17-bob — Qiyinchiliklar ostida ilgari surilgan haqiqat

GSAM 265.1“Cho'pon o'zining sochilib ketgan qo'ylari orasida bo'lgan kunda ularni izlaganidek, men ham qo'ylarimni izlayman va bulutli va qorong'i kunda ular sochilib ketgan barcha joylardan ularni qutqarib olaman.”¹

GSAM 265.2Ushbu vaqtgacha (1847) uchinchi farishta xabarini qabul qilganlar dunyoviy jihatdan kambag'al edilar va shuning uchun xabarni tarqatishda moliyaviy jihatdan deyarli hech narsa qila olmaganlar. Pastor Uayt, uning rafiqasi va pastor Beyts tarqalgan birodarlar orasida shaxsiy mehnat qilishning ahamiyatini hamda odamlarni haqiqatni anglashga yetaklashda yordam beradigan o'qish materiallarini tayyorlab, ularning qo'liga yetkazish zarurligini anglagan edilar. Pastor Beyts shanba masalasini turli joylarga borib, shuningdek, pochta orqali tarqatilgan bu mavzudagi buklet yordamida taqdim etishda katta yordam oldi. U eng katta qat'iyat bilan mehnat qildi.

GSAM 265Haqiqat uchun yosh opa-singilning fidokorligi

GSAM 265.3Bir safar yo'l haqini to'lashga pul topmagach, u Massachusetsdan Nyu-Xempshirga piyoda ketishga tayyorlanayotgan edi. Ana shu paytda u haftasiga 1 dollar evaziga uy ishlarini bajarishga rozi bo'lgan bir yosh opa-singildan xat oldi, shunda u bu ish bilan ishga yordam bera olardi. Bir hafta ishlagach, u pastor Beytsga pul kerak, degan fikrdan shunchalik ta'sirlandi-ki, ish beruvchisiga murojaat qilib, oldindan maosh olib, darhol unga 5 dollar yubordi. Shu pul evaziga u jamoat transportida Nyu-Xempshirga yo'l haqini to'ladi. Har bir joyda u yaxshi yig'inlar o'tkazdi va ko'plab jonlar haqiqatni qabul qildi.

GSAM 266Qarzga olingan mebellar bilan uy-ro'zg'or yuritish

GSAM 266.1Ushbu xabardagi dastlabki pionerlarni harakatga keltirgan fidoyilik ruhini ko'rsatish maqsadida, biz 1847–48 yillar qishida, Meyn shtatining Topsham shahridagi S. Xoulandning keng uyida qarzga olingan mebellar bilan uy-ro'zg'or qilgan paytdagi vaziyatlari haqidagi Xonim Uaytning bayonotidan quyidagilarni keltiramiz:—

GSAM 266.2“Biz kambag'al edik va qiyin damlarni boshdan kechirdik. Erim temir yo'lda tosh tashish bilan shug'ullangan, bu uning barmoqlari terisini yirtib, ko'plab joylardan qon oqib chiqishiga sabab bo'lgan. Biz boshqalarga bog'liq bo'lmaslikka, balki o'zimizni ta'minlab, boshqalarga yordam berishga qodir bo'lishga qaror qilgandik. Ammo muvaffaqiyatga erisha olmadik. Erim juda qattiq ishladi, lekin mehnati uchun to'lanishi kerak bo'lgan haqni ololmadi.

GSAM 266Pastor Uayt yoqiladigan yog'och kesmoqda

GSAM 266.3“Erim temir yo'ldan ketdi va boltasi bilan o'tin kesish uchun o'rmonga bordi. Yonida doimiy og'riq bilan u ertalabdan kechqurun qorong'igacha ishladi, kuniga taxminan ellik sent topish uchun. Qattiq og'riq tufayli u tunlari uxlay olmasdi. Tez orada turli shtatlardagi birodarlarimizdan bizni o'zlariga tashrif buyurishga taklif qiluvchi xatlar oldik; lekin shtatdan chiqish uchun mablag'imiz bo'lmagani bois, yo'l bizga ochiq emasligini aytib javob berdik.

GSAM 266.4“Bizga Konnektikut shtatidan aka Chamberlain'dan maktub keldi, u bizni o'sha shtatda bo'lib o'tadigan konferensiyaga qatnashishga undadi. Agar mablag' topolsak, borishga qaror qildik. Erim ish beruvchisi bilan hisob-kitob qilib, o'ziga o'n dollar haq qolganini aniqladi. Shu pulning yarmiga men juda zarur bo'lgan kiyim-kechaklar sotib oldim, keyin erimning paltosini yamoqladim, hatto yamoqlarni bo'laklab tikdim, shunda yenglardagi asl mato qayerda ekanini aniqlash qiyinlashdi. Bizda Dorchester, Massachusetsga borish uchun besh dollar qoldi. Bizning yuk qutimizda yer yuzida ega bo'lgan deyarli barcha mol-mulkimiz bor edi. Ammo biz ruhimizda tinchlik va pok vijdon bilan yashardik, va buni dunyoviy qulayliklardan ustun ko'rdik.

GSAM 267.1“Biz aka Nikols uyiga bordik va ketishimizdan oldin opa Nikols erimga besh dollar berdi, bu pul bizni Middletown, Konnektikutga olib borish uchun yetdi. Biz o'sha shaharda begona edik va shtatdagi birodarlarimizdan hech birini ko'rmagan edik. Bizda atigi ellik sent qoldi. Erim bu pulni aravani ijaraga olishga jur'at eta olmadi, shuning uchun u yuk qutisini taxtalar to'dasiga uloqtirdi va biz esa bir xil e'tiqodga ega birovni izlab yurib ketdik. Tez orada aka Chamberlainni topdik, u bizni uyiga olib bordi.”

GSAM 267Konferensiya Rokki-Xill, Konnektikutda bo'lib o'tdi.

GSAM 267.2Ushbu konferensiya Rokki-Xillda bo'lib o'tdi, yig'ilish xonasi esa aka Beldenning uyidagi katta, tugallanmagan xona edi. Pastor Uayt tomonidan S. Xoulandga yozilgan maktubdan olingan quyidagi parchada yig'ilish haqida ba'zi qiziqarli ma'lumotlar keltirilgan:—

GSAM 267.3“20 aprel kuni aka Belden bizni va o'sha shaharda sochilib yurgan birodarlarni olib ketish uchun o'z aravasini Middletown shahriga jo'natdi. Biz tushdan keyin soat to'rt atrofida uning joyiga [Rokki-Xill] yetib bordik va bir necha daqiqadan so'ng aka Beyts va aka Gerni kirib keldi. O'sha kechqurun taxminan o'n besh kishilik yig'ilish o'tkazdik. Juma kuni ertalab birodarlar kelaverib, bizning sonimiz taxminan ellikka yetdi. Ularning barchasi to'liq haqiqatda emas edi. O'sha kungi yig'ilishimiz juda qiziqarli bo'ldi. Aka Beyts amrlarni ravshan yoritib berdi va ularning ahamiyati kuchli guvohliklar orqali ta'kidlandi. So'z allaqachon haqiqatda bo'lganlarni mustahkamlashga va hali to'liq qaror qilmaganlarni uyg'otishga ta'sir qildi.”²

GSAM 267Nyu-York shtatining Oswego okrugiga taklif qilingan.

GSAM 267.4Pastor Beytsning risolasini adventistlar orasida tarqatish natijasida boshqa shtatlarda yashovchi odamlar shanba kunini nishonlashni boshladilar. Nyu-York shtatining Port Gibson shahridan Hiram Edson 1848 yil avgust oyida Oswego okrugi, Volney shahrida bo'lib o'tadigan shanba kunini nishonlovchilar konferensiyasiga pastor va xonim Uayt hamda boshqalarni taklif qilib maktub yozdi. U birodarlar odatda kambag'al ekanini aytdi va ular xarajatlarni qoplashda ko'p yordam berishini va'da qila olmasligini bildirdi. Pastor Uayt o't maydonida bajargan ishi evaziga 40 dollar olgan edi. Buning bir qismi juda zarur bo'lgan kiyim-kechak sotib olishga sarflangan, qolgani esa Volneyga borish va qaytish xarajatlarini qoplashga yetgan.

GSAM 268.1G'arbiy Nyu-Yorkdagi bu konferensiya Arnold janobining araba uyida bo'lib o'tdi. Taxminan o'ttiz besh kishi ishtirok etdi — shtatning o'sha qismidan to'planishi mumkin bo'lgan barcha odamlar, ammo ularning hatto ikki nafari ham fikr jihatidan kelishmasdi. Har biri o'z qarashlarini qat'iy himoya qilib, ular Muqaddas Kitobga muvofiq ekanini ta'kidlardi. Barchasi o'z qarashlarini ilgari surish va ularni targ'ib qilishga intilardi. Ularga pastor Uayt va uning rafiqasi ularni eshitish uchun emas, balki ularga haqiqatni o'rgatish uchun shu qadar uzoq yo'l bosib kelgani aytildi. Janob Arnold Vahiy 20-bobidagi ming yil allaqachon o'tgan, Vahiyda tilga olingan yuz qirq to'rt ming kishi esa Masihning tirilishida tiriltirilganlar, deb hisoblardi.

