Egesieri 13 — Ebimanyererio bi'Obotang'ani bwa Nyasae
GSAM 198.1“Nyasae ana gochaka kogenda kweirera abanto b'egesaku korwa ase egati y'egesaku kende, ase amateemwa, ebimanyererio, amakumia, esegi, okoboko kw'ogokong'u, okoboko koramboire, na amang'ana amanene ay'okoondokia, buna aya onsi Omonene Nyasae oino abakoreire Misiri amaiso aino akarora? Aye kwarokiigwe ayio, erinde omanye ng'a Omonene nere Nyasae; onde tari otatiga ere.”1
GSAM 198.2Nabo igo Omonene akorete, akarusia abanto korwa ase egati y'egesaku ki'abatasasimete Nyasae, erinde abatongerie gochia aase aranyare kobatebia amachiko aye na kobaa amarikire ase chibao chi'amagena. Amakumia aya tiyakoretwe ase okobagokeria ase ayabagonetie korora; nigo yakoretwe erinde bamanye batari nokogania ng'a oria okorete “ebinto ebinene ase Misiri; emeremo y'amakumia ase ense ya Hamu, n'amang'ana ay'okoondokia ase Enyancha Embariri,”2 na okwanete nabarabwo korwa ase egati y'omorero n'erioki ase omotwe bw'egetunwa kia Sinai kiarenge kwoka, nere Nyasae omonyene moyo na bw'ekeene, Omotongi bw'ebinto bionsi.
GSAM 198Musa Okarangerigwa Korwa ase Egetutu Kiarenge Kwoka
GSAM 198.3Musa omonyene tanyarete kogera Abaisraeli batige Misiri ase okobatebia bweka, “Ekero narenge korisia ching'ondi ase erooro, nakabarengereria namabera ase obosomba bwaino, na bono naichire kobatang'ana morue Misiri, buna nateemete gokora ekero naitete Omomisiri, ngaki natama kogenda ase ense ya Midiani.”
GSAM 199.1Egetutu kiarenge kwoka getari gosira n'eriogi riakoigugwa rikogokwa ase egati y'ebibemberi bi'omorero, nabio biagerete nonya Musa omonyene akege ng'a nere oyesirwe “kogenda na gotongeria abanto barue Misiri.” Nigo anyorete emeremo yaye n'okorangerigwa kwaye okw'igoro n'ogochenu ase enchera eye y'amakumia. Kobamanyete aya akaorokiigwe, abamwabo mbabwategetie bwango, na ebirengererio biabo mbieroiseretigwe ase ayarache kobwatia. Ase igo mbamwancheretie Musa abe omotang'ani obo, otongeretigwe na Nyasae.
GSAM 199.2Onye yare engaki korwa ase okobokigwa kw'Omotooria, ekero abamotunyanete barenge n'obororo na okogwa kw'emioyo bakaganetia koremiigwa ase okoba kwaye amo nabarabwo n'amang'ana aye ay'okobaa chinguru, nigo yarenge ekero abande b'abegenia barenge n'obororo na konyasigwa babwatete okwegena gokong'u nyuma y'“egeturi ki'obotuko gati” ki'omwaka 1844. Na onye Nyasae ana gokwanera emioyo enyarigwe obororo ere omonyene ase amabera aye, nkeorokete ng'a nigo agwenerete gokora ayio ase engaki y'igo na ase abanto b'igo.
GSAM 199Eira ri'Omonene ri'Okoba Amo n'Abanto Baye
GSAM 199.3Oria otari konyareka chinchera gose ebinto bi'okokoreria emeremo yaye, na oria obegete ebieegwa bi'Omoika ase ekanisa yaye “ekero atiire gochia igoro,”3 naria eira ng'a nabe amo n'abamotunyanete ase okorandia enchili, “nonya goika omoerio bw'ense.”
