Caibidil 21 — An Lámh Threorach san Obair

GSAM 322.1"Múinfidh mé duit agus teagascfaidh mé duit an tslí ina rachfaidh tú."¹

GSAM 322.2Dó siúd a dhéanann an Tiarna a mhuinín, tá a chúram le sonrú go leanúnach. Tá amanna ann, áfach, nuair a bhraitear an cúram seo go háirithe, mar shampla fuascailtí speisialta ó urchóid agus ó chontúirtí, feicthe agus neamhfheicthe, agus deiseanna díreacha trí chúram Dé chun a fhírinne a leathnú. Is ar na hábhair seo a phléitear sa chaibidil seo.

GSAM 322An Chéad Fhís i Michigan

GSAM 322.3I mí na Bealtaine, 1853, thug an Ministir White agus a bhean chéile cuairt ar Michigan. Ba é an chéad uair a bhí siad siar ó Buffalo, N.Y. An tSabóid dheireanach i mí na Bealtaine bhí siad in Tyrone, agus san áit sin taispeánadh do Bhean White i bhfís na grúpaí éagsúla de choimeádaithe na Sabóide sa Stát, le rabhaidh maidir leis na tionchair a d'fhéadfadh oibriú ina n-aghaidh. Ar an 2 Meitheamh, in Jackson, scríobh sí ocht leathanach foolscap, ag lua cuid de na rudaí a taispeánadh di. Thug sí cóip pheansail den fhís dom, ar an gcoinníoll go gcuirfinn cóip shimplí ar fáil di a bheadh scríofa le peann agus dúch.

GSAM 322Bean a D'fhógair Naofacht

GSAM 322.4I measc rudaí eile a taispeánadh, cuireadh síos ar chás mná a bhí ag iarraidh cur isteach i measc ár ndaoine. Dúirt sí go raibh an bhean seo ag maíomh go raibh sí an-naofa. Níor bhuail Bean White léi riamh, agus ní raibh aon eolas aici uirthi seachas an méid a cuireadh in iúl di sa bhfís seo. Ní hamháin gur innis sí faoin gcaoi a n-iompair an bhean í féin, ach freisin, nuair a thabharfaí iomardú di, go gcuirfeadh sí cuma naofa uirthi féin, agus go ndéarfadh sí, "Tá a fhios ag an—Tiarna—mo—chroí—." Dúirt sí go raibh an bhean seo ag taisteal timpeall na tíre le fear óg, fad is a bhí a fear céile, fear aosta, sa bhaile ag obair chun iad a chothú ar a mbealach mailíseach. Dúirt Bean White gur léirigh an Tiarna di "d'ainneoin éilimh na mná ar naofacht, go raibh sí féin agus an fear óg ciontach as an seachtú aithne a bhriseadh." Agus cur síos scríofa an cháis seo i mo phóca agam, d'fhan mé le himní áirithe le feiceáil conas a thiocfadh cúrsaí amach.

GSAM 323An Chruinniú i Vergennes, Mich.

GSAM 323.1Bhí cruinnithe againn in Jackson, Battle Creek, Bedford, agus Hastings, agus ansin thángamar go Vergennes, Contae Kent, áit ar léir gur ansin a bhí cónaí ar an mbean. Shroicheamar an áit inar bhíomar le fanacht thar oíche, ar an 11 Meitheamh, beagán roimh an tSabóid. Ba é teach an Mhinistir White, a bhíodh ina mhinistir de chuid na heaglaise Críostaí, an áit inar fhanamar. Ós rud é gur tír nua-lonnaithe a bhí anseo, rinneadh socruithe dár gcruinnithe i scioból mór nua-thógtha, trí mhíle níos faide ar aghaidh, agus, mar a tharla, bhí an bhean a chonacthas sa bhfís ina cónaí fós dhá mhíle níos faide ná áit an chruinnithe.

GSAM 323Fianaise don Fhanaiceach

GSAM 323.2An 12 Meitheamh, ag 10:30 r.n., tháinig muid le chéile sa scioból don chruinniú. Shuigh Bean White ag ceann clé an róstraim, shuigh mise in aice léi, an Ministir Cornell in aice liom, agus bhí an Ministir White ar dheis an róstraim, ag caint. Tar éis dó a bheith ag caint ar feadh tuairim is cúig nóiméad déag, tháinig seanduine agus fear óg isteach le chéile, agus shuigh siad síos ar an suíochán tosaigh in aice an róstraim. Bhí bean ard, chaol, le craiceann dorcha in éineacht leo, a ghlac a suíochán in aice an dorais. Tar éis óráide gairide ón Ministir White, d'éirigh Bean White agus thosaigh sí a cuid cainte ag trácht ar an gcúram a chaithfeadh ministéirí a bheith orthu gan an obair a tugadh dóibh a mhilleadh, ag baint úsáide as an sliocht, "Bígí glan, a iompróirí soithí an Tiarna." Dúirt sí nach ordú Dé é bean a ghlaoch chun taisteal ar fud na tíre le haon fhear eile seachas a fear céile. Ar deireadh, dúirt sí go soiléir,

GSAM 323.2"Maíonn an bhean sin a shuigh síos tamall ó shin in aice leis an doras gur ghlaoigh Dia uirthi chun seanmóireacht a dhéanamh. Tá sí ag taisteal leis an bhfear óg seo a shuigh síos le déanaí os comhair an deisce, fad is atá an seanduine seo, a fear céile—Dia trócaire air!—ag saothrú go crua sa bhaile chun an t-airgead a shaothrú a úsáideann siad chun a n-aincheart a leanúint. Maíonn sí go bhfuil sí an-naofa,—go bhfuil sí coisricthe,—ach, in ainneoin a cuid maíte ar an naofacht, tá sé léirithe ag Dia dom go bhfuil sí féin agus an fear óg seo ciontach as an seachtú aithne a bhriseadh."

GSAM 324.1Bhí a fhios ag an dream a bhí i láthair go léir nár chonaic Bean White na daoine seo riamh go dtí gur tháinig siad isteach sa scioból. Bhí tionchar ag an gcaoi ar phioc sí amach iad agus ar leag sí amach a gcarachtar ar intinn an lucht láithreach, agus mhéadaigh sé a muinín agus dhaingnigh sé a gcreideamh sna físeanna.

GSAM 324Na Focail a Dúradh mar a Tuaradh

GSAM 324.2Agus Bean White ag tabhairt a teistiméireachta, bhí gach súil dírithe go himníoch ar Bhean Alcott, an bhean a cáineadh, le feiceáil cén chaoi ar ghlac sí leis an méid a dúradh, agus cad a dhéanfadh agus a déarfadh sí. Dá mbeadh sí neamhchiontach san chúiseamh a rinneadh ina coinne, d'fhéadfaí a bheith ag súil go nádúrtha go n-éireodh sí agus go séanfadh sí an scéal ar fad. Dá mbeadh sí ciontach, agus go mór-chaimiléireach, d'fhéadfadh sé nach mbeadh sí ró-mhaith chun é a shéanadh ar fad, fiú dá mbeadh a fhios aici gurbh fhíor é. In ionad sin, rinne sí go díreach an rud a dúirt an teistíocht a dhéanfadh sí nuair a thugfaí iomardú uirthi. D'éirigh sí go mall ar a cosa, agus súile gach duine dírithe uirthi, agus cuma naofa uirthi, dúirt sí go mall, "Tá—a fhios—ag—an—Tiarna—mo—chroí," agus shuigh sí síos gan focal eile a rá. Dúirt sí go díreach an rud a dúirt an teistíocht a déarfadh sí, agus dúirt sí ar an modh céanna.

GSAM 325Ciontacht Admhaite

GSAM 325.1Is fíor, bhí aithne ag Dia ar a gcroíthe, agus bhí a fhios acu féin go raibh siad ciontach san chúis; óir ina dhiaidh sin dúirt an fear óg le Mr. Gardner, a bhí ina chónaí san áit chéanna, agus a cheistigh go géar é faoin ábhar, "A Mr. Gardner, bhí an méid a dúirt Bean White fúinn rófhíor;" agus d'admhaigh an bhean, tar éis di a rá le Bean Wilson, i nGreenville, sa bhliain 1862, "nach mbeadh an dánaíocht inti focal amháin a rá i gcoinne Dheirfiúr White ar eagla go bhfaighfí í ag troid in aghaidh Dé," go raibh an méid a taispeánadh fúithi féin agus faoin bhfear óg fíor.

GSAM 325Páirtí an Teachtaire

GSAM 325.2I bhfómhar na bliana 1853, tháinig cúpla duine míshásta le chéile in Michigan agus thosaigh siad ag foilsiú bileog ar a dtugtaí Teachtaire an Fhírinne. Ba chosúil gurbh é misean na bileoige seo agus a stiúrthóirí an scrios a dhéanamh agus an clúmhilleadh a dhéanamh in ionad an tógáil suas. Cuireadh a lán bréag isteach ina leathanaigh, rud a chuir isteach orainn inár gcuid oibre sa teachtaireacht; agus ós é ár gcéad taithí ar ionsaí chomh hoscailte sin, cheapamar gurbh é ár ndualgas a ráitis mhaslaíocha a bhréagnú. Thóg an gníomh seo am ba cheart a chaitheamh ag cur chun cinn na fírinne a bhí curtha faoinár gcúram, agus d'fhreastail sé go maith ar chuspóirí Shátain, arbh é an tionscnóir a bhí taobh thiar den fhreasúra seo gan amhras. Agus mar sin a lean an scéal go dtí tráthnóna an 20 Meitheamh, 1855, nuair a bhí cruinniú díreach críochnaithe ag an Ministir White agus a bhean chéile, an Ministir Cottrell, agus mé féin in Oswego, Nua-Eabhrac. Cuireadh isteach orainn inár gcruinniú ag duine darb ainm Lillis, a tháinig isteach agus a scaip na doiciméid mhaslaíocha sin i measc na ndaoine. Tháinig an cheist arís maidir lenár ndualgas sa chúrsa seo. Níor éirigh as na hiarrachtaí go léir a rinneadh roimhe seo chun freagra a thabhairt ar a gcuid bréagachais ach go ndearna siad níos mó díobh.

GSAM 325Comhairle agus Tuar

GSAM 325.3Ag cruinniú urnaí a tionóladh an tráthnóna sin i dteach John Place, i gcathair Oswego, tugadh fís do Bhean White inar taispeánadh di, dá leanfaimis lenár gcuid oibre ag seanmóireacht na fírinne, beag beann ar dhaoine dá leithéid agus an "Messenger party," go rachadh siad chun cogaidh ina measc féin agus go dteipfeadh ar a bpáipéar, agus nuair a tharlódh sé sin go bhfeicfimis go raibh ár ranganna méadaithe faoi dhó. Ag creidiúint gurbh ón Tiarna an fhianaise seo, thosaíomar láithreach ag gníomhú i gcomhréir léi.

GSAM 326Cliseadh Pháirtí an Teachtaire agus an Phaipéir

GSAM 326.1Chuaigh cúis na fírinne chun cinn go tapa, fad is a bhí an "Pháirtí Teachtaire" ag dul i dtrioblóid eatarthu féin. I gceann tamaill bhig, scaipeadh an pháirtí, agus d'éirigh go leor dá gceannairí as an tSabóid. Níorbh fhada gur stop a bpáipéar de bheith á fhoilsiú de bharr easpa tacaíochta, agus d'iompaigh an té a bhí ina eagarthóir ar feadh tamaill ar mhúineadh scoile; ach toisc nár fhoghlaim sé é féin a rialú ar dtús, theip go hiomlán air a chuid daltaí a rialú. Agus é ag iarraidh ceartú a dhéanamh ar dhuine de na buachaillí ina scoil, tharraing sé gunnán, a chliceáil ach nár scaoil. Le héalú ó linseáil, b'éigean dó teitheadh san oíche go Ceanada.

GSAM 326An tionchar ar Chúis na hAidbhinte

GSAM 326.2Ag an am seo, bhí staid níos mó comhchuibhe agus aontachta i measc ár ndaoine ná riamh cheana; agus de réir mar a rinneadh iarrachtaí an teachtaireacht a scaipeadh, d'oscail an bealach i ngach treo.

GSAM 326.3In Uimh. 10, Iml. 11, den Review, 14 Eanáir 1858, dúirt an t-eagarthóir, agus é ag labhairt ar thoradh shaothar an Messenger: "Ag am na míshástachta, nuair a rinneadh an iarracht an 'Review' a bhriseadh síos, ní raibh ach luach $700 ar mhaoin na heaglaise san oifig. Ó shin i leith tá méadú tagtha uirthi go $5,000. Ag an am sin bhí tuairim is míle síntiúsóir íoctha ann, anois tá dhá mhíle ann, chomh maith le liosta 'saor in aisce' sách mór."

GSAM 326.4Ós rud é go raibh an t-am (1858) sroichte againn anois inar scoilteadh agus inar scaipeadh 'páirtí an Messenger', agus inar scoir an Messenger de bheith ann, tá na figiúirí thuas suntasach. Díreach mar a bhí líon na síntiúsóirí íoctha don Review méadaithe faoi dhó, is amhlaidh a bhí líon na gcreidmheach méadaithe faoi dhó is níos mó. Dá bhrí sin, comhlíonadh an tuar a rinneadh trí Bhean White i Meitheamh, 1855.

