot va tahririy ishlarga aloqador bo'lib, 1886 yil oxirigacha u yerda qoldi.

GSAM 406Bazelda nashriyot uyi barpo etildi

GSAM 406.11884 yilda Bazelda Imprimerie Polyglotte (nomining ma'nosi ko'p tillarda bosish) nashriyoti barpo etildi. 1885 yil mart oyida H. V. Kellogg Bosh Konferensiya Qo'mitasi tomonidan Bazelga borish va bosmaxona uchun zarur uskunalarni sotib olish vakolati bilan ta'minlandi. U buni amalga oshirdi va shu tariqa qadimiy Bazel shahrida Yettinchi kun adventistlariga tegishli yaxshi jihozlangan bosmaxona tashkil etildi.

GSAM 406.2Pastor Butlerning Yevropaga tashrifi chog'ida Bazeldagi idorada Herold der Wahrheit nomli nemis gazetasi chop etildi. O'sha yili shu idorada Adevărulu Prezentu (Present Truth) nomli rumin jurnali ham nashr etildi. Va yana biri italyan tilida L’Ultimo Messaggio (The Last Messages) nomi bilan nashr etildi. Oxirgi ikkita jurnal choraklik nashr bo'lib, o'n olti betdan iborat edi. 1884 yil oktyabrda bo'lib o'tgan Shveytsariya konferensiyasida yil davomida ushbu to'rt jurnaldan 146 000 nusxa chop etilib tarqatilgani qayd etildi. 1895-yilga qadar, bosmaxona (Bazeldagi ta'qiblar tufayli) shu shahardan Germaniyaning Gamburg shahriga ko'chirguniga qadar, o'n bir xil tilda kitoblar va risolalar nashr etilgan; ya'ni: fransuz, nemis, italyan, rumin, ispan, bohem, rus, golland, vengr, arman, turk va turk-yunon tillarida. Shunday qilib, uning nomi anglatganidek, bu “ko'p tillarda nashr etuvchi” muassasa edi.

GSAM 407Xonim Uaytning Yevropaga safari

GSAM 407.11885 yil 3 sentyabrda xonim Uayt, uning o'g'li V. S. Uayt va oilasi Bazelga yetib keldi. Ular qadimiy mamlakatlarda bir yarim yil bo'lib, Markaziy Yevropa hududidagi missiyalarni ziyorat qildilar, u yerda turli missiyalarga bebaho xizmat ko'rsatildi.

GSAM 407Shveytsariya konferensiyasi tashkil etildi

GSAM 407.21885 yil 10 sentyabrda Shveytsariya konferensiyasi tashkil etildi. O'sha paytda berilgan hisobotda konferensiya tarkibida bitta tayinlangan din xizmatchisi, yetti litsenziyaga ega shaxs, o'nta cherkov va 224 nafar a'zo borligi qayd etilgan. Ular o'tgan yili 1 645,11 dollar miqdorida o'ndan bir hissa to'lagan. Bundan tashqari, ish uchun 2 041,22 dollar miqdorida ehsonlar qilingan.

GSAM 407Yevropadagi pastor Vaggoner

GSAM 407.3Xonim Uayt, V. S. Uayt va uning oilasi bilan birga 1887 yilda Amerikaga qaytdi. O'sha yili pastor J. H. Vaggoner Markaziy Yevropa missiyasiga qo'shilishga taklif qilindi. U bu sohada ikki yildan ortiq vaqt ishladi va shu vaqt ichida Bazeldagi uyida yashadi. Oldin aytilganidek, uning vafoti aynan shu shaharda, 1889 yil 20 aprel kuni sodir bo'ldi.

GSAM 407.4Pastor Uittniyning sog'ligi yomonlashishi va uning keyingi vafoti (1889 yil 9 aprel) bu missiyaga yana bir og'ir zarba bo'ldi.

GSAM 407Pastor Robinson Yevropada

GSAM 407.5Angliyada mehnat qilayotgan pastor D. A. Robinson pastor Uittniyning vorisi etib saylandi. U taxminan olti yil davomida ushbu okrugda samarali mehnat qildi, keyin Bosh Konferensiya taklifiga binoan 1895 yilda Hindistonga yo'l oldi. Uning ketishi yana bir superintendent tayinlashni zarur qildi.

GSAM 408Pastor Holser maydon superintendenti

GSAM 408.1Pastor H. P. Holser ushbu lavozimga tanlandi va bu lavozimga qo'shimcha ravishda butun Markaziy Yevropa missiyasining boshqaruvchisi etib saylandi. U yerda 1901 yilgacha charchamasdan va samarali mehnat qildi, lekin o'sha yili u ham kasallik hujumiga dosh bera olmadi. U 1901 yil 11 sentyabrda Koloradoning Kanyon Siti shahrida vafot etdi.

GSAM 408.2Ushbu noqulay sharoitlarga qaramay, missiya o'sdi va ish rivojlandi, bu 1895 yilda Bosh Konferensiyaga taqdim etilgan hisobotda ko'rsatilgan: Markaziy Yevropa Konferensiyasi o'n to'qqiz cherkovdan iborat bo'lib, ularning jami a'zolari 484 kishini tashkil etgan va ular o'tgan yili 4 378,18 dollar miqdorida o'ndan bir hissa to'lagan. O'sha paytda ularning to'rt nafar din xizmatchisi va besh nafar din xizmati ruxsatnomasi bo'lgan xodimlari mavjud edi.

GSAM 408GERMAN-RUSSIYA MISSIYASI

GSAM 408.31870 yilda Prussiyadagi Elberfeld yaqinidagi cherkov pastori J. H. Linderman va uning qirq nafar a'zosi Muqaddas Kitobni o'rganish asosida yettinchi kun shanbasini nishonlashni boshladilar, dunyoda bu kunni shanba deb saqlaydigan boshqa bir masihiy jamoasi borligini bilmay. Ushbu jamoa haqidagi xabar bizning odamlarimizga g'ayrioddiy tarzda yetib keldi. Shanba kuni Bazeldagi missiya uyiga bir tilanchi keldi. Oila a'zolari oldida ochilgan Muqaddas Kitoblari bilan shanba maktabi darsini o'rganayotgan edilar. Bu manzara odamni ta'sirlantirdi va savollar berishga undadi.

GSAM 408Elberfeld jamoasi

GSAM 408.4Ular yahudiylar emas, balki yettinchi kun shanbasini saqlaydigan masihiylar ekanini bilib, u Elberfelddagi bu jamoa haqida gapirdi. Pastor Endryus bu bayonotni tekshirishni oqilona deb bildi; shuning uchun u pastor Erzenberger bilan birga 1875-yil boshida Prussiyaga bordi va u yerda jamoani aytilganidek topdi. Pastor Erzenberger Germaniyaning shu qismida biroz vaqt mehnat qildi va 1876 yil 8 yanvarda Elberfeldda sakkiz kishi suvga cho'mdirildi; bu Germaniyada Yettinchi kun adventistlari tomonidan amalga oshirilgan birinchi suvga cho'mdirish marosimi edi.

GSAM 409.1Haqiqat 1882 yildayoq Rossiyada poydevor topgan edi, Amerikadagi nemis birodarlar tomonidan Rossiyadagi nemis koloniyalaridagi do'stlariga yuborilgan o'quv materiallari orqali.

GSAM 409Pastor Konradi Yevropada

GSAM 409.21885 yilda pastor L. R. Konradi Amerikadan Markaziy Yevropa maydoniga nemislar orasida xizmat qilish uchun yo'l oldi. 1886 yil 28 iyunda u Bazeldan Qrimga, Rossiyaga yo'l oldi. Bu yerda pastor Perk bilan birga Berdebulatga yo'l olib, u yerda ikki opa suvga cho'mdirildi va o'n to'qqiz nafar a'zodan iborat cherkov tashkil etildi; bu Rossiyadagi birinchi Yettinchi kun adventistlari cherkovi bo'ldi.

GSAM 409Pastorlar Konradi va Perk qamoqqa olindi

GSAM 409.3Shundan so'ng pastorlar Konradi va Perk ortodoks imonga zid ta'lim berganlikda ayblanib hibsga olinib, Perekopda besh hafta qamoqda saqlandilar. Qamoqdan ozod bo'lgach (AQSh elchisi aralashuvi tufayli) pastor Konradi Sharqiy Rossiyaga tashrif buyurdi va keyin Shveytsariyaga qaytdi.

GSAM 409Volgadagi ish, Rossiya

GSAM 409.4Shu yili pastor Laubhan Volga daryosi bo'yida, uyiga yaqin joyda, Rossiyada mehnat qilishni boshladi. 1880 yilda Kansaslik pastor Klein nemislar yashaydigan Rossiyada ish boshladi va shunday qilib, bu qiyin va mashaqqatli maydonga mehnatkashlar tayyorlandi; va garchi imonlilar surgunga va qamoqqa hukm qilingan bo'lsalar ham, Rabb ishni ajoyib darajada baraka berdi.

GSAM 409Germaniyadagi targ'ibotchilarning muvaffaqiyati

GSAM 409.51888 yilda kolportyorlar Reyn-Prussiya, Vürtemberg, Baden va Elzasda ish boshladilar. Sakkiz yoki o'n nafar faol va sodiq ishchilar shunchalik muvaffaqiyatga erishdiki, bir yil ichida quyidagi sonli kitoblar sotildi: Life of Christ – 3 000; From Eden to Eden – 2 000; hamda 12 000 buklet. Ushbu mehnat natijasida deyarli har joyda kitoblar sotilib, o'qildi, ba'zilari, bir nafardan yoki undan ko'prog'i haqiqatni qabul qildi.

GSAM 410Gamburgda missiya ochildi

GSAM 410.11889 yil may oyida Germaniyaning Gamburg shahrida missiya ishlari pastor Konradi tomonidan ochildi va juda qisqa vaqt ichida ishchilar uchun tayyorlov maktabi tashkil etildi. Keyingi oktyabrda 28 nafar a'zodan iborat Shanba maktabi tashkil etildi. Aynan shu yili pastor Haskell missiyaga tashrif buyurib, 20 nafar a'zodan iborat cherkov tashkil etdi va kitob ombori ochildi.

GSAM 410.2O'sha paytda pastor J. T. Boettcher Barmen shahrida nemis ishlari bilan shug'ullanayotgan edi. 1890 yilda Bosh Konferensiyaga taqdim etilgan hisobotda nemis-rus missiyasida to'qqizta tashkil etilgan cherkov, jami 422 nafar a'zo, shuningdek hali tashkil etilmagan 75 nafar shanba kunini saqlovchi borligi qayd etilgan. Shu yilning 7 aprelida yana o'n ikki kishi suvga cho'mdirilib, Gamburg cherkoviga qo'shildi. Dekabr oyida bu cherkov a'zolari soni qirqtagacha oshdi. Gamburg, Gollandiya, Rossiya va Germaniyaning turli hududlaridagi depozitariydan kitob sotishdan tushgan daromad 5 000 dollarni tashkil etdi.

GSAM 410Yevropadagi muvaffaqiyat

GSAM 410.31891 yilda Bosh Konferensiyada berilgan hisobotda ko'rsatilganidek, Markaziy Yevropa missiyasida ish sekin-asta, lekin barqaror ravishda rivojlandi. O'sha paytda Germaniyada beshta cherkov bo'lib, ularning a'zolari soni yuz qirq kishiga yetgan, ulardan oltmish to'rt nafari Gamburg cherkovi a'zolari edi. To'langan o'ndan bir hissa $1,000 ni tashkil etdi. Gamburgdagi kemadagi missioner tomonidan kemalarda sotilgan kitoblarning qiymati 500 dollarni tashkil etgan bo'lsa, butun maydonda yil davomida targ'ibotchilarning sotuvlari 6 000 dollarni tashkil etdi. Avstriyada 150 kishi haqiqatni qabul qilgan, Rossiyada esa 13 ta cherkov bo'lib, ularning a'zolari soni 400 kishiga yetgan.

GSAM 411Besh nafar rus shanba kuni ibodat qiluvchilar surgun qilindi

GSAM 411.1Taxminan shu paytda (1891 yilda) rahbarini ham o'z ichiga olgan beshta rus cherkovi a'zosi hukmron cherkovga zid ta'limotlarni o'rgatganlikda ayblanib hibsga olingan va Trans-Kavkazga besh yilga surgun qilishga hukm qilingan. Ularni bir-biriga zanjir bilan bog'lab, besh yuz milya piyoda yurishga majbur qilishgan. Bu sinovda ularning imoni ularga kuch-quvvat berdi va ular Rabbimizda baxtli edilar. Yil davomida rus tilida Muqaddas Kitob o'qishlari shaklida, Masihning azoblari, o'liklarning uxlashi, qaysi kuni va nega, hamda biz bilishimiz mumkinmi? mavzularida bir buklet tayyorlangan edi.

GSAM 411.21895 yildagi Bosh Konferensiya vaqtida Germaniyadagi a'zolik 368 nafarga yetgan edi, va o'tgan yildagi o'ndalik 2,327.43 dollarni tashkil etgan.

GSAM 411Rossiyada shanba kunini saqlovchilar soni oshdi

GSAM 411.3Rossiyada, ko'pchilik boshqa mamlakatlarga ko'chib ketganiga qaramay, a'zolik soni 467 taga yetib, ular 841,60 dollar o'ndan bir pul to'lagan.

GSAM 411.41896-yilgi ibodat haftasi o'qishida chet el missiyasi kotibi tomonidan berilgan bayonotdan bilamizki,

GSAM 411.4“O'tgan yil davomida nemis-rus maydonida ularning soni deyarli ikki barobar oshgan; ularning soni to'rt yuzdan ortiq kishi bilan to'ldirilgan. Berlin, Germaniyada oltmish kishi muntazam shanba ibodatlariga qatnashgan. Gamburgda missiya cherkovining barpo etilishi u yerdagi ishni mustahkamladi. Myunxenda, Bavariyada bir necha kishi suvga cho'mdirishni kutmoqda. Leyptsig, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart va Germaniyaning boshqa yirik shaharlarida ham ishonuvchilar bor edi. Gollandiyaning Rotterdam shahrida ham bir jamoa mavjud edi.

GSAM 412.1“Rossiyada kolportyorlar hukumatdan ruxsat olishgan. Adabiyotlar let va eston tillariga tarjima qilingan. Nemis gazetasi Bazeldan Gamburgga ko'chirildi va o'sha idorada haqiqatni o'n to'rt tilga bosib chiqarishardi.”

GSAM 412Vengriyada suvga cho'mdirish

GSAM 412.2Yil davomida Vengriyada birinchi suvga cho'mdirish marosimi, Bohemiyada esa birinchi marosim yig'ilishi bo'lib o'tdi. Ruminiyadagi Galats shahrida Dunay va Qora dengiz uchun kemada missiya tashkil etildi.

GSAM 412Germaniyada targ'ibot ishlari

GSAM 412.31895 yil dekabr oyida Home Missionary nashrida pastor Spies nemis maydonidagi targ'ibot ishlari haqida shunday dedi:

GSAM 412.3“Ushbu sohada sotuv ishlarini boshlagan rahbarlar uni davom ettirishdan to'xtamadi, garchi Leyptsigdagi ba'zi yetakchi nashriyotchilar va kitob sotuvchilari ‘obuna asosida kitob sotish muvaffaqiyatsizlikka uchraydi’ deb ishontirgan bo'lsalar ham.

GSAM 412.4“1887 yil avgustida nemis tilida Life of Christ kitobining birinchi nashri chiqarildi. Ushbu kitob tarqatishga tayyor bo'lgan paytda Bazelda targ'ibotchilar instituti o'tkazildi; bu nafaqat Germaniyada, balki butun Yevropada targ'ibotchilik ishining boshlanishini belgiladi. Hozirda ushbu kitobning yettinchi nashri nemis tilida matbaadan chiqdi.

GSAM 412.5“1895 yil 1 yanvardan boshlab o'n ikki yangi targ'ibotchi ishga qo'shildi. 1895 yil iyun oyida hisobot savdoda 50 foizlik o'sishni ko'rsatdi. Hozirda nemis tilidagi gazetamiz Herold der Wahrheit bilan maxsus ish olib borilmoqda. Ba'zi, unchalik katta bo'lmagan cherkovlar ellikdan ikki yuzgacha nusxa olib, ularni sotadilar. Va ular xaridorlar bilan juda yoqimli tajribalarga ega bo'ladilar. 1896 yil 18 fevral sanadagi Review nashrida pastor Konradi shunday dedi: ‘Biz 1895 yilni nemis-rus maydonida ming besh yuz shanba kunini saqlovchilar bilan yakunlaymiz.’”

GSAM 413SKANDINAVIYA MISSIYASI

GSAM 413.1Skandinaviya xalqiga missiya 1877 yilda pastor Jon Matteson tomonidan ochildi. 6 iyun kuni u Daniyaning Jyeland hududidagi Vejle shahriga yetib keldi. U o'sha mamlakatga borganida, Amerikadagi do'stlari yuborgan gazeta va risolalarni o'qib, shanba kunini tutishni boshlagan bir necha kishi bor edi.

GSAM 413.2Ushbu ishning rivojlanishini kuzatar ekanmiz, 1850 yilda Norvegiyadan Amerikaga ko'chib kelgan to'rt kishi Rabbning shanba kunini saqlashni boshlaganini bilib olamiz. Ular Viskonsindagi Oakland shahrida yashagan. Ularning ikkitasi pastor O. A. Olsenning otasi va onasi bo'lgan. 1863 yilda pastor Jon Matteson yettinchi kun shanba kunini nishonlashni boshladi. U Viskonsin shtatining Poysippi shahrida yashagan. Keyingi olti oy ichida uning mehnatlari tufayli taxminan qirq nafar daniyalik-norvegiyalik Yettinchi kun adventistlari ta'limotlarini qabul qilgan. Unga xizmatda birinchi bo'lib faol yordam bergan va'zgo'y Minnesota shtatidan pastor J. F. Hanson bo'lgan.

GSAM 413Daniya-Norveg tilida nashr etilgan birinchi kitob

GSAM 413.31866 yilda pastor Jon Matteson Review and Herald idorasi rahbarlariga skandinavlar uchun ularning tilida bukletlar va risolalarni chop etish-etmasliklarini aniqlash maqsadida murojaat qildi. Unga idorada mablag' yetishmasligi tufayli buni amalga oshirish imkoni yo'qligi aytildi; lekin Viskonsin va Minnesotada uning millatdoshlaridan haqiqatni ona tilida chop ettirishga shunchalik intilganki, garchi ularning moliyaviy ahvoli o'rtacha bo'lsa va soni ellikdan kam bo'lsa ham, ular 1 000 dollar naqd pul yig'ib, shu maqsadda uning qo'liga topshirishdi. Ushbu pul va yaxshi tayyorlangan qo'lyozma nusxalari bilan pastor Matteson Battle Creek shahriga kelib, yana bosma kitoblar uchun murojaat qildi. Oldingi qarshiliklarni bartaraf etishga tayyor bo'lgani uchun uning istaklari qondirildi va 1867 yil 18 martda u Liv og Død (Life and Death) nomli kitobi uchun tayyorlangan qo'lyozmasini o'sha paytda nashriyot qo'mitasi a'zolari bo'lgan pastor J. N. Endryus va menga o'qib eshittirishni boshladi. Boshqacha qilib aytganda, u bizga ingliz tilida qo'lyozmasida dan-norveg tilida yozilgan narsalarni aytib berdi.

GSAM 414Pastor Matteson matbaachi bo'ladi

GSAM 414.1O'sha paytda uning uchun shrift terishga ajratiladigan bosmachi bo'lmagani uchun, u uni o'zi terishni o'rganish imtiyozini so'radi. U o'z tilida taxminan ming bet risolalar va varaqalarni bosib chiqarganiga qadar shu ish bilan shug'ullandi.

GSAM 414.2Xalqining orasida haqiqatni tarqatishning bu yangi vositasi bilan u yangi jasorat bilan turli shtatlarda yig'ilishlar o'tkazdi. Shu sanadan boshlab skandinavlar orasida ish juda tez rivojlandi.

GSAM 414Birinchi chet ellik davriy nashr

GSAM 414.3Daniya-Norvegiyaliklar orasidagi ish shunchalik rivojlangan ediki, o'sha millat vakillari o'z tilida ma'rifat va ruhiy qo'llab-quvvatlash olishlari uchun oyma-oy nashrga ehtiyoj tug'ildi. Shuning uchun 1872-yil 1-yanvarda Review and Herald idorasida Daniya tilida 24 betli, jurnal shaklidagi oyma-oy nashr chiqarildi, uning nomi Advent Tidende (Advent Tidings) edi. Keyingi yili bu jurnal hajmi o'ttiz ikki betga oshirildi. Bu chet tilida nashr etilgan Yettinchi kun adventistlari tomonidan chiqarilgan birinchi davriy nashr edi.

GSAM 414.41874 yilda shved tilida so'zlashuvchi ishonuvchilar orasida qiziqish shunchalik oshdi-ki, o'sha tilda o'n olti betli oylik nashr — Svensk Härold — chiqarildi.

GSAM 414.5Pastor Matteson Skandinaviya xalqlariga (1877 yil iyun) missiyaga kirishgan paytda Tidende jurnalining 266 nusxasi har oy Amerikadan Daniyaga, 60 nusxasi Norvegiyaga jo'natilardi. Ushbu jurnallarni o'qish natijasida Skandinaviyada allaqachon bir qancha kishi Shanba kunini tutardi. Daniyada bir yillik mehnati natijasida turli joylarda mo'minlar jamoalari tashkil etildi.

GSAM 415Norvegiyada bosmaxona

GSAM 415.1Shundan so'ng pastor Matteson Norvegiyaga bordi va 1879 yil 7 iyunda Kristianadagi mehnatlari natijasida o'ttiz sakkiz nafar a'zodan iborat cherkovni tashkil etdi. Taxminan shu paytda Amerikadan kelgan pastor J. P. Jasperson ham unga xizmatda qo'shildi. O'sha yili Norvegiyada nashriyot jamiyati tuzildi va Kristianada bosmaxona, ibodat yig'ilishlari uchun xona hamda yashash xonalari maqsadida 14 580 dollarga mulk sotib olindi. Bir muddat Kristiana idorasidan Tidernes Tegn nomli gazeta kichik tirajda har hafta chiqarildi.

GSAM 415.21880-yil kuzining boshida pastor Matteson Skandinaviya ishlarini kengaytirish uchun yordam so'rab Amerikaga keldi. U o'sha yilgi Bosh Konferensiyada ishtirok etdi va 1881-yil aprelida katta ruh bilan Yevropaga qaytdi. Qaytganidan so'ng darhol silindrli bosma dastgoh sotib olinib, Kristiana idorasiga o'rnatildi.

GSAM 415Daniya va Shvetsiya tillaridagi sog'liq jurnallari

GSAM 415.3Ular darhol Daniya tilida Sundheds Bladet nomli sog'liq jurnalini nashr etishni boshladilar. 1883 yilda u shunga o'xshash jurnalni shved tilida, shuningdek Sanningens Härold nomli diniy jurnalni chiqardi. 1884 yilda ularning ofis jihozlari 2,563 dollarga baholangan edi. Ushbu yil davomida jami 115,000 ta gazeta, minglab risolalar va bir nechta kitoblar chop etilib tarqatildi.

GSAM 415Skandinaviyada pastor Haskell

GSAM 415.4Skandinaviya mamlakatlaridagi ish 1882 yilda pastor Haskellning tashrifi bilan katta yordam oldi, va 1884 yilda pastorlar Geo. I. Butler, B. L. Uittni, A. B. Oyen va E. G. Olsenning mehnati bilan sezilarli darajada qo'llab-quvvatlandi.

GSAM 416Xonim Uayt Skandinaviyaga katta yordam beradi

GSAM 416.11885 yilda xonim E. G. Uayt va uning o'g'li V. S. Uayt Skandinaviyaga tashrif buyurdilar, bu esa o'sha mintaqadagi ish uchun bebaho ahamiyatga ega bo'ldi. Ba'zilar o'ylashicha, o'sha mamlakatdagi kambag'allar o'ndan bir hissa to'lay olmaydi va kitoblarni uyma-uy sotishga urinish befoyda edi. Xonim Uaytning guvohligi o'z vaqtida bo'lib, xalq tomonidan iliq kutib olindi; bunga “Xudo aytgan barcha narsani qilamiz va itoatkor bo'lamiz” degan javob dalildir. Ushbu tashrif chog'ida Skandinaviya maydonida butunlay o'zgarish yuz berdi, bu asosan xonim Uaytning charchamaydigan mehnati tufayli amalga oshirildi.

GSAM 416Norvegiyada yangi idora binosi qurildi

GSAM 416.21886 yilda pastorlar O. A. Olsen va N. Clausen Skandinaviya mamlakatlariga tashrif buyurdilar, ikkinchisi esa u yerda ancha uzoq vaqt qoldi. 1885 yilda Kristianada yangi idora binosi barpo etildi va 1886 yil 1 sentyabrga qadar bo'lgan yil uchun idora faqat kitoblar va risolalar sotishdan 5 386,68 dollar daromad olgan bo'lsa, davriy nashrlarga obuna to'lovlari bo'yicha tushgan mablag' 3 146,03 dollarni tashkil etdi.

GSAM 416Skandinaviyadagi yigirma besh cherkov

GSAM 416.31889 yilda Bosh Konferensiyaga taqdim etilgan hisobotga ko'ra, Skandinaviya hududida 25 ta cherkov, 926 nafar a'zo bo'lib, ular 2 548,75 dollar o'ndan bir hissa to'lagan; shuningdek, u yerda 6 nafar din xizmatchisi, 4 nafar litsenziyalangan xodim va 52 nafar targ'ibotchi bo'lgan. Norvegiya va Shvetsiyada bir chorakda kitob sotuvlari 2 161,26 dollarni tashkil etgan.

GSAM 416Kristianadagi maktab

GSAM 416.4O'sha paytda Kristianada ellik nafar o'quvchi bilan maktab faoliyat yuritardi. 1891 yilda Kristianada pastorlar O. A. Olsen va E. J. Vaggoner tomonidan Muqaddas Kitob instituti tashkil etilib, unda yuz nafar o'quvchi tahsil oldi. Ushbu institutda targ'ibot ishlari bo'yicha puxta o'qitish olib borildi.

GSAM 4171895 yilda Skandinaviyada qirqta cherkov

GSAM 417.1Olti yil o'tib, 1895 yilda, o'sha paytdagi chet el maydoni tuman superintendenti, pastor D. A. Robinson tomonidan berilgan hisobotni ko'ramiz, u o'sha davrdagi ishda aniq o'sishni shunchalik ravshan ko'rsatadiki, biz quyidagicha iqtibos keltiramiz: “Skandinaviyada qirqta cherkov va 1 458 nafar a'zo bor. Yillik o'ndan bir $5 585,55 ni tashkil etdi. O'n beshta din xizmatchisi tayinlangan, o'n bir litsenziyaga ega shaxs bor, va yil davomida kitob savdosi 40 000 dollarni tashkil etdi. Ushbu katta miqdor asosan targ'ibotchilarning sa'y-harakatlari tufayli erishilgan, va bu ham 1885 yilda kitob sotuvchilar va hatto bizning e'tiqodimiz din xizmatchilari kitoblarni targ'ibot orqali sotish mumkin emas, deb ta'kidlagan mamlakatda sodir bo'ldi.

GSAM 417Uchta Skandinaviya konferensiyasi

GSAM 417.2Hozirgi vaqtda Skandinaviya maydonida uchta konferensiya mavjud bo'lib, ularning tashkil etilish sanalari quyidagicha: Daniya, 1880 yil 30 may; Shvetsiya, 1882 yil 12 mart; Norvegiya, 1887 yil 10 iyun. Skandinaviya missiyasini birinchi bo'lib ochgan va ishni shunday muvaffaqiyatli boshlab bergan, o'sha xalqning farovonligi uchun chin dildan va fidokorona mehnat qilgan pastor Jon Matteson og'ir kasallik – sil kasalligiga chalinib, 1896 yil 30 martda Kaliforniyaning El Monte shahrida 61 yoshida vafot etdi.

GSAM 417BRITANIYA MISSIYASI

GSAM 417.3Uilyam Ings, Angliyaning Hampshire grafligida tug'ilgan, ammo ruhiy va ma'lumot jihatdan amerikalik bo'lib, bolaligidan AQShda yashagan, 1878 yil 23 mayda Shveytsariyaning Bazeldan Southampton shahriga yetib keldi. Bu safar u faqat ikki hafta qoldi va keyin qisqa muddatga materikka qaytdi. Biroq tez orada u yana Southampton shahriga bordi va u yerda to'rt oy davomida uyma-uy yurib varaqalar tarqatish va paydo bo'lgan boshqa missiyaviy ishlarni bajarib, o'n kishi shanba kunini saqlayotganini xabar qildi. O'sha yilning 30 dekabrida men va xotinim Southampton shahriga yetib keldik va qish mavsumida Shirley zalida hamda ijaraga olingan o'z uyimizda yig'ilishlar o'tkazishda pastor Ings bilan birga ishladik. 1879 yil yozida biz Southampton shahrida chodir yig'inlari o'tkazdik. Shu payt va joyda Miss Maud Sisley (hozirda xonim Boyd) ishga qo'shilib, Muqaddas Kitob o'qishlari o'tkazdi va uyma-uy mehnat qildi. Ushbu sa'y-harakat natijasida bir necha kishi haqiqatni qabul qildi. Keyingi qishda biz Ravenswood Villa'dagi zalda yig'inlar o'tkazdik; bu bino biz yashagan va omborimiz joylashgan bino edi.

GSAM 418Angliyada chodir yig'ilishi

GSAM 418.11880 yil yozida, sog'ligi zaif bo'lishiga qaramay, pastor Endryus Shveytsariyadan Romseyda chodir yig'ilishida yordam berish uchun keldi, u yerda boshqa odamlar ham xabarni qabul qildilar.

GSAM 418.21880 yil 11 yanvarda trakt jamiyati tashkil etildi. Bu ishga a'zolar katta qiziqish bildirishdi va ko'p adabiyot tarqatildi.

GSAM 418.31880 yil 8 fevralda birinchi suvga cho'mdirish marosimi bo'lib o'tdi va u olti nomzodga amalga oshirildi. 1881 yil 2 iyulgacha Southampton shahrida yigirma to'qqiz nomzod suvga cho'mdirildi.

GSAM 418Angliyada xodimlar soni ortdi

GSAM 418.41881 yil kuzida bo'lib o'tgan Bosh Konferensiya qaroriga ko'ra, pastor A. A. John va uning rafiqasi, Geo. R. Drew hamda Miss Jennie Thayer Angliyaga jo'nab, o'sha missiya maydonidagi ishga qo'shildilar. 1882 yilda pastor Haskell Yevropa maydonini ziyorat qilib, Angliya missiyasidagi xodimlar bilan bir necha kun birga bo'lib, maslahat va tavsiyalar orqali qimmatli yordam ko'rsatdi.

GSAM 418.51882 yil mart oyida Signs of the Times gazetasining ikki betlik Britaniya ilovasi chop etila boshladi va u Amerikadan jo'natilgan Signs gazetasining ming nusxasiga ilova qilindi. Ular Buyuk Britaniyadagi missiya ishlarida qo'llanildi. 1883 yil 1 oktyabrdagi ish hisobotiga ko'ra, o'sha paytda yuz nafar shanba kunini saqlovchi bo'lgan. Missiya ochilganidan beri to'langan o'ndaliklar 2,078.71 dollarni tashkil etgan.

GSAM 419Dengiz missiyasi ishi

GSAM 419.1Kema egalarining mehribonligi tufayli pastor Ingsga Janubiy Afrika, Sharqiy va G'arbiy Hind orollari, Markaziy Amerika hamda Bay orollaridagi “Peninsular and Oriental Steam Ship Company”ning saksonta asosiy portiga traktlar va gazetalardan iborat paketlarni bepul jo'natishga ruxsat berildi. Ana shu jo'natilgan o'quv materiallari ta'siri tufayli Demarara orolida qiziqish birinchi marta uyg'ondi. Bu ma'lumotni biz oroldan kelgan maktublar orqali oldik.

GSAM 419“History of the Sabbath” ingliz kutubxonalariga joylashtirildi

GSAM 419.2Pastor Endryusning History of the Sabbath kitobining nusxasi ham Buyuk Britaniya bo'ylab oltmishta jamoat kutubxonasi va bepul o'quv xonalariga qo'yilgan edi, va u yerda kitoblar hanuzgacha saqlanib, o'qishga tayyor bo'lganlarga hikoyani aytib bermoqda.

GSAM 419.31884 yilda pastor Butler Angliyaga tashrif buyurdi, unga bu maydondagi boshqa xodimlar ham hamroh bo'ldi. Pastorlar S. H. Lane va Robert Endryus 1885 yil 9 mayda Boston portidan jo'nab, Buyuk Britaniyadagi missiyaga qo'shildilar. Xonim Uaytning Angliyaga tashrifi xodimlar uchun kuch va ruhiy ko'tarinkilik manbai bo'ldi. Xonim Uayt va uning o'g'li Yevropa maydonidan Amerikaga qaytishdan oldin u yerda bir necha hafta bo'lishdi.

GSAM 419“Present Truth” nashri boshlandi

GSAM 419.41884 yil boshlarida, pastor Butler Angliyaga kelganidan so'ng darhol, Grimsbiyda M. C. Wilcox tahrirligida Present Truth nomli sakkiz betli ikki haftalik nashrni chiqarishga qaror qilindi. Hozirda u Angliyaning Londonda o'n olti betli haftalik nashr sifatida nashr etilmoqda va har hafta taxminan 18 000 nusxa tarqatilmoqda.

GSAM 420.11889 yilda pastor Holser Britaniya missiyasi sakkizta cherkovdan iboratligini, ikki yuz shanba kunini saqlovchilar borligini, ulardan oltmish beshtasi Londonda ekanligini xabar qilgan. O'tgan yilgi o'ndalik 1 244,58 dollarni tashkil etgan. Ikki nafar din xizmatchisi tayinlangan, ikki nafar din xizmati ruxsatnomasi bo'lgan, ikki nafar kemada xizmat qiluvchi missioner va yetti nafar Muqaddas Kitob xodimi bo'lgan. Aynan shu paytda pastorlar Uilyam Hutchinson va Francis Hope Angliya missiyasiga qo'shilgan.

GSAM 420London shahridagi Pacific Press

GSAM 420.21890 yilda Kaliforniyaning Oakland shahridagi Pacific Press Publishing Company Londondagi Paternoster Row, 48-manzilda filial ofis va Londondagi N. Holloway Road, 451-manzilda bosmaxona ochdi. Ofisda birinchi yilda ulgurji narxlarda kitob sotilishi 9 556,89 dollarni tashkil etdi.

GSAM 420.31895 yil fevral oyida pastor Robinson quyidagi hisobotni taqdim etdi:

GSAM 420.3“Buyuk Britaniyada o'n birta cherkov, 363 nafar a'zo, beshta din xizmatchisi va bitta litsenziyaga ega shaxs mavjud. O'tgan yilgi o'ndalik $5,077.20 ni tashkil etdi, ya'ni har bir a'zoga o'rtacha $13.98 to'g'ri keladi. Nashriyot idorasining mulki hozirda Ingliz korporatsiyasi bo'lgan International Tract Society, Limited kompaniyasiga tegishli va u tomonidan boshqariladi.”

GSAM 420.41895 yil dekabrida Xorijiy missiya kotibi Buyuk Britaniya bo'yicha a'zolikni 560 nafar deb xabar qildi. Yil davomida o'ndan bir hissa $1,000 ga oshdi. O'sha paytda Londondagi turli joylarda sakkizta jamoa shanba kuni yig'ilardi.

GSAM 420.5Shunday qilib, bu missiya maydonidagi ishlar rivojlandi, ba'zan deyarli sezilmas darajada. Ba'zi turdagi tuproqlarda urug'lar boshqalariga qaraganda sekinroq unib chiqadi. Ularning unib chiqishi sekinroq bo'lsa-da, o'sishi ishonchliroq va bardoshlidir. Xuddi shunday bu shohlikdagi uchinchi xabar haqiqati bilan ham bo'ladi. Uning urug'i ekildi, ildiz otdi va sekin-asta o'sib, hozir nisbatan katta hajmga yetdi.

GSAM 421Avstralaziya missiyasi

GSAM 421.11885 yil 10 mayda pastorlar S. N. Haskell, J. O. Corliss va uning oilasi, M. C. Israel va uning oilasi, Uilyam E. Arnold hamda Henry Scott Avstraliya maydonida missiya ochish uchun San-Fransiskodan jo'nab ketishdi. O'n bir yil oldin, 1874 yilda, Battle Creekda bo'lib o'tgan yig'ilishda xonim Uayt ko'plab xalqlar hali haqiqatni qabul qilishini, bosmaxonalar ishlayotganini va turli mamlakatlarda kitoblar hamda gazetalarning chop etilayotganini ko'rganini aytgan. Qaysi mamlakatlar nazarda tutilgani so'ralganda, u eslay olgan yagona nom Avstraliya ekanini aytgan.

GSAM 421The Bible Echo

GSAM 421.2Pastor Haskell va uning hamkasblarining samimiy va muvaffaqiyatli mehnatlari tufayli xabar shunchalik tez rivojlandi-ki, Avstraliyada gazeta nashr etish zarur deb topildi. Shunga ko'ra nashriyotni tashkil etish bo'yicha tayyorgarlik ko'rildi va 1886 yil 1 yanvarda Melburnda Bible Echo and Signs of the Times deb nomlangan o'n olti betli oylik nashr chiqdi. Birinchi sonning tiraji olti ming nusxa bo'lsa, muntazam sonning tiraji esa atigi uch ming nusxani tashkil etdi.

GSAM 421Avstraliyada birinchi cherkov tashkil etildi

GSAM 421.31886 yil 10 aprel, yakshanba kuni Avstraliyadagi birinchi Yettinchi kun Adventistlari cherkovi tashkil etildi. Ahdnomani imzolagan o'n sakkiz kishi hozir bo'ldi va yana yetti kishi suvga cho'mdirish orqali qabul qilinishni so'radi. Ular keyingi shanba kuni suvga cho'mdirildi va bir necha hafta davomida har shanba kuni a'zolar soni ortib, cherkov jami ellik besh kishiga yetdi. 1886 yil may oyiga kelib ro'yxatga olinganlarning umumiy soni to'qsonni tashkil etdi. Bundan tashqari, boshqa joylarda shanba kunini saqlayotgan taxminan o'ttiz besh kishi ham bor edi.

GSAM 421.4Nashriyot idorasida ikki ta yaxshi bosma dastgoh va bir dvigatel bor edi, ularning barchasi to'liq to'lab berilgan va uzoqdagi o'sha yurtdagi Yettinchi kun adventistlariga tegishli edi — bu Kaliforniyaning Oakland shahridagi katta idoramizdan taxminan yetti ming milya uzoqlikda joylashgan.

GSAM 422.11886 yilda xabar Yangi Zelandiyaga yetib bordi. Avstraliya maydonidan kelgan hisobotda Yangi Zelandiyada ellik nafar shanba kunini saqlovchilar borligi qayd etilgan. Ofisda kitob sotuvidan tushgan daromad 700 dollarni tashkil etdi. Bundan tashqari, targ'ibotchilar Yangi Zelandiyada Great Controversy kitobining to'rt yuz nusxasini, Avstraliyada esa Thoughts on Daniel kitobining ming nusxasini sotishgan.

GSAM 422Avstraliya idorasi binosi

GSAM 422.21889 yil 19 iyulda taqdim etilgan hisobotdan quyidagi ma'lumotlarni olamiz: Melburnda bosmaxona binosi qurib bitkazilgan bo'lib, unda cherkov xizmatlari uchun ibodatxonasi mavjud.

GSAM 422Tasmaniyaga kirish

GSAM 422.3Avstraliya va Yangi Zelandiyada konferensiya tashkil etilgan va Israel hamda Stid pastorlari tomonidan ish Tasmaniyaga kengaytirilgan. Oxirgi joyda allaqachon uchta cherkov tashkil etilgan bo'lib, ularning umumiy a'zolari soni 136 kishini tashkil etadi. Bundan tashqari, hali tashkil etilmagan boshqa tarqalgan shanba kunini saqlovchilar ham mavjud.

GSAM 422.4Avstraliya maydonida yil davomida o'nliklar miqdori 9 371 dollarni tashkil etdi. Maydonda o'n beshta targ'ibotchi bo'lib, ularning kitob sotuvlari 19 500 dollarni tashkil etdi.

GSAM 422.5Pastor Haskellning dunyo bo'ylab ikkinchi safarida u yana Avstraliyaga tashrif buyurdi, 1889 yil avgustda o'tkazilgan konferensiyada qatnashdi va ko'plab jihatlardan samarali yordam ko'rsatdi, bu yangi tashkil topgan jamoa tomonidan katta qadrlandi. Amerika Qo'shma Shtatlaridan turli xodimlar vaqti-vaqti bilan Avstraliyaga kelib, bitta buyuk maqsad — Xudoning ishlarini barpo etish va mustahkamlash yo'lida faoliyat yuritishgan.

GSAM 422Avstraliyadagi xonim Uayt

GSAM 422.61891 yil kuzida xonim E. G. Uayt, uning o'g'li V. S. Uayt, pastor Geo. B. Starr va boshqalar Kaliforniyadan Avstraliyaga yo'l olib, dekabr oyida — bu qit'ada yozning o'rtalarida yetib bordilar. O'sha yurtda to'qqiz yillik qolishi davomida jismonan zaif bo'lishiga qaramay, xonim Uaytning guvohligi uchinchi farishtaning xabarining ruhiga va mazmuniga muvofiq ishni to'g'ri joylashtirishda katta yordam berdi. Avstraliyada bo'lgan paytda pastor J. O. Corliss bu yerda ishga yana ulandi, W. A. Kolkord va boshqalar esa din xizmatchilari, o'qituvchilar va hokazo sifatida maydonga kirdi.

GSAM 423Avstraliyadagi pastor Olsen

GSAM 423.1Pastor O. A. Olsen Bosh Konferensiya prezidenti lavozimida boshqaruv davrida u butun mamlakat bo'ylab barcha yetakchi muassasalarimizni ziyorat qildi. Bu keng ko'lamli sayohatni — dunyo bo'ylab sayohatni — talab etdi. U buni turli missiyalarning ehtiyojlari va holati bilan yaqindan tanishish uchun qildi, shunda ularga xolisona xizmat qilishga tayyor bo'lishi mumkin edi. Ana shu safar chog'ida, 1893 yilda, u Avstraliyada bir necha hafta qoldi.

GSAM 423Avstralaziya Ittifoq Konferensiyasi

GSAM 423.2Shu vaqtda Avstraliya va Yangi Zelandiya konferensiyalari hamda Avstraliya missiya maydonlaridan iborat Avstralaziya Ittifoq Konferensiyasi tashkil etildi. Ushbu konferensiya har ikki yilda bir marta yig'iladi va boshqa mamlakatlardagi ittifoq konferensiyalari tamoyili bo'yicha o'tkaziladi. 1893 yilda bu sohada bo'lgan bir nechta targ'ibotchilar Steps to Christ kitobining 5 000 nusxasini sotishdi va shu sonli ikkinchi nashr ham chop etildi. 1894–95 yillarning yozida ular to'rt oy ichida obuna kitoblari uchun 4 000 buyurtma qabul qilishdi.

GSAM 423Avstraliyadagi pastor Preskott

GSAM 423.31895 yilda denominatsiyaning ta'lim kotibi, pastor W. W. Prescott, bir necha oy davomida ushbu konferensiyada bo'lib, ishning bu bo'limiga ko'p vaqt va e'tibor ajratdi. Shu orada u ularga katta foyda keltirgan ta'lim institutini o'tkazdi.

GSAM 424.1Yil davomida bajarilgan ishlar bo'yicha Bosh Konferensiyaga taqdim etilgan hisobotni pastor V. S. Uayt tayyorlagan bo'lib, u quyidagicha:

GSAM 424.1“Avstraliya Ittifoq Konferensiyasi o'n yetti cherkovdan iborat bo'lib, ularning 1074 nafar a'zosi o'tgan yili 9,810.10 dollar miqdorida o'ndan bir hissa to'lagan. Ushbu konferensiyada o'n ikki nafar din xizmatchisi, ikki nafar litsenziyalangan xodim, uch nafar Muqaddas Kitob xodimi va ellik nafar targ'ibotchi mavjud bo'lib, ular yil davomida 28,731.11 dollar qiymatida kitob sotgan. Yil davomida olti cherkov va 321 a'zodan iborat Yangi Janubiy Uels koloniyasi Avstraliya konferensiyasidan ajratilib, Yangi Janubiy Uels konferensiyasi deb nomlandi.”

GSAM 424JANUBIY AFRIKA MISSIYASI

GSAM 424.21886 yilda Battle Creekda bo'lib o'tgan Bosh Konferensiyada Janubiy Afrikada missiya ochish masalasi ko'rib chiqildi. Ushbu tashabbusni qo'llab-quvvatlash bo'yicha qaror qabul qilingach, 1887 yilning yozida uzoqdagi o'sha mamlakatda ishni yo'lga qo'yishga harakat qilindi; u yerda allaqachon Shanba kunini nishonlashni boshlagan bir necha kishi xodimlarni chaqirayotgan edi.

GSAM 424Pastorlar Boyd va Robinson Janubiy Afrikada

GSAM 424.3Shu maqsadda 11 may kuni pastor C. L. Boyd va uning oilasi, pastor D. A. Robinson va uning rafiqasi hamda boshqa xodimlar Nyu-York shahridan Liverpul va London orqali Afrikaga yo'l olishdi. Uch yil o'tgach, Bosh Konferensiyada janob P. V. B. Vessels shuni ta'kidladi-ki, bu xodimlar Afrikaga kelganlarida, mavzu bo'yicha nashrlarni o'qib, Muqaddas Kitobni o'rganish natijasida to'rtinchi amrning shanbasini allaqachon nishonlayotgan taxminan qirq kishi bo'lgan.

GSAM 424.4Pastorlar Robinson va Boyd missiya ishlarini Keyp-Taun shahrida boshladilar va u yerdan deyarli sakkiz yuz milya shimoli-sharqqa, olmos konlari joylashgan Kimberley shahriga qadar kengaydi.

GSAM 424.51889-yilga qadar faqat ikki nafar din xizmatchisi, bitta litsenziyaga ega shaxs, to'rtta cherkov va saksonta a'zo bo'lib, ular 2 798,36 dollar miqdorida o'ndan bir hissa to'lagan. Ushbu yil davomida Amerikadan kelgan pastor Ira J. Hankins Keyp-Taun shahrida yaxshi natijalar bilan mehnat qildi, janob va xonim Druillard esa Nebraska shtatidan kelib, bu yerda olib borilayotgan ishga qo'shildilar va yangi maydonda ishni boshlovchilarga nasib etadigan mehnat va qiyinchiliklarda sherik bo'ldilar. Xonim Druillardning mehnati asosan kitob omboriga qaratildi, bu bo'limning ishlarini uning boshqaruviga topshirishdi; Druillard janobi esa umumiy missionerlik ishlariga band bo'ldi. Yil davomida, bu portga to'xtagan kemalarda u 750 dollar qiymatidagi kitoblarni sotdi.

GSAM 425Pastor Haskell Afrikada

GSAM 425.1Ana shu yilning avgustida pastor Haskell Keyp Taunga keldi. U Janubiy Afrikadagi turli jamoalarni ziyorat qilib, ular bilan birga mehnat qilib besh oyini samarali o'tkazdi. Ushbu tashrif orqali ish mustahkamlandi va rivojlandi, u esa mehnatining samarasini ko'rib, qalbi ruhlantirildi. Ta'limiy ishlarga qiziqish uyg'ondi, natijada Afrikadan o'n ikki nafar talaba Amerikadagi konfessional maktablarimizda o'qishga keldi.

GSAM 425.2Shu orada targ'ibot ishlari munosib e'tiborga olindi. Ushbu ish doirasida institut Keyp-Taun shahrida janob E. M. Morrison rahbarligida o'tkazildi, bu xabarni yetkazishning ushbu muhim bo'limiga yangi hayot va energiya bag'ishladi. Institutda berilgan ko'rsatmalardan darhol so'ng, o'n uch nafar targ'ibotchi olti oy ichida 5 621,28 dollar miqdorida kitob sotib, yetkazib berdi. Darhaqiqat, buyurtmalar shunchalik ko'p bo'ldiki, ular London idorasini butunlay “bosib tashladi”, chunki kitoblar talabni qondirish uchun yetarlicha tez tayyorlana olmadi.

GSAM 425.31892 yilda pastor A. T. Robinson Janubiy Afrikadagi ishga qo'shildi. O'sha paytda ish shunchalik rivojlangan ediki, eski ombor o'rniga yangi ombor zarur bo'lib qoldi. Shuning uchun cherkov yig'ilishlari uchun joy ajratishga yetarli darajada katta yangi bino qurildi.

GSAM 426Afrikadagi kollej binosi

GSAM 426.1Shunday qilib, ish bosqichma-bosqich rivojlanib bordi, hattoki Keyp Taun shahri atrofidagi Claremont tumanida 35 000 dollarga kollej binosi barpo etildi. Amerika birodarlaridan yagona so'ralgan yordam – kollej kursini o'qitishga malakali o'qituvchilar guruhini yuborish bo'lib, xarajatlarni esa o'zlari qoplaydilar. Ushbu so'rov bajarilgach, maktab 1893 yil 1 fevralda ochildi.

GSAM 426Janubiy Afrika Konferensiyasi

GSAM 426.2Janubiy Afrika Konferensiyasi 1892 yilda tashkil etilgan. 1893 yildagi Bosh Konferensiyada u ovoz berish orqali Bosh Konferensiyaga qabul qilingan. O'shanda unda beshta cherkov va 138 nafar a'zo bo'lib, ular o'tgan yili 34,077.32 dollar miqdorida o'ndan bir hissa to'lagan. Ushbu konferensiyada Janubiy Afrika Konferensiyasini Peter Vessels vakillik qildi; u Bosh Konferensiyaga saxiyona 16 000 dollar ehson qildi, bu Janubiy Afrikada ishni ochish uchun Bosh Konferensiya sarflagan mablag'dan ham ko'p edi. Bundan tashqari, u va uning bir akasi Chikago shahrida bepul dispanser ishlarini boshlash uchun 40 000 dollar ehson qildilar.

GSAM 426.31895 yildagi Bosh Konferensiyada Xorijiy missiya kotibi Afrika maydoni haqida shunday dedi:

GSAM 426.3“Janubiy Afrikadagi konferensiya atigi ikki yil oldin tashkil etilgan, lekin shu vaqt ichida Bosh Konferensiya o'sha maydonga o'n ikki nafar xodim yuborgan. Ularning ikki nafari ichki hududlarga o'zini o'zi ta'minlovchi missionerlar sifatida ketgan, qolganlari esa turli bo'limlarda ish boshlagan. Ushbu konferensiyada gullab-yashnayotgan maktab, yetimlar uyi va qurilishi davom etayotgan sanatoriya mavjud. Statistikaga ko'ra, ularning a'zolari soni 184 nafarni tashkil etadi.”

GSAM 426Janubiy Afrikada nashr etilgan nashrlar

GSAM 426.4Janubiy Afrikadagi diniy erkinlik masalasi so'nggi bir necha oy ichida bizning xalqimizni ikki nashr chiqarishga undadi: biri golland tilida De Wachter deb ataladi; ikkinchisi ingliz tilida The South African Sentinel and Gospel Echo. Keyingisining tarqatish hajmi 4 000 nusxani tashkil etadi.

GSAM 427Janubiy Afrika Ittifoq Konferensiyasi

GSAM 427.11903 yil yanvarida Janubiy Afrika Ittifoq Konferensiyasi tashkil etildi; unga Kep Koloniyasi va Natal-Transvaal konferensiyalari hamda Ittifoq Konferensiyasi nazorati ostidagi Basutoland va Matabeleland missiyalari kiradi. Konferensiyada 595 nafar a'zosi bo'lgan 15 ta tashkil etilgan cherkov, 90 nafar a'zosi bo'lgan 9 ta tashkil etilmagan guruh va 30 ta yakka shanba kunini saqlovchilar mavjud — jami 715 nafar, ular 7 850 dollar miqdorida o'ndan bir hissa to'lagan. 39 nafar xodim bo'lib, ulardan 21 nafari turli konferensiyalar ish haqi ro'yxatida edi.

GSAM 427POLINEZIYA MAYDONI

GSAM 427.21876 yilda pastor Jeyms Uayt va muallif Signs of the Times jurnalining bir jildi hamda bir nechta risolalarni maktub bilan birga Pitkern oroliga jo'natishdi. Ushbu hujjatlar Cape Horn atrofidan o'tib Nyu-Yorkga ketayotgan kemaga joylashtirildi. Bizga kemaning Pitkern orolida to'xtab, u yerda jo'natmani topshirishi aytilgan edi. Biz orolda hech kimni tanimas edik va orol haqida, uning aholisi sadoqatli va xudojo'y odamlardan iboratligi haqidagi obro'sidan boshqa hech narsa bilmas edik. Gazetalar tavakkal qilib jo'natildi.

GSAM 427Pitkern oroliga tashrif

GSAM 427.310 yil o'tib, 1886 yilda janob Jon I. Tey orolga tashrif buyurmaguncha biz oroldagi odamlardan ham, o'z adabiyotimizdan ham hech qanday xabar olmadik. Shu paytda biz Signs jildini va risolalarni o'qish natijasida butun orol bir vaqtlar ibodat kunini haftaning birinchi kunidan yettinchi kunga o'zgartirishga va Rabbning shanbasini nishonlashga deyarli qaror qilganini bildik. Biroq ular buni janob Teyning tashrifigacha bajarmadilar. U orolga tashrif buyurishni uzoq vaqtdan beri chuqur istagan, ammo odamlar haqida shaxsan hech narsa bilmas, ularning haqiqatga bo'lgan qiziqishi allaqachon uyg'onganidan bexabar edi.

GSAM 428.1Amerikaga qaytib kelgach, u Tinch okeanining orollariga missionerlarni bir oroldan ikkinchisiga tashish uchun kemani qurishni jiddiy tarzda ilgari surdi. U 1889 yilda bo'lib o'tgan Bosh Konferensiyada aynan shu fikr bilan qatnashdi va u yerda Polineziya orollari masalasini himoya qildi. Konferensiya bu ishning foydaliligini ko'rib, xayriya yordamida 12 000 dollar yig'ishga qaror qildi; bu mablag' Tinch okeani orollarida xizmat qilish uchun kemani qurish yoki sotib olishga sarflanishi kerak edi.

GSAM 428Pitkern kemasi qurildi

GSAM 428.2Ushbu qarorga muvofiq, 1890 yil yozida Pitkern kemasi Benitsiya yaqinida, Oakland, Kaliforniyadan taxminan o'ttiz milya masofada, 12,035.22 dollar xarajat bilan qurildi. Bir yilning uch choragida bu mablag' yig'ilib, faqat shu maqsad uchun Shanba maktablari tomonidan ehson qilindi; hech qachon ehson shunchalik xursandchilik va ishtiyoq bilan berilmagan edi. Kema 1890 yil 25 sentyabrda Kaliforniyaning Oakland shahrida tantanali ravishda ochildi. Marosimni tomosha qilish uchun taxminan ming besh yuz kishi kemaga va dokka yig'ildi.

GSAM 428Pitkernning birinchi sayohati

GSAM 428.3Kema 20 oktyabrda San-Fransiskodan uzoqdagi mehnat maydoniga birinchi kruizga yo'l oldi. Bordda missionerlar sifatida pastor E. H. Gates va uning rafiqasi, pastor A. J. Read va uning rafiqasi, Jon I. Tey va uning rafiqasi hamda kapitan Marsh boshchiligidagi missioner ekipaj bo'ldi. Ushbu kemaning birinchi manzili San-Fransisko janubida to'rt ming milya masofada joylashgan Pitkern oroli bo'lib, u yerga 25 noyabrda yetib bordi. Kema oroldan 17 dekabrda jo'nab ketganda, sakson ikki nafar kattalar suvga cho'mdirish marosimini qabul qilib, Yettinchi kun adventistlari cherkovi sifatida tashkil etilgan edi. Keyin kema Sotsiyet, Hervey, Samoa, Friendly va Fiji orollariga yo'l oldi, ingliz tilida so'zlashadigan odamlarga diniy kitoblar hamda sog'liq va parhez haqidagi risolalarni qoldirdi. 1891 yil sentyabr oyigacha, sakkiz oy davomida missionerlar 1 900 dollar qiymatida kitob sotishdi va shuningdek katta miqdorda o'quv materiallarini bepul tarqatishdi.

GSAM 429.1Missionerlar quyidagicha joylashdi: pastor Read Tahitida; pastor Gates Pitkern orolida allaqachon boshlangan ishni yakunlash uchun qoldi; janob Tey esa Fiji orolida mehnat qilishni tanladi. 1904 yil 14 aprelgi Review nashrida pastor Fulton Fiji ishlariga oid shunday deydi: “Hozirda bu missiya maydonida yuz ellikdan ortiq Shanba kunini saqlovchilar bor.” Fijidan kemada zarur ta'mirlash va yaxshilanish ishlarini amalga oshirish hamda kitob zaxirasini to'ldirish maqsadida Yangi Zelandiyadagi Auklendga yo'l olindi.

GSAM 429Missionerlarning vafotlari

GSAM 429.2Bir yil, o'n bir oy va o'n sakkiz kunlik yo'qlikdan so'ng, Pitkern kemasi San-Fransiskoga qaytib keldi va u yerga 1892 yil 9 oktyabrda yetib keldi. Bu orada kapitan Marsh vafot etib, Yangi Zelandiya orolida dafn etilgan edi. Janob Tey pnevmoniya bilan og'rib, hech qachon tuzalmadi. U ham tinchlik bilan vafot etib, uzoqdagi Fiji yurtida dafn etildi; shunday qilib, Polineziya missiyasiga ikki qimmatli hayot juda erta bag'ishlandi.

GSAM 429.3Tahiti orolidagi Papaete shahrida joylashgan missionerlar deyarli darhol mehnatlarining samarasini ko'rib quvondilar. Ular shu paytgacha vatanga qirq kishi masihiy bo'lib, Yettinchi kun Adventistlari cherkoviga birlashgani haqidagi quvontiruvchi xabarni jo'natishga muvaffaq bo'ldilar.

GSAM 429Pitkernning ikkinchi safari

GSAM 429.4Kema ikkinchi sayohatiga 1893 yil 17 yanvarda San-Fransiskodan quyidagi missionerlar bilan yo'lga chiqdi: B. J. Cady va uning rafiqasi, J. M. Cole va uning rafiqasi, E. C. Chapman va uning rafiqasi hamda M. G. Kellogg, M.D. Ohiodan bo'lgan Miss Hattie Andre Pitkern oroli uchun o'qituvchi sifatida ularga hamroh bo'ldi. 1893 yil kuzida janob Cady Sotsiyet orollari guruhiga mansub Raiateada oltmish nafar o'quvchi bilan maktab ochdi. Birinchi o'quv davri yakunida o'quvchilar soni yuz beshga yetdi. Ikkinchi o'quv davri boshida esa yuz yigirma nafar o'quvchi qatnashdi.

GSAM 430Pitkernning uchinchi safari

GSAM 430.1Kema uchinchi sayohatini 1893–94 yillarda amalga oshirdi. Ushbu safar uchun missionerlar sifatida Michiganlik G. O. Wellman va uning rafiqasi hamda Lillian Uayt tanlandi; ular Raiateaga jo'natilgan bo'lib, u yerda pastor Cady'ga uning ishida yordam berishlari kerak edi. Janob Stringer va uning rafiqasi o'z-o'zini ta'minlovchi missionerlar sifatida bordilar. Ular Rurutuda to'xtadilar. Raratonga orolida (u yerda odamlar shanba kunini yakshanba kuni deb tutar edilar) Dr. Caldwell va uning rafiqasi joylashdilar; Kaliforniyalik pastor Buckner va uning rafiqasi esa Pitkern orolida qoldirildilar. Bu xalq bilan birga bo'lgan vaqtida ko'plab yangi sanoat turlari joriy etildi, ular orol aholisi uchun ko'p jihatdan foydali bo'lib chiqdi. Avvalo, orolda hozir yetishtirilayotgan makkajo'xorini maydalash uchun shamol tegirmoni qurildi va shu shamol quvvatidan yengil mashinalar ishlatila boshlandi, bu esa orol aholisi uchun ilgari noma'lum bo'lgan boshqa sanoat turlarini rivojlantirdi.

GSAM 430Pitkernning to'rtinchi safari

GSAM 430.21895 yil 15 dekabrda Xorijiy missiya kotibi shunday dedi:—

GSAM 430.3“Pitkern hozir to'rtinchi sayohatidan portga qaytdi.... Ish to'qqiz xil guruhda tashkil etilgan va quyidagi ishchilar shu guruhlarda band:—

GSAM 430.4“Pitkern orolida: o'qituvchilar E. S. Butz va uning rafiqasi hamda Hattie Andre. Norfolk orolida esa Avstraliyadan kelgan, o'zini o'zi ta'minlaydigan bir nechta missionerlar shu ish bilan shug'ullanmoqda. Sotsiyet orollari, din xizmatchisi B. J. Cady; tibbiyot missionerlari janob va xonim R. A. Prickett. Raratonga, tibbiyot missionerlari doktor J. E. Caldwell va uning xotini, Miss Lillian Uayt va Miss Maude Young; o'qituvchilar G. O. Wellman va uning xotini, pastor J. D. Rice va uning xotini. Fiji, pastor J. M. Cole va uning xotini. Do'stona orollar, pastor E. Hilliard va rafiqasi. Rurutu, janob va xonim Stringer, o'zini o'zi ta'minlovchi missionerlar. Gavayi, pastor E. H. Gates va rafiqasi; o'qituvchilar, H. H. Brand va rafiqasi. Samoa, doktor F. E. Braucht va rafiqasi. Pastor D. A. Owen va o'g'li hamda qizi, o'zini o'zi ta'minlovchi missionerlar.

GSAM 431.1“Pitkern kemasi to'rtta sayohati davomida katta miqdordagi adabiyotlarni sotdi va tarqatdi. Natijada, ko'plab joylarda Shanba kunini saqlovchilar paydo bo'ldi. Pitkern oroli, Norfolk va Tahitida cherkovlar tashkil etildi.”

GSAM 431Pitkern sotildi

GSAM 431.2Kema qurilgan paytda mavjud bo'lmagan, hozirda esa Polineziya maydoniga yetib borish imkoniyatlari paydo bo'lganligi sababli, kema sotildi va ishni davom ettirish uchun boshqa vositalardan foydalanildi. Hozirda Polineziya maydoni bo'yicha rahbar E. H. Gates pastordir va u turli guruhlardagi ishlarning rivojlanishini xabar qilmoqda.

GSAM 431G'ARBIY HIND OROLLARI

GSAM 431.31889 yil qishida amerikalik janob Uilyam Arnold G'arbiy Hind orollarida kolportyorlik ishlarini boshladi. Shu bilan shug'ullanar ekan, u ming ikki yuz kishining ism-shariflari va manzillarini to'plashga muvaffaq bo'ldi, ular International Tract Societyga missionerlik ishlarida foydalanish uchun yuborildi. Xat almashish va ushbu manzillarga o'qish materiallari yuborish orqali haqiqatga qiziqish uyg'ondi va shu tariqa So'zni va'z qilish orqali Injilni tarqatish uchun yo'l ochildi.

GSAM 431.4Xizmatga chaqiriqqa javoban, 1890 yil noyabrida pastor D. A. Ball Barbados va boshqa joylarga xizmat qilish uchun bordi. Uning sa'y-harakatlari natijasida bir necha kishi haqiqatni qabul qildi. 1892 yilda Kaliforniyalik janob Patterson orollarni Bible Readings bilan yaxshi muvaffaqiyat bilan kezib chiqdi. 1893 yilda B. B. Nyuman Arnold janobning yo'qligi davrida targ'ibot ishlarini nazorat qilish uchun Floridadan Yamaykaga bordi. Evans janob va Hackett janob ham o'sha yili Hind orollariga borib, ushbu ish tarmog'ida faoliyat yuritdilar. May oyida pastor Haysmer va uning rafiqasi imkon topilgan sari mehnat qilish maqsadida shu sohaga kirishdilar. Bundan biroz o'tmay janob Arnold qaytib keldi, bu safar sog'liq mavzusiga oid kitoblarni targ'ib qilish uchun. 1895 yil iyul oyiga qadar faqat Yamaykada shu turdagi kitoblar 8 200 dollarga sotilgan bo'lsa, diniy kitoblarning sotilishi 7 654 dollarni tashkil etib, jami 15 854 dollar bo'lgan. Shu qadar katta miqdordagi adabiyotni tarqatish Kingstonda yetmish besh nafar a'zodan iborat yaxshi tashkil etilgan cherkovni barpo etishga va orolning boshqa hududlarida din xizmati faoliyati uchun yo'llar ochishga katta yordam berdi.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1Bu yerda ish Yamaykadagi kabi usulda yo'lga qo'yildi. 1889 yilda janob F. B. Grant va uning rafiqasi orolga tashrif buyurib, bizning konfessional adabiyotimizni tanishtirish maqsadida taklif qilindi, va taklifga binoan pastor Flowers hamda uning rafiqasi yo'l ochilishi bilan ularning ortidan ish boshlash uchun keldi. Ular yaxshi muvaffaqiyatga erishdilar, to pastor Flowers isitma bilan kasallanib, bu kasallik 1894 yil 29 iyunda uning vafotiga sabab bo'ldi. Uning o'rniga E. W. Webster pastor saylandi va u 1895 yil avgustida Nyu-Yorkdan jo'nab ketdi.

GSAM 432.21896 yilda G'arbiy Hind orollaridagi xodimlar quyidagicha edi: Yamaykada pastor A. J. Haysmer va W. W. Eastman, Bahama orollarida esa bir nechta targ'ibotchilar faoliyat yuritgan. Kichik Antill orollarida esa pastor E. Van Deusen va uning rafiqasi, Muqaddas Kitob xodimlari sifatida C. F. Parmlee va uning rafiqasi, shuningdek janob Bean va janob Hackett targ'ibotchilar bo'lib ishlagan. Trinidadda esa pastor E. W. Webster va uning rafiqasi, tibbiyot missioneri sifatida Miss Stela Kolvin faoliyat yuritgan. Natijalar — Yamaykada 110 nafar shanba kunini saqlovchi va Trinidadda, asosan Kouva atrofida, 50 nafar shanba kunini saqlovchi; Barbadosda bitta cherkov va Kichik Antill orollaridagi Antigua'da bitta jamoa.

GSAM 432MARKAZIY AMERIKA

GSAM 432.3Pastor F. J. Hutchins va uning rafiqasi 1891 yil 16 noyabrda Qo'shma Shtatlardan Bay orollariga jo'nab ketishdi. O'sha paytda, asosan Ruatan orolida, o'n amrga ko'ra to'rtinchi amrning shanba kunini nishonlayotgan taxminan yigirma kishi bor edi; ularning e'tibori bu haqiqatga ilk bor pochta orqali yuborilgan materiallarni o'qish orqali qaratilgan edi. Uch yil o'tib, 1894 yilda W. A. Miller va uning rafiqasi Kaliforniyadan Bonacca oroliga yo'l olib, 1894 yil 4 iyulda Yettinchi kun adventistlari tomonidan qurilgan maktab binosida ochilgan maktabda o'qituvchi sifatida ta'lim ishiga qo'shildilar. Birinchi semestrda qatnashuv o'rtacha 34 kishini tashkil etdi. 1895 yilda o'quvchilar soni 45 taga yetgani uchun maktab o'z-o'zini ta'minlovchi deb e'lon qilindi.

GSAM 433.11895 yilda bo'lib o'tgan Bosh Konferensiyada pastor Hutchins orollarda xabarga itoat qilayotgan yuz nafar kishi borligini xabar qildi va shuningdek, ikkita ibodatxonaning barpo etilganini va ularning Yettinchi kun adventistlariga tegishli ekanligini bildirdi. Yer tanqisligi va uni dehqonchilik uchun juda qimmatli bo'lganligi sababli, bu ibodatxonalardan biri suv ustida qurilgan. Ushbu ikkita bino va maktab binosi General Conference Associationga mulk huquqi bilan topshirilgan. Oroldagi Konferensiya mulkining qiymati 1 789,60 dollar deb baholangan. 1895 yilgacha sotilgan kitoblarning umumiy summasi 2 243 dollarni tashkil etgan.

GSAM 433Markaziy Amerika uchun kichik kemasi

GSAM 433.2Konferensiya e'tibori missionerlarni bir oroldan ikkinchisiga yetkazish uchun kichik kemaga ega bo'lishning qulayligi va afzalliklariga qaratilgach, Bay orollari bo'ylab ish uchun bunday qayiqni 3 000 dollardan oshmaydigan xarajat bilan qurishga qaror qilindi.

GSAM 433.31896 yilda Markaziy Amerikada faqat to'rtta xodim bor edi: Ispan Gondurasida pastor F. J. Hutchins va uning rafiqasi, hamda pastor J. A. Morrow va uning rafiqasi. Britaniya Gondurasining poytaxti Belizda to'rtinchi amrga muvofiq yettinchi kunni saqlaydigan mo'minlar jamoasi bor edi. Ushbu maydondagi ishlarning katta qismi Karib dengizi orollarida olib borildi. Bu yerda bir necha ming dollar qiymatidagi kitoblar sotildi va oltmish kishi uchinchi farishtaning xabarining haqiqatligidan quvonishdi.

GSAM 434Pastor Hutchinsning vafoti

GSAM 434.1Taxminan o'n ikki yil davomida pastor F. J. Hutchins Markaziy Amerika maydonida eng sodiq va jonbozlik bilan mehnat qildi. Nihoyat, uning chidami tugadi va u kasallikka yengildi. Endi u uyquda dam olib, Ustozning chaqirig'ini — sodiqlarni uyg'otadigan chaqiriqni kutmoqda.

GSAM 434JANUBIY AMERIKA

GSAM 434.2Janubiy Amerikaga Yettinchi kun adventistlarining qarashlari ilk bor bosma sahifalar orqali tanishtirildi. 1891 yil oktyabrda janoblar Snyder, Stauffer va Nowlin Argentinada targ'ibotchilar sifatida ish boshladilar. 1893 yilda Bosh Konferensiya qarori bilan Illinoys shtatidan nemis din xizmatchisi, pastor F. H. Vestfal ushbu missiya maydonidagi ishga jalb qilindi, va 1894 yilda Kaliforniyalik Frank Kelli o'zini o'zi moliyalashtiradigan missioner sifatida Kolumbiya Qo'shma Shtatlariga yo'l oldi. Bir necha oy o'tgach, ularni boshqa xodimlar ham ergashdi va shu tariqa bu yangi missiyada ish boshlangan. 1896 yilda ushbu maydondagi ishlar bo'yicha quyidagi hisobot berilgan: Chilida bir din xizmatchisi, pastor G. H. Baber bor, u 1895 yil 19 oktyabrda kelgan; va ikki targ'ibotchi, F. W. Richards va F. H. Davis. Argentina ham ikki din xizmatchisiga ega: F. H. Vestfal va Jean Vuilleumier; shuningdek, ikki targ'ibotchi: O. Oppegard va C. A. Nowlin. Bundan tashqari, to'rt Muqaddas Kitob xodimi bor: Lucy Post, Snyder janobi va xonimi, hamda Jon McCarthy. Braziliyada ikki nafar din xizmatchisi – pastor W. H. Thurston va H. F. Graf; hamda uch nafar targ'ibotchi – A. B. Stauffer, J. F. va J. A. Berger bor. Britaniya Guyanasida ikki nafar din xizmatchisi – pastor W. G. Kneeland va pastor P. Giddings; hamda ikki nafar tibbiyot missioneri – doktor B. J. Fercoit va uning rafiqasi bor.

GSAM 435.11896 yilda Chilida ming dollar qiymatida kitoblar sotilgan va o'ttiz shanba kunini saqlovchi targ'ibotchilardan sotib olingan adabiyotni o'qib, shanba va unga aloqador haqiqatlarni qabul qilgan. Braziliya va Argentinada esa o'n ming dollar qiymatida kitoblar sotilgan; va bundan ham yaxshisi, yuz kishi shanba kunini saqlashgan. Bir cherkov va beshta shanba maktabi tashkil etilgan. Argentinada uchta tashkil etilgan cherkov bo'lib, ular mos ravishda Buenos-Ayres, Krespo va San-Kristobal shaharlarida joylashgan edi. Shuningdek, Britaniya Gvianada ham bitta tashkil etilgan cherkov va ellik nafar Shanba kunini saqlovchi bo'lib, Janubiy Amerikada jami yuz ellik nafar Yettinchi kun adventistlari mavjud edi.

GSAM 435JANUBIY MISSIONER JAMIYATI

GSAM 435.2Qat'iy aytganda, bu jamiyat chet ellik deb atalishi mumkin emas, garchi u o'z vatanda chet ellik xalq (afrikaliklar)ga Injilni targ'ib qilish ishini olib borayotgan bo'lsa ham. Allaqachon erishilgan natijalar uchun Xudoning ne'mati ostida pastor J. E. Uaytning tinimsiz sa'y-harakatlari katta e'tirofga loyiq.

GSAM 435.31893 yil qishida, men Illinois konferensiyasi prezidenti bo'lib turgan paytda, pastor Uayt Janubiy shtatlardagi qora tanlilar uchun chuqur qayg'u bilan menga murojaat qildi. U Chikagoda bir necha hafta turganida, shaharda yashovchi qora tanlilar uchun xizmat qilish imtiyozini so'radi. Bu so'rov mamnuniyat bilan qabul qilindi va aynan shu paytdan uning bu baxtsiz odamlar uchun ishlari boshlandi.

GSAM 435Pastor Uaytning missiyaviy paroxodi

GSAM 435.4Shu vaqtdan boshlab u Janubiy maydon uchun duo qilardi va reja tuzardi. O'rganar ekan, uning rejasi pishib yetilib, Michigan ko'li bo'yida Morning Star deb nomlangan paroxod qurilishiga olib keldi. Ushbu suzuvchi “Bethel” bilan u Chikagoga bordi, u yerdan Illinois va Mississippi daryolaridan pastga qarab yo'l olib, 1895 yil 10 yanvarda Missisipi shtatining Vicksburg shahriga yetib keldi. Bu yerda bir nechta hamkasblari bilan u yangi, hech kim qo'l urmagan tuproqda mehnatini boshladi.

GSAM 436Southern Missionary Society ishlari

GSAM 436.1Biz 1903 yil 9 aprel kuni Bosh Konferensiyada pastor Uayt tomonidan taqdim etilgan hisobotdan iqtibos keltiramiz; u mehnat natijalarini ko'rsatadi va o'sha paytdagi Janubiy missionerlik ishlarining holatini namoyon etadi:—

GSAM 436.2“Jamiyatimiz Missisipi shtatida beshta maktab qurib, hozirda ularni boshqarib kelmoqda.... Bu maktablar Vicksburg, Yazoo City, Columbus va Jackson shaharlarida joylashgan.... Xodimlarimiz Tennessi shtatining Nashville, Memphis va Edgefield Junction shaharlarida, shuningdek Kentukki shtatining Louisville va Bowling Green shaharlarida ham ish olib bordilar.

GSAM 436Janubdagi xodimlar

GSAM 436.3“Hozirgi paytda Jamiyatning turli bo'limlarida yigirma yetti nafar xodim faoliyat yuritmoqda. Southern Missionary Society ishida beshta tayinlangan din xizmatchisi tayyorlandi.... O'n uchta maktab o'qituvchisi turli yo'llar bilan o'z ishiga moslab tayyorlandi.... Bir yosh yigit Jamiyat tomonidan Nashvilledagi Meharry tibbiyot kollejida shifokorlik bo'yicha ta'lim olmoqda, yana biriga esa shu maktabda o'qishini davom ettirishda yordam berilmoqda.... Ba'zi yaxshi Muqaddas Kitob xodimlari tayyorlandi. Ba'zi o'qituvchilar ham ushbu sohada mahoratli xodimlarga aylanib bormoqda.

GSAM 436Paroxod “Morning Star”

GSAM 436.4“Morning Star mening shaxsiy mulkim, u mening o'z pulim bilan qurilgan. Bundan tashqari, bu qayiqning barcha yurish xarajatlari ham mening shaxsiy daromadimdan qoplandi. Shuni ham aytishim kerakki, qayiqdagi yashash xarajatlari ham doimo men tomonimdan qoplab kelindi. Ko'pincha ekipaj a'zolari soni o'ndan o'n sakkiztagacha yetardi.... Hatto Jamiyat tomonidan yillar davomida yollangan barcha xodimlarning maoshlarini ham ehsonlardan emas, balki mening shaxsiy daromadimdan to'ladim.

GSAM 437Janubiy missiya uchun pul qanday keldi

GSAM 437.1“‘Bu pulni qayerdan oldingiz?’ degan savol tug'ilishi mumkin. Rabbimiz bizga berdi. Bir nechta kichik kitoblar nashr etildi. Avvalo Gospel Primer, uning dastlabki maqsadi qora tanlilarga ta'lim berish edi. Bir necha ming nusxa sotilishi kutilgandi, lekin hayratimizga qarshi u deyarli million nusxaga yetdi.

GSAM 437.2“Ona [xonim E. G. Uayt] bizga Christ our Saviour kitobi bilan yordam berdi; uning uch-to'rt yuz ming nusxasi sotildi. Best Stories kitobidan ikki-uch yuz ming nusxa sotildi. Coming King kitobidan esa to'rt milya balandlikdagi ustun hosil qilish uchun yetarli miqdorda tarqatilgani taxmin qilinadi. Ushbu kitoblarning mualliflik haqlaridan olingan daromad hisobiga, shuningdek, ko'plab boshqa tashabbuslar va ish yo'nalishlarini amalga oshirib, biz Morning Starni qurdik.”

GSAM 437KO'P DAVLATLARDA

GSAM 437Meksika

GSAM 437.3Bizning bu mamlakatdagi ishimiz 1894 yilda Gvadalaxara shahrida tibbiyot missiyasini tashkil etish bilan boshlandi. 1896 yilda ishchi kuchi quyidagicha hisobot berildi: missiyaga rahbarlik qilgan pastor D. T. Jones va uning rafiqasi. O'qituvchilar: Ora A. Osborne, xonim A. Cooper, Keyt Ross va mahalliy yordamchi. Tibbiy missionerlar Dr. J. A. Neal, A. Cooper, xonim A. J. Rice, xonim Bartlett va xonim Rachel Flowers edilar. Kuniga qirq nafar bemor missiyadan foydalanar, qirq nafar talaba esa missiya maktabiga qatnashar edi. O'sha paytda 12 000 dollarlik qiymatda yangi sanatoriya qurilayotgan edi.

GSAM 437Markaziy Afrika

GSAM 437.41893 yilda uchinchi farishta xabarining ishlari shunchalik rivojlangan ediki, Bosh Konferensiya Qo'mitasi Markaziy Afrikada missiya ochishni tavsiya qilishga o'zini haqli deb bildi. Shuning uchun “imkon topilgan zahoti Matabelelandda missiya ochilsin” degan qaror qabul qilindi. Ushbu qarorga muvofiq, 1894 yilda Yettinchi kun adventistlari guruhi o'sha mamlakatga kirib, 12 000 akrlik fermani tanladi. 1895 yildagi konferensiyada pastor C. B. Tripp va uning rafiqasi, W. H. Anderson va uning rafiqasi hamda doktor A. S. Carmichael bu uzoq mintaqa uchun missionerlar sifatida tanlandilar. Ular darhol uzoq safarga tayyorgarlik ko'rishni boshladilar va muvaffaqiyatli sayohatdan so'ng 1895 yil 26 iyulda manzilga yetib bordilar.

GSAM 438Oltin Sohil

GSAM 438.1Bir necha yil davomida Afrika G'arbiy sohilidan Yettinchi kun adventistlariga Makedoniyadagi kabi yordam chaqirig'i kelib tushgan edi. Adventist nashrlarini o'qish orqali haqiqatga qiziqish uyg'onib bo'lgan edi, lekin yordam faqat 1894 yilda yoki shunga yaqin yillarda yuborildi. Shunda pastor Sanford va janob Rudolph uzoq vaqt kutib yotgan ishni boshlash uchun Bosh Konferensiya Qo'mitasi tomonidan taklif qilindilar. Ular maydonga ishtiyoq va jasorat bilan kirishdilar. Biroq ko'p o'tmay, pastor Sanford o'sha yerda keng tarqalgan isitma bilan kasallandi; mamlakat “oq tanlilar qabri” deb ataladi. U uch marta isitma tutdi va tirik qolish uchun Amerikaga qaytishga majbur bo'ldi. Boshqalar G'arbiy qirg'oqqa yuborildi, ularning qatorida pastor D. U. Hale, Geo. F. Kerr va uning xotini hamda G. P. Riggs bor edi. Biroq u kasallikdan shunchalik zaiflashdiki, uning hayoti umidsiz deb qaraldi va u iqlim o'zgarishi orqali sog'ayish umidida Angliyaga qochib ketdi; ammo u va do'stlari umidlaridan mahrum bo'ldilar, chunki u asta-sekin zaiflashib, oxir-oqibat vafot etdi va o'sha yerda dafn etildi. U ham Hayot Beruvchining kelishini kutmoqda.

GSAM 438Hindiston

GSAM 438.21890 yil 12 yanvarda pastor Haskell Afrika janubi-sharqiy qirg'og'idagi Port Durban portidan Kalkutta (Hindiston), Xitoy va Yaponiya tomon yo'l oldi. Shu sanadan oldin unga kotibi Percy T. Magan hamroh bo'lgan edi. Ushbu Hindistonga sayohatning maqsadi “izlanish” bo'lib, bu ularga o'sha hududda Yettinchi kun adventistlari tomonidan faol missiya ishlarini boshlash vaqtida maslahat va tavsiyalar berishga imkon beradigan ma'lumotlarni to'plash edi. Hindistonda missiya tashkil etish fikri bilan, Bosh Konferensiya 1893 yilda Uilyam Lenkerni kolportyor sifatida o'sha mamlakatga borishni tavsiya qildi. Ushbu tavsiyaga binoan u Hindistonga bordi va Yettinchi kun adventistlarining adabiyotlarini tanishtirdi. Keyinchalik janob Lenker 1896 yilgacha o'zi va yana to'rt kishi Hindistonning turli hududlarida targ'ibot olib borganini va 10 000 dollar qiymatidagi nashrlarni sotganini xabar qildi. Kitoblarning sotilishi uyg'otgan qiziqishni ko'rsatish uchun u Madras yaqinida, Hindiston sharqiy sohilida targ'ibot olib borgan paytida “mahalliy bir va'zgo'y Thoughts on Daniel and the Revelation kitobining bir nusxasini sotib olish uchun oltmish milya piyoda yurganini” aytgan.

GSAM 439Hindistonda Georgia Burrus

GSAM 439.11895 yilda Miss Georgia Burrus Kaliforniyadan Hindistonga yo'l oldi. U yerda yetib kelgach, darhol bengal tilini o'rganishni boshladi va tez orada missiya ishiga kirishdi. 1896 yilgacha bir necha kishi bizning xodimlarimiz bilan aloqada bo'lib, Rabbning shanbasini nishonlashni boshlagan edi.

GSAM 439.21896 yilda maydondagi xodimlar pastor D. A. Robinson va uning rafiqasi edilar. Miss May Taylor va Miss Georgia Burrus Muqaddas Kitob xodimlari edilar. Janob Lenker va janob Masters targ'ibotchilar edilar. Missiya uyi uchun munosib bino ta'minlangan edi va ularga bo'lgan talabni qondirish maqsadida vatanimizda shifokorlar, hamshiralar va boshqa yordamchilarga chaqiriqlar e'lon qilingan edi. Ushbu chaqiriqqa pastor Braun va boshqalar javob berishdi. U hamda pastor D. A. Robinson 1899 yil dekabr oyining oxirida Hindistonning Bengaliya, Karmatar shahrida vafot etishdi.

GSAM 439Gavayi, Sandvich orollari

GSAM 439.31884 yilda janob La Rue va Genri Skott o'z hisobidan Gavayiga missioner sifatida bordilar. Ular shaxsiy missionerlik ishlarini olib borish va kitob sotish bilan ish boshladilar. Bu orolda shunchalik katta qiziqish uyg'otdiki, 1885 yil noyabr oyida Bosh Konferensiya pastor Uilyam Healy keyingi mavsumda Gavayiga borib ishlashini va Kaliforniya konferensiyasidan bu maqsad uchun chodir qarzga berilishini so'rashni ma'qulladi. Shunday qilib, zarur jihozlar bilan ta'minlangan pastor Healy va orolda allaqachon bo'lganlar 1886 yil yozida chodir yig'ilishini o'tkazdilar. Ushbu sa'y-harakat natijasida bir qancha kishi xabarni qabul qildi. Janob La Rue 1889 yilgacha Gonolulu shahrida qoldi, keyin Xitoyning Gonkong shahriga jo'nab ketdi.

GSAM 440Gavaydagi xitoy ishlari

GSAM 440.1Ammo orolga din xizmati deyarli ko'rsatilmadi, 1895 yil mart oyida Bosh Konferensiya yig'ilgunga qadar. O'sha paytda “pastor Gates va uning rafiqasi, shuningdek, xitoyliklarga dars beruvchi sifatida janob va xonim Brandlar missiyaviy ish bilan shug'ullanish uchun Gonolulu shahriga borishlari” to'g'risida qaror qabul qilindi. O'qitish ishlari darhol boshlandi va zaif sog'ligiga qaramay, pastor Gates ishni rivojlantirishga qo'ldan kelganicha harakat qildi. Tez orada shifokor va hamshiralar missionerlarga qo'shildi va xabar berishning bu yo'nalishidagi ish yaxshi boshlandi.

GSAM 440Missiyalar xulosasi, 1903 yil 1 yanvar

GSAM 440.21902 yil 31 dekabrda taqdim etilgan Xorijiy missiya kotibining hisobotida AQShdan tashqarida olib borilgan xabar ishlar quyidagicha bayon etilgan:—

GSAM 440.3Avstraliya Ittifoq Konferensiyasi Viktoriya, Yangi Janubiy Uels, Yangi Zelandiya, Kvinslend, Janubiy Avstraliya, Tasmaniya va G'arbiy Avstraliya konferensiyalaridan iborat.

GSAM 440.4Yevropa Bosh Konferensiyasi, quyidagi konferensiyalardan tashkil topgan: Germaniya Ittifoq Konferensiyasi, G'arbiy Germaniya, Sharqiy Germaniya, Janubiy Germaniya, Gollandiya va Flandriya Belgiyasi, Avstro-Vengriya va Balkan davlatlari, Nemis Shveytsariyasi, Janubiy Rossiya, Shimoliy Rossiya va O'rta Rossiya.

GSAM 440.5Skandinaviya Ittifoq Konferensiyasi, Daniya, Norvegiya, Shvetsiya, Finlyandiya va Islandiyadan iborat.

GSAM 441.1Britaniya Ittifoq Konferensiyasi, Shimoliy Angliya, Janubiy Angliya, Irlandiya, Shotlandiya va Uelsni o'z ichiga oladi.

GSAM 441.2Fransuz Lotin Ittifoq Konferensiyasi, Fransiya-Shveytsariya, Fransiya va Italiya.

GSAM 441.3Sharqiy missiya, Misr, Suriya va Turkiyani o'z ichiga oladi.

GSAM 441.4Janubiy Afrika Ittifoq Konferensiyasi, unga Keyp Koloniyasi, Natal-Transvaal, Basutoland va Matabeleland kiradi.

GSAM 441.5Turli: Bermuda, Braziliya, Britaniya va Gollandiya Gvianasi, Markaziy Amerika (Janubiy), Xitoy, Fiji, Hindiston, Yamayka, Yaponiya, Kichik Antill orollari, Meksika, Nyassaland, Pitkern, Puerto-Riko, Rio-de-Plata, Raratonga, Samoa, Sotsiyet orollari, Sumatra, Tonga, Trinidad, G'arbiy qirg'oq (Janubiy Amerika) va G'arbiy qirg'oq (Afrika).

GSAM 441.6Ushbu turli sohalarda faoliyat yuritayotgan ishchilar soni, jumladan din xizmatchilari, litsenziyalangan xodimlar, Muqaddas Kitob xodimlari, kolportyorlar va targ'ibotchilar, 754 nafarni tashkil etadi.

GSAM 441Strategik nuqtalari tashkil etildi

GSAM 441.7Missiyalarimizga oid ushbu qisqa bayonotlardan kelib chiqib, 1896 yilda Xorijiy missiya kotibi aytganidek, shunday deya olamiz:

GSAM 441.7“Xabar deyarli dunyoning har bir burchagida ushbu strategik pozitsiyalarni egallagani bois, Xudo o'zining cheksiz qudrati bilan juda qisqa vaqt ichida buyuk va kuchli ishni amalga oshirishi mumkin. U o'z ishini adolat bilan qisqartiradi.”