GSAM 199.4Ase engaki yonsi Omonene nigo abete oboiseirie koorokia okobua kwaye n'ebieegwa biaye ase abamorigetie n'enkoro yonsi. Ekero abaeire emeremo y'okorandia enchili, tana goteba ng'a, “Ebimanyererio ebi mbibwatie abwo baregene: mbarusie ebirecha ase erieta riane; mbakwane emenwa emeyia; mbabogorie ching'iti; na onye banywete egento kende gionsi kegoita, tikekobasaria; mbabeke amaboko ase abarwaire, na abwo mbabe abagima”?4
GSAM 199Ebieegwa bi'Omoika ase Engaki y'Okogorora Ekanisa
GSAM 199.5Ase engaki y'Okogorora Ekanisa ase ekareni y'ikomi na gatano na eyemo, na ase chingaki chiabwatete, nkwabete koorokigwa kw'okobua kw'Omonene okw'amakumia n'okoorokigwa kw'ekeegwa gi'okobana. D'Aubigné nigo agokwana igoro y'obobani bwa John Huss. Charles Buck, ase egetabu kiaye Emigano y'Amang'ana 'Ogosasima, nigo agoteba igoro y'okobana kwa George Wishart ase omwaka 1546. John Wesley, ase ebitabu biaye, nigo agoteba igoro y'obobani bwa Jonathan Pyrah n'okwo bwaikeranire. Omogaaka J. B. Finley, ase egetabu arikete amang'ana 'obogima bwaye omonyene, nigo agoteba igoro y'okorora kw'amakumia n'okogwena kwaye omonyene, ase engaki y'erioba y'omwaka 1842. Egetabu ki'amang'ana gekorokwa Omorwanereri bw'Abakristo, ki'Abamethodisti, nkiarusirie amang'ana amagokumia igoro y'okorora kw'amakumia n'ebiakarentete, okorora okwo Dr. Bond, bw'ekanisa eyio, akaetwe ase engaki y'oborandia bwaye. Ebi mbiare ebimanyererio ase abamorigetie Omonene ase okoinyora ng'a ere taonchoketi, naende ng'a nagendererie gokwanera abanto baye ase ekeegwa gi'okobana.
GSAM 200Ekanisa y'Abatigari Yagwenerete Koba n'Omoika bw'obobani
GSAM 200.1Amariko n'amang'ana arabu na amenyegetu ng'a Omonene naorokie ebieegwa bi'Omoika oye kobua mono, kobua mono ekeegwa gi'okobana, egati y'abanto baranyorekane bakoganyete ogocha kwaye. Amang'ana 'eritang'ani tokoborokia nigo are ase rirube ri'Abakorinto, agoteba ng'a: “Botambe nkomoakera inde Nyasae one ng'a mbuya mono ase engencho yaino, ase obuya bwa Nyasae obwaetwe inwe goetera ase Yeso Kristo; ng'a ere abateneenkie ase ebinto bionsi, ase ogokwana kwonsi na okomanya kwonsi; buna oborori bwa Kristo bwakong'iigwe ime yaino: erinde ekeegwa kende gionsi tikibaremeta; komoganyete ogocha kw'Omonene oito Yeso Kristo. Ere boigo narabakong'ie goika omoerio, erinde mobe motari na komocha ase rituko ri'Omonene oito Yeso Kristo.”5
GSAM 200.2Ase Okomaanoka ntogosoma igoro y'“abatigari”—ekanisa y'enchili y'omoerio: “Enchoka enene ekabea mono ase omokungu [ekanisa], ekagenda korwania abatigari b'oroiboro rwaye, abwo barendete amachiko a Nyasae, na bare n'oborori bwa Yeso Kristo.”6 Tokoboria, “oborori bwa Yeso” ninki, obo ekanisa y'omoerio yagwenerete koba nabo, na obo ase okukong'iigwa kwabwo bokoroiseria enchera y'okoorokigwa kw'ebieegwa bionsi bi'Omoika? Ekeri irania ri'ekeborio eke ntokorinyora ase oborori bw'omomalaika ase Yohana korenge ase ekeonga kia Patmos: “Nkagwa ase amagoro aye komosasima. Ere akantebia, Rora tokora ayio: inche nomosomba omwaