Caibidil 3 — Teacht an Shíol Geallta

GSAM 57.1"NUAIR a tháinig lán an ama, chuir Dia amach a Mhac, ... a rinneadh faoin dlí, chun iad siúd a bhí faoin dlí a fhuascailt, ionas go bhfaighimis uchtú na mac."¹

GSAM 57.2Anois dó siúd atá cumhachtach sibh a dhaingniú de réir mo shoiscéil, agus de réir seanmóireacht Íosa Críost, de réir nochtadh an rúin a coinníodh faoi cheilt ó thús an tsaoil, ach atá anois nochtaithe, agus trí scríbhinní na bhfáithe, de réir aithne an Dé shíoraí, a cuireadh in iúl do na ciníonna go léir ar mhaithe le humhlaíocht an chreidimh: don Dia aon amháin atá críonna, go mbeadh glóir trí Íosa Críost go deo.²

GSAM 57.3"Trí nochtadh, thug sé an rúndiamhair seo le fios dom; mar a scríobh mé thuas i mbeagán focal, ... níor cuireadh ar eolas í do chlann an duine in aoiseanna eile, mar a nochtar anois í dá naoimh-aspal agus dá fáithe sa Spiorad.... Domsa, atá níos lú ná an duine is lú de na naoimh go léir, tugadh an grásta seo, go ndéanfainn an tsoiscéal a fhógairt i measc na nGintlí faoi shaibhreas dho-thaighde Chríost; agus go dtuigfeadh gach duine an chomhpháirtíocht atá ag an rúndiamhair, a bhí i bhfolach i Dia ó thús an tsaoil, an Dia a chruthaigh gach ní trí Íosa Críost."³

GSAM 57.4Deirtear gurbh é an soiscéal a bhí i bhfolach san Sean-Tiomna; sa Tiomna Nua nochtar é. Mar a dúirt duine eile, "Agus iad ag tréigean Dé, chaill na Giúdaigh go mór radharc ar theagasc na seirbhíse deasghnámaí. Ba é Críost féin a bhunaigh an tseirbhís sin. I ngach cuid di, ba shiombail de é; agus bhí sí lán de bheocht agus de áilleacht spioradálta. Ach chaill na Giúdaigh an bheatha spioradálta óna gcearmanna, agus ghreamaigh siad do na foirmeacha marbha. Chuir siad a muinín sna híobairtí agus sna deasghnátha iad féin, in ionad a bheith ag brath air sin a raibh siad ag tagairt dó.

GSAM 58Ag Lorg Rialtas Saolta

GSAM 58.1"Cé go raibh fonn ar na Giúdaigh teacht an Mheisias, ní raibh aon tuiscint acu ar a thasc. Ní fuascailt ón peaca a bhí á lorg acu, ach fuascailt ó na Rómhánaigh. Bhí siad ag súil go dtiocfadh an Meisias mar choncaire, chun cumhacht an bhrúiteora a bhriseadh, agus Iosrael a ardú go ceannas uilíoch. Dá bhrí sin, ullmhaíodh an bealach dóibh an Slánaitheoir a dhiúltú.

GSAM 58.2"Bhí fonn ar na daoine, ina ndorchadas agus ina gcruachás, agus ar na ceannairí, agus tart cumhachta orthu, teacht an té a chloífeadh a gcuid naimhde agus a thabharfadh ríocht Iosrael ar ais do Iosrael. Bhí staidéar déanta acu ar na fáistineacha, ach gan léargas spioradálta. Dá bhrí sin, rinne siad neamhaird de na scrioptúir a thugann le fios uirísleú Chéad Theacht Chríost, agus rinne siad mí-chur i bhfeidhm ar na cinn a labhraíonn faoi ghlóir a Dara Teachta. Chuir an bhród a bhfís i bhfolach; d'fhorléirigh siad an tairngreacht de réir a mianta féinlárnacha.

GSAM 58.3"Le breis agus míle bliain bhí pobal Iosrael ag fanacht le teacht an tSlánaitheora. Ar an eachtra seo a bhí a ndóchas is gile bunaithe acu. I gcanta agus i bhfáistine, i searmanas an teampaill agus i bpaidreacha an tí, bhí a ainm coinnithe go croíúil acu. Agus mar sin féin, nuair a tháinig sé, níor aithin siad é. Bhí an Duine Ionúin ó neamh cosúil, dar leo, le 'fréamh as talamh tirim;' ní raibh 'cruth ná maise' air; agus ní fhaca siad aon áilleacht ann ar mhaith leo é a mhianú. 'Tháinig sé chuig a chuid féin, agus níor ghlac a chuid féin leis.'"⁴

GSAM 58As Líne Dháiví

GSAM 58.4De réir mar a tháinig an t-am a thuar Daniel i ngar, nuair a bhí "an Meisias an Prionsa"—an tUngthach—le teacht chun solais, d'fhéadfadh muintir Iosrael a bheith tar éis réasúnaíocht a dhéanamh, agus gan amhras rinne siad amhlaidh, mar seo a leanas: Is é an Meisias, de réir na feola, a bheidh de theaghlach agus de shliocht Dháiví; dá bhrí sin, caithfidh a bhreith a bheith sa líne sin; agus de réir rialacháin dhlí agus nósanna na nGiúdach, caithfidh sé a bheith ungtha don tseirbhís phoiblí ag aois tríocha bliain; agus má tá sé le teacht chun cinn mar an tUngthach ag an aois sin, ansin caithfidh a bhreith a bheith tríocha bliain roimh dheireadh na seasca a naoi seachtaine blianta, a mhairfidh go dtí teacht an Mheisias.

GSAM 59Tuar ó Shímeón agus Anna

GSAM 59.1Timpeall an ama seo, bhí Iosrael ar fad ag súil. Bhí na mic léinn dhíograiseacha, dhílse na Scrioptúr ag súil le breith an té a bheadh ina Rialtóir agus ina Ghobharnóir orthu. Nochtadh don tSeanóir dhiaga Síomóin "ag an Spiorad Naomh nach bhfeicfeadh sé bás sula bhfeicfeadh sé Críost an Tiarna."⁵

GSAM 59.2Nuair a tugadh an Slánaitheoir ina leanbh go dtí an teampall, bhí a fhios ag Síomóin gurbh é an leanbh seo an té a raibh caint air—an Críost. "Ansin ghlac sé ina bhaclainn é, agus bheannaigh sé Dia, agus dúirt, A Thiarna, lig do do sheirbhíseach imeacht anois i síocháin, de réir do bhriathair; óir chonaic mo shúile do shláinte, a d'ullmhaigh tú i láthair gach uile phobail: solas chun na nGintlí a shoilsiú, agus glóir do phobail Iosrael....

GSAM 59.3"Agus bheannaigh Síomóin iad [Iósaf agus Muire], agus dúirt sé le Muire a mháthair, Féach, tá an leanbh seo leagtha síos le haghaidh titim agus éirí arís a lán daoine in Iosrael; agus mar chomhartha a labhrófar ina aghaidh (sea, claíomh a sháfaidh trí d'anam féin freisin), le go nochtfaí smaointe croí a lán daoine.

GSAM 59.4"Agus bhí bean amháin ann, Anna, banfháidh, iníon Phanuel, de threibh Aisir.... Agus í ag teacht isteach san uair sin, thug sí buíochas don Tiarna freisin, agus labhair sí faoi leis na daoine go léir a bhí ag súil le fuascailt in Iarúsailéim."⁶

GSAM 59Cuairt ó Aingil ar na hAoirí

GSAM 59.5Roimhe seo, bhí an dea-scéala faoi bhreith an tSlánaitheora foilsithe ag aingil do na haoirí ar mhachairí Bheithil. I gcluas na n-aoirí a bhí ag éisteacht, chan na haingil na línte séiseacha seo:—

GSAM 60Cuairt na bhFear Eagna ar Bheithil

GSAM 60.2Ansin tháinig fir chliste an Oirthir a chonaic "an réalta ag éirí," mar a bhí tuartha ag Balaam. Ag leanúint a threorach, shroich siad Iarúsailéim, áit ar ghá dóibh fiafraí faoin Rí nuabheirthe. Nuair a cuireadh in iúl dóibh gurbh é Beithil áit bhreithe an Duine Inmhianaithe, lean siad ar a n-aistear; agus an réalta, a tháinig chun solais arís, á dtreorú ann, tugadh iad go dtí an áit umhal ina raibh an Slánaitheoir ina luí. Anseo, thug siad adhartha don Leanbh naofa, ag ofráil bronntanais óir, túise, agus miorra dó, agus ansin thug siad faoi a n-aistear fada abhaile.

GSAM 60An Slánaitheoir ag Aois a Dó Déag

GSAM 60.3Óna óige go dtí a dó dhéag bliain d'aois, is beag a taifeadadh faoi Chríost an Slánaitheoir, seachas an méadú a tháinig ar a eagna agus ar a airde, agus a umhlaíocht dhílis dá thuismitheoirí. Ach in aois a dó dhéag bliain, tar éis dó dul in éineacht le hIósaf agus Muire suas go hIarúsailéim chun freastal ar an bhféile bhliantúil, chuir sé iontas ar na sagairt ann leis an eolas a léirigh sé ina chuid ceisteanna, agus sna freagraí a thug sé ar a gcuid fadhbanna casta. Ón am seo amach go dtí gur thosaigh sé ar a shaothar poiblí, thug sé onóir do phost uirísle an charpantóra agus é ag obair le hIósaf, fear Mhuire.

GSAM 60Misean Eoin Baiste

GSAM 60.4Ar feadh sé mhí roimh a aireacht phoiblí, d'fhógair Eoin Baiste misean Chríost. Tháinig na sluaite móra daoine le héisteacht le hEoin, agus le baisteadh uaidh. Agus iad "ag súil [ag súil go dtiocfadh an Meisias] agus bhí gach duine ag machnamh ["ag réasúnaíocht nó ag díospóireacht," ar an imeall] ina gcroíthe faoi Eoin, an eisean an Críost nó nach ea; D'fhreagair Eoin, ag rá leo go léir, "Is fíor, baisteann mise sibh le huisce; ach tá duine ag teacht atá níos treise ná mise, agus ní fiú mé lúb a bhróg a scaoileadh. Baisteoidh seisean sibh le Spiorad Naomh agus le tine; tá a cháiteoir i láimh aige, agus glanóidh sé a urlár go glan, agus cruinneoidh sé an cruithneacht ina scioból; ach an cháith, loiscfidh sé le tine nach féidir a mhúchadh."⁷

GSAM 61Íosa á Baisteadh

GSAM 61.1Agus é ag riaradh deasghnáth an bhaistidh, chonaic Eoin Íosa ag teacht chuige lena bhaiste, agus dúirt, "Féach Uan Dé, a thógann peaca an domhain.... Agus thug Eoin fianú, ag rá, "Chonaic mé an Spiorad ag teacht anuas ón neamh i nós colúir, agus d'fhan sé air. Agus ní raibh aithne agam air: ach an té a chuir mé chun baisteadh le huisce, dúirt sé liom, 'An té a fheicfidh tú an Spiorad ag teacht anuas air agus ag fanacht air, is eisean a bhaistfidh leis an Spiorad Naomh.' Agus chonaic mé, agus thug mé fianú gurb é seo Mac Dé."⁸

GSAM 61An Guth ó Neamh

GSAM 61.2Ní hamháin gur fianaiseadh Meisiasacht Chríost le teacht infheicthe an Spioraid Naoimh i gcruth corpartha colúir, ach le guth ó neamh freisin. I Soiscéal Mhatha léimid, "Nuair a baisteadh Íosa, d'éirigh sé láithreach as an uisce: agus, féach, osclaíodh na flaithis dó, agus chonaic sé Spiorad Dé ag teacht anuas mar cholm, agus ag tuirlingt air: agus féach guth as neamh, ag rá, 'Is é seo mo Mhac ionúin, a bhfuil mé an-sásta leis.'"⁹

GSAM 61.3Cé nár "rinne Eoin aon mhíorúilt," nuair a chonaic na daoine an chumhacht mhór a bhain le ministireacht Chríost, b'éigean dóibh a rá, "Bhí gach a ndúirt Eoin faoin duine seo fíor."¹⁰

GSAM 61Críost Ungtha De Réir an Dlí

GSAM 61.4Maidir le cuntas Lúc ar an mbaisteadh agus an ungadh céanna leis an Spiorad Naomh i gcruth colúir, léimid, "Bhí Íosa féin tuairim is tríocha bliain d'aois."¹¹

GSAM 62.1Tar éis troscadh fada an Tiarna de daichead lá, agus cathuithe fíochmhara an diabhail san fhásach, a tháinig láithreach i ndiaidh a bhaiste, "tháinig sé go Nazarat, áit ar tógadh é; agus mar a bhí de nós aige, chuaigh sé isteach sa tsionagóg ar lá na Sabóide, agus sheas sé aníos chun léamh.... Tá Spiorad an Tiarna orm, óir d'ung sé mé chun an tsoiscéal a sheanmóireacht do na boicht.... Agus thosaigh sé ag rá leo, 'Is inniu a comhlíonadh an scrioptúr seo i bhur gcluasa.'"¹²

GSAM 62Tá an tAm Comhlíonta

GSAM 62.2Deir Marc, agus an t-imeacht céanna á thaifeadadh aige, "Tá an t-am comhlíonta, agus tá ríocht Dé in aice láimhe: déanaigí aithrí, agus creidigí an tsoiscéal."¹³ Bhí an t-am a bhí tuartha do theacht an Ungthaigh tagtha. Tharla an ungadh leis an Spiorad Naomh lena bhaisteadh, agus anois bhí sé ag tosú ar a mhinistreacht, díreach san am agus ar an mbealach a bhí tuartha ag na fáithe naofa fadó.

