Caibidil 4 — Am na Críche

GSAM 77.1"ANSIN dúirt mé, A Thiarna, cén toradh a bheidh ar na nithe seo? Agus dúirt sé, Imigh leat, a Dhaniel: óir tá na focail dúnta agus séalaithe go dtí an t-am deireanach. ... Déanfaidh na drochdhaoine an t-olc: agus ní thuigfidh aon duine de na drochdhaoine; ach tuigfidh an dream críonna."¹

GSAM 77.1"Dúirt sé liom, Tuig, a mhic an duine: óir ag an am deiridh a bheidh an fhís."²

GSAM 77.1"Ach tusa, a Dhaniel, dún na focail, agus séalaigh an leabhar, fiú go dtí an t-am deireanach; beidh a lán ag rith anonn is anall; agus méadófar an eolas."³

GSAM 77.1Cad a chiallaítear anseo leis an "am deireanach"? Ní féidir gurb é an deireadh féin atá i gceist, mar sa chás sin ní bheadh aon tairbhe ag baint leis an gcuid de thairngreacht Dhaniel a bhí "séalaithe suas" don chine daonna. Ós rud é gurb 'leis sinne iad na nithe a nochtar,'⁴ caithfidh an chuid seo a bheith úsáideach am éigin. Mar sin, caithfidh an frása, 'am an deiridh,' tagairt do thréimhse díreach roimh an deireadh féin, ina dtuigfear na nithe a labhraíodh le Daniel.

GSAM 77Lá a Ullmhúcháin

GSAM 77.2Gan amhras, tagraíonn sé don am sin ar a dtugann an fáidh Nahúm "lá a ullmhúcháin." Anseo, bhí an fáidh ag labhairt ar scrios Ninive leis "an torann fuipe, agus torann na rothaí ag clancáil, agus na gcapall ag preabadh, agus na gcarbad léimneach."⁵ Tarraingítear aird an fháidh ar dtús ar ollthubaist níos mó atá le teacht ar an saol ar fad, nuair a "chritheann na sléibhte roimhe, agus leánn na cnoic, agus dóitear an talamh lena láithreacht, sea, an saol, agus gach a bhfuil ina gcónaí ann. Cé a sheasfaidh lena fhearg? agus cé a fhanfaidh i ndéine a chorraí? Doirtear a chorraí amach mar thine, agus leagann sé na carraigeacha anuas.... Déanfaidh sé deireadh iomlán; ní éireoidh an anacair an dara huair."⁶

GSAM 78Cairrí le Tóirsí Lasracha

GSAM 78.1Labhraíonn an fáidh níos faide fós faoin lá ullmhúcháin seo: "Beidh na carbaid le tóirsí lasánacha i lá a ullmhúcháin, agus croithfear na giúiseanna go huafásach. Beidh na carbaid ag réabadh sna sráideanna, beidh siad ag bualadh a chéile sna leathana bóithre: beidh an chuma orthu mar thóirsí, rithfidh siad mar splancanna. Déanfaidh sé comhaireamh dá lucht fiúntach: tuisleoidh siad ina siúl; déanfaidh siad deifir i dtreo a bhalla, agus beidh an cosaint ullmhaithe."⁷

GSAM 78.2Nach cur síos cruinn é sin ar an traein thapa nua-aimseartha, leis an gconduchtóir i gcónaí ag comhaireamh agus ag athchomhaireamh a chuid paisinéirí, ó stáisiún go stáisiún, agus iad ag tuisliú agus iad ag siúl nuair a bhíonn an traein ag gluaiseacht. Ansin tá an tomhaltas ollmhór de chrainn ghiúise le haghaidh trasnán iarnróid, oibreacha droichead, scáthláin sneachta, srl. Deirtear go bhfuil daichead a seacht míle de scáthláin sneachta déanta de chrainn ghiúise ar bhóthar amháin thar Shléibhte Sierra Nevada. Agus dúirt an fáidh go dtarlódh sé seo i "lá a ullmhúcháin."

GSAM 78.3Labhraítear freisin faoin am seo deireanach seo ag an bhfáidh Ióéil nuair a tugtar an t-ordú do sheirbhísigh an Tiarna, "Séidígí an trumpa i Síón, agus buailígí foláireamh ar mo shliabh naofa: crithíodh áitritheoirí na talún go léir; óir tá lá an Tiarna ag teannadh linn, agus é gar linn."⁸

GSAM 78.4Agus arís deir an fáidh Séafanías, "Tigí libh féin le chéile, sea, tigí libh féin le chéile, a náisiún nach bhfuiltear ag tnúth leis; sula dtiocfaidh an fhoraithne i bhfeidhm, sula dtéann an lá thar bráid mar an cháith, sula dtagann fearg ghéar an Tiarna oraibh, sula dtagann lá fhearg an Tiarna oraibh. Lorg an Tiarna, a sibh uile atá umhal ar an talamh, a rinne a bhreithiúnas; lorg ceartas, lorg umhlaíocht: b'fhéidir go bhfolófar sibh i lá feirge an Tiarna."⁹

GSAM 79.1Chun a fhionnadh níos iomláine cad is ciall leis an gcaint "am an deiridh," agus cén uair a thosaíonn sé, tabharfaimid faoi deara sampla eile ina n-úsáidtear an téarma céanna. Sa t-aonú caibidil déag de Dhaniel, tugtar isteach cumhacht ghéarleanúnach a bhí le bheith i gceannas go dtí am an deiridh. Dúirt an Tiarna faoin gcumhacht ghéarleanúnach sin, "Tiocfaidh titim ar chuid acu siúd a bhfuil tuiscint acu, chun iad a thriail, agus chun iad a ghlanadh, agus chun iad a dhéanamh bán, fiú go dtí an t-am deireanach: óir tá sé [an t-am deireanach] fós leagtha síos go dtí am ceaptha."¹⁰

GSAM 79Obair an Adharca Bheag

GSAM 79.2Aontaíonn tráchtairí Protastúnacha go ginearálta an chumhacht seo agus "an adharc bheag" i seachtú caibidil Dhaniel a chur i bhfeidhm ar an Eaglais Rómhánach a bhí i seilbh na cumhachta sibhialta don "am ainmnithe". Ba é an t-am ainmnithe sin an "am, dhá am, agus leath".¹¹ Seo iad na 1260 lá fáidhiúlachta—1260 bliain—de riail shibhialta an Adharca Bheag, a shíneann ó 538 go 1798 C.E. Ag an dáta deireanach sin, tógadh an chumhacht shibhialta den Adharc Beag, ag an "am ceaptha." Mar sin, ag an am sin, bhí deireadh tagtha leis an bpobal "titim" de láimh na cumhachta sin mar a bhí siad ag titim roimhe sin. An bhliain seo, mar sin,—1798,—a chomharthaíonn tús na tréimhse ama sin sa tairngreacht ar a dtugtar "am an deiridh."

GSAM 79.3Leis an mbliain 1798, cuireadh clabhsúr ar an "mhíle dhá chéad is seasca lá"—1260 bliain—ina raibh "dhá Fhinné" an Tiarna (an Sean-Tiomna agus an Tiomna Nua) le "fáidheoireacht a dhéanamh... agus iad gléasta in éadach saic."¹² Le linn na nAoiseanna Dorcha an ghéarleanúna, coinníodh na Scrioptúir sa Ghréigis agus sa Laidin, agus níor thuig an pobal coitianta na teangacha seo. Déantar an gníomh seo de na Scrioptúir a choinneáil siar a chur i gcomparáid le iad a "ghléasadh in éadach saic."

GSAM 80An Mharú ar an Mbeirt Fhinnéithe

GSAM 80.1"Nuair a bheidh a bhfianaise críochnaithe acu [sa riocht sin in éadach saic], déanfaidh an t-ainmhí a éireoidh as an bpoll gan tóin cogadh ina n-aghaidh [Sátan á spreagadh agus ag obair trí fheara an tsaoil], agus gheobhaidh sé an bua orthu agus maróidh sé iad. Agus fágfar a gcorp marbh i lár sráide na cathrach móire, a dtugtar Sodom agus an Éigipt uirthi go spioradálta, áit ar céasadh ár dTiarna freisin ["céastar," sa Dánis]. Agus feicfidh na daoine agus na sliocht agus na teangacha agus na náisiúin a gcorp marbh ar feadh trí lá go leith, agus ní ligfidh siad a gcorp marbh a chur i uaigheanna."¹³

GSAM 80Réimeas na hUafáis

GSAM 80.2Cuireadh na Finnéithe seo chun báis le linn "réimeas na heagla" sa Fhrainc, ó 1792 go 1795—trí bliana go leith. Cé gur lean an Réabhlóid Fhrancach ar aghaidh ar feadh tuairim is sé nó seacht mbliana, is le linn na chéad trí bliana go leith a rinneadh an iarracht mhór chun an Bíobla, an reiligiún, agus gach duine a ghabh an misneach labhairt ar a son a scriosadh. Cé gur mhaígh Réabhlóid na Fraince go raibh sí ag troid i gcoinne na monarcachta agus na sagartachta, i ndáiríre ba chogadh í chun Dé agus an Bíobla a dhíothú. Maidir leis an tréimhse díreach roimh an Réabhlóid, léimid,

GSAM 80.2"Ná ligtear dearmad go deo go ndeirtear gur éirigh le lucht tacaíochta na héigcreideachta sa Fhrainc, roimh Réabhlóid 1792, £900,000 [$4,500,000] a bhailiú eatarthu féin agus a chaitheamh in aon bhliain amháin, ní hea amháin sin ach arís agus arís eile, ar leabhair a cheannach, a phriontáil agus a scaipeadh chun meon na ndaoine a éillithe agus iad a ullmhú do bhearta tubaisteacha."¹⁴

GSAM 80Scríbhneoirí Neamhdhiaga

GSAM 80.3"Ullmhaíodh an bealach do Réabhlóid den sórt sin le scríbhinní Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D'Alembert, Condorcet, Rousseau, agus daoine eile den chineál céanna, ina ndearna siad iarracht prionsabail a scaipeadh a bhí ag baint an bhoinn den reiligiún nádúrtha agus den reiligiún foilsithe araon. Ní hamháin gur cuireadh an Nochtadh faoi amhras, ach cuireadh ar leataobh go hiomlán é; díbríodh an Déacht as an gcruinne, agus cuireadh taibhse samhailteach ina háit, faoin ainm Bandia na Réasúin."¹⁵

GSAM 81.1Sa bhliain 1793 bhí dearcadh an phobail mar sin go raibh taibheoirí amharclainne á moladh go hard as a gcuid magaidh dhiamhaslaigh in aghaidh Dé agus an Bhíobla. Mar shampla, luaimid:

GSAM 81.1"Thug an fuirseoir Monert, in Eaglais Naomh Roche [Páras], an mhídhiagacht chun a buaice. 'A Dhia, má tá tú ann,' ar seisean, 'bain díoltas amach ar son d'ainm atá clúmhillte! Tugaim dúshlán duit. Fanann tú i do thost. Ní leomh leat do thoirní a scaoileadh. Cé a chreidfidh i do bheith ann as seo amach?'"¹⁶

GSAM 81Saothar Diamhaslach i Liúin, an Fhrainc

GSAM 81.2Tiocfaidh an chaoi a ndearna siad siúd a mharaigh na Finnéithe "Mac Dé a chéasadh arís, agus náire oscailte a chur air" (Eabhraigh 6:6) chun solais in imeachtaí féile a bhí á reáchtáil ag Fouché, i Liúin, in ómós do Chalier, Gobharnóir Liúin, a cuireadh chun báis. Sular tháinig sé go Liúin, d'ordaigh Fouché go

GSAM 81.2"gur cheart gach siombail reiligiúnach a scriosadh; agus gur cheart a scríobh os cionn geataí na reilige, Is codladh síoraí é an bás.... Tugadh busta Chalier trí na sráideanna, agus slua ollmhór dúnmharfóirí agus striapach ina dhiaidh. Ina ndiaidh tháinig asal a bhí ag iompar an tsoiscéil, na croise, agus na vásaí comaoine, a cuireadh chun na lasracha go luath, agus an t-asal á iallach a chur ag an am céanna an fíon coisricthe a ól as cupán na comaoine."¹⁷

GSAM 81.3Rinneadh cur síos mar seo ar Fhéile na Réasúin a tionóladh i bPáras:

GSAM 81.3"Chuaigh siad i mórshiúl go dtí an chomhdháil, agus rinne an slua ... caracatúr den chuid is áiféiseacha ar shearmanais an chreidimh.... Tháinig fir, agus surplisí agus cópaí orthu, ag canadh hallelujahs, agus ag damhsa an Carmagnole, go dtí barra na comhdhála. Ann chuir siad an abhlann, na boscaí ina raibh sí á coinneáil, agus na dealbha óir agus airgid. Rinne siad óráidí áiféiseacha.... 'A sibhse,' arsa toscaireacht ó St. Denis, 'A sibhse, a uirlisí an fhanatachais, a naoimh bheannaithe de gach cineál, bígí in bhur dtírghráthóirí faoi dheireadh, éirígí go huile, agus déanaigí seirbhís don tír trí dhul go dtí an mhonarcha airgid le leá.'¹⁸

GSAM 82Focal Dé ag Éirí as an Doiléire

GSAM 82.1"Tar éis trí lá go leith, tháinig Spiorad na beatha ó Dhia isteach iontu" (na Finnéithe), agus "d'éirigh siad suas chun na bhflaitheas i scamall."¹⁹ Tháinig am Dé chun a fhocal a theacht amach as an doiléire agus a bheith curtha i láthair an domhain. Bhí an t-am tagtha (1798) le hobair mhisinéireachta a dhéanamh ar fud an domhain. In 1804, bunaíodh Cumann Bíobla na Breataine. Lean scórtha de chumainn Bhíobla eile iad sin, agus anois tá an Bíobla aistrithe go dtí príomhtheangacha uile an domhain. Dá bhrí sin, déantar comparáid idir na Scrioptúir, an Beirt Fhinnéithe, ag teacht chun suntais áit ar féidir le gach duine iad a fheiceáil agus a léamh, agus a n-ardú chun na bhflaitheas i scamall.

GSAM 82.2I ré Réabhlóid na Fraince, dúirt Voltaire go mbeadh an Bíobla as úsáid i gceann céad bliain. Sa chéadú bliain ón dáta sin, scaipeadh níos mó Bíobal sa Fhrainc amháin ná mar a bhí ar eolas a bheith ann nuair a rinne Voltaire an maíomh fánach seo. Agus deirtear go n-úsáidtear an teach ina ndearna sé an ráiteas fiú anois mar theach an Bhíobla.

GSAM 82Cloch Rosetta Faighte

GSAM 82.3Tá dhá phointe ann a bhaineann leis an mbliain 1798 agus le muintir na Fraince, ar gá dúinn iad a thabhairt faoi deara: Ar an gcéad dul síos, sa bhliain sin, chloigh arm na Fraince, faoi cheannas an Ghinearáil Berthier, rialtas an phápa i Róimh, ag comhlíonadh (gan fhios dóibh féin) an tairngreachta faoin eachtra seo, atá le fáil sa leabhar céanna in aghaidh ar thug siad cogadh; ar an dara dul síos, sa bhliain chéanna, ag Caisleán St. Julien, ar chraobh Rosetta den Níle, d'aimsigh arm na Fraince, agus iad i mbun tochailte, an chloch cháiliúil de Rosetta, atá anois curtha ar taispeáint i Músaem na Breataine. Ar an gcloch seo tá inscríbhinn i dtrí fhoirm: Hiéaraglífeacha, an scríbhneoireacht a d'úsáid na sagairt; an deamótach, an fhoirm scríbhneoireachta a d'úsáid an pobal coitianta; agus an Ghréigis. Seo í an eochair a dhíghlasáil na scríbhinní deamótacha agus hieroglyphacha a bhí ina rúndiamhair go dtí sin. Anois, mar a dúirt duine eile, "tá an phiocóid agus an tsluasaid, agus iad ag tochailt na scríbhinní seo i gcarachtair deamótacha, ag soláthar níos mó cruthúnais ar chruinneas thaifid ársa an Bhíobla ná mar a thagann ó aon fhoinse eile lasmuigh den Scrioptúr féin." Mar sin, ba iad na daoine céanna a cheap an Bíobla a dhíothú a úsáideadh, gan fhios dóibh féin, chun comhlíonadh an tairngreachta a thabhairt i gcrích trí cheannas na pápachta a bhaint deireadh leis ag deireadh na 1260 bliain, agus a tháinig ar an eochair do na scríbhinní féin a dheimhníonn fírinneacht na Scrioptúr a rinne siad a leithéid d'iarracht a scriosadh.

