Caibidil 5 — Teachtaireacht an Dara Teacht

GSAM 93.1"ANÓIS foghlaim parabal ón gcrann figí: Nuair a bhíonn a chraobh fós bog, agus a chuid duilleog ag teacht amach, bíonn a fhios agaibh go bhfuil an samhradh in aice láimhe; mar an gcéanna sibhse, nuair a fheicfidh sibh na nithe seo go léir, bíodh a fhios agaibh go bhfuil sé [sa mhargan, sé] in aice láimhe, ag an doras féin. Go deimhin deirim libh, Ní thiocfaidh deireadh leis an nglúin seo go dtí go gcomhlíonfar na nithe seo go léir. Tiocfaidh deireadh leis an spéir agus an talamh, ach ní thiocfaidh deireadh le mo bhriathra."¹

GSAM 93.2Sa scrioptúr seo, dírítear ár n-aird ar an am a mbíonn sé indéanta a fhoghlaim go bhfuil teacht Chríost "ag an doras" leis an dearbhú céanna a bhíonn orainn go bhfuil an samhradh gar nuair a fheicimid na chéad duilleoga óga boga ag teacht amach. Is féidir a fhios a bheith againn freisin go bhfuilimid sa ghlúin sin nach n-imeoidh de ardán na gníomhaíochta go dtí go dtiocfaidh Críost féin. Nuair a thagann an t-am le foghlaim na parabal, is fíor go láidir gurb é am an Tiarna é chun múinteoirí a ardú chun an parabal a mhúineadh. Tá fiosrúchán an aspail ó ócáid eile chomh hoiriúnach céanna anseo, "Conas a chloisfidh siad gan seanmóirí? agus conas a sheanmóireoidh siad, mura gcuirtear amach iad?"²

GSAM 93An tAm do na Comharthaí

GSAM 93.3Sa chaibidil roimhe seo, chonaiceamar conas a fuarthas eolas maidir le deireadh na tréimhse dhá mhíle trí chéad lá, agus gur shín sí go dtí "uair a bhreithiúnais." Sa pharabal a tugtar isteach anseo, tugtar chun ama an Tiarna don pharabal seo agus don teachtaireacht "breithiúnais" atá le fógairt don domhan. Tar éis dó labhairt faoin "anacair" mhór a bhí le teacht ar a mhuintir agus a bhí le giorrú, dúirt an Slánaitheoir, "Láithreach tar éis anacair na laethanta sin, dorchóidh an ghrian, agus ní thabharfaidh an ghealach a solas, agus titfidh na réaltaí as neamh, agus croithfear cumhachtaí na bhflaitheas: agus ansin feicfear comhartha Mhic an Duine san spéir."³

GSAM 94.1Tabhair faoi deara, ní deirtear faoin gcomhartha deireanach a luaitear gur comhartha é ar a theacht; ach comhartha go bhfuil Mac an Duine ann, go bhfeictear é ag teacht. Is iad na comharthaí sa ghrian, sa ghealach, agus sna réaltaí na heachtraí a thugtar sa téacs seo mar chomharthaí ar a mbunófaí creideamh ina theacht gar. Tarlaíonn na heachtraí eile a leanann i ndáil lena theacht iarbhír i scamaill na spéire. Mar sin, díreach i ndiaidh an tríú ceann de na comharthaí seo—an ceann sna réaltaí—tagann am an Tiarna chun a mhúinteoirí a ardú chun a mhúineadh go bhfuil teacht Chríost ar na bacáin.

GSAM 94.2Anois maidir le ham teachta na comharthaí seo: Bhí an ghrian le dorchú go díreach i ndiaidh an anacra.⁴ Mar a thaifeadann Marc, bhí sé le bheith "sna laethanta sin, i ndiaidh an anacra sin."⁵ Bhí ráite ag ár Slánaitheoir go gcuirfí giorrad ar na laethanta. Le deachtú Maria Theresa, agus na hAchtanna um Chaoinfhulaingt ó 1773 go 1776, giorraíodh an fhoréigean géarleanúna i gcoinne na heaglaise. Cé gur choinnigh an chumhacht ghéarleanúnach smacht ar an údarás sibhialta go dtí 1798, cuireadh deireadh lena cuid géarleanúna thart ar 1773. Dá gcuirfí ráitis an tSlánaitheora i gcomparáid, leagfaí an chéad cheann de na comharthaí seo idir 1773 agus 1798.