GSAM 268Janob Arnold marosimlarga qarshi chiqadi

GSAM 268.2Bizning o'lib borayotgan Rabbimiz ramzlari bu jamoa oldida turganida va ular Uning azoblarini yodga olishga tayyorlanayotgan paytda, janob Arnold turib, ular qilmoqchi bo'lgan ishlarga ishonmayotganini aytdi — Rabbning kechki ovqati esa pasxaning davomi bo'lib, yiliga bir marta nishonlanishi kerak, dedi.

GSAM 268.3Bu g'alati fikr farqlari xonim Uaytga og'ir yuk bo'ldi. U Arnold xato qilayotganini yaxshi bilardi va katta qayg'u ruhini ezdi, chunki Xudo hurmatsizlanayotgandek edi. Ba'zilari uning vafot etayotganidan xavotirlanishdi; lekin pastorlar Beyts, Uayt, Chamberlain, Gerni va Edson uning uchun duo qilishdi va Rabb o'z bandalarining duoini rahm-shafqat bilan eshitti, u esa o'ziga keldi. Uning ustida osmon nuri porladi va u tez orada dunyoviy narsalardan bexabar bo'lib qoldi. Shu holatda unga yig'ilganlarning ba'zi xatolari va shu xatolarga qarama-qarshi haqiqat ko'rsatildi; bu ularning Muqaddas Kitobga mos, deb da'vo qilgan nomuvofiq qarashlari aslida faqat Muqaddas Kitobga oid o'z fikrlariga asoslanganini, shuning uchun ular xatolarini tan olib, uchinchi farishtaning xabariga birlashishlari kerakligini ko'rsatdi. Yig'ilish ulug'vor yakunlandi; haqiqat g'alaba qozondi. Bu g'alati turli fikr egalari xatolarini tan olib, uchinchi farishtaning xabari haqiqatiga birlashdilar va Xudo ularni juda barakotladi.

GSAM 269Muqaddas Kitobdan ajoyib foydalangan holdagi vahiy

GSAM 269.1Ushbu yig'ilish haqidagi quyidagi hisobotni 1884 yil 4 yanvarda kichik yig'ilishni tashkil etgan o'ttiz besh kishidan biri bo'lgan janob Aleksandr Ross bergan. U shunday dedi:—

GSAM 269.2“Opa Uayt, vahiy holatida, oyoqqa turib, chap qo'liga oilaviy Muqaddas Kitobni oldi; bu kitob oddiy o'lchamda edi. Uni ochiq holda baland ko'tarib, unga qaramasdan, o'ng qo'li bilan matndan matnga varaqlab, barmog'ini muqaddas yozuvga qo'yib, uni takrorlardi. Men uning ko'rsatganiga mos keladigan matnni takrorlayotganini tekshirish uchun ko'plab matnlarga qaradim. Men yoki yig'ilganlarning boshqalari ularning barchasini tekshirib ko'rdik. Har safar u nafaqat ishora qilgan oyatni takrorlardi, balki ko'zlari yuqoriga qarab, Muqaddas Kitobdan butunlay boshqa tomonga qaratilgan holda buni qilardi. Aynan shu takrorlagan oyatlari 1848 yil avgustda Volneydagi shanba kunini saqlovchilar yig'ilganida paydo bo'lgan yolg'on nazariyalarni ag'darib tashladi va bizni haqiqat atrofida birlashishga undadi.”

GSAM 269.3Darhaqiqat, Muqaddas Kitobdan keltirilgan aniq oyatlar asosida, bunday ajoyib usulda tuzatilgan doktrina xatosidan voz kechmagan kishini ishontirish qiyin bo'lgan bo'lardi. Oswego okrugidagi shanba kunini saqlovchilar jamoasi xatolari shunday tuzatilgach va ular haqiqat atrofida birlashgach, o'sha yig'ilishdan boshqalarga nur tarqatish uchun chiqdilar. Natijalar albatta Xudoning ishi ekanligini ko'rsatdi. Iblis esa har qanday vositadan foydalanib, bo'lishga, chalg'itishga va tarqatishga doimo tayyor turadi. “Xudo tartibsizlik emas, balki tinchlik muallifi bo'lib, muqaddaslarning barcha cherkovlarida ham shundaydir.”³

GSAM 270Shifo topishning mo'jizaviy holatlari

GSAM 270.1Yuqorida tilga olingan konferensiyadan so'ng, Madison okrugi, Port Gibson, Port Byron va Nyu-York shahrida yig'ilishlar bo'lib o'tdi. Bularni Konnektikutda bo'lib o'tgan umumiy yig'ilish kuzatdi. Ushbu joylardan ba'zilarida Rabb o'z xizmatkorlariga juda yaqin keldi va Buyuk Shifokorning shifo berish qudrati, odamlari Yoqub maktubida belgilangan qoidaga rioya qilib qilgan samimiy ibodatlariga javoban, kasallarga tushdi.⁴ Hatto shifokorlar umidsiz deb topgan bemorlar ham kasalliklaridan shifo topdilar. 1845 yildan beri turli vaqtlarda bunday xarakterdagi hodisalar ko'p marta yuz bergan.

GSAM 270Pionerlar qiyinchiliklarga bardosh berishadi

GSAM 270.2Pastor Uayt 1880 yil 5 fevralda Review and Heraldda o'sha pionerlik kunlari haqida gapirar ekan, shunday dedi:—

GSAM 270.3“Dastlabki mehnatlarimizda biz munosib oziq-ovqat yetishmasligidan ochlik, munosib kiyim-kechak yetishmasligidan sovuqqa duch keldik. Xudoning ishi uchun pul tejash maqsadida hayot uchun zarur bo'lgan narsalardan ham voz kechdik. Shu bilan birga, shtatdan shtatga yozish, tahrirlash, sayohat qilish va va'z qilish orqali bajarilishi kerak bo'lgan katta ish hajmini amalga oshirish uchun o'zimizni qo'rqinchli darajada charchatdik.”

GSAM 270.41848 yil nafaqat kelish tarixida, balki siyosiy jihatdan ham yodda qolarli bo'ldi. Uchinchi farishtaning xabaridagi haqiqatlar aniq belgilandi va ishni rivojlantirish uchun turli yo'nalishlarda yo'l ochila boshladi. Bu paytda axloqiy va siyosiy dunyodagi voqealar bashoratlarni o'rganuvchilarning e'tiborini qayta uyg'otishga mo'ljallangan shaklni olmoqda edi. Nafaqat Eski dunyo xalqlarida katta chalkashlik hukm surardi, balki Nyu-York shtatining Ueyn okrugidagi Haydvilda zamonaviy ruhparastlik namoyishlari boshlandi, Muqaddas Kitob talabalari esa buni “iblislarning ruhlari, ular yer yuzidagi xalqlarni Rabb kunidagi jangga to'playdilar” deb atashdi.

GSAM 2711848 yildagi xalqlar chalkashuvi

GSAM 271.11848 yil 21 fevral kuni Fransiya qirolligi hukmdori Lyudovik Filipp atrofida saroy a'zolari to'planganda, u shunday dedi: “Men hech qachon imperiya taxtida bugungi kechagidek mustahkam o'tirganim yo'q.” Keyingi kechqurun qorong'ulashganida, “dengizchi kurtkasi” kiyib, ijaraga beriladigan aravachi qiyofasida, u shaxsiy xavfsizligini ta'minlash maqsadida Parij shahri devorlaridan tashqariga qochib ketdi. Bu katta va to'satdan yuz bergan o'zgarishning sababi uning papaning hokimiyatni g'ayriqonuniy egallashini qo'llab-quvvatlagan harakatlari bo'lib, bu esa uning fuqarolari va askarlarini ranjitgani aytiladi. O'sha kuni u Parij shahrida Fransiya armiyasining ulkan harbiy ko'rigini o'tkazgan edi; qurollar yig'ib qo'yilgach, u saroyga qaytdi, lekin birdan kichkina bola to'p ustiga sakrab chiqib, uch rangli bayroqni hilpiratib, “Papa yiqilsin! PAPA YIQILSIN!!” deb baqirdi. Askarlar bu chaqiriqni qabul qilib, u tezda saf bo'ylab tarqaldi va kuchayib bordi, nihoyat unga “VA PODSHOH HAM YIQILSIN!” degan qichqiriq ham qo'shildi. Bir necha soat ichida butun Parij vahshiy chalkashlik manzarasiga aylandi. Qo'lida miltiq ushlagan askarlar, olomon bilan birga, podshoh saroyiga bostirib borishdi. U bu tartibsizlik haqida xabar olgach, niqob ostida qochishga shoshildi.

GSAM 271Kurashda ishtirok etgan davlatlar

GSAM 271.2Fransiyadagi bezovtalik va tartibsizlik tezda boshqa mamlakatlarga tarqaldi. Prussiya, Gannover, Sardiniya, Sitsiliya, Neapol, Venetsiya, Lombardiya, Toskana va Rim ham xuddi shunday ommaviy ruhga berildi. Uch oy ichida butun Yevropa silkinib ketdi va o'ttizdan ortiq imperiya va qirolliklar eng katta tartibsizlikka yuz tutdi. Taxtlar ko'chalarda yoqildi, qirollar va imperatorlar jonlarini saqlash uchun qochib yashirinishdi. Siyosatchilar dunyo hukumatlarida umumiy inqilob bo'lishini bashorat qilishdi.

GSAM 272.1Uchinchi farishtaning xabarini hali eshitmagan ko'plab adventist din xizmatchilari bu chalkashlikni ko'rib, bu “Qodir Allohning buyuk kunidagi jang” uchun xalqlarning safarbar bo'lishi bo'lishi kerak, deb o'yladilar.⁵

GSAM 272Muhr xabari kashf etildi

GSAM 272.2Ana shu paytda Yettinchi kun Adventistlari Muqaddas Kitobdan to'rtinchi amrning shanba kuni tirik Xudoning belgisi yoki muhri ekanligini, Vahiy 7:1-4 dagi muhrlash xabarini e'lon qilish vaqti kelib yetganini o'rganib, bu xabarni xalqqa yetkazish yo'llarini izlashardi. Yettinchi kun adventistlari bu ishga tayyorlanayotgan paytda, birinchi kun adventistlari esa: “Muhrlash xabaringiz bilan juda kech qoldingiz, chunki buyuk kun jangi va Rabbimizning haqiqiy kelishi allaqachon yaqinlashib qoldi”, deyishardi.

GSAM 272Tartibsizlik to'satdan tinchlandi

GSAM 272.3Taxminan uch oy o'tgach, millatlar orasidagi norozilik to'lqini pasaydi; biroq bu ularning shikoyatlari hal qilingani tufayli emas, balki jurnalistlarning o'zi ham tushuntira olmagan tarzda bo'ldi. Ushbu bezovtalik haqida New York Tribune'dagi Horace Greeley shunday degan: “Millatlar orasidagi chalkashlikni birdaniga nima boshlagani barchamiz uchun katta ajab bo'ldi; lekin uni nima to'xtatgani undan-da katta ajabdir.”

GSAM 272Senator Choate Eski dunyodagi vaziyat haqida

GSAM 272.41851-yilga kelib, senator Choate AQSh Kongressi oldida so'zlagan nutqida Eski dunyodagi vaziyatga murojaat qilib, shunday degan:

GSAM 272.4“Qaysi holat va manzaraga soyalar, bulutlar va zulmat cho'kib qolganini siz to'liq anglaysiz; qanchalik beqaror ekanini. Menga shunday tuyuldi: tojlarning imtiyozlari, inson huquqlari va ming yillik to'plangan nafratlar qon to'kiladigan jangga qilichni qinidan chiqarishga yaqin turibdi, apokaliptik vahiydagidek ‘otlarning jilovlarigacha’ qon oqadi va butun bir inson zotining yo'q bo'lib ketishi bilan yakunlanadi; unda vaqtning buyuk qo'ng'irog'i yana bir soatni yangratadi; unda jamiyat o'zi olov va po'lat bilan sinovdan o'tadi, u tabiat va tabiatning Xudosiga tegishlimi yoki yo'qmi, shuni aniqlash uchun.”

GSAM 2731848 yil 18 noyabrdagi “Guvohlik”

GSAM 273.11848 yildagi millatlar orasidagi bu harakat Rabbimizning kelishini e'lon qiladi, deb da'vo qilganlar achchiq hafsalasi pir bo'lgan bir paytda, xalqqa “tirik Xudoning muhri”ni taqdim etish vaqti endi kelganini da'vo qilgan Yettinchi kun adventistlari bilan nima bo'ldi? Javoban biz 1849 yil yanvar oyida pastor Jozef Beyts tomonidan nashr etilgan risoladan iqtibos keltiramiz. 1848 yil 18 noyabrda sodir bo'lgan bir holatni tilga olarkan, u shunday deydi:—

GSAM 273.2“Massachusetsning Boston yaqinidagi Dorchester shahrida birodarlar va opa-singillardan iborat kichik bir guruh yig'ilgan edi. Yig'ilish boshlanishidan oldin, bizdan ba'zilar muhrlanish xabaridagi ayrim nuqtalarni ko'rib chiqish bilan mashg'ul edik; ‘ascending’ (ko'tarilish) so'zi va hokazolar bo'yicha qarashning to'g'riligiga oid fikr farqi mavjud edi, va biz biroz oldin Topsham [Meyn] konferensiyasida xabarni e'lon qilishni ibodat mavzusiga aylantirgan edik, ammo uni e'lon qilish yo'li yetarlicha ravshan emas edi, shuning uchun biz barchamiz birlashib, bularning barchasini Xudoga topshirishga qaror qildik. Bir oz vaqt chin dildan nur va hidoyat uchun ibodat qilib o'tkazilgach, Xudo opa Uaytga quyidagilarni vahiyda ko'rsatdi.”

GSAM 273.2Biz ularni u vahiy holatida aytganidek keltiramiz:—

GSAM 274Vahiy paytida aytilgan so'zlar

GSAM 274.1“Nur qayerdan porladi? Farishtang bizga nur qayerdan porlaganini o'rgataversin. U ozgina narsadan boshlandi, sen birma-bir nur berganingda. Guvohlik va amrlar bir-biriga bog'langan, ularni ajratib bo'lmaydi; avvalo Xudodan kelgan o'n amr keladi. U qonuni kuchayib, vayron joylar qayta qurila boshlagach, nihoyatda xursand bo'ldi. Zaiflikdan u Uning so'zini izlash orqali kuchli bo'ldi. Uning ustidagi sinov esa faqat qisqa muddat davom etdi. Bu muhr! U ko'tarilmoqda! U quyosh chiqishidan boshlab paydo bo'ladi. Quyosh kabi, avval sovuq, keyin iliq bo'lib, nurlarini sochadi. O'sha haqiqat paydo bo'lganda unda ozgina nur bor edi, lekin u tobora ortib bormoqda. Ey, bu nurlarning qudrati! U kuchayib bormoqda. Eng katta og'irlik va nur shu haqiqatda, chunki Muqaddas Kitobga ehtiyoj qolmaganida ham u abadiy davom etadi. U sharqda paydo bo'ldi; kichik nur bilan boshlangan, ammo nurlari shifo beradi. Oh, bu haqiqat qanchalar qudratli; ular go'zal yurtga kirganlaridan keyin u eng oliy bo'ladi, lekin ular o'lmas qilinmaguncha ortib boraveradi. U quyosh chiqishidan boshlangan, quyosh kabi yo'lidan davom etadi, ammo hech qachon botmaydi.

GSAM 274.2“Farishtalar to'rt shamolni ushlab turibdi. Quvvatlarni cheklayotgan Zot — Xudodir. Farishtalar qo'yib yubormayapti, chunki muqaddaslarning barchasi muhrlanmagan. Mikail turganida, bu qiynoq butun yer yuziga yoyiladi. Ular shunchaki esishga tayyor turibdi. Muqaddaslar muhrlanmagani uchun to'siq qo'yilgan. Ha, ko'rgan va eshitgan narsalaringni e'lon qil, va Xudoning barakasi hamroh bo'ladi. Qaranglar! U ko'tarilish kuchayib bormoqda va tobora yorqinroq bo'lib bormoqda.”⁶

GSAM 274.3Bu vahiydan so'ng xonim Uayt eriga dedi,

GSAM 274.3“Men sizga xabar keltirdim. Siz ozgina varaq bosishni boshlab, uni odamlarga tarqatishingiz kerak. Dastlab u kichik bo'lsin; lekin odamlar o'qigach, bosish uchun mablag' yuborishadi va u birinchi kundan muvaffaqiyatli bo'ladi. Mana shu kichik boshlanishdan menga butun dunyoni aylanib chiqqan nur oqimlari singari tarqalishi ko'rsatildi.”

GSAM 275Insoniy nuqtai nazardan shubhali

GSAM 275.1Ushbu bashoratlar 1848 yilda Shanba haqiqatining ko'tarilishi va tarqalishi haqida berilgan edi. O'sha paytda insoniy nuqtai nazardan qaraganda, aql “Bu bashorat hech qachon ro'yobga chiqmaydi” der edi. Bashorat berilganidan biroz o'tib, bir kishi bizning xodimlarimizdan biriga shunday dedi: “Taklif qilayotgan ishingizni amalga oshirish uchun sizga 144 000 yil kerak bo'ladi.” “Nima!” deyishardi ular, “uch nafar va'zgo'y — pastor Uayt va uning xotini hamda pastor Beyts — barchasi pulsiz, yuzdan kam tarafdor bilan, ularning hammasi ham moliyaviy qiynalayotgan, shanba masalasiga bag'ishlangan sakson betli risola ustidan bir necha yuz nusxa olib, butun dunyoga ogohlantirish xabarini yetkazishga chiqishmoqda! Bema'ni taxmin!” Shunday deb hisoblaganlar “Imkonsiz!” desa ham, xabarga bo'lgan ishonch va muvaffaqiyat muqarrarligi haqidagi guvohlik “Isroil Xudosi nomi bilan bu amalga oshadi! va Uning qudratiga tayanib, bu bajarilishi shart!” dedi.

GSAM 275Birinchi Yettinchi Kun Adventistlar Gazetasi Qanday Chop Etildi

GSAM 275.2Nashriyot ishlari haqidagi guvohlik berilganidan boshlab, yettinchi kunni saqlaydiganlar ko'plab ibodat qilib, Rabbimiz “kichik bir gazeta”ni chop etish yo'lini ochsin deb so'rashdi. Eng katta yetishmovchilik birinchi sonni nashr etish uchun mablag' edi. 1849 yil iyun oyida pastor Uayt qo'l chalg'isi bilan timoti o'tining qirq akr maydonini o'rib, akri 75 sentga ishlash imkoniga ega bo'ldi; shu tariqa u kichik jurnalning birinchi sonini chiqarishga muvaffaq bo'ldi. Bu yerda kichik varaqning birinchi sahifasining nusxasini kiritish o'rinli bo'ladi. O'quvchi birinchi ustunda pastor Uayt so'zlarini ko'radi: “Ishni boshlash uchun yo'l hozirgacha ochilmagan edi.” Va shuningdek, “yo'lni ochgan” uning o'zini qurbon qilishi ekanini ham ko'rishingiz mumkin.

GSAM 276Xonim Uaytning birinchi nashrlar haqidagi hisobotlari

GSAM 276.1Xonim Uayt nashriyot ishining boshlanishi haqida shunday deydi:—

GSAM 276.2“Erim Konnektikut shtatining Rokki-Xill shahridan sakkiz milya uzoqlikdagi Middletown shahrida kichik varaqcha nashr etishni boshladi va o'sha paytda nogiron bo'lsa-da, ko'pincha shu masofani bosib borib, qaytib kelardi. U birinchi sonni bosmaxonadan olib kelganda, biz hammamiz uning atrofida egilib, kamtarona yurak va ko'p yosh bilan Rabbimizdan xizmatkorining zaif harakatlariga baraka yog'dirishini so'radik. Keyin u gazetani o'qiydi deb o'ylagan barcha odamlarga yo'naltirdi va uni xalta sumkada pochta bo'limiga olib bordi. Har bir son Middletown'dan Rokki-Xillga olib borilar, va ularni doim pochta bo'limiga topshirishdan oldin Rabbimiz oldida yoyib, ko'z yoshlar bilan aralashgan samimiy ibodatlar qilinardi, xuddi shu sukutli elchilarga baraka yog'dirishini so'rab. Juda tez orada gazetani nashr etish uchun zarur mablag'ni olib kelgan maktublar yetib keldi va ko'plab jonlar haqiqatni qabul qilgani haqidagi yaxshi xabarlar ham yetib keldi.”⁷

GSAM 276Nashrni qo'llab-quvvatlash haqidagi bashorat ro'yobga chiqdi

GSAM 276.3Biz bu sahifani oddiy qiziqishdan ham chuqurroq his-tuyg'ular bilan taqdim etamiz — bu Yettinchi kun adventistlari nashr qilgan birinchi gazetaning birinchi sahifasi. The Present Truth nashrining to'liq jildi sakkiz sahifadan iborat o'n bir sonni o'z ichiga olgan bo'lib, har birida ikki ustun mavjud edi. Sahifadagi matn o'lchami 4 5/8 × 8 dyuym edi. 1- va 4-sonlar Middletown, Konnektikutda iyul, avgust va sentyabr oylarida bosilgan. 5-dan 9-gacha sonlar Oswego, Nyu-Yorkda bosilgan bo'lib, ularning sanasi 1849 yil dekabr, 1850 yil mart, aprel va mayni tashkil etadi. 11-son 1850 yil noyabrga to'g'ri keladi va u Meyn shtatining Parij shahrida bosilgan. 6-sonida pastor Uayt shunday dedi: “Birinchi to'rt sonni nashr etish jarayonida gazetalar uchun to'lashga ortiqcha pul keldi. Bu mablag' biz qatnashgan yig'ilishlarimiz xarajatlarini qoplashga sarflangan.” 1849 yilda ushbu gazetalar va pastor Beytsning peshqadam mehnatlari ta'sirida Vermont, Michigan va boshqa shtatlarda ko'plab odamlar bu xabarni qabul qilishdi.

GSAM 278.11848 yildagi umidsiz vaziyatga qaraganda, 1905 yildagi holatga oid bir nechta faktlarni ko'rib chiqamiz va shu orqali bu ishning yakuniy natijasini yaxshiroq baholay olamiz: xabarni kamtarona boshlanishiga qarshi chiqqanlar to'g'rimi, yoki o'z bandasi orqali “muhrlash” ishidagi “ortib borayotgan” kuch haqida gapirgan osmondagi Xudomi.