GSAM 83"Seasfaidh Tú i do Sciar"

GSAM 83.1Cad a dúirt an t-aingeal le Daniel a tharlódh in am an deiridh? Ón uair a chuala sé an naomh ag rá, "Go dtí dhá mhíle trí chéad lá, ansin glanfar an sanctóir,"²⁰ líonadh a aigne le himní faoin méid a bheadh i "ndeireadh na nithe seo," agus "cá fhad" a mhairfeadh sé.²¹ Faoi dheireadh, tuigeann sé nach le a linn féin atá eolas ar an am. Deirtear leis, "Imigh leat go dtí an deireadh; mar beidh tú i do shuaimhneas, agus seasfaidh tú i do sciar ag deireadh na laethanta."²²

GSAM 83.2Shíl daoine áirithe go raibh an teanga seo ag tagairt do dheireadh deiridh an domhain, agus go bhfaigheadh Daniel, in éineacht le muintir eile an Tiarna, a luach saothair ag an am sin, agus go seasfadh sé ina sciar oidhreachta. An focal Eabhraise don 'sciar oidhreachta', 'réigiún tíre', srl., is é gheh-vel, de réir mar a insítear dúinn, an focal atá ann. Ní hé sin an focal a haistrítear mar 'lot' sa scrioptúr seo; is é goh rahl an focal anseo. Insíonn scoláirí Eabhraise dúinn go bhfaightear an focal seo, goh rahl, seachtó a sé huair sa Sean-Tiomna, agus gurb é an focal céanna é a úsáidtear agus an ghlanadh tíopach ar an teampall á lua, áit a gcuirtí crainn chun a chinneadh cé acu de na gabhair bheirte a mharófaí. Agus an t-ardshagart ag tógáil fhuil gabhair an Tiarna agus ag dul isteach sa sanctóir chun obair an ghlantacháin a dhéanamh, sheas Iosrael ar fad lasmuigh, ag crá a n-anama agus ag admháil a gcuid peacaí, ionas go seasfaidís glan, agus go bhfaighidís beannacht an ardshagairt nuair a thiocfadh sé amach as an sanctóir. Mar sin, ar an lá sin, sheas Iosrael ina gcuid.

GSAM 84.1Nuair a thiocfadh an ghlanadh deiridh ar an teampall, ag deireadh na dhá mhíle trí chéad lá, bhí cás Daniel, mar aon le cásanna na bhfíréantach marbh uile, le teacht faoi athbhreithniú os comhair Dé. Mar sin, seasann Daniel ina sciar.

GSAM 84Na Focail Séalaithe go dtí 1798

GSAM 84.2Mar fhreagra ar fhiosrúchán Daniel, "A Thiarna, cén toradh a bheidh ar na nithe seo?"²³ deirtear leis, "Tá na focail dúnta agus séalaithe go dtí an t-am deiridh."²⁴ An rud a chuir an oiread sin imní ar intinn Dhaniel ná an "cuin?", an "cá fhad?", agus "cad é an deireadh a bheidh ann?" Seo iad na pointí a chuir mearbhall agus buaireamh ar an bhfáidh, agus ní raibh ach na nithe seo le bheith dúnta agus séalaithe go dtí "am an deiridh", agus ní leabhar Dhaniel ina iomláine, mar a cheap cuid. Roimh an tréimhse seo sa bhliain 1798, bhí solas ag lucht staidéir an tairngreachais maidir leis na seachtó seachtain, agus thuig siad gur thosaigh siad sa bhliain 457 R.C., le ministireacht phoiblí Chríost, a bhás, srl., ag titim go beacht i gcomhréir leis an áireamh de na seasca a naoi seachtain agus de na seachtó seachtain ón dáta sin. Thug an comhlíonadh beacht seo ar mhisin an Slánaitheora, i gcomhréir leis an áireamh seo, cruthúnas cumhachtach dóibh gurbh é go deimhin an Meisias fíor é, agus go raibh dáta tosaigh na seachtó seachtain daingnithe go do-athraithe dá réir. Ós rud é nár éirigh leo a fháil amach gurbh í na seachtó seachtain an chéad chuid de na dhá mhíle trí chéad lá, d'fhan an scéal faoi shéal go dtí tar éis 1798, mar a bhí tuartha.

GSAM 84Eochair do na 2300 Lá

GSAM 84.3Anois, déanaimis breathnú ar na fíricí sa chás. Go dtí an bhliain 1798, ní raibh aon solas ag léirmhínitheoirí na tairngreachta maidir le cathain a thabharfadh na dhá mhíle trí chéad lá críoch. D'fhéadfaidís na siombailí, an íomhá agus na beithigh i leabhar Daniel a thuiscint, ach níorbh fhéidir leo a rá cá dtiocfadh deireadh leis na dhá mhíle trí chéad lá, mar go dtí sin ní raibh aon tuiscint acu ar chathain a thosaigh na laethanta. Mar chruthúnas ar an bpointe seo, léimid sa 'Midnight Cry', páipéar Aidbhinteach a bhí á fhoilsiú ag an am i gCathair Nua-Eabhrac, dar dáta an 15 Meitheamh 1842, "Is díol spéise go fírinneach é teacht ar na scríbhneoirí neamhspleácha éagsúla a chonaic ó 1798 i leith an rud nach raibh tuigthe ar chor ar bith roimhe sin—gurbh eochair iad na seachtó seachtain do na dhá mhíle trí chéad lá."

GSAM 85Go leor ag Fionnadh an tSolais

GSAM 85.1Dá bharr gur "séalaíodh" an t-eolas seo go dtí gur tháinig an t-am ceaptha ag an Tiarna chun é a oscailt do thuiscint a mhuintire, is amhlaidh go díreach, nuair a tháinig "am an deiridh", go mbeadh go leor daoine ag "rith anonn is anall" tríd na Scrioptúir, ag cuardach na rudaí seo. Trí chomparáid a dhéanamh idir roinnt aistriúchán ar an téacs, is léir go maith an smaoineamh seo.

GSAM 85.2Deir an Dr. Adam Clarke: "Déanfaidh go leor iarracht an chiall a chuardach; agus méadófar an t-eolas—tríd an mbealach seo."

GSAM 85.3I mBíobla Gearmánach Luther, nuashonraithe, léimid: "Agus tiocfaidh a lán air, agus gheobhaidh siad tuiscint mhór."

GSAM 85.4Seo mar a deir an Bíobla Comhthreomhar Gearmánach: "Rithfidh go leor tríd, agus mar sin méadófar an eolas."

GSAM 85.5Sa Bhíobla Gearmánach le L. Van Ess, a cheadaigh an Pápa freisin do léitheoirí Caitliceacha, aistrítear é mar seo: "Déanfaidh go leor daoine é a chuardach go mion, agus beidh an t-eolas mór."

GSAM 85.6Seo mar a léitear sa Bhíobla Sualannach: "Déanfaidh go leor cuardach ann, agus beidh an t-eolas mór."

GSAM 85.7Sa leagan Danmhairgis-Ioruach, athbhreithnithe, léimid: "Déanfaidh go leor cuardach go díograiseach, agus méadófar an t-eolas."

GSAM 85.8Léimid i 'Midnight Cry' an 15 Meitheamh 1842, faoin gcuardach seo ar eolas agus faoin eolas a fháil sin ar an méid a bhí séalaithe suas roimh 1798: "Nach iontach an comhtharlú é gur tháinig an oiread sin scríbhneoirí, gan aon eolas acu ar a chéile, ar an gconclúid chéanna timpeall an ama chéanna?"

GSAM 86.1Cuirimid anseo liosta de fhiche páirtí éagsúla a d'aimsigh an fhírinne maidir le deireadh na dhá mhíle trí chéad lá, ní trí chumarsáid lena chéile, ach mar thoradh ar chuardach dícheallach ar na Scrioptúir, faoi threoir thionchar Spiorad Dé. Ag ceann an liosta seo, cuirimid William Miller as Stát Nua-Eabhrac; ansin tagann A. J. Krupp, as Philadelphia, Pa.; David McGregor, as Falmouth, Maine; Edward Irving, as Sasana; Archibald Mason, as Albain; W. E. Davis, as Carolina Theas; Joseph Wolff, a shaothraigh i gcodanna éagsúla den Áise; Alexander Campbell, ina dhíospóireacht le Robert Owen, sa bhliain 1829; an Captaen A. Landers, as Learpholl, Sasana; Leonard Heinrich Kelber, as Stuttgart, an Ghearmáin; Lacunza, as an Spáinn; Hentzepeter, as an Háig, san Ísiltír; an Dr. Capadose, as Amstardam, san Ísiltír; Rau, as an Bhaváir; sagairt na Tartaire, i 1821; mic léinn an Bhíobla as an Iemen, ina leabhar dar teideal "Seera;" Hengstenberg, i gcuid eile den Ghearmáin; Rúisigh ar Mhuir Chaispiach; na Molocánaigh ar chóstaí na Muir Bhaltach, srl.

GSAM 86.2Maidir leis an gcaoi ar osclaíodh an t-ábhar seo ó am go ham do scoláirí an tairngreachta, agus sin gan eolas acu ar a chéile, léireoidh an méid seo a leanas:—

GSAM 86.3I 'Midnight Cry' an 15 Meitheamh, 1842, tá na focail seo: "Nua-fhaighte, leabhar, leis an teideal seo a leanas, 'Dhá Aiste ar Uimhreacha Fáistineacha Daniel de 2300 Lá, agus Dleacht an Chríostaí Fiosrú a Dhéanamh ar Shlánú na hEaglaise,' le hArchibald Mason, ministir an tsoiscéil, Wishawtown, Albain, Newberg. Priontáilte ó eagrán Ghlaschú ag Ward M. Gazeley, 1820.' Sa leabhar seo deir Mason, 'Chonaic mé leabhrán beag le déanaí, a foilsíodh ar dtús i Meiriceá, leis an Oirmhinneach Wm. E. Davis, as Carolina Theas, agus a athfhoilsíodh i 1818 in Warkington, i ndeisceart Shasana. Maíonn an t-údar seo gur thosaigh na dhá mhíle trí chéad lá leis na seachtó seachtain (caib. 9:24). Ní féidir liom ach aontú leis an tuairim seo.'"

GSAM 87Davis, as Carolina Theas

GSAM 87.1San eagrán céanna den Midnight Cry, dúirt an t-eagarthóir, "Caithfidh gur scríobhadh leabhar Davis timpeall 1810." Agus é ag labhairt ar an réasúnaíocht a leagadh amach sa leabhar, deir sé, "D'fhéadfadh an léitheoir a cheapadh i ndáiríre go raibh sé ag léamh saothair Miller, Litch, Stores, nó Hale, ach creidimid nach raibh a fhios ag aon duine de na scríbhneoirí reatha ar an dara teacht go raibh an leabhar seo ann go dtí an tseachtain seo caite. Níor chuala eagarthóir an pháipéir seo [an Cry] trácht air riamh cheana. Ba é seasamh Davis maidir le ham, a fuair tacaíocht ó Mason, ná go dtiocfadh deireadh leis na dhá mhíle trí chéad lá le bliain Iúdaitheach 1843—ár mbliain 1844."

GSAM 87Joseph Wolff agus Fiche Duine Eile

GSAM 87.2Sa Midnight Cry an 31 Lúnasa 1843, léimid "gur fhoilsigh Joseph Wolff (as Sasana) sa bhliain 1822 leabhar dar teideal 'Tiocfaidh Sé Arís, Mac an Duine i Scamaill na bhFlaitheas.'" Agus tuilleadh, "gur tháinig fiche duine, de gach tuairim cheartchreidmheach, le chéile i Londain sa bhliain 1826, in éineacht leis an Uasal Wolff, chun staidéar a dhéanamh ar an mBíobla. Tháinig siad ar an gconclúid chéanna d'aon ghuth. Chuir siad 45 bliain leis an 1260." Má chuirtear 45 bliain leis an 1260 bliain a chríochnaigh sa bhliain 1798, tugann sé sin go deireadh na bliana 1843, de réir na bliana Giúdaí, a thugann ár mbliain 1844 i ndáiríre.

GSAM 87Seasamh Alexander Campbell

GSAM 87.3Sa nuachtán céanna, deirtear faoi Alexander Campbell, "in 1829 bhí a dhíospóireacht cháiliúil aige le Robert Owen, an t-aindiachaí, inar thug sé le fios go síneann físí Daniel go deireadh an tsaoil, gur blianta iad na dhá mhíle trí chéad lá, agus go dtiocfaidh deireadh leo thart ar 1847 bliain ó bhreith Chríost, a tharla, dar lena léiriú féin, ceithre bliana roimh an gcuntas coitianta." Mar sin, de réir a ríomhaireachta, thabharfadh na dhá mhíle trí chéad lá deireadh ag deireadh 1843, is é sin, i gceann 1843 bliain iomlán de bhlianta Giúdacha ó thréimhse A.D.—1844 i ndáiríre.

GSAM 88.1I 'Midnight Cry' an 21 Meán Fómhair 1843, tá ráiteas ann maidir le leabhar a fuarthas leis an teideal seo, "A Voice to Britain and America, in a Scriptural statement of the second advent of our Lord and Saviour, which we daily pray for, saying, 'Go dtaga do ríocht, déantar do thoil ar an talamh mar a dhéantar ar neamh,'²⁵ le Captaen A. Landers, as Learpholl, foilsithe ag S. Kent and Co., 1839."

GSAM 88.2"Tugann sé, cosúil leis na cinn eile, ríomh ar an am, ag tabhairt dheireadh na dhá mhíle trí chéad lá mar an bhliain 1847 ó bhreith Chríost i ndáiríre." Sin an bhliain 1844 dar linne, mar gur rugadh é ceithre bliana roimh an gcuntas coitianta.²⁶

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.3Sa Review and Herald, 17 Bealtaine 1892, tá alt ón bPastor L. R. Conradi, as Hamburg, an Ghearmáin, ina ndeir sé:—

GSAM 88.4"Is dócha go bhfuil cloiste ag an gcuid is mó dár léitheoirí faoin ardchléireach Liútarach iomráiteach Bengel, a shocraigh, san aois seo caite [de réir Schaff, fuair Bengel bás i 1751], am teachta ár dTiarna don bhliain 1836, agus a ríomhanna bunaithe ar an uimhir 666 san Apacailipsis. Ach i bhfad sular tháinig an t-am seo chun deiridh, thosaigh fear eile ag scríobh, príomhmhúinteoir ar a dtugtaí Leonard Heinrich Kelber. Foilsíodh a chéad bhileog i 1824, dar teideal 'An Deireadh Gar,' ina raibh léirmhíniú ar Mhatha 24 agus 25. Priontáladh sa Bhaváir í. Ach i 1835, tháinig pamflet níos mó, leis an teideal céanna, i Stuttgart, ina raibh 126 leathanach. Beidh spéis ar leith ann seo, agus chun léargas níos fearr a thabhairt dár léitheoirí, cuirim leis aistriúchán ar an leathanach teidil: 'Tagann an Deireadh, cruthaithe ar bhealach críochnúil agus diongbháilte ó fhocal Dé agus ó na heachtraí is déanaí; ag cur ar neamhní go hiomlán gach réamhbhreithiúnas i gcoinne fanacht le teacht ár dTiarna, nó le háireamh an ama; ag léiriú go soiléir conas a rinne an t-ardchléireach Bengel botún seacht mbliana maidir leis an mbliain mhór chinniúnach; óir ní 1836, ach an bhliain 1843, is é an téarma, ag a gcríochnófar an streachailt mhór idir solas agus dorchadas, agus a thosóidh ré síochána ár dTiarna Íosa a rabhthas ag súil léi le fada ar an talamh.'

GSAM 89.1"Tháinig an dara heagrán amach i 1841, i Stuttgart freisin, agus a fhios dom, ceann eile sa tSacsain. Mar a léiríonn an leathanach teidil, tar éis aghaidh a thabhairt ar na réamhthuairimí coitianta, léiríonn an pamflet ar bhealach soiléir agus sainiúil an ceangal atá ann idir na dhá mhíle trí chéad lá de Dhaniel 8 agus na seachtó seachtain de Dhaniel 9, agus tugann sé iad go dtí an bhliain 1843 (1843 Giúdach—1844 againne). Ansin, sa chuid eile den leabhar, léiríonn sé trí chomharthaí na linne go gcaithfidh an t-imeacht seo a bheith gar.

GSAM 89.2"Is teist ann féin an méid go raibh roinnt eagrán ann ar an spéis a spreag sé. Chonaic an Bráthair Schäche, atá ina chónaí san Astráil anois, fógra faoi, fiú i gcúige iargúlta na Sileise, agus tar éis dó é a ordú, léigh sé é le fíorspéis, taobh thiar de dhoirse faoi ghlas. Ní féidir aon rian a fháil sa leabhar go raibh a fhios ag an údar faoi aon ghluaiseacht chosúil ar domhan, agus mar sin féin, trí Spiorad Dé, tháinig sé ar na conclúidí céanna.

GSAM 89.3"Sa bhliain 1842 scríobh sé pamflet níos mó fós, 286 leathanach ar fad, i Stuttgart freisin, ar an teideal 'Smaointe Bunúsacha agus Scrioptúrtha maidir le Cruthú agus Ré an Domhain; nó freagra cuimsitheach ar an gceist: Cén fáth ar chruthaigh Dia an domhan i sé lá as a chéile—gaire ár dTiarna chun an t-antacríost a bhreithniú—na heachtraí móra lúcháireacha sa bhliain 1843.'"

GSAM 89"Ben Ezra" (Lacunza)

GSAM 89.4Timpeall na bliana 1812, d'fhoilsigh Lacunza sa Spáinn leabhar dar teideal, The Coming of Messiah in Majesty and Glory. Ghlac an scríbhneoir an teideal anaithnid "Ben Ezra," agus ceaptar gur Giúdach iompaithe a bhí ann. Tar éis a shaothar ar an dara teacht a bheith tosaithe aige, d'aistrigh Edward Irving, as Sasana, an leabhar thuas go Béarla. Mar sin, insíodh an scéal i dteanga amháin ar a laghad eile.

GSAM 89.5Is díol suntais é, i ndáiríre, tar éis an méid blianta a bheith caite, tátal na scoláirí éagsúla a thabhairt le chéile a ríomh, ó thús an chéid seo caite go dtí 1840, tréimhse na dhá mhíle trí chéad lá, agus a shuigh na seachtó seachtain mar an chéad chuid den tréimhse sin, agus ansin iad go léir a fheiceáil ag teacht le chéile maidir le deireadh na tréimhse i 1844.

GSAM 901844 Fíorchríoch na Dhá Mhíle Trí Chéad Lá

GSAM 90.1D'fhéadfadh an cheist a bheith ann, An féidir linn a bheith lánchinnte gurb é 1844 an dáta ceart do dheireadh na dhá mhíle trí chéad lá? Is ea! Óir, díreach mar nach féidir le comhlíonadh bréagach ar thuar teacht ag an am ceart do fhíor-chomhlíonadh, is amhlaidh go cinnte go gcaithfimid teacht ar an gconclúid gurb é an bhliain 1844 an críochcheann ceart do na dhá mhíle trí chéad lá. Dia, a shéalaigh an t-eolas sin go dtí 1798, agus a gheall go lonródh an solas amach ansin, threoraigh sé trína Spiorad neamh-earráideach iad siúd a lorg go díograiseach é le haghaidh tuisceana chearta ar an am. Bhí a am tagtha chun go méadófaí an "eolas" ar an ábhar sin, agus thug sé an fíorsholas.

GSAM 90.2Tar éis dúinn críoch na tréimhse a aimsíodh, mar a tuigeadh do na daoine í in "am an deiridh", is maith an rud é fiosrú a dhéanamh faoi chiall an toraidh sin. Faighimid amach sa tréimhse sin, agus obair an tsoiscéil á tabhairt chun críche, go bhfuiltear le ham cinnte a fhógairt do sheisiún na breithiúnais. "Agus chonaic mé," a deir Eoin, "aingeal eile ag eitilt i lár na spéire, agus an tsoiscéal síoraí aige le fógairt dóibh siúd a chónaíonn ar an talamh, agus do gach náisiún, agus cine, agus teanga, agus pobal, ag rá le guth ard, Bíodh eagla Dé oraibh, agus tabhairigí glóir dó; óir tá uair a bhreithiúnais tagtha: agus déanaigí adhradh dó a chruthaigh neamh, agus talamh, agus an fharraige, agus toibreacha na n-uiscí."²⁷ Ní sheanmóireann aingil iarbhír an tsoiscéal do dhaoine. Is é an duine an gníomhaí a roghnaigh an Tiarna féin chun a shoiscéal a sheanmóireacht go deireadh an domhain.²⁸ Is siombail é an t-aingeal seo, mar sin, de theachtaireacht soiscéil a fhógraíonn go bhfuil an t-am tagtha don bhreithiúnas "le tosú i dteach Dé."²⁹ Níorbh fhéidir teachtaireacht den sórt sin a thabhairt ó na Scrioptúir go dtí gur aimsíodh sna Scrioptúir an t-am a mbeadh an breithiúnas le teacht. Sroicheann an tréimhse dhá mhíle trí chéad lá, mar a tugadh le fios cheana, go dtí an breithiúnas fiosrúcháin ar mhuintir Dé.

GSAM 91Lá an Chúitimh: Tréimhse Breithiúnais

GSAM 91.1Tuigtheadh agus tuigtear fós ag na Giúdaigh gur lá breithiúnais é lá an tslánúcháin, glanadh an tsanctóir thalmhaigh. Agus fiú anois, ina staid scaipthe, cé nach féidir leo an t-seirbhís iomlán a bhain leis an lá tromchúiseach sin san am ársa a bheith acu, déantar é a chomóradh mar lá breithiúnais. Mar chruthúnas air seo, luafaimid ar dtús as páipéar Giúdach a foilsíodh in San Francisco, California, dar teideal The Jewish Exponent, orgán na nGiúdach ceartchreidmheach siar ó Shléibhte Creagacha. I heagrán mhí Mheán Fómhair, 1892, bhí an fógra ann go dtiocfadh an seachtú mí agus lá an tslánúcháin sula n-eiseofaí an chéad eagrán eile. Tishree is ainm a thugann siad ar an seachtú mí, agus Ellul ar an séú mí; mar sin a dúradh sa pháipéar, "Tá mí Ellul buailte linn, agus is féidir fuaimeanna foláirimh an Shofar [an trumpa a bhí le séideadh ón gcéad lá go dtí an deichiú lá den seachtú mí, Salm 81:3, 4] a chloisteáil gach maidin sna síneagóga ceartchreidmheacha, ag tabhairt comhairle ullmhúcháin do lá an chuimhneacháin, agus do bhreithiúnas deiridh Yom Kippur." Agus iad i gcríoch Ellul, an séú mí, agus Tishree, an seachtú mí, ar tí tosú, d'éistidís, gach maidin ar feadh deich lá, leis an trumpa ag fógairt breithiúnas deiridh na bliana sa chóras tíopach sin.

GSAM 91Fianaise ó Rabaí Giúdach

GSAM 91.2Arís, sa bhliain 1902, agus lá na maitheanais á fhógairt aige, dúirt an Rábí Isidore Myers, ó phobal mór Giúdach in San Francisco, Cal.: "Agus é ag trasnú tairseach na haimsire ó bhliain go bliain, meabhraítear go láidir don Iosraelach an cruthú agus uilecheannas an Chruthaithigh, agus tugtar air ceiliúradh a dhéanamh, le séideadh trumpa, ar chomóradh, mar a déarfá, bhreith na haimsire agus chorónaithe an Rí mhóir. Glaoitear air freisin le guth an trumpa chéanna, nó an Shofar, chun grinnscrúdú a dhéanamh ar a ghníomhartha sa bhliain atá caite agus é ina sheasamh go critheánach os comhair súil uilefhiosach na Cirt Síoraí atá ina suí ar ríchathaoir an bhreithiúnais."

GSAM 92.1Ós rud é go nglantar an naomhchúirt i seirbhís theampall na nGiúdach uair amháin sa bhliain, ní foláir gur léir do Daniel go raibh an glanadh seo ar an naomhchúirt ag deireadh na dhá mhíle trí chéad lá seo bainteach le rud éigin seachas an tseirbhís thipiciúil bhliantúil. Bhí an Tiarna tar éis a chur in iúl dá mhuintir cheana féin, agus siombailí á n-úsáid i bhfáistine, gur cheart an t-am a tugadh a chomhaireamh "gach lá mar bhliain."³⁰ Mar sin, an tréimhse seo de dhá mhíle trí chéad lá, mar atá feicthe againn, tagann sí go dtí deireadh shaothar Chríost mar ardshagart san áit naofa neamhaí—go dtí an breithiúnas fiosrúcháin orthu siúd a bhfuil a gcásanna, trí admháil, tugtha isteach san áit naofa neamhaí.

GSAM 92An Teachtaireacht Breithiúnais a Bhí le Teacht in 1844

GSAM 92.2Nuair a thángthas ar an tréimhse ama a dtosódh breithiúnas na naomh, osclaíodh an bealach ionas go bhféadfaí, in ord imeachtaí an Tiarna, mar a marcáladh sa tairngreacht, an teachtaireacht a thabhairt, "Tá uair a bhreithiúnais tagtha." Tabhair faoi deara, ní deir sé go bhfógrófaí an teachtaireacht láithreach bonn tar éis an tréimhse ama sin a aimsiú, ach go ndéanfaí an solas a bhí "séalaithe suas" roimhe sin a shoiléiriú. Feicimid go soiléir gur comhlíonadh é seo. I gcaibidlí a leanas, is léir go ndearna an Tiarna marcáil chomh cinnte céanna ar an am a bhfógrófaí teachtaireacht na hAidbhinte, agus gur tugadh an fógra don domhan chomh litriúil céanna.