GSAM 94An Lá agus an Oíche Dhorcha

GSAM 94.3Ar an 19ú Bealtaine, 1780, dorchaíodh an ghrian go sárnádúrtha. Ní hurú a bhí ann, mar bhí an ghealach iomlán an lá roimhe sin. D'ainneoin seo, bhí dorchadas ar fud an chuid oirthuaiscirt de na Stáit Aontaithe ó a haon déag a chlog ar maidin go dtí a haon déag a chlog sa tráthnóna. Ar an ócáid sin, ní hamháin gur dorchaíodh an ghrian, ach dhiúltaigh an ghealach solas na gréine a fhrithchaitheamh. Ba dhorchadas é a chuir cosc ar an ngrian lonrú ar dhiosca na gealaí. Agus mar a dúirt Noah Webster blianta fada ina dhiaidh sin, "Níor sannadh cúis shásúil riamh leis an dorchadas seo."

GSAM 95.1Maidir leis an lá dorcha seo, dúirt Herschel, an réalteolaí: "Bhí an Lá Dorcha i Meiriceá Thuaidh ar cheann de na feiniméin iontacha nádúir sin a léifear i gcónaí le suim, ach nach bhfuil an fhealsúnacht in ann a mhíniú."

GSAM 95.2Dúirt siad siúd a rinne cur síos ar dhorchadas oíche an 19 Bealtaine 1780, d'ainneoin go raibh gealach iomlán ann, "dá scriosfaí gach corp lonrach san chruinne, nach bhféadfadh an dorchadas a bheith níos iomláine."

GSAM 95Na Réaltanna ag Titim

GSAM 95.3Comhlíonadh an tríú ceann de na comharthaí seo, titim na réaltaí, ar an 13ú lá de mhí na Samhna, 1833. Ar an oíche sin, nó le bheith níos cruinne, ó chúig huaire an chloig roimh bhreacadh an lae, bhí ceatha meiteareach ann a chuir cuid acu i gcomparáid le sruthanna dóiteáin ag teacht anuas ón spéir; agus daoine eile, le spréacha dóiteáin ag eitilt de phíosa mór éigin de thinte ealaíne. Chlúdaigh an feiniméan seo Meiriceá Thuaidh ar fad, ón Mhurascaill Mheicsiceo sa deisceart go Cuan Hudson sa tuaisceart, agus ó Oileáin Sandwich san iarthar go dtí laistigh de chúpla céad míle de Learpholl san oirthear. Áit ar bith ar breathnaíodh air, ba é an cith leanúnach céanna réaltaí a bhí ann, ag titim chomh tiubh le calóga sneachta i stoirm sneachta.

GSAM 95.4Maidir leis an bhfliuchán réaltaí seo i 1833, luaimid a thuilleadh ón Connecticut Observer den 25 Samhain, 1833:—

GSAM 95.5"Déanann eagarthóir an Old Countryman cúrsaí an-dáiríre de na 'réaltaí tite.' Deir sé, 'Dearbhaímid gurb é an bháisteach tine, a chonaiceamar maidin Dé Céadaoin seo caite, samhail uafásach, réamhtheachtaí cinnte, comhartha trócaireach, den lá mór uafásach sin a mbeidh cónaitheoirí an domhain ina fhinnéithe air nuair a osclófar an séú séala. Tá an t-am buailte linn, atá curtha síos ní hamháin sa Tiomna Nua, ach sa Tiomna Sean freisin; agus níorbh fhéidir radharc níos cruinne a fheiceáil ná crann na figí ag caitheamh a thorthaí nuair a shéideann gaoth láidir air.'"

GSAM 96Tuar Thomas Burnett

GSAM 96.1Bhí an pobal múinte ag daoine na réanna a bhí ann roimhe seo súil a bheith acu le comhlíonadh litriúil den chomhartha seo. Dúirt Thomas Burnett, ina Theoiric faoin Talamh, a clóíodh i Londain, A.D. 1697, faoin Matha 24:29:—

GSAM 96.2"Gan amhras, beidh gach cineál meiteareacha teine ann ag an am sin; agus i measc nithe eile, na cinn ar a dtugtar réaltaí tite, nach bhfuil mórán substainte iontu ina n-aonar, ach dá méadófaí go mór iad, ag titim, mar a deir an fáidh, mar dhuilleoga ón bhfíniúin nó mar fhigí ón gcrann figí, bheadh radharc iontach iontu.... Ní gá dúinn breathnú ar na rudaí seo mar ábhar áibhéalach agus fileata, ach mar fhíor-thairngreachtaí, agus mar rudaí a tharlóidh go litriúil."

GSAM 96Fianaise Olmstead

GSAM 96.3Dúirt an tOllamh Olmstead, ó Choláiste Yale, Massachusetts, ar tugadh an t-ainm "an meitéareolaí is mó i Meiriceá" air, faoi na réaltaí tite de 13 Samhain 1833:—

GSAM 96.4"Bhí scaipeadh an cheatha 1833 chomh mór sin gur chlúdaigh sé cuid mhór de dhromchla an domhain, ón lár den Aigéan Atlantach san oirthear go dtí an tAigéan Ciúin san iarthar; agus ó chósta thuaidh Mheiriceá Theas go réigiúin neamhshainithe i measc sheilbhe na Breataine sa tuaisceart. Ní hamháin go raibh an taispeántas de réaltaí scairdeacha le feiceáil, ach bhí an chuma chéanna air i ngach áit."

GSAM 96.5Maidir leis an taispeántas seo, a thosaigh thart ar 11 i.n. ar an 12 Samhain, agus a lean ar aghaidh go dtí thart ar 4 r.n. ar an 13ú lá, deir an t-ollamh:—

GSAM 96.6"Is dócha gurb iad na daoine a raibh an t-ádh orthu a bheith i láthair ag taispeántas na réaltaí tite ar mhaidin an 13 Samhain, 1833, a chonaic an taispeántas is mó de thinte ealaíne neamhaí a facthas riamh ó cruthaíodh an saol, nó ar a laghad laistigh de na blianta a chlúdaíonn leathanaigh na staire."

GSAM 97Cith Réaltaí a Chonacthas san Eoraip Chomh Maith

GSAM 97.1I leabhar a d'fhoilsigh Leonard Heinrich Kelber, i Stuttgart na Gearmáine, sa bhliain 1835, faighimid amach gur athdhéanadh an comhartha seo ar an taobh sin den Atlantach, sa mhí chéanna, ach cúpla lá níos déanaí. Deir sé:—

GSAM 97.2"Ar an 25 Samhain 1833, bhí taispeántas álainn de réaltaí tite ar mhór-roinn na hEorpa," agus "i Minsterburg, sa tSileisia, thit réaltaí mar fhrasa tine. Ina dteannta sin, thit liathróidí tine, a d'fhág an oíche chomh geal sin gur cheap na daoine go raibh na tithe in aice leo trí thine.

GSAM 97.3"Ag an am céanna i bPrin, san Ostair, thit réaltaí a chlúdaigh limistéar de bhreis is cúig chéad míle cearnach. Rinne daoine áirithe cur síos air mar a bheadh sé cosúil le sruthanna tine ag teacht anuas ón spéir. Thug daoine áirithe báisteach tine air. Chuir sé eagla ar na capaill, agus thit siad chun talún. Chuir an eagla tinneas ar a lán daoine."

GSAM 97Feidhmiú an Pharabail

GSAM 97.4Ag teacht síos sa líne seo de phroféidíocht thar chomhlíonadh an tríú comhartha,—titim na réaltaí,—deir ár Slánaitheoir, "Foghlaimígí parabal an chrainn figí anois." Ní bhaineann an chaint seo leis an nglúin a bhí beo nuair a thug ár dTiarna an t-óráid seo, ach leis an nglúin a bhfeicfeadh na rudaí seo comhlíonta—ní ag comhlíonadh, ach comhlíonta. Ní chuimsíonn na rudaí atá le comhlíonadh mar chomharthaí go bhfuil Críost ag an doras croitheadh na bhflaitheas nuair a fheicfear é ag teacht i ndáiríre. I measc na gcomharthaí seo dá theacht gar, tá an tríú comhartha seo, an ceann atá sna réaltaí. Tá an t-am a shocraigh an Tiarna do na daoine parabal an chrainn figí a fhoghlaim suite tar éis 1833. Seo an t-am atá ag an Tiarna chun an domhan a mhúscailt don fhírinne mhór go bhfuil a theacht ag an doras, agus go dtiocfaidh sé sula bhfaigheann an ghlúin a chloiseann an parabal sin bás. Mar sin, feicimid conas a shonraítear an t-am sa tairngreacht seo nuair a thabharfar an fógra mór faoin teacht don domhan.

GSAM 98Forógra Domhanda

GSAM 98.1I gcomhlíonadh an tairngreachta seo, feicimid go díreach ansin i 1833, go raibh an Tiarna ag ardú a chuid teachtaí nó ministirí i gcodanna éagsúla den domhan, a chuir ó 1833 go 1844 fógra amach faoi theacht Chríost a bheith gar, "fiú ag an doras;" agus mhúin siad seo parabal an chrainn figí, ag tabhairt le fios na comharthaí seo dá theacht, díreach mar a d'ordaigh sé dóibh. Chuaigh an teachtaireacht seo, bíodh sé sin tríd an múinteoir beo nó trí mheán an leathanaigh chlóite, chuig gach stáisiún misinéireachta ar domhan, agus chuig gach calafort ar an domhan.

GSAM 98.2Leag eagarthóir an 'Voice of Truth' in Rochester, Nua-Eabhrac, amach go soiléir scóip na teachtaireachta in eagrán de mhí Eanáir, 1845:—

GSAM 98.3An tsoiscéal shíoraí, mar a chuirtear síos uirthi in Apacailipsis 14:6, 7, is ea gur seanmóireadh í do gach náisiún, cine, teanga, agus pobal; ag rá le guth ard, 'Bígí in bhur n-eagla roimh Dhia, agus tabhairigí glóir dó; óir tá uair a bhreithiúnais tagtha: agus déanaigí adhradh dó a chruthaigh neamh, agus talamh, agus an fharraige, agus toibreacha na n-uisceacha.' Ní féidir aon chás a fhianú níos soiléire le fíricí ná gur tugadh an teachtaireacht seo chuig gach náisiún agus teanga faoi neamh na bhflaitheas, le cúpla bliain anuas, i bhfógairt theacht Chríost in 1843 [1843, am na nGiúdach—ár n-am féin, 1844], nó go raibh a theacht gar. Trí léachtaí agus foilseacháin, tá an fhuaim imithe amach ar fud na talún, agus na focail go dtí foircinn an domhain."

GSAM 98.4Tá daoine áirithe, nach bhfuil cur amach acu ar na fíricí, tar éis breathnú ar ghluaiseacht an dara teacht mar ghluaiseacht a bhí teoranta do cheantar áirithe, ag ceapadh gur saothar a bhain le William Miller agus le cúpla céad ministir a bhí bainteach leis i dtuaisceart na Stát Aontaithe a bhí ann. Is féidir gur údar iontais do dhaoine den sórt sin a fháil amach nach raibh sa ghluaiseacht i Meiriceá, inar ceannairí suntasacha iad na Ministrí Miller agus Himes, ach cuid bheag de ghluaiseacht mhór a chuaigh, mar a luadh thuas, "go foircinn an domhain."

GSAM 99CONAS A THOSAIGH AN GHLUAISEACHT I Náisiúin ÉAGSÚLA

GSAM 99.1Tháinig am an Tiarna go scaoilfí an fógra seo amach don domhan, agus i bhfiche nó níos mó de cheantair éagsúla ar fud an domhain, ag an am céanna nach mór, d'éirigh daoine aníos, a chuaigh amach, gan eolas acu ar obair a chéile, chun an teachtaireacht seo a fhógairt i ngach cearn den domhan. Na daoine a luadh i gcaibidil 4, a fuair an solas maidir le deireadh na dhá mhíle trí chéad lá, le heisceacht amháin,—A. Campbell,—spreagadh iad chun tabhairt faoin bhfógraíocht ar theachtaireacht an chéad aingil in Apacailipsis 14; agus é sin freisin trí ghníomhú díreach Spiorad Dé, agus ní trí sholas a chur in iúl dá chéile.

GSAM 99I gCoimeas leis an Athchóiriú

GSAM 99.2Má chuireann muid an riail chéanna i bhfeidhm ar an ngluaiseacht seo a chuir D'Aubigné i bhfeidhm ar éirí na hAthchóirithe móire sa séú haois déag, is cinnte gur cheart é a chomhaireamh mar theachtaireacht an Tiarna agus in am an Tiarna. Maidir leis an Athchóiriú sin ina iomláine, dúirt an staraí:—

GSAM 99.3"Ní dhearna an Ghearmáin an fhírinne a chur in iúl don Eilvéis, ná an Eilvéis don Fhrainc, ná an Fhrainc do Shasana. Fuair na tíortha seo go léir í ó Dhia, díreach mar nach dtugann cuid amháin den domhan an solas ar aghaidh chuig cuid eile; ach cuireann an liathróid lonrach chéanna in iúl go díreach í don domhan ar fad. Críost, an ghrian an lae ó airde na spéire, a ardaíodh go héigríoch os cionn an chine dhaonna go léir, ba é, tráth an Athchóirithe, mar a bhí tráth bunú na Críostaíochta, an tine dhiaga a thug beatha don domhan. Sa séú haois déag, bunaíodh an teagasc céanna amháin ag an am céanna i dtithe agus i séipéil na náisiún ba chian agus ba ilghnéithí. Is é an fáth a bhí leis sin ná go raibh an Spiorad céanna ag obair i ngach áit ag giniúint an chreidimh chéanna.

GSAM 99.4Léiríonn Athchóiriú na Gearmáine agus Athchóiriú na hEilvéise an fhírinne seo. Ní raibh aon chaidreamh ag Zwingle le Luther. Is cinnte go raibh nasc idir an bheirt fhear seo; ach caithfimid é a lorg os cionn an domhain. An té a thug an fhírinne do Luther ón spéir, thug sé í do Zwingle. Ba é Dia an meán cumarsáide eatarthu. 'Thosaigh mé ag seanmóireacht an tsoiscéil,' a deir Zwingle, 'i mbliain na grásta 1516, i bhfocail eile, ag am nach raibh cloiste riamh ar ainm Luther inár dtír. Ní ó Luther a d'fhoghlaim mé teagasc Chríost, ach ó fhocal Dé. Má sheanmóireann Luther Críost, déanann sé an rud a dhéanaimse; sin uile.'"⁶

GSAM 100.1Agus é ag labhairt ar obair Farel agus Lefèvre sa Fhrainc, deir an staraí:—

GSAM 100.2"Níor allmhairiú eachtrannach, mar sin, a bhí sa Leasú sa Fhrainc. Rugadh é ar thalamh na Fraince; phéac sé i bPáras; ba sa ollscoil féin, an dara cumhacht i gCríostaíocht na Róimhe, a bhí a chéad fhréamhacha. Chuir Dia prionsabail an oibre i gcroíthe macánta dhaoine Phicardí agus na Dauphiny sular cuireadh tús leis in aon tír eile.

GSAM 100.3"Tá sé feicthe againn go raibh Athchóiriú na hEilvéise neamhspleách ar Athchóiriú na Gearmáine. Bhí Athchóiriú na Fraince, ar a sheal, neamhspleách ar an dá cheann acu. Thosaigh an obair ag an am céanna sna tíortha éagsúla seo, gan aon chumarsáid eatarthu; mar a tharlaíonn i gcath, nuair a ghluaiseann na fórsaí éagsúla go léir atá san arm ag an nóiméad céanna, cé nach n-ordaíonn ceann amháin don cheann eile imeacht, toisc go gcloistear an t-ordú céanna, ag teacht ón Ard-Cheannasaí céanna, ag gach duine. Bhí an t-am tagtha, bhí na daoine ullmhaithe, agus thosaigh Dia Athchóiriú a eaglaise i ngach tír ag an am céanna. Léiríonn fíricí den sórt sin gur saothar diaga a bhí san Athchóiriú mór sa séú haois déag."⁷

GSAM 100.4Maidir leis an Athchóiriú i Sasana, faoi Thos. Bilney, Fryth, Tyndale, agus daoine eile, deir D'Aubigné a thuilleadh:—

GSAM 100.5"Thosaigh Athchóiriú Shasana, mar sin, go neamhspleách ar Luther agus Zwingle, ag brath go hiomlán ar Dhia. Bhí gníomh comhuaineach den fhocal diaga i ngach tír seo na Críostaíochta. Ba é bunús an Athchóirithe in Oxford, Cambridge, Londain, ná an Tiomna Nua Ghréigise a d'fhoilsigh Erasmus. [D'fhág Tyndale agus Thomas Bilney Cambridge sa bhliain 1519.] Tháinig an lá go raibh Sasana bródúil as an mbunús uasal seo den Athchóiriú."⁸

GSAM 101.1D'eascair an fógraíocht maidir leis an teacht ar bhealach cosúil leis an gceann a rianaíodh thuas san Athchóiriú. Cuireadh daoine ag gluaiseacht ag an am céanna i níos mó ná ceithre oiread an líon áiteanna ar fud an domhain, gan aon eolas acu ar a chéile, ná aon chumarsáid smaointe acu lena chéile, agus thosaigh siad ag fógairt na bhfírinneanna céanna sa Scrioptúr, ní hamháin i gceithre náisiún an domhain, ach don domhan sibhialta ar fad.

GSAM 101Saothar Joseph Wolff

GSAM 101.2Is dócha gur fiú ag an bpointe seo aird a tharraingt ar fhíricí maidir le fairsinge fógra na teachta:—

GSAM 101.3"Sa bhliain 1831, seoladh Joseph Wolff, D.D., mar mhiseanach ón mBreatain Mhór chun oibriú i measc na nGiúdach sa Phalaistín. Sé, de réir a irisleabhar, go dtí an bhliain 1845, d'fhógair teacht luath an Tiarna sa Phalaistín, san Éigipt, ar chóstaí na Mara Dearga, sa Mhesapóitáim, sa Chrím, an Pheirse, an tSeoirsia, ar fud Impireacht na hÓtamánach, sa Ghréig, san Araib, sa Tuirc, i mBúcára, san Afganastáin, i gCaismeir, san Hindastáin, sa Tibéid, san Ísiltír, in Albain, in Éirinn, i gCathair Chonstaintín, in Iarúsailéim, in Inis Eilén, chomh maith ar bord long sa Mheánmhuir, agus i gCathair Nua-Eabhrac, do gach sainchreideamh. Fógraíonn sé go bhfuil sé tar éis seanmóireacht a dhéanamh i measc Giúdach, Turcach, Mhaomódach, Parsaí, Hiondúch, Caldaeach, Iasáidigh, Siriaigh, Sabéach, do pháshaí, sheiceanna, sháir, do ríthe Organtsh agus Bhúcára, do bhanríon na Gréige, srl."⁹

GSAM 101.4San Iemen, an réigiún ina bhfuil sliocht Hobáb, athair céile Mhaois, ina gcónaí, chonaic Joseph Wolff leabhar a labhraíonn sé mar seo faoi: "Tá leabhar ag na hArabaigh san áit seo dar teideal 'Seera,' a phléann le 'An Dara Teacht Chríost, agus a Ríocht i nGlóir!'"¹⁰

GSAM 102.1San Iemen chaith sé sé lá leis na Reicbítigh, a deir sé fúthu: "Ní ólann siad fíon, ní chuireann siad fíonghoirt, ní síolraíonn siad síol, maireann siad i bpubaill, agus is cuimhin leo focail Ionadáb mac Réchab. Ina dteannta bhí clann Iosrael, de threibh Dháin, a chónaíonn in aice le Téirim in Hatramawt, a bhfuil súil acu, i gcomhar le clann Réchab, go dtiocfaidh an Meisias go luath i scamaill na spéire."

GSAM 102.2Feicimid, ón méid thuas, gur thug Wolff féin, le linn na gceithre bliana déag sin, an scéala faoi theacht Chríost ar na dorsanna i mbreis agus fiche náisiún éagsúil. Le linn an ama chéanna, bhí an teagasc á scaipeadh go forleathan sa Ghearmáin, go háirithe sa Deisceart i measc na Moravach.

GSAM 102An Teachtaireacht sa Ghearmáin agus sa Rúis

GSAM 102.3Cuireann scríbhneoir Sasanach, Mourant Brock, in iúl dúinn "go raibh coilíneacht Chríostaí i Vuirteimburg a raibh na céadta duine inti, a bhí ag súil le teacht luath Chríost." Fógraíodh an teagasc i gcodanna eile den Ghearmáin ag Hengstenberg, a deirtear ag an am sin gurbh é an diagóir is cumasaí sa Ghearmáin é.

GSAM 102.4Sa 'Review and Herald', 13 Nollaig 1892, deir an tOirirc L. R. Conradi ón nGearmáin:—

GSAM 102.5"Chuir Bengel, sa Ghearmáin, an grá do theacht ár dTiarna ar lasadh i gcroíthe a lán daoine, rud a thug ar na mílte staidéar a dhéanamh ar an bhfocal fáidhiúil ar bhealach nach ndearnadh riamh cheana.... Las an solas sa Ghearmáin, agus scaipeadh foilseacháin ann a léirigh cur i bhfeidhm na dhá mhíle trí chéad lá. Lean athbheochan reiligiúnach, go háirithe i Vuirteimburg, agus de réir mar a d'éirigh an ghéarleanúint, chuaigh na céadta teaghlach go dtí an Rúis Theas, agus scaipeadh an teachtaireacht ansin i measc mhuintir a dtíre féin a bhí tar éis bogadh ann blianta fada roimhe sin. Nuair a dhún na pastóirí a gcuid séipéal, d'eagraídís a 'stunden,' nó a 'uair' de chruinnithe, i dtithe príobháideacha gan mórán eisceachtaí, agus tiontaíodh na céadta duine. Fiú ag an am sin, pléadh an tSabóid i measc na ndaoine, ach toisc nár thosaigh éinne, cuireadh an plé sin faoi chois. Tiontaíodh feirmeoir Rúiseach sa 'stunden,' agus ansin chuir sé tús leis an obair chéanna i measc na Rúiseach. Ba é sin ba chúis, sa deireadh, leis an ngluaiseacht mhór 'Stundist' atá ann sa lá atá inniu ann, a bhfuil a tionchar le brath sa chúinne is iargúlta de Shíbéiria agus den Tras-Chugais."

GSAM 103.1Sa Review and Herald, 31 Iúil 1891, tá ráiteas ón bPástor Conradi maidir leis an mBráthair Schäche as an Astráil, a bhí, ag an am a bhfuil sé ag caint air, ina chónaí sa tSileisia, agus a chaith cuid den am ag obair ar son misean baile an Athar Gosner, diagaire soiscéalaíoch cáiliúil Gearmánach. Ón mBráthair Schäche a thugann sé an méid seo a leanas maidir le leabhar Kelber:—

GSAM 103.2"Tar éis 1836, nó nuair a bhí Computus Bengel imithe in éag, tháinig fógra i bpáipéar an chontae Schweidnitz ó shiopa leabhar an Uasail Sommerfeldt ann, maidir le leabhar le L. Henry Kelber, faoi na heachtraí móra lúcháireacha a bhí le tarlú sna blianta 1843 agus 1844. Ní cuimhin liom teideal cruinn an leabhair. Fuair muid an leabhar sin, agus léigh muid é i gcomhluadar roinnt daoine a raibh suim acu ann, le doirse faoi ghlas, sa bhliain 1839-40. Léirigh an leabhar, bunaithe ar Dhaniel, ar an Apacailipsis, agus ar Mhatha 24, go raibh an deireadh i ngar, agus bhí tábla ríofa ann freisin a léirigh conas a thángthas ar an dáta thuasluaite."

GSAM 103An Teachtaireacht sa Bhreatain Mhór

GSAM 103.3I bhfoilseachán Béarla dar teideal The Millennium, luaitear go raibh "seacht gcéad ministir d'Eaglais Shasana ag tógáil an ghlao faoi fhilleadh an Fhuascailteora." I measc cuid de na ministéirí ba chumasúla a bhí ann ag an am bhí na daoine a d'fhógair an teagasc faoin teacht i Sasana ó 1840 go 1844. Díobh seo, luafaimid ainmneacha Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., an Dr. Nisbett, an tUrramach A. Dallas, M.A. [ina leabhar, Look to Jerusalem, leathanach 114, cuireann sé parabal Mhatha 24 i bhfeidhm ar an nglúin seo], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry, srl.

GSAM 104An Teachtaireacht san Ísiltír

GSAM 104.1Fógraíodh teagasc an Dara Teacht san Ísiltír ag Hentzepeter, a deirtear gurbh é an ministir ba chumasúla sa tír sin ag an am. Ba é a bhí ina choimeádaí ar an Músaem Ríoga ag an Háig, faoi cheapachán an rí. Deir sé faoi féin, i litir a scríobhadh chuig eagarthóir an Midnight Cry i mí an Mheithimh 1844, gur tarraingíodh a aird ar an ábhar den chéad uair trí bhrionglóid an-suntasach. Rinne sé fiosrú ar na Scrioptúir maidir leis an ábhar, agus sa bhliain 1830 d'fhoilsigh sé pamflet a leag amach an teagasc. In 1841 d'fhoilsigh sé pamflet eile faoi dheireadh an domhain. Sa litir chéanna deir sé gurbh é an chéad eolas a fuair sé maidir le William Miller agus daoine eile a bhí ag fógairt go poiblí teagasc theacht luath Chríost, a fuair sé sa bhliain 1842, trí chomhrá le fear a tháinig go dtí an Ísiltír as Meiriceá.

GSAM 104An Teachtaireacht sa Tairtí

GSAM 104.2Chomh luath le 1821, creideadh agus múineadh teagasc teacht an Tiarna sa Tairtí. Timpeall an ama seo, seoladh misinéir Éireannach go dtí an tír sin, agus chuir sagart Tairteach an cheist air, "Cathain a thiocfaidh Críost an dara huair?" D'fhreagair sé nach raibh a fhios aige faic faoi, agus air an ábhar sin léirigh an sagart iontas mór faoi fhreagra den sórt sin ó mhiseanach a tháinig chun teagasc a thabhairt dóibh faoi theagasc an Bhíobla, agus dúirt sé gur cheap sé "go bhféadfadh gach duine a raibh Bíobla aige a fhios sin." Ansin thug an sagart a thuairimí, ag rá gur cheap sé go dtiocfadh Críost timpeall A.D. 1844. Tá an fhíric seo le fáil san Irish Magazine, 1821.

GSAM 104An Teachtaireacht i Meiriceá, san India, agus ar an Mór-roinn

GSAM 104.3In *Advent Tracts*, Imleabhar 2, leathanach 135, 1844, deir Mourant Brock as Sasana:—

GSAM 105.1"Ní i mBreatain Mhór amháin a chothaítear an t-ionchas go bhfillfidh an Fuascailteoir go luath, agus a ardaítear guth na rabhaidh, ach freisin i Meiriceá, san India, agus ar mhór-roinn na hEorpa. I Meiriceá, tá thart ar thrí chéad ministir den bhriathar ag seanmóireacht 'an soiscéal seo den ríocht' ar an gcaoi seo; agus sa tír seo, tá thart ar sheacht gcéad d'Eaglais Shasana ag ardú an ghlao chéanna."

GSAM 105Gach Cuan Muir ar Domhan

GSAM 105.2Dúirt E. R. Pinney, as Seneca Falls, N.Y., ministir Baisteach díograiseach a thug a shaol do fhógairt theagasc an Dara Teacht, ina Exposition of Matthew 24, leathanaigh 8, 9:—

GSAM 105.3"Chomh luath le 1842, bhí foilseacháin faoin dara teacht seolta chuig gach stáisiún misinéireachta san Eoraip, san Áise, san Afraic, agus i Meiriceá, ar an dá thaobh de na Sléibhte Creagacha.... Insíonn ceannasaithe ár gcuid soithí agus na mairnéalaigh dúinn nach stadann siad ag aon chuan nach bhfuil an fógra seo tagtha rompu, agus go gcuirtear ceisteanna orthu go minic ina thaobh."

GSAM 105Trí Mhíle ag Fógairt an Teachtaireachta

GSAM 105.4Dúirt an tOirirc G. W. Mitchel, as Zanesville, Ohio, ministir eile a d'fhógair an teagasc é féin, leis an scríbhneoir i gcomhrá ag Newark, Ohio, 8 Lúnasa 1894, gur dhúirt an Ministir William Miller leis, i gcomhrá in McConnellsville, Ohio, i Meán Fómhair 1844, go raibh aige "ainmneacha agus seoltaí trí mhíle ministir i gcodanna éagsúla den domhan a bhí ag fógairt, 'Bígí in bhur n-eagla roimh Dhia, agus tabhairigí glóir dó; óir tá uair a bhreithiúnais tagtha,' agus an chuid is mó díobh seo i Meiriceá Thuaidh agus sa Bhreatain Mhór."