GSAM 278Nashriyot ishi taraqqiyoti

GSAM 278.2Bu haqiqat hozirda dunyoning yetakchi qirq tili atrofida e'lon qilinmoqda va chop etilmoqda. Uch nafar din xizmatchisi o'rniga, tayinlangan va ruhiy ruxsatnomaga ega bo'lganlarni hisobga olsak, 600 dan ortiq din xizmatchisi mavjud, shuningdek, shifokor, Muqaddas Kitob xodimi, o'qituvchi va tibbiy missioner sifatida ishlayotgan yuzlab boshqa xodimlar ham bor. Ushbu konfessiyaga oid adabiyotlar ellikdan ortiq turli davriy nashrlarda ifodalangan bo'lib, ular Yevropa, Osiyo, Afrika, Shimoliy va Janubiy Amerika, Tinch okeani orollari hamda Avstraliyadagi deyarli yigirmata nashriyotda chop etiladi. Ushbu nashriyotlarda ming bir yuzdan ortiq turli kitoblar, bukletlar va risolalar chop etiladi. Har bir nashrning nusxasini va bir yillik davriy nashrlarni olish uchun taxminan 340 dollar kerak bo'ladi. Faqat yuz nafar a'zo emas, balki bu haqiqatdan quvonayotgan 100 000 ga yaqin kishi bor. Haqiqatan ham bu xabar quyosh kabi “chiqmoqda” va biz 1848 yildagi guvohlik tilida aytishimiz mumkin: “Ey, bu nurlarning qudrati!”

GSAM 278Xalqlarning holati

GSAM 278.3Xabar shunday rivojlanib borar ekan, xalqlarning holati qanday bo'ldi? O'shandan beri ommaviy nashrlarda tez orada Yevropada boshlanadigan umumiy urush haqidagi bayonotlar tez-tez uchraydi. Bu yerda mojaro, u yerda portlash bo'lsa-da, umumiy “bo'ron” to'xtatib turilgan — “to'rt shamol” barchasi birdan esishiga ruxsat berilmaydi, “Xudoning xizmatkorlari muhrlanmaguncha.” To'qnashuv va urush omillari mavjud, ammo nazorat ostida bo'lgani uchun portlamayapti — bu hammaga ayon.

GSAM 279.1Henri Uord Bicher vafotidan oz muddat oldin Yevropada shunday katta armiyalarni saqlashni “qon to'kilmasin deb, oldindan hayot qonini tortib olish” deb atagan. U millatlar orasidagi vaziyatni, ularning adovat va nafratlari hamda bir-biriga tahdidli munosabatlarini bir guruh odamlarning bir-birining ko'kragiga pichoq qaratib turganidan kelib chiqqan “boshi berk ahvol” bilan taqqosladi; ularning hech biri zarba berishga jur'at eta olmasdi, chunki o'zi ham zarba yeyishidan qo'rqardi. “Ammo,” dedi u, “ularning birortasi tez orada zarba berish uchun qulay vaqtni ko'radi va shunda umumiy janjal boshlanadi.”

GSAM 279Urush qurollarining solishtirmasi

GSAM 279.21848 yildan beri shunday urush qurollari yaratilganki, ularga nisbatan o'sha davrdagi eng yaxshilari hozirda oddiy o'yinchoqlar deb hisoblanadi. Amerika “Peace Association” 1895 yil 15 dekabr, Tinchlik yakshanbasida tinchlik uchun xizmatlarga chaqirar ekan, shunday dedi: “Hozir tsivilizatsiya aniq rivojlanayotgan bir paytda, boshqa tomondan, millatlar orasida urushga tayyorgarlik ilgari hech qachon bo'lmagan darajada kuchaygan.”

GSAM 279General Mayls urushga tayyorgarlik haqida

GSAM 279.3General Nelson A. Mayls 1904 yil 12 yanvarda Vashington, D.C.da bo'lib o'tgan ommaviy yig'ilishda qilgan nutqida shunday dedi:—

GSAM 279.4“Taraqqiyot va aqlli, nafis madaniyatning bu yorqin davrida urushning yuklari va xavflari kamayganiga ishonishni istardik; ammo qanday g'alati bo'lmasin, dunyo tarixida hech qachon urushga tayyorgarlik uchun shuncha boylik isrof qilinmagan, hamda eng vayronkor qurollar bilan qurollangan shuncha millionlab tayyorlangan, malakali va intizomli odamlar tinch mehnat yo'llaridan olib qo'yilmagan.”

GSAM 280.1Ammo urush dovuli hali ham kechikmoqda, muhrlash ishlari davom etar ekan.