GSAM 327Cruinnithe Pubaill Molta den Chéad Uair

GSAM 327.1Ba ghnách linn i laethanta tosaigh an teachtaireachta cruinnithe a bheith againn i dtithe scoile nuair nach raibh áit níos fearr ar fáil. I bhfoirgneamh den chineál seo, ócáid amháin, tháinig slua daoine chomh mór sin le chéile nach bhféadfadh dhá theach scoile den mhéid sin freastal orthu. Chun go gcloisfeadh gach duine é, sheas an cainteoir i bhfuinneog oscailte agus labhair sé leis na daoine a bhí sa teach agus le lucht éisteachta níos mó a bhí ina suí ina gcarráistí agus ar an bhféar. Ba é an radharc ar an gcruinniú mór seo a spreag an smaoineamh cruinnithe puball a reáchtáil.

GSAM 327An Chéad Chruinniú Pubaill in Battle Creek, Mich.

GSAM 327.2Dá bhrí sin, ar an 22 Bealtaine 1854, cinneadh ag an Ministir James White agus daoine eile i gcomhairle gur plean indéanta a bheadh ann puball a úsáid le haghaidh cruinnithe. Ag an am sin, is fíorannamh a úsáideadh puball mór le haghaidh aon chuspóra eile seachas sorcais, bailiúcháin ainmhithe agus seónna de gach cineál. Ba í Michigan an chéad Stát inar thug Aidbhintigh an Seachtú Lá faoin iarracht sin. Osclaíodh an chéad chruinniú puball in Battle Creek, an 10 Meitheamh 1854. Sa lá atá inniu ann, tá an modh seo de chruinnithe a reáchtáil i séasúr an tsamhraidh tar éis fás go mór.

GSAM 327Cruinnithe Campa Molta

GSAM 327.3Sa bhliain 1868, tógadh céim ionsaitheach eile. Rinneadh an mhaith is an t-olc a mheas go cuí ar oiriúnacht cruinnithe campa a reáchtáil, agus socraíodh gurb é seo bealach den scoth chun freastal ar na sluaite móra dár muintir ag cruinnithe ginearálta. Le puball mór do sheirbhísí poiblí agus pubaill bheaga teaghlaigh, chuirfí áisiúlacht ar fáil don mhuintir, agus ar an gcaoi sin d'fhéadfaí roinnt laethanta a chaitheamh go tairbheach i gcomhairle agus in adhradh.

GSAM 328An Chéad Chomhdháil Champa in Wright, Mich.

GSAM 328.1Tionóladh an chéad champa-chruinniú in Wright, Mich., ón 1-7 Meán Fómhair 1868. Tá fás tagtha ar na cruinnithe ginearálta tábhachtacha seo dár muintir go dtí an méid sin go dtionóltar os cionn leathchéad campa-chruinniú gach bliain i gcodanna éagsúla den réimse. Ní i Meiriceá amháin a thionóltar na campa-chruinnithe seo, ach san Eoraip, san Astráil, sa Nua-Shéalainn, agus san Afraic Theas freisin.

GSAM 328.2Ba sa bhliain 1893, i Lansing, Mich., a tionóladh an tionól is mó dá leithéid a bhí ag ár muintir riamh. Sa tionól mór sin, bhí 3,400 duine ina gcónaí i mbreis agus 500 puball teaghlaigh. Bhí os cionn 150,000 slat canbháis i gceist i dtógáil na bpuball éagsúil sa champa.

GSAM 328Saoradh ó Thubaiste Iarnróid

GSAM 328.3An lá tar éis an cinneadh a dhéanamh ár gcéad phuball 60 troigh a cheannach (23 Bealtaine, 1854), bhí an Ministir White agus a bhean chéile, agus iad i Jackson, Mich. ag an am, le tosú ar a dturas go Wisconsin, áit a raibh siad le saothar a dhéanamh ar feadh tamaill. Chaith muid an tráthnóna i dteach D. R. Palmer, nach raibh ach achar gairid ón stáisiún. Cúpla uair sa tráthnóna, labhair an Ministir White, ag rá, "Tá mothú aisteach orm maidir le tosú ar an turas seo; ach, a Ellen, tá coinne againn amuigh, agus caithfimid dul. Mura mbeadh coinne agam, ní rachadh mé anocht."

GSAM 328.4Agus an oíche ag titim, gar d'am teachta an traenach, bhí séasúr urnaí againn. Ba chosúil go raibh gach duine treoraithe chun guí ar son shábháilteacht an Mhinistir White agus a mhná céile ar an turas seo. Agus muid ag éirí, chuir an Ministir White a chreideamh in iúl go mbeadh an Tiarna ag tabhairt aire dóibh agus go gcoinneodh sé slán iad.

GSAM 328.5Ag a hocht a chlog, chuaigh mé leo chuig an traein chun cabhrú leo suíocháin a fháil agus a gcuid beart a chur in ord. Chuaigh muid isteach i gcarr amháin a raibh suíocháin arda cúl ann, ar a dtugtaí "carr codlata" sna laethanta sin. Dúirt Bean White, "A James, ní féidir liom fanacht sa charr seo, caithfidh mé éirí as anseo." Chabhraigh mé leo suíochán a fháil i lár an chéad chairr eile. Shuigh Bean White síos agus a cuid beartán ina glúine aici, ach dúirt sí, "Nílim ag mothú compordach ar an traein seo." Bhuail an chlog, agus tar éis beannacht sciobtha a fhágáil acu, d'imigh mé go luath go teach Cyrenius Smith chun fanacht thar oíche.

GSAM 329.1Timpeall a deich a chlog, bhí iontas an domhain orainn go léir nuair a chualamar an Ministir White, a cheapamar a bhí i bhfad ar a bhealach go Chicago, ag bualadh ag an doras ag iarraidh go scaoilfí isteach é. Dúirt sé go raibh an traein tar éis imeacht den rian trí mhíle siar ó Jackson; go raibh an chuid is mó den traein, an t-inneall san áireamh, scriosta go hiomlán; ach cé gur maraíodh roinnt daoine, gur éalaigh seisean agus Bean White slán as gan chreach. Go gairid, fuair sé capall agus cóiste, agus in éineacht le hAbram Dodge, chuaigh sé ar lorg Bhean White, a bhí iompartha ag an Ministir achar áirithe ina ghéaga, thar talamh fliuch, riascach agus trasna srutháin bhig uisce, go dtí áit shábháilte, i bhfad ó láthair na tubaiste.

GSAM 329.2Go luath an mhaidin dár gcionn, chuaigh mé leis an Uasal Dodge chun an raic a fheiceáil. Ag pointe inar thrasnaigh an bóthar an rian go fiar, bhí damh sínte síos chun a scíthe díreach ar an rian. Ní raibh gabhdóir tarbh ar an inneall, agus mar sin, nuair a bhuail sé an t-ainmhí, caitheadh den rian é go dtí an taobh clé. Ag an gcéad bhuille a bhuail an t-inneall an talamh, léim an carr bagáiste, ina raibh trunc leabhar an Mhinistir White, amach as an rian go hiomlán agus níor gortaíodh é; ag an am céanna, scaoileadh an carr paisinéirí i gcúl an traenach den chuid eile den traein gan chabhair daonna, agus stad sé go ciúin ar an rian. Rith an t-inneall agus an carr breosla agus uisce ar an talamh amach ón rian ar feadh thart ar shé nó ocht slat, nuair a bhuail an t-inneall stoc darach a bhí trí throigh ar leithead. Bhí fórsa an traenach chomh mór sin gur casadh an t-inneall bun os cionn, agus luasc cúl an chairr breosla agus uisce trasna an riain. Bhuail príomhchorp an traenach, agus é ag gluaiseacht le lánluas, leis an raic seo den inneall, rud a chruthaigh an dara buille. Ba charbad mear-iompair é an chéad charbad a bhuail an t-inneall, agus briseadh ina smionagar adhmaid é. Bhí sé féin, lena raibh istigh ann, ina mhaise bruscair carntha ar an gcarr breosla agus uisce agus timpeall air. An chéad cheann eile ná carr den dara grád, ina raibh ochtar déag paisinéir, maraíodh duine acu agus gortaíodh an chuid eile níos mó nó níos lú. Scoilteadh an carr seo ina dhá leath ag an gcarr codlata a rith tríd. Briseadh tús an chairr chodlata ina smionagar, agus briseadh an suíochán inar mhothaigh Bean White nach raibh sé sábháilte di fanacht ann go hiomlán.

GSAM 330Fianaise ar Shaoradh Diaga

GSAM 330.1Agus an raic á feiceáil againn, agus ansin an carr ina raibh an Ministir White agus a bhean chéile ag taisteal tráth an tionóisc, ina sheasamh go ciúin leis féin, tuairim is cúig slat déag ar shiúl ón raic, mhothaíomar le rá inár gcroíthe gur chuala Dia an urnaí, agus cé a fhios ach gur chuir sé a aingeal chun an carr sin a dhíchúpláil, ionas go n-éalódh a sheirbhísigh slán? Chuaigh an smaoineamh seo i bhfeidhm níos mó fós ar ár n-aigne nuair a dúirt an fear coscáin nár scaoil sé é, agus ina theannta sin, nach raibh aon duine ar an ardán nuair a tharla sé, agus gur rúndiamhair dó féin agus do na fir iarnróid go léir é conas a rinneadh é; agus an rud a bhí níos mistéire fós leo, bhí an nasc agus an bolta araon gan bhriseadh, agus bhí an bolta lena shlabhra ina luí ar ardán an chairr scriosta amhail is dá mba lámh chúramach a chuir ann iad.

GSAM 330.2Faoin tráthnóna an 24ú lá, bhí an rian glanta den chuid is mó den smionagar ionas gur ritheadh na traenacha mar is gnách, agus chuaigh an Ministir White agus Bean White arís isteach sna carráistí agus tháinig siad slán sábháilte chuig a gcoinne in Wisconsin.

GSAM 330Céilí Comhraic Cáinte

GSAM 330.3Níorbh é an "turas réidh" i gcónaí a bhí ag Iosrael na sean-aimsire. Bhí naimhde acu lasmuigh a bhí ag iarraidh bac a chur ar a ndul chun cinn ag gach céim. Bhí an "slua measctha" agus na daoine neamhchoisricthe laistigh den champa ina n-uirlisí réidh, trína ndearna Sátan iarracht míshástacht, aighneas, murmarnach, agus ceannairce a mhúscailt. Ba chruthúnas é go raibh lámh rathúil Dé leis na daoine iontaoibheacha, agus go raibh an bua ag gabháil lena n-iarrachtaí, go raibh grásta faighte ag an bpobal seo ina shúile—go raibh lámh an Tiarna á dtreorú.

GSAM 331.1Mar sin, i n-ardú agus i ndul chun cinn theachtaireacht an tríú aingeal, ní hé go raibh na fírinní a cuireadh i láthair oiriúnach do chroí nádúrtha an duine is cúis lena dul chun cinn. A mhalairt ar fad, tá croílár na teachtaireachta féin—Sabóid an Tiarna—ag teacht salach ar leasanna féinspéiseacha, saolta, ag scaradh na ndaoine a gcloíonn leis ó ghnó an tsaoil dhá lá sa tseachtain. Bhí a naimhde seachtracha féin ag cúis na fírinne láithreach, naimhde a bhí diongbháilte agus buanseasmhach ina n-iarrachtaí an obair a threascairt. Maidir leo, is féidir a rá, i bhfocail an salmóra, "Mura mbeadh an Tiarna inár gcabhair, abair anois, a Iosrael; mura mbeadh an Tiarna inár gcabhair, nuair a d'éirigh na daoine inár n-aghaidh; slogfaidís beo muid, nuair a las a bhfearg inár n-aghaidh."²

GSAM 331.2D'éirigh daoine leithleacha agus míshásta inár measc ó am go chéile, ag maíomh faoin méid rudaí iontacha a dhéanfaí nuair a bheadh a gcuspóirí bainte amach; ach cosúil le taibhse an tsolais, múchadh a gcuid soilse i bhfad ó shin. Idir an dá linn, bhí cúis na fírinne reatha ag déanamh a bealaigh go daingean agus go seasta timpeall an domhain, ag fáil cobhsaíochta agus neart le gach gluaiseacht chun cinn.

GSAM 331Na Ministrí Stephenson agus Hall

GSAM 331.3I rith shamhradh na bliana 1855, rinne na Ministrí Stephenson agus Hall iarracht éirí amach a chruthú i Stát Wisconsin. Bhí a fhios go maith ag na bráithre ceannasacha go raibh fonn orthu gach pointe eile dár gcreideamh a thriail lena dteagasc "Aoise atá le Teacht", agus bhí siad an-fhonnmhar go dteagascfaí do na hAidbhintigh an Seachtú Lá teagasc na tréimhse trialach i ndiaidh an dara teacht an Críost.

GSAM 331Tuar Maidir Leo

GSAM 331.420 Samhain 1855, tugadh léargas do Bhean White ar a gcúrsa, le tuar maidir lena thoradh deiridh sna focail seo: "An gceapann sibh, a dhaoine laga, gur féidir libh obair Dé a stopadh? A dhaoine laga, le teagmháil amháin óna mhéar is féidir leis sibh a leagan ar bhur n-aghaidh. Ní fhulaingeoidh sé sibh ach ar feadh tamaill bhig."

GSAM 332.1Dúirt ár gcéilí comhraic gur fís a bhí anseo a d'fhógair go raibh na fir seo le bás a fháil go luath, agus ós rud é gur mhair siad ar feadh roinnt blianta, nár comhlíonadh an fhís. Níl aon rud sa fhís faoina mbás. Taispeánadh iad i ról fear a bhí ag iarraidh stop a chur le saothar theachtaireacht an tríú aingeal. Cé gur cuireadh in iúl dóibh chomh héasca is a bheadh sé do Dhia stop a chur leo, deirtear leis: "Ní fhulaingeoidh sé sibh ach ar feadh tamaill bhig." Cad a rinne siad?—In ionad an bua a fháil ina gcogadh, mar a raibh súil acu, ba chosúil gur fágadh iad ag útamáil sa dorchadas. I gceann cúpla seachtain, d'éirigh siad as an tSabóid go hiomlán, agus d'iompaigh siad chun cur ina coinne. Bhí súil acu páirtí "Aoise le Teacht" a bhunú, iad féin ina gceannairí. In ionad rath a bheith orthu ann, trí éirí as an tSabóid chaill siad a ngreim ar ár ndaoine go hiomlán. Mar sin, lena gcúrsa féin, chloígh siad go hiomlán an rud a bhí beartaithe acu a dhéanamh ar dtús. Dúirt ár ndaoine, "Go deimhin, 'níor fhulaing Dia iad ach ar feadh tamaill bhig.'"

GSAM 332Críoch Bhrónach na Beatha

GSAM 332.2Maidir le toradh an bheirt fhear seo, b'fhéidir gur fiú roinnt ráiteas a thabhairt faoina gcinniúint bhrónach, a rinne a mbráithre féin, creidmhigh an "Aoise atá le Teacht", a raibh siad i gcomhluadar leo tar éis dóibh an tSabóid a fhágáil. Tríocha a seacht mbliana ó shin, tháinig mearbhall intinne ar an Uasal Hall (de bharr bogadh na hinchinne), agus ba é an chúis leis an riocht seo ná cailleadh cuid mhaith maoine de bharr calaoise ó dhaoine eile. Bhí an meabhlaireacht air dá n-imeodh sé amach faoin aer go leacófaí nó go leagfaí síos ar an talamh é. Is duine neamhdhíobhálach é, ach, ar ndóigh, le blianta fada anuas ní raibh sé oiriúnach ar chor ar bith d'obair mhinistreachta in aon cháil.³

GSAM 332.3Tá an Ministir Stephenson marbh le tuairim is sé bliana déag. Le roinnt blianta sular fuair sé bás, bhí sé as a mheabhair (gealtach), cé nach raibh sé contúirteach do dhaoine eile. Sular tháinig an chaoi air seo, faoin tsaoirse a cheap sé a bhí aige leis an teoiric 'gan dlí' a bhí glactha aige, d'fhág sé a bhean chéile féin, bean nár maíodh aon smál ar a macántacht ina leith (níorbh fhéidir leis colscaradh a fháil ach trí dhlíodóir mímhacánta a fhostú), agus phós sé bean eile a bhí i bhfad níos óige ná a bhean chéile roimhe sin. Ba shárú chomh garbh sin é ar an mhoráltacht gur chuir a bhráithre féin sa "Age-to-Come" i gcoinne a chleachtais, agus ní ligfidís dó a bheith ag seanmóireacht dóibh a thuilleadh.

GSAM 333.1Léiríonn ráitis a mbráithre féin maidir le laethanta deireanacha na bhfear seo an trua is doimhne; ach is iad sin na fíricí loma, a thugtar gan mhailís ná leithcheal. Fágimid anois ár léitheoirí chun a gconclúid féin a bhaint as maidir le feidhmiú fisiciúil na fianaise.

GSAM 333Glacann an Ministir J. H. Waggoner leis an Teachtaireacht

GSAM 333.2Sa bhliain 1852 ghlac an Ministir J. H. Waggoner, a bhí ag eagrú páipéar contae in Wisconsin, leis an bhfírinne reatha, agus sa bhliain dár gcionn thug sé é féin go hiomlán do shaothar na ministreachta. Sa bhliain 1857 scríobh sé dhá bhileog-eolais an-tábhachtacha, a raibh thart ar dhá chéad leathanach i ngach ceann acu. Ba é an teideal a bhí ar an gcéad cheann acu ná, The Nature and Tendency of Modern Spiritualism, agus ba é an teideal a bhí ar an dara ceann ná, A Refutation of the Age-to-Come. Ní hamháin gur modh é an chéad cheann acu chun a lán daoine a shábháil ó thitim i ngaiste Shátain, ach, le beannacht Dé, d'oscail sé súile a lán daoine nár thuig cad ba cheart a dhéanamh de na léirithe nua-aimseartha seo.

GSAM 333.3Is nochtadh fíor-iomlán é a shaothar, A Fhritháireamh ar an Aois atá le Teacht, ar theoiricí bréagacha an triail-ama do pheacaigh i ndiaidh an dara teacht anuas ár dTiarna. Is fritháireamh chomh hiomlán sin é ar an teagasc sin ní hamháin nár freagraíodh é, ach níor tháinig aon iarracht ar fhreagra riamh faoinár ndearcadh. Leagann an leabhar amach, ar bhealach an-soiléir agus an-gonta, seasamh Chríost mar shagart ar ríchathaoir a Athar (a shagartacht Mheilcisedec) le linn na dála reatha, agus an seasamh a bheidh aige ar a ríchathaoir féin, ina ríocht síoraí amach anseo,—ríchathaoir nach mbeidh sagartacht idirghabhálach ar bith ag baint léi.

GSAM 334.1Níos déanaí fós, scríobh an Ministir Waggoner an tríú pamflet de mhéid den chineál céanna, dar teideal, An Leorghníomh i bhFianaise an Réasúin agus an Fhoilsithe. Timpeall na bliana 1884, rinneadh athbhreithniú air seo agus méadaíodh é go dtí toirt de thart ar 400 leathanach. Is tráchtaireacht shoiléir gonta í ar an ábhar a shonraítear ina teideal.

GSAM 334.2Ón am seo amach, bhí baint dhian aige le hobair an fhoilsitheoireachta, mar scríbhneoir agus mar eagarthóir araon. Lean sé ar aghaidh freisin lena chuid oibre mar mhinistir, agus chaith sé a bhlianta deireanacha san Eoraip.

GSAM 334.3Ar an 17 Aibreán 1889, d'éag sé go tobann i mBasel, an Eilvéis, díreach tar éis dó a leabhar deireanach, From Eden to Eden, a chríochnú. Ar an 16ú lá, rinne sé lá iomlán oibre ag scríobh, agus scríobh sé an iontráil seo ina dhialann: "Rinne mé lá crua oibre." Ón tuarascáil ar a chás a rinne bráithre Eorpacha, faightear na sonraí seo a leanas:—

GSAM 334.4"Ar mhaidin an 17ú lá, thart ar leathuair tar éis a cúig, thit sé marbh ina chistin, gan aon rabhadh ar bith, de phairilis an chroí. Bhí sé ag obair go han-dian chun an t-eagrán Béarla dá leabhar nua a chríochnú, agus bhí sé ag súil le dul go Londain an Domhnach dár gcionn, chun obair a dhéanamh i gcomhar leis an obair ansin, sular fhilleadh sé ar Mheiriceá an samhradh seo chugainn."