GSAM 105.5Agus é ag labhairt ar an scaipeadh fairsing a bhí ar an "nglao" seo, dúirt William Miller:—

GSAM 105.6"Tá duine amháin nó beirt i ngach cearn den domhan ag fógairt an nuacht, agus tá siad ar fad ar aon intinn faoin am,—Wolff as an Áise; Irving, a bhí i Sasana; Mason as Albain; Davis as Carolina Theas; agus roinnt mhaith sa réigiún seo, atá, nó a bhí, ag fógairt an scéil."¹¹

GSAM 106Voice of Elijah i Scaipeadh Hutchinson

GSAM 106.1Sa bhliain 1837, cuireadh an Ministir R. Hutchinson ó Shasana mar mhiseanach Wesleyan go Ceanada. Chuir sé faoi i Montreal sa deireadh. Bhí cur amach an-leathan aige i dtíortha iasachta. Sna blianta 1843 agus 1844, d'fhoilsigh sé páipéar dar teideal Voice of Elijah, ina ndearna sé plé ar theagasc na teachta. Ós rud é go raibh rochtain éasca aige ar longa a bhí ag triall ar thíortha iasachta, agus go raibh an phribhléid aige cuid mhór dá pháipéir a sheoladh gan aon chostas poist, chuir sé i gcainníochtaí móra iad chuig gach cearn den domhan. Dúirt sé faoina shaothar féin gur sheol sé go saor iad go Nua-Shótáil, go dtí Brúnsgráig Nua, go dtí Talamh an Éisc, go Sasana, go hÉirinn, go hAlba, go dtí an Bhreatain Bheag, go dtí an Fhrainc, go dtí an Ghearmáin, go dtí Cathair Chonstaintín, go dtí an Róimh, agus go gach cearn de ríocht na Breataine agus a coilíneachtaí.

GSAM 106I nOileáin Sandwich

GSAM 106.2Sa 'Midnight Cry' den 12 Deireadh Fómhair 1843, bhí litir ann ó Bhean O. S. Burnham, as Kaloa, Oileán Kaui, na hOileáin Sandwich. Bhí sí féin agus a fear céile ina múinteoirí scoile san áit sin. Ghlac siad le teagasc na teachta ansin, agus bhí siad á fhógairt, agus bhí cuideachta creidmheach ag adhradh in éineacht leo ar na hoileáin.

GSAM 106An Teachtaireacht i gComparáid le Teachtaireacht Eoin Baiste

GSAM 106.3Mar sin feicimid gur fógraíodh an teagasc faoin dara teacht go leibhéal a bhí leordhóthanach chun na tuartha sa scrioptúr ina leith a chomhlíonadh.

GSAM 106.4Luadh an teachtaireacht a bhí le réiteach do chéad teacht Chríost ag an bhfáidh Íseáia sna focail seo: "Guth an té a ghlaonn sa bhfásach, Ullmhaígí bealach an Tiarna, déanaigí mórbhealach díreach sa bhfásach dár nDia. Tógfar suas gach gleann, agus déanfar íseal gach sliabh agus cnoc: agus déanfar díreach an rud lúbach, agus réidh na háiteanna garbh: agus nochtfar glóir an Tiarna, agus feicfidh gach feoil é le chéile: óir labhair béal an Tiarna é."¹² Comhlíonadh an tairngreacht seo i saothar "Eoin Baiste, ag déanamh seanmóireachta i bhfásach Iúdáia, agus ag rá, 'Déanaigí aithrí: óir tá ríocht na bhflaitheas in aice láimhe.'"¹³

GSAM 107.1An fear seo, ina aonar, le linn sé mhí de shaothar i dtír Iúdáia amháin, chomhlíon sé an tuar iontach seo. Cé gur chuir an tairngreacht seo teorainn le saothar Eoin ó thaobh ama agus áite de, ní mar sin atá i gcás na dtairngreachtaí sin a bhaineann le fógairt an Dara Teacht, óir bhí an saothar le bheith le "glao ard," ar fud an domhain ina chuimsiú.

GSAM 107.2Mar sin, i bhfianaise na bhfíricí a cuireadh i láthair, feictear cé chomh cruinn is a comhlíonadh an focal fáistine maidir le teachtaireacht na hAidbhinte. Tháinig am Dé chun parabal an chrainn figí a theagasc, chun an chéad fhógra de theachtaireacht an chéad aingil a thabhairt, agus d'ardaigh sé a chuid teachtairí chun an glao a fhógairt do na náisiúin, na pobail, agus na teangacha go léir.