GSAM 62Fianaise Fheiceálach ar Mheisiasacht Chríost

GSAM 62.3Bhí míorúiltí á ndéanamh go seasta le linn mhinistreacht Chríost, agus do na daoine, fiú mura dtuigeadh siad go hiomlán a chuid parabal agus a chuid focal, ba chruthúnas infheicthe iad gurbh é Ímmanuel é, nó go raibh "Dia leis."¹⁴ Sna míorúiltí seo, bhí Críost ag tabhairt don domhan ní hamháin fianaise ar chumhacht Dé ann féin, ach léiriú praiticiúil freisin ar charachtar Dé agus ar a chineáltas grámhar. Nuair a dúirt Filip, tar éis trí bliana de chomhluadar leanúnach le Críost, agus é ina fhinné ar a mhíorúiltí cumhachtacha, "A Thiarna, taispeáin dúinn an tAthair, agus is leor sin dúinn," dúirt Íosa leis, "An bhfuil mé chomh fada seo libh, agus níor aithin tú mé, a Fhilip? An té a chonaic mise, chonaic sé an tAthair: agus conas a deir tú anois, Taispeáin dúinn an tAthair? ... Creid uaim go bhfuilim san Athair, agus an tAthair ionam; nó creid uaim ar son na n-oibreacha féin."¹⁵

GSAM 63Eoin i Mearbhall

GSAM 63.1Cé go raibh Eoin i láthair ag baisteadh Chríost, agus gur fhianúigh sé an Spiorad Naomh ag teacht anuas go sofheicthe, agus gur chuala sé an guth ó neamh ag fógairt gurbh é Mac Dé é, agus gur fhógair sé féin gurbh é "Uan Dé a thógann peaca an domhain" é, bhí cúrsaí ag imeacht ar bhealach chomh difriúil lena chuid ionchas gur chuir sé sin buaireamh agus mearbhall air ina phríosún gruama.

GSAM 63.2"Cosúil le deisceabail an tSlánaitheora, níor thuig Eoin Baiste nádúr ríocht Chríost. Bhí súil aige go nglacfadh Íosa ríchathaoir Dháiví; agus de réir mar a chuaigh an t-am thart, agus nár mhaígh an Slánaitheoir aon údarás ríoga, d'éirigh mearbhall agus buaireamh ar Eoin."¹⁶ "Agus é ag glaoch chuige ar bheirt dá dheisceabail, chuir sé chun Íosa iad, ag rá, An tusa an té atá le teacht? nó an bhfuilimid ag súil le duine eile?" "San uair chéanna sin leigheas sé [Íosa] go leor dá n-easláintí agus dá bpláigh, agus de spioraid olca; agus thug sé radharc do go leor a bhí dall. Ansin d'fhreagair Íosa agus dúirt sé leo, Imígí uaibh, agus inisigí do Eoin na nithe a chonaic agus a chuala sibh."¹⁷

GSAM 63.3Bhí sé deacair ag na Giúdaigh, nó fiú ag na deisceabail, a fheiceáil go soiléir go leor fírinne a labhair an Slánaitheoir, toisc go raibh siad chomh daingean sa chreideamh, nuair a thiocfadh an Meisias, go mbrisfí an chuing Rómhánach, a bhí chomh cráiteach dóibh, agus go n-athbhunófaí ríocht Dháiví láithreach, agus go mbeadh sé ina rí saolta.

GSAM 63.4Thosaigh Íosa ar a sheanmóireacht leis na focail, "Déanaigí aithrí, óir tá ríocht na bhflaitheas in aice láimhe."¹⁸ Nuair a cuireadh a dhá aspal déag amach, thug siad an teachtaireacht chéanna leo, "Tá ríocht na bhflaitheas in aice láimhe."¹⁹ Níos déanaí fós ina aireacht, nuair a cuireadh an seachtó amach, ba iad na focail a bhí acu, "Tá ríocht Dé in aice láimhe libh."²⁰

GSAM 64Daoine faoi Iontas faoi Obair Chríost

GSAM 64.1Thug focail agus teagasc iontacha Chríost ar na daoine a rá, "Níor labhair duine riamh mar an duine seo."²¹ Agus nuair a leigheas sé an fear dall balbh, "Bhí iontas ar na daoine go léir, agus dúirt siad, Nach é mac Dháiví é?"²² nó i bhfocail eile, Nach é seo síol Dháiví, an Slánaitheoir geallta? "Nuair a tháinig sé isteach ina thír dhúchais, mhúin sé iad ina sínagóg, sa chaoi is gur bhain iontas mór iad, agus dúirt siad, 'Cé as a bhfuil an eagna seo ag an duine seo, agus na hoibreacha cumhachtacha seo? Nach é mac an tsaoir é? Nach í Muire an t-ainm atá ar a mháthair? Agus a dheartháireacha, Séamas, agus Joses, agus Síomón, agus Iúdás?'"²³

GSAM 64.2Timpeall an tríú bliain de mhinistreacht Chríost, agus é sa teampall ag freastal ar fhéile na tiomnaithe, tháinig na Giúdaigh timpeall air, agus dúirt siad leis, "Cá fhad a chuirfidh tú amhras orainn? Más tusa an Críost, inis dúinn go soiléir."²⁴ Sa bhliain roimhe sin, nuair a rinne sé an míorúilt mhór ag cothú na gcúig mhíle leis na "cúig arán eorna agus dhá iasc bheaga," thuig sé "go dtiocfaidís agus go nglacfaidís é le héigean, chun rí a dhéanamh de, [dá bhrí sin] d'imigh sé arís isteach i gcnoc."²⁵