GSAM 334.5Ó 1854 i leith, bhí an Ministir Waggoner go seasta agus go feiceálach os comhair an phobail ag cosaint na fírinne, sa phuilpid agus sa phreas araon. Ag am a bháis, bhí sé beagnach naoi mbliana is seasca d'aois. Adhlacadh é i mBasel, an 20 Aibreán. Is mar sin a thit duine eile de na luath-oibrithe sa chúis ag a phost dualgais.

GSAM 334Cneasú Trí Chreideamh

GSAM 334.6I dtús earrach na bliana 1858, bhí Bean White ag fulaingt go mór ar feadh roinnt laethanta, agus í sáinnithe ina leaba i riocht nach mór gan chabhair. Oíche amháin, gar do mheán oíche, chaill sí a mothú; bhain an teaghlach úsáid as gach beart a bhí ar a n-eolas chun í a thabhairt chuici féin, ach theip orthu. D'fhan sí sa riocht seo ar feadh breis is leathuair an chloig, nuair a glaodh go géar ar an Ministir Andrews agus ormsa ag an Ministir White chun páirt a ghlacadh i séasúr urnaí. Mar fhreagra ar achainíocha dúthrachtacha a rinneadh ag a leaba, thug an Tiarna í ar ais chuig a mothaí go trócaireach, agus d'fhill sé a sláinte de ghnáth uirthi. Agus í ag moladh Dé, tógadh i bhfís í, agus í fós ina luí sa leaba. Is féidir cuid de na rudaí a taispeánadh di sa radharc seo a léamh in "Testimony for the Church," Uimh. 5.

GSAM 335Léiriú Coirp Iontach

GSAM 335.1Bhí léiriú fisiciúil neamhghnách ag baint leis an bhfís seo, agus tarraingímid aird ar leith air. Bhí mise agus an Ministir White inár suí ar thaobh amháin den leaba, agus an Ministir Andrews ar an taobh eile. Bhí a lámha snaidhmthe le chéile os cionn a brollaigh ó am go chéile, nó á n-aistriú lena géaga uachtaracha ar an ngnáthbhealach saor grástúil i dtreo na radharcanna éagsúla a bhí á bhfeiceáil aici. Bhí cuid uachtarach a coirp ardaithe den leaba, sa chaoi is go raibh spás de thart ar ocht nó naoi n-orlach idir a guaillí agus an cluasán. I bhfocail eile, bhí an corp lúbtha ó na cromáin aníos ag uillinn de thart ar thríocha céim. Agus d'fhan sí sa suíomh sin le linn na físe, a mhair tríocha nóiméad. Níorbh fhéidir le duine ar bith an staidiúir sin a ghlacadh go nádúrtha, gan tacaíocht ó lámha agus ó ghéaga uachtaracha, gan trácht ar fanacht ann ar feadh an ama sin. Seo fianaise eile go raibh cumhacht éigin, nach raibh smacht aici uirthi, ceangailte leis an bhfís.

GSAM 335Tuar Eile

GSAM 335.2Ar an gcéad lá de Dheireadh Fómhair, 1858, tionóladh cruinniú ginearálta ag an Ministir agus Bean White agus an scríbhneoir, i Rochester, N.Y. Ón gcruinniú seo, chuaigh an scríbhneoir in éineacht leo ar thuras trí Stát Nua-Eabhrac agus Stáit Shasana Nua. Lá Sabóide amháin, tugadh fís do Bhean White ina taispeánadh di, i measc rudaí eile, go raibh Sátan chun ionsaí cumhachtach a dhéanamh uirthi in áit éigin ar an turas a bhí beartaithe againn, agus go gcaithfeadh an Ministir White agus mé féin greim a choinneáil uirthi le creideamh, agus go saorfaí í ag an Tiarna.

GSAM 336An Fhulaingt a bhí ar Bhean White

GSAM 336.1Seo anois tuar eile ar an méid a tharlódh. Léireoidh an scéal ina dhiaidh cé chomh cruinn is a comhlíonadh é. An chéad Sabóid tar éis chruinniú Rochester, bhíomar in Roosevelt, agus an tSabóid ina dhiaidh sin in Brookfield, i gContae Madison. An tseachtain ina dhiaidh sin, bhí cruinnithe againn i gcistin fhorleathan an Uasail Ballou, ag Mannsville, i gContae Jefferson. Agus í ag taisteal ar an traein ó Brookfield go Mannsville, tháinig athlasadh ar aghaidh Bhean White díreach faoi na súile. Bhí sé seo chomh pianmhar sin gur, faoin am a shroicheamar Mannsville, go raibh uirthi dul a luí. Mhéadaigh an t-athlasadh ar feadh dhá lá, rud a d'fhág gan chodladh í, agus a choisc uirthi páirt a ghlacadh sna cruinnithe. Bhí a ceann at go raibh an dá shúil dúnta, agus bhí a haghaidh chomh míchumtha sin nár chosúil le haghaidh duine daonna a thuilleadh í. I measc na péine géar seo go léir, agus an néaróg an-mhór a bhí uirthi de bharr easpa codlata, bhí an namhaid ag streachailt go dian chun go ndéanfadh sí cantal in aghaidh Dé. Lean cúrsaí ar aghaidh mar sin go dtí deireadh na gcruinnithe a bhí socraithe.

GSAM 336.2Tar éis do na cruinnithe críochnú, dúirt an Ministir White liom,

GSAM 336.2"A Deartháir John, is é seo an t-ionsaí céanna ó Shátan ar mo bhean chéile ar tugadh rabhadh dúinn faoi in Rochester. Is cuimhin leat gur tugadh an gealltanas ansin, dá nglacfaimis greim le chéile agus dá gcoinnímis suas í le creideamh, gan scaoileadh uainn ar feadh nóiméid amháin nuair a thigeadh an streachailt, go mbrisfí cumhacht an namhad agus go saorfaí í. Téimis isteach láithreach agus déanaimis tréimhse urnaí."

GSAM 336Saoradh mar a Tuaradh

GSAM 336.3Chuamar láithreach isteach sa seomra ina raibh Bean White sáinnithe ina leaba, agus bhíomar ag guí go díograiseach ar a son, fad is a d'fhan na bráithre sa seomra ina rabhamar ag reáchtáil cruinnithe i mbun paidreacha ciúine. I gceann tuairim is deich nóiméad tar éis dúinn tosú ag guí, tháinig cumhacht an Tiarna anuas agus líon sí an seomra. Láithreach, baineadh an phian go léir de Bhean White, agus d'iarr sí bia láithreach bonn. Thart ar a cúig a chlog tráthnóna a bhí sé seo. Faoi seacht a chlog, bhí an at ar fad imithe óna haghaidh, agus d'fhreastail sí ar an gcruinniú an tráthnóna sin, de réir dealraimh, chomh maith is a bhí riamh.

GSAM 337.1Ar iarratas na saoránach, tugadh óráid tráthnóna ar "Oidhreacht na Naomh", agus ag a críoch thug Bean White gríosú. Fad is a bhí an Ministir White amuigh faoin aer lena bhuachaill beag, W. C., tógadh í i bhfís os comhair an tslua mhóir sin. Is féidir cuid de na rudaí a taispeánadh di ag an am sin a léamh san alt deiridh de Fhianaise Uimhir 5, atá dátaithe Mannsville, N.Y., 21 Deireadh Fómhair, 1858.

GSAM 337.2Bhí an faoiseamh a fuair Bean White ar an ócáid thuasluaite chomh héifeachtach agus a bhí tuartha sa radharc a tugadh i Rochester. Níor tharla aon deacracht den sórt sin arís ar an turas sin, agus bhí bua glórmhar don fhírinne againn i ngach áit.

GSAM 337Tuar faoin gCogadh Cathartha Meiriceánach

GSAM 337.3Ar an tSabóid, an 12 Eanáir 1861, díreach trí mhí go lá roimh an gcéad ghunna a scaoileadh ar Fhort Sumter (a bhí i ndáiríre ina thús ar an gcogadh a raibh mar thoradh air saoradh 4,000,000 sclábhaí Afracacha i Meiriceá), rinneadh tiomnú ar theach cruinnithe na nAidbhinteach an Seachtú Lá in Parkville, Mich. Bhí an Ministir White agus a bhean chéile, na Ministrí Waggoner, Smith, agus an scríbhneoir i láthair ag an tseirbhís. Ag deireadh na hóráide leis an Ministir White, thug Bean White mórghríosú spreagúil, agus ina dhiaidh sin chuaigh sí ina suí i gcathaoir. San áit sin, tógadh i bhfís í. Bhí an teach plódaithe le daoine, agus áit shólamach go deimhin a bhí ann. Tar éis di teacht as an bhfís, d'éirigh sí, agus í ag breathnú timpeall an tí, dúirt sí:—

GSAM 338.1"Níl aon duine sa teach seo a bhrionglóidigh fiú amháin faoin gcrá a bheidh ag teacht ar an tír seo. Tá daoine ag déanamh magaidh d'ordanás scarúnaimh Carolina Theas, ach tá sé díreach taispeáinte dom go bhfuil líon mór Stát chun dul i gcomhar leis an Stát sin, agus go mbeidh cogadh an-uafásach ann. Sa bhfís seo, chonaic mé airm mhóra an dá thaobh cruinnithe ar pháirc an chatha. Chuala mé bualadh na gcanónna, agus chonaic mé na mairbh agus na daoine ar tí bháis ar gach taobh. Ansin chonaic mé iad ag ruathar suas i gcomhrac lámh ar láimh [ag sá beaignití ina chéile]. Ansin chonaic mé an blár i ndiaidh an chatha, agus é clúdaithe ar fad leis na mairbh agus na daoine ar tí bháis. Ansin tugadh go príosúin mé, agus chonaic mé fulaingt na ndaoine i ngátar, a bhí ag meath. Ansin tugadh go dtí tithe na ndaoine a chaill a bhfir chéile, a mic, nó a ndeartháireacha sa chogadh mé. Chonaic mé a gcrá agus a n-anacair."

GSAM 338.2Ansin, ag breathnú go mall timpeall an tí, dúirt sí, "Tá daoine sa teach seo a chaillfidh mic sa chogadh sin."

GSAM 338Fianaise Bhean Ensign maidir leis na Físeanna

GSAM 338.3Mar dheimhniú ar an bhfíric thuas, agus mar chruthúnas go ndearnadh an tuar ar an lá a luadh, agus mar léiriú ar an gcaoi ar thuig agus ar scaip an phobal é, tugtar an teistiméireacht seo a leanas:—

GSAM 338.4"Deimhnítear leis seo go raibh mé i mo chónaí i gContae St. Joseph, Michigan, i mí Eanáir, 1861, thart ar shé mhíle ó Parkville. Ní Aidbhinteach a bhí ionam. Ar an 12ú lá den mhí sin, chuaigh roinnt de mo chomharsana go Parkville chun freastal ar chruinnithe. Nuair a tháinig siad abhaile, d'inis siad dom go raibh bean ag an gcruinniú a bhí i dtráins, agus a dúirt go raibh cogadh uafásach ag teannadh leis na Stáit Aontaithe; go n-ardófaí arm mór ar an dá thaobh, sa Deisceart chomh maith leis an Tuaisceart, agus go mbeadh go leor daoine a d'fhulaingeodh i bpríosúin; agus go mbraithfí géarghanntanas i go leor teaghlach de bharr fear céile, mac, agus deartháireacha a chailleadh sa chogadh; agus go raibh fir sa teach a chaillfeadh mic sa chogadh sin." Sínithe, "Martha V. Ensign, Wild Flower, Contae Fresno, California, 30 Eanáir, 1891."

GSAM 339.1Maidir leis an tairngreacht sin faoin gcogadh uafásach sin, dúirt Bean White freisin go gcuirfí Aidbhintigh an Seachtú Lá "i gcruachás de bharr an chogaidh, agus gurbh é dualgas gach duine a ghuí go díograiseach go dtabharfaí eagna dóibh chun a fhios a bheith acu cad atá le déanamh sna hamanna crua a bheadh rompu."

GSAM 339Méid an Chogaidh Chathartha

GSAM 339.2Ag am a tugadh an fhís, is beag tuiscint, más ann di, a bhí ag muintir an Tuaiscirt i gcoitinne ar an gcogadh a bhí le teacht. Fiú an tUachtarán Lincoln, trí mhí ina dhiaidh sin (12 Aibreán 1861), nuair a bhí roinnt Stát tar éis dul i gcomhar le Carolina Theas ina hordanás deighilte, agus an chéad ghunna scaoilte ar Fhort Sumter, níor iarr sé ach 75,000 fear, agus sin ar feadh tréimhse ghearr trí mhí.

GSAM 339.3Ba é 2,859,132 líon iomlán na trúpaí a rollaíodh ar thaobh an Aontais le linn an chogaidh. Deir an Encyclopedia Britannica "go raibh tuairim is 700,000 fear in arm na Cónaidhme ag tús 1863," ach go bhfuil sé deacair a shuíomh cé mhéad go díreach a bhí rollaithe acu san iomlán. Measann sí go raibh a rolla básanna ag "thart ar 300,000 fear." Léiríonn roinnt de na himleabhair eolais is déanaí go raibh an caillteanas ar thaobh an Aontais (dá mbeadh san áireamh iad siúd a maraíodh sa chath, nó a fuair bás de bharr gortuithe nó galair a tholgadh ar an bpáirc chatha nó i bpríosúin) ag 359,528. Maidir leis an bhfiachas ar thaobh an Aontais, deir an Britannica:—

GSAM 339.4"Bhain an fiachas a bhuaic an 31 Lúnasa 1865, agus é ag méid $2,845,907,626.56. Caitheadh thart ar $800,000,000 d'ioncam freisin, go príomha ar an gcogadh; chaith na Stáit, na cathracha, na contaetha, agus na bailte a gcuid cánacha féin agus chruinnigh siad a gcuid fiachais féin ar mhaithe leis an gcogadh; is dócha go mbeidh na híocaíochtaí pinsin $1,500,000,000 san iomlán sa deireadh. Ní féidir costas na Cónaidhme a fhios riamh, is ar éigean is féidir meastachán a dhéanamh ar an maoin a scrios arm an Aontais agus arm na Cónaidhme; agus scrios an cogadh luach airgid ($2,000,000,000) na sclábhaithe sa Deisceart. Tríd is tríd, cé nach féidir costas an chogaidh a ríomh go beacht, is meastachán measartha é $8,000,000,000."⁴

GSAM 340Dearbhú Eile ar an bhFís

GSAM 340.1Maidir leis an tairngreacht go gcaillfeadh mic ag fir theach cruinnithe Pharkville sa chogadh, ní déarfaidh mé ach gur bhuail mé le seanóir eaglais Pharkville san fhómhar 1883, an seanóir céanna a bhí ann i mí Eanáir 1861, nuair a tugadh an fhís; agus d'fhiafraigh mé de ar chuimhnigh sé ar an ráiteas a rinne Bean White agus an fhís faoin gcogadh á hinsint aici. "Sea," ar seisean, "cuimhním." "An bhféadfá a insint dom cé mhéad duine a bhfuil aithne agat orthu a bhí sa teach an lá sin a chaill mic sa chogadh?" Mheabhraigh sé ainmneacha cúigear láithreach, agus dúirt sé, "Tá a fhios agam go raibh na daoine seo ann, agus gur chaill siad mic sa chogadh; agus dá mbeinn sa bhaile, áit a bhféadfainn labhairt le mo mhuintir, d'fhéadfainn níos mó ainmneacha a thabhairt duit. Sílim," ar seisean, "go raibh cúigear eile ann, sa bhreis ar an gcúigear a luaigh mé."

GSAM 340.2Léiríonn ceithre bliana agus níos mó de chomhrac leanúnach ar thaobh an Deiscirt, go dtí gur cailleadh beagnach leath de na fórsaí uile a liostáladh de bharr an bháis sa chath nó de bharr breoiteachta, comhlíonadh suntasach den tuar thuas.

GSAM 340Sclábhaíocht agus an Chogadh

GSAM 340.3Agus í ag insint faoi fhís a tugadh di ar an 4 Eanáir 1862, dúirt Bean White:—

GSAM 340.4"Mealladh na mílte chun clárú ar an tuiscint go raibh an cogadh seo chun deireadh a chur leis an daoirse; ach anois agus iad cláraithe, feiceann siad gur cuireadh an dallamullóg orthu, nach é is aidhm don chogadh seo deireadh a chur leis an daoirse, ach í a chaomhnú mar atá sí."

GSAM 341.1Tugadh an méid sin thuas le linn ama nuair a bhí sé de cheangal ar na saighdiúirí cuidiú leis na sclábhaithe go léir a d'éalaigh isteach i línte an Aontais a thabhairt ar ais chuig a máistrí, agus léirítear na saighdiúirí ag rá, "Má éiríonn linn an t-éirí amach seo a chur faoi chois, cad a baineadh amach?" Freagraíonn siad go díspreagthach, "Ní rud ar bith. Níl an rud ba chúis leis an éirí amach bainte den bhealach. Fágtar córas na sclábhaíochta, a scrios ár náisiún, beo chun éirí amach eile a spreagadh." Ní hionann na focail seo, a tógadh as Fianaise Uimh. 7, áit a dtugtar cuntas corraitheach iomlán ar an gcogadh faoi cheann "Sclábhaíocht agus an Cogadh," agus a rá nach gcuirfí deireadh leis an sclábhaíocht choíche, ach léiríonn siad an chaoi ar thuig na saighdiúirí an scéal ag an am. Tamall beag níos faide ar aghaidh san fhianaise chéanna, déantar an tuar seo a leanas:—

GSAM 341Tuar ar Rath don Tuaisceart

GSAM 341.2"Agus mar sin féin, fógraítear troscadh náisiúnta! Deir an Tiarna, 'Nach é seo an troscadh a roghnaigh mise, chun bandaí na hurchóide a scaoileadh, chun na hualaí troma a bhaint de, agus chun na daoine faoi chois a shaoradh, agus go mbrisfidh sibh gach cuing?' Nuair a dhéanfaidh ár náisiún an troscadh a roghnaigh Dia, ansin glacfaidh sé lena bpaidreacha a mhéid a bhaineann sé leis an gcogadh; ach anois ní shroicheann siad a chluas."

GSAM 341.3Tá siad siúd atá eolach ar stair an chogaidh ar an eolas faoi na maidhmeanna, na tubaistí, na moilleanna, srl., a bhain le hiarrachtaí an Tuaiscirt fórsaí an Deiscirt a chloí go dtí an t-am ar eisíodh an Fógra Saoirse — 1 Eanáir 1863. Ansin, nach raibh na buanna mear ó shin go deireadh an chogaidh! Nach soiléir a bhí comhlíonadh an tairngreachta sin ón 4 Eanáir 1862, dóibh siúd a bhí ag faire ar dhul chun cinn na hoibre. Tar éis na hualaí a ardú, an sclábhaíocht a scaoileadh agus an chuing a bhriseadh de na sclábhaithe! Nach soiléir a chuala Dia paidreacha a mhuintire, agus gur thug sé a chabhair don iarracht an cogadh a chríochnú nuair a roghnaigh siad an troscadh a bhí taitneamhach dó!

GSAM 342Fianaise an Iar-Ghobharnóra St. John

GSAM 342.1I óráid a thug an tIar-Ghobharnóir John P. St. John, as Kansas, in Ottawa, Illinois, ar a n-éist mé tráthnóna an 29 Meitheamh 1891, rinne sé an ráiteas seo a leanas:—

GSAM 342.2"Ní raibh an oiread sin díomá orm riamh is a bhí nuair a bhuaigh na [Confederates] orainn ag Bull Run. Ach bhí sé ar fad mar chuid de phlean Dé. Dá mbuafaimis ar na [Confederates], bheadh síocháin curtha le chéile ag na polaiteoirí, agus leanfadh an tAontas ar aghaidh leis an daoirse, agus bheadh sí againn sa lá atá inniu ann. Ar feadh dhá bhliain bhí an lámh in uachtar ag na [Confederates]; ach tar éis do Lincoln an fógra saortha cáiliúil a eisiúint, bhíomar tar éis casadh ar ais go taobh Dé, agus níorbh fhéidir linn an bua a chailleadh."