GSAM 64Críost ag Múineadh a Dheisciobal faoina Bhás

GSAM 64.3Agus é ag múineadh a dheisceabal, ba phointe thábhachtach do Chríost an smaoineamh ar ríocht saolta a bheadh le tosú láithreach a dhíbirt, agus a thaispeáint dóibh go gcaithfeadh sé bás a fháil agus éirí arís, imeacht agus teacht arís. Mar sin d'fhiafraigh sé díobh, "Cad é má fheiceann sibh Mac an Duine ag dul suas go dtí an áit a raibh sé roimhe?"²⁶ Tar éis dó a ordú dóibh "gan a insint d'aon duine gurbh é Íosa an Críost é," léimid: "Ón am sin amach, thosaigh Íosa ag léiriú dá dheisceabail go gcaithfeadh sé dul go hIarúsailéim, agus go bhfulaingeodh sé go leor ó na seanóirí, ó na hardshagairt agus ó na scríobhaithe, agus go gcuirfí chun báis é, agus go n-éireodh sé arís ar an tríú lá. Ansin thóg Peadar é, agus thosaigh sé ag tabhairt achmhasáin dó, ag rá, 'Bíodh sé i bhfad uait, a Thiarna; ní tharlóidh a leithéid sin duit choíche.'"²⁷

GSAM 65.1Ag an am céanna, dúirt sé leo go raibh daoine áirithe ina seasamh ansin nach bhfaighidís bás go dtí go bhfeicidís Mac an Duine ag teacht ina ríocht.²⁸ Timpeall ocht lá ina dhiaidh sin, comhlíonadh an tairngreacht seo; agus tagraíonn an t-aspal Peadar don "fhís" sin de Chríost ag teacht ina ríocht mar chruthúnas ar an dara teacht iarbhír Chríost a bheadh le teacht fós sa todhchaí.²⁹

GSAM 65.2Uair amháin, nuair a bhí Críost agus a dheisceabail sa Ghailíl, dúirt Íosa leo, "Tabharfar Mac an Duine ar láimh do dhaoine; agus marúfar é, agus ar an tríú lá éireoidh sé arís. Agus bhí an-bhrón orthu."³⁰ Agus fós níor éirigh leo a bhrí a thuiscint, mar fiú agus é ag iarraidh an fhírinne dháiríre dá bhás agus dá aiséirí a dhaingniú ina n-aigne, bhí siad ag díospóireacht eatarthu féin faoin gceist cé a bheadh is mó sa ríocht neamhaí.³¹

GSAM 65.3Ar ócáid eile dúirt Peadar le hÍosa, "Fágamar gach ní agus tháinig muid i do dhiaidh; cad a gheobhaimid, mar sin?" Agus dúirt Íosa leo, "Go deimhin deirim libh, sibhse a tháinig i mo dhiaidh, sa athnuachan nuair a shuífidh Mac an Duine ar ríchathaoir a ghlóire, suífidh sibhse freisin ar dhá ríchathaoir déag, ag breithiúnas a thabhairt ar dhá threibh déag Iosrael."³² Mar sin féin, bhí an smaoineamh ar ríocht a bhí le bunú go luath i gceannas ar a n-intinn, agus thosaigh siad, agus iad daonna, ag lorg na háite is airde sa ríocht.

GSAM 65.4Ansin tháinig máthair uaillmhianach Eoin agus Shéamais, mic Shebede, ag iarraidh ar Chríost go dtabharfaí poist arda dá mic—ceann amháin ar a dheis agus an ceann eile ar a chlé ar a ríchathaoir; nó, b'fhéidir, ceann amháin le bheith ina Phríomh-Aire ar an rialtas, agus an duine eile ina Rúnaí Stáit. Ach dúirt Críost go soiléir, "Ní heol daoibh cad atá á iarraidh agaibh."³³

GSAM 66Iontráil Bhuaíochta in Iarúsailéim

GSAM 66.1Ní i bhfad ón am seo, tharla eachtra mhór iontach. Ba é éirí Lázair as an uaigh, an té a bhí marbh le ceithre lá. Chuir a leithéid de mhíorúilt chumhachtach an oiread sin iontais agus alltachta ar na daoine gur chuir sé imní ar na Fairisigh, a ghlaoigh comhairle láithreach i gcomhar leis na sagairt; agus le linn a gcomhairliúchán d'fhiafraigh siad, "Cad a dhéanfaimid? Óir déanann an duine seo go leor míorúiltí. Má ligimid dó leanúint mar seo, creidfidh na daoine go léir ann; agus tiocfaidh na Rómhánaigh agus bainfidh siad ár n-áit agus ár náisiún araon dínn."³⁴ Cé go raibh cumhacht Shátanach ó thíos ag breith ar na daoine a bhí ag iarraidh Críost a scriosadh, bhí cumhacht ó neamh ag spreagadh na sluaite chun é a ghlorú, agus an méid a bhí tuartha ina thaobh a chomhlíonadh.

GSAM 66.2Ar an ócáid a luadh thuas, tháinig an slua amach ina sluaite, ní hamháin chun Íosa a fheiceáil, ach chun Lázair a fheiceáil freisin, an té a d'ardaigh sé ó mhairbh. Anois, ba chinnte leo gurbh é Íosa a rí a raibh siad ag súil leis le fada, agus nuair a casadh orthu é ag teacht i dtreo Iarúsailéim, agus é ina shuí ar shearrach, tháinig focail an Scrioptúir go láidir chun cuimhne acu, "Ná bíodh eagla ort, a iníon Shíón: féach, tá do rí ag teacht, agus é ina shuí ar shearrach asail."³⁵ Tháinig gártha bua tréan aníos ón slua ollmhór sin, rud a chuir isteach go mór ar na Fairisigh fhuar-chroíocha, ríofa. I measc a chéile, dúirt siad, "An bhfeiceann sibh nach bhfuil aon bhua agaibh? Féach, tá an saol ar fad imithe ina dhiaidh."³⁶ Ar a n-iarratas ar Chríost an glóireachán a stopadh, d'fhreagair sé, "Deirim libh, dá bhfanfadh siad seo ina dtost, go screadfadh na clocha láithreach."³⁷ Bhí sé ráite ag an Tiarna faoin ócáid seo, "Scread," agus mura gcomhlíonfadh na daoine a fhocal, chuirfeadh sé guth i gclocha na sráide, agus screadfaidís; óir ní mór a fhocal a chomhlíonadh.

GSAM 66Críost le hImeacht agus le Filleadh Arís

GSAM 66.3Ní hamháin gur fhéach ár Slánaitheoir le meon na ndiscípil a dhíriú ar an bhfíric go raibh sé le bás a fháil agus a éirí arís, ach ba mhian leis freisin a mhúineadh dóibh nach dtiocfadh an ríocht go dtí go rachfadh sé uaidh agus go bhfillfeadh sé arís. Ag tagairt dá chéasadh, dúirt sé, "Mise, má thógtar aníos ón talamh mé, meallfaidh mé na daoine go léir chugam. Dúirt sé seo, ag tabhairt le fios an cineál báis a bhí le teacht air. D'fhreagair na daoine é, Chualamar ón dlí go maireann an Críost go deo; agus conas a deir tusa, 'Caithfear Mac an Duine a thógáil aníos'? Cé hé an Mac Duine seo?"³⁸

GSAM 67.1Chun an méid a dhaingniú níos iomláine i gcuimhne na ndiscípil go raibh sé le imeacht uaidh, agus le teacht ar ais, sula gcuirfí a ríocht ar bun ar an talamh, dúirt sé, "A pháistí bheaga, go ceann tamaill bhig eile beidh mé in bhur dteannta. Cuardóidh sibh mé; agus mar a dúirt mé leis na Giúdaigh, 'Ní féidir libh teacht san áit a bhfuilim ag dul'; is amhlaidh a deirim libh anois.... Dúirt Síomón Peadar leis, "A Thiarna, cá dtéann tusa?" D'fhreagair Íosa, "San áit a bhfuilim ag dul, ní féidir leat teacht i mo dhiaidh anois, ach tiocfaidh tú ina dhiaidh sin."³⁹ Ansin thug sé sólás dá gcroíthe buartha trí na focail seo: "Ná bíodh buaireamh ar bhur gcroí. Creidigí i nDia, creidigí ionamsa freisin. Tá go leor áras i dteach m'Athar; murach sin, bheadh sé inste agam daoibh. Imím chun áit a ullmhú daoibh. Agus má imím chun áit a ullmhú daoibh, tiocfaidh mé arís, agus glacfaidh mé libh chugam féin; ionas go mbeidh sibhse ann san áit a bhfuil mise."⁴⁰

GSAM 67Parabal an Tiarna Uaisle

GSAM 67.2Arís, rinne an Slánaitheoir iarracht an tuairim bhréagach a cheartú go raibh an ríocht le teacht láithreach, trí úsáid a bhaint as an bparabal seo a leanas agus é féin agus na deisceabail ag dul suas go hIarúsailéim: "Chuaigh uasal áirithe isteach i dtír i bhfad chun ríocht a fháil dó féin, agus chun teacht ar ais. Agus ghlaoigh sé ar a dheichniúr seirbhíseach, agus thug sé deich bpuint dóibh, agus dúirt sé leo, Déanaigí gnó go dtí mo theacht.... Agus tharla sé, nuair a d'fhill sé, tar éis dó an ríocht a fháil, gur dhúirt sé go dtabharfaí chuige na seirbhísigh sin ar ar thug sé an t-airgead, chun go bhfaigheadh sé amach cé mhéad a bhí tuillte ag gach duine acu tríd an trádáil."⁴¹ Sa pharabal seo, is é an Tiarna a léirítear sa tiarna uasal. Bhí sé le dul go tír i bhfad—chun a Athar—agus an ríocht a fháil ann, sula bhfillfeadh sé chun bheith i réim.

GSAM 68.1Mar fhreagra ar cheist na ndiscíopail, "Cad é an comhartha a bheidh ar do theacht, agus ar dheireadh an tsaoil?"⁴² thug an Slánaitheoir liosta dóibh de na heachtraí a bhí le tarlú síos tríd an anacair mhór a thiocfadh ar an eaglais, agus de na comharthaí cinnte a tharlódh. Nuair a tharlódh iad seo, d'aithneodh siad go raibh a theacht gar, ag an doras fiú, agus nach n-imeodh an ghlúin a chonaic iad as an saol go dtí go dtiocfadh sé.⁴³

GSAM 68Tréigthe ag na Deisceabail Uile

GSAM 68.2Ach d'ainneoin na treorach go léir a thug Críost do na haspail maidir lena bhás agus a uirísliú, theip orthu go hiomlán an fhírinne a mhúin sé dóibh a thuiscint maidir lena thriail agus a chéasadh. Ba lag an tuiscint a bhí acu ar an bhfírinne, sa chaoi is gur theip ar a ndóchas nuair a tháinig an triail, agus gur thréig siad go léir é agus gur theith siad.⁴⁴ Fiú Pheadair, an Pheadair díograiseach sin a dheimhnigh chomh muiníneach sin, dá bhfágfadh gach duine eile é, nach ndéanfadh seisean riamh é, bhí sé, cúpla uair an chloig ina dhiaidh sin, ag séanadh a Thiarna, agus le mionn ag dearbhú nach raibh aithne aige ar an duine. Bhí siad chomh maolintinneach sin i dtuiscint ráiteas an Tiarna go n-éireodh sé ó mhairbh ar an tríú lá tar éis a chéasadh gur cheistigh siad agus gur réasúnaigh siad eatarthu féin "cén chiall a bheadh le héirí ó mhairbh."⁴⁵ Go deimhin, bhí siad chomh heaspa creidimh sin gur, tar éis dó bás a fháil agus a chorp a bheith curtha i tuama nua Iósafa, rinne siad ullmhúcháin chun é a bhalsamú. An dóchas imithe — curtha le Críost sa tuama — nach lá Sabóide a bhí ann do na deisceabail! Le croíthe faoi ualach bróin agus díomá, agus gan Slánaitheoir trócaireach, comhbháúil, a raibh a shaol lán le gníomhartha ceansa agus trua, in aice láimhe chun sólás agus neart a thabhairt dóibh, nach fíorbhrónach a bhí a gcás!

GSAM 69Teagmhais Chorrúla Mhaidin na hAiséirí

GSAM 69.1Tagann maidin an chéad lá den tseachtain! Cad é an corraí ar neamh agus ar talamh! Tagann aingeal cumhachtach anuas ó réimsí na glóire go tuama Iósafa, le teachtaireacht ag ordú do Mhac Dé éirí. "Agus, féach, tharla crith talún mór: óir tháinig aingeal an Tiarna anuas ón neamh, agus tháinig sé agus chuir sé an cloch siar ó bhealach an tuama, agus shuigh sé uirthi. Bhí a ghnúis mar an tintreach, agus a chuid éadaí bán mar an sneachta: agus ó eagla roimhe chrith na maoir, agus rinneadh mar mharbha iad."⁴⁶ "D'éirigh go leor de choirp na naomh a chodail, agus tháinig siad amach as na huaigheanna tar éis a aiséirí, agus chuaigh siad isteach sa chathair naofa, agus chonacthas iad do go leor daoine."⁴⁷ Smaoinigh ar lucht cuairte den sórt seo in Iarúsailéim, ag doirse a gcairde, leis an teachtaireacht go raibh Críost croichte éirithe ó mhairbh, agus go raibh siadsan freisin tugtha chun beatha lena chumhacht, chun fianaise a thabhairt faoina aiséirí. Nach mór an ghníomhaíocht a bhí i measc na ndisipul agus na mban naofa—ag rith anonn is anall chun an dea-scéala a insint, "Tá sé éirithe ó mhairbh, óir chonaiceamar é agus labhraíomar leis!"

GSAM 69Íosa ag Siúl isteach sa Tír

GSAM 69.2"Agus, féach, chuaigh beirt acu an lá sin féin go sráidbhaile beag darb ainm Emmaus, a bhí thart ar seasca furlong [seacht míle go leith] ó Iarúsailéim. Agus bhí siad ag caint le chéile faoi na nithe seo go léir a tharla. Agus tharla sé, agus iad i mbun cainte agus ag plé, gur tháinig Íosa féin in aice leo, agus gur shiúil sé leo. Ach bhí a súile cumhdaithe ionas nach n-aithneodh siad é. Agus dúirt sé leo, Cad iad na cúrsaí seo a bhfuil agaibh libh féin agus sibh ag siúl, agus sibh brónach? Agus d'fhreagair duine acu, Cleopas an t-ainm a bhí air, agus dúirt leis, An tusa an t-aon duine coimhthíoch in Iarúsailéim, agus nach bhfuil a fhios agat na nithe a tharla ann sna laethanta seo? Agus dúirt sé leo, Cad iad na nithe? Agus dúirt siad leis, Maidir le hÍosa as Nazarat, a bhí ina fháidh cumhachtach i ngníomh agus i bhfocal i láthair Dé agus an phobail uile: agus conas a thug na hardshagairt agus ár gceannairí ar láimh é chun é a dhaoradh chun báis, agus gur chéas siad é. Ach bhí súil againn gurbh eisean an té a d'fhuasclódh Iosrael: agus anuas air sin ar fad, is é inniu an tríú lá ó rinneadh na nithe seo. Sea, agus chuir mná áirithe dár gcomhluadar alltacht orainn freisin, a bhí ag an uaigh go moch: agus nuair nár aimsigh siad a chorp, tháinig siad, ag rá, go bhfaca siad fís de aingil freisin, a dúirt go raibh sé beo. Agus chuaigh cuid acu a bhí linn go dtí an uaigh, agus fuair siad mar a dúirt na mná: ach ní fhaca siad é féin.

GSAM 70.1"Ansin dúirt sé leo, A amadána, agus a mhoillchroíoch i gcreideamh gach a ndúirt na fáithe: nár chóir do Chríost na nithe seo a fhulaingt, agus dul isteach ina ghlóir? Agus ag tosú le Maois agus na fáithe uile, mhínigh sé dóibh sna Scrioptúir uile na nithe a bhain leis féin."⁴⁸ Agus é ar tí béile a ghlacadh leo, bhris sé an t-arán agus ghabh sé buíochas, "agus d'osclaíodh a súile, agus d'aithin siad é.... Agus dúirt siad lena chéile, Nach raibh ár gcroí ag déanamh teasa ionainn, agus é ag labhairt linn ar an mbealach, agus é ag míniú na Scrioptúr dúinn?"⁴⁹

GSAM 70.2Anois, faoi dheireadh, is féidir leis na deisceabail a fheiceáil, tar éis don cheist a bheith léirithe go hiomlán dóibh, go raibh bás agus aiséirí bainteach le misean an tSlánaitheora. Ach cén chaoi a bhféachfaidh siad ar cheist a ríocht?

GSAM 70.2"Thug sé é féin léirithe beo tar éis a pháis le go leor fianaise dochloíte, agus é le feiceáil acu ar feadh daichead lá, ag labhairt ar na nithe a bhaineann le ríocht Dé; agus, agus é bailithe le chéile leo, d'ordaigh sé dóibh gan imeacht as Iarúsailéim, ach fanacht le gealltanas an Athar, a dúirt sé, a chuala sibh uaimse. Óir bhaist Eoin le huisce go deimhin; ach baisteofar sibhse leis an Spiorad Naomh gan mhoill.

GSAM 71An Athchuirfidh Tú an Ríocht ar Ais Anois?

GSAM 71.1"Agus nuair a tháinig siad le chéile, d'fhiafraigh siad de, ag rá, 'A Thiarna, an ag an am seo a athbhunóidh tú ríocht na hIosrael?' [is é sin le rá, 'D'fhoghlaimíomar go raibh sé riachtanach go gcrochfaí thú ar an gcros agus go n-éireofá ó mhairbh, de réir na Scrioptúr, ach nach bhfuil tú chun an ríocht a athbhunú anois?'] Agus dúirt sé leo, Ní oraibhse atá eolas a bheith agaibh ar na hamanna ná ar na séasúir, a chuir an tAthair ina chumhacht féin. Ach gheobhaidh sibh cumhacht, tar éis don Spiorad Naomh teacht oraibh: agus beidh sibh i bhur bhfinnéithe domsa in Iarúsailéim, agus i nGiúdá uile, agus i Samáiria, agus go dtí an fód is faide amach den domhan. Agus tar éis dó na nithe seo a labhairt, agus iad ag breathnú air, tógadh suas é; agus ghlac scamall leis as a radharc. Agus agus iad ag stánadh go diongbháilte ar neamh agus é ag dul suas, féach, sheas beirt fhear in aice leo in éadaí geala; a dúirt freisin, "A fheara Ghailílea, cén fáth a bhfuil sibh in bhur seasamh ag stánadh suas ar neamh? An t-Íosa céanna seo, a tógadh suas uaibh go neamh, tiocfaidh sé ar an gcaoi chéanna a chonaic sibh ag dul suas é go neamh."⁵⁰

GSAM 71Íosa le Fanacht sa Neamh go dtí an tAthdhéanamh

GSAM 71.2Anois, agus an Slánaitheoir imithe uathu, agus iad tar éis é a fheiceáil i ndáiríre "ag dul suas san áit a raibh sé roimhe," bhí dearbhú acu go dteagascfadh an Spiorad Naomh dóibh maidir leis an am a thiocfaidh an ríocht. Mar sin, i gcomhair na ndaoine, dúirt Peadar ina theagasc tar éis dó an Spiorad a fháil: "Seolfaidh sé Íosa Críost, a bhí seanmóirithe daoibh roimhe seo, a gcaithfidh na flaithis é a ghlacadh go dtí amanna athchóirithe gach ní, a labhair Dia trí bhéal a chuid fáithe naofa go léir ó thús an tsaoil."⁵¹

GSAM 71.3Tugadh don aspal Peadar freisin, ón Spiorad Naomh, na fíricí maidir leis na trí shaol: Ar an gcéad dul síos, an ceann a bhí ann roimh an tuile, a scriosadh le huisce; sa dara háit, an saol seo atá curtha in áirithe don tine,—tine a bhfuil an domhan lán di, mar a deir an Leagan Athbhreithnithe,—an tine sin a bheidh ina caillteanas, ina léirscrios agus ina scrios ar na daoine míchreidmheacha; sa tríú háit an domhan nua, "ina bhfuil an fhíréantacht ina cónaí;" nó, mar a aistríonn daoine áirithe é, "ina mbeidh na fíréin ina gcónaí."⁵²

GSAM 72.1Leag an t-aspal Pól amach aiséirí mhuintir Dé, agus athrú a naomh uile ó bhásmhaire go neamhbhásmhaireacht, "i bhfaiteadh na súl, ag an séideadh deireanach den trumpa." Dúirt sé leis na Corantaigh go bhfuil Críost anois ar ríchathaoir a Athar, agus go bhfanfaidh sé ann go dtí go gcuirfear a naimhde uile faoi smacht aige. Is é sin, go dtí go dtabharfar an ríocht—a ríocht féin—ina lámha ag an Athair, mar a tairngreadh in Daniel 7:13, 14; Salm 2:8, 9. Don eaglais i dTesalóiníce, chuir sé teacht Chríost agus an aiséirí i láthair mar an t-aon dóchas a bhí acu, agus mar an sólás fíor a bhí iontu nuair a scaradh a muintir uathu ag lámh an bháis.⁵³

GSAM 72Filleadh an Mháistir Neamhshonraithe

GSAM 72.2Go dtí sin, ní raibh aon eolas cinnte ag an eaglais faoin am a thiocfadh an Máistir ar ais. Nuair a dúirt an t-aspal ina chéad litir chuig na Tesalónaigh, "Tógfar suas muidne atá beo agus a fhanann," thuig na deartháireacha gur chiallaigh sé go raibh Críost ag teacht agus cuid acu fós beo. Ina dhara epistil, ceartaíonn sé an tuiscint mhícheart a bhí acu ar a litir, agus deir sé leo "nach dtiocfaidh an lá sin, mura dtiocfaidh an titim uaidh ar dtús, agus go nochtfar fear na peaca, mac an scrios; an té a chuireann ina aghaidh agus a ardaíonn é féin os cionn gach a dtugtar Dia air, nó a ndéantar adhradh air."⁵⁴

GSAM 72An Apastasaíocht

GSAM 72.3Agus fós fágadh an eaglais ag útamáil sa dorchadas maidir le ham dara teacht Chríost. D'fhoghlaim na deartháireacha go mbeadh apastasaíocht ann; ach an cheist a bhí ann ná cé chomh fada is a mhairfeadh sí. Tugadh freagra ina dhiaidh sin do Eoin agus é i bhfís ar oileán Patmos, sna siombailí atá le fáil i gcaibidlí a dó dhéag agus a trí déag den Apacailipsis—an "am, dhá am, agus leath ama," na "dá fhichead a dó mí," an "mhíle dhá chéad is seasca lá" (bliain); ach go dtí sin níor tharla an t-eachtra a chomharthódh tús na tréimhse fada sin. Mar sin, bhí an eaglais fós ag súil agus ag fanacht le teacht Chríost gan a fhios go cinnte a bheith aici cén uair go díreach a thiocfadh sé; óir nuair a bheadh an tréimhse anacra sin thart, d'fhanfadh séasúr beag cogaíochta agus bua fós ag an eaglais "iarsma".⁵⁵

GSAM 73.1Le dúnadh thaifid an Tiomna Nua, tá téama an dara teacht Chríost leagtha amach go soiléir romhainn. Luann tuairim is véarsa amháin as gach tríocha an dara teacht ár dTiarna Íosa Críost ar bhealach éigin. Maidir leis seo, agus le seasamh na heaglaise i leith na dóchais sin thar na haoiseanna go dtí an lá atá inniu ann, labhraíonn Robert Patterson, D.D., i bpáipéar dar teideal The Interior, faoin gceannteideal "An Dóchas Beannaithe," mar seo a leanas:—

GSAM 73An Mílaois Shaolta—Patterson

GSAM 73.2"Nuair a d'fhág ár dTiarna a eaglais ar talamh chun dul go dtí an tAthair, d'fhág sé í i staid bhrónach. Bhí a chúig chéad deisceabal timpeallaithe ag saol iomlán a namhad, eagraithe ina reiligiúin agus ina rialtais fhrith-Chríostaí ag duine de na hintleachtaí is airde, spreagtha ag an mailís is nimhiúla, agus oideachas curtha orthu ag eispéireas na n-aoiseanna sna modhanna is éifeachtaí scriosta. Ní raibh an Tiarna aineolach ar ár gcontúirt; ná níor mhaolaigh sé í ina chuid óráidí deireanacha, ná níor gheall sé aon laghdú ar naimhdeas an domhain ná ar thrioblóid na heaglaise. Ach gheall sé go bhfillfeadh sé féin chun a chuid naimhde a chloí, agus go dtacódh sé linn go dtí an lá beannaithe sin. 'Is fuath leis an saol sibh. Sa saol, beidh anacair oraibh. Gabhfaidh sibh caoi agus brón, ach beidh an saol faoi lúcháir. Beidh brón oraibh, ach déanfar lúcháir de bhur mbrón.... Is brón oraibh anois, ach feicfidh mé sibh arís, agus beidh lúcháir ar bhur gcroí, agus ní bhainfidh aon duine bhur lúcháir uaibh. Má imím, tiocfaidh mé arís, agus glacfaidh mé libh chugam féin, ionas go mbeidh sibh ann san áit a mbeidh mise.'

GSAM 74.1Sin í an dóchas beannaithe go bhfillfeadh sé go pearsanta, dóchas a thug sé mar sólás dá eaglais agus é ag fágáil. Le linn na tréimhse ar fad a bhí sé as láthair, dúirt sé go gcaithfimis anacair a fhulaingt; agus is amhlaidh a tharla sé. Má táimid chun sult a bhaint as aon tréimhse síochána sheachtraigh le linn a bheith as láthair, má tá a eaglais le saoradh ó ionsaithe an domhain, má tá aon ré íonaíochta le teacht nuair nach bhfásfaidh an fiailí in measc an chruithneachta, nó má thugtar fáilte roimhe, nuair a thiocfaidh sé, ag daonra domhain atá lán de ghlóir an Tiarna, nó fiú má éiríonn leis creideamh a fháil ar an talamh, is iontas an-mhór gan choinne a bheidh ann dó. Ní raibh a fhios ag Íosa faoin mílaois seo. Deirimid nach raibh a fhios aige faoi, toisc nár inis sé dúinn faoi; agus deir sé, 'D'ainmnigh mé sibh i mo chairde, óir na nithe go léir a chuala mé ó m'Athair, chuir mé in iúl daoibh iad.' Ach ina chuid teagasc agus parabail ar fad, níl an leid is lú ann go bhfuilimid le bheith ag súil le haon tréimhse síochána nó glóire roimh a theacht. Tá na haspail chomh heaspa eolais céanna ar mhílaois gan Críost. Ar feadh tréimhse trí chéad bliain tar éis imeacht ár dTiarna, ba é an dóchas beannaithe a bhí ag an eaglais ná an dóchas go bhfillfeadh sé.

GSAM 74.2"Ach nuair a thosaigh brídeach Chríost, i gcaitheamh a hapastasaíochta tuartha, ag lorg sólás ina éagmais i gcairdeas ríthe an domhain, is nádúrtha gur chas sí a súil ó spéir an oirthir, agus ó fhilleadh a Tiarna, a chuirfeadh deireadh lena mórgacht shaolta. Nuair a chuir na Leasaitheoirí trumpa an tsoiscéil lena mbéal ... scuabadh chun siúil láithreach brionglóidí mílaois Chríost-saor, ... agus thosaigh an eaglais arís ag súil le teacht an Tiarna chun an t-antacríost a scrios.... Ina gcuid litreacha, seanmóirí, agus admhálacha creidimh, d'fhógair na Leasaitheoirí a gcuid dóchas réamh-mhílaoiseach.

GSAM 74.3"Cuireann Tionól Westminster clabhsúr lena n-admháil le dearbhú ar a gcreideamh i dteacht an Tiarna sa dara teacht i bhfocail a chuireann iomláine léiriú ar chreideamh na réamh-mhílaoiseach. Fógraíonn siad sna focail thromchúiseacha seo: 'Mar is mian le Críost go mbeimis cinnte de go mbeidh lá an bhreithiúnais ann, idir chun gach duine a chosc ón bpeaca, agus ar mhaithe le sólás níos mó do na daoine diaga ina gcruachás, is amhlaidh a choinneoidh sé an lá sin i bhfolach ar dhaoine, ionas go gcuirfidís díobh gach slándáil chollaí, agus go mbeidís airdeallach i gcónaí, toisc nach bhfuil a fhios acu cén uair a thiocfaidh an Tiarna: agus go mbeidís i gcónaí ullamh le rá, Tar, a Thiarna Íosa: agus tar go luath!'⁵⁶

GSAM 75.1"Neartaigh ár sinsir athchóirithe a gcroíthe trí bheith ag faire ar theacht an Tiarna, agus thug siad misneach dá chéile leis an nglao, 'Coinnigh an fód! óir tá sé ag teacht le léigiúin chabrach,' meon a corpóraíodh le déanaí in iomann athbheochana a bhí coitianta, ach a bhí aithnidiúil do shean-Chúnantóirí na hAlban.

GSAM 75.2"Ach ba ghearr gur thosaigh an dara haisfheall ar an gcreideamh i measc na n-eaglaisí athchóirithe. Tugadh Measarthacht air san Albain; san Sasana, Airiánachas, agus le déanaí, Leathanaíocht na hEaglaise; agus i Meiriceá tugadh Aonadachas air; agus sa Ghearmáin, Réasúnachas. Agus an réasún daonna á shocrú mar an breitheamh, agus ár mbreathnóireacht nua-aimseartha an-teoranta mar an fhianaise, agus ag séanadh go bhféadfadh aon eachtra tarlú ach amháin de réir imeachtaí dhlíthe nádúir a breathnaíodh, d'ísligh sé Íosa go céim rabbaí Giúdach a bhí sách chun tosaigh ar a linn, ach nach raibh cur amach ar bith aige ar an eolaíocht nua-aimseartha. Ar ndóigh, cuireadh an tuairim faoi dhuine den sórt sin ag teacht ar ais ón saol dofheicthe chun riail a dhéanamh ar an talamh ar ais go miotaseolaíocht na nEabhrach.

GSAM 75Daniel Whitby ar an Mílaois

GSAM 75.3Léirmhíníodh gealltanais a dhara teachta agus a ríochta ar an talamh mar chiallú go simplí leathadh a shoiscéil, agus géilleadh cuid mhór den domhan don Chríostaíocht ar feadh tréimhse míle, nó, mar a cheap cuid, 360,000 bliain; le linn na tréimhse sin bhí an cine daonna le dul chun cinn a dhéanamh i n-ealaíona na sibhialtachta, agus sult a bhaint as síocháin agus rathúnais nach bhfacthas a leithéid riamh. Agus ag deireadh an timthrialla fhada sin, a bhí rómhór do mheabhair an ghnáthdhuine chun a thuiscint, d'fhéadfadh sé go dtarlódh corraí mór éigin sa nádúr, agus d'fhéadfaí a rá go dtiocfadh an Tiarna agus go scriosfadh sé an domhan, agus go nglaoiseadh sé an cine daonna chun an bhreithiúnais. Leag tráchtaire Sasanach darbh ainm Whitby [fuair Daniel Whitby bás sa bhliain 1726] an teoiric seo amach agus rinne sé mór-éileamh di. Cruthaítear trína chomhfhreagras foilsithe gur Arianach a bhí ann, ach bhí an-tóir ar a thráchtaireachtaí i measc a aicme féin, agus glacadh go fabhrach lena mhílaois mhiotasach ag go leor de phinsinéirí cearta creidimh agus cairde eaglaisí stáit na hEorpa, a raibh gealltanas fada de dheachúin agus d'onóracha le fáil uathu dá bharr. Faoi a dtionchar, allmhairíodh go Meiriceá é, áit ar baineadh úsáid as láithreach mar ábhar do chlichéanna agus do chaintí deiridh ar an ardán."

GSAM 76.1Sin iad na teoiricí i gcodanna éagsúla den domhan agus muid ag druidim leis an am ar chuir an Tiarna amach an rabhadh tromchúiseach faoina theacht, fiú "ag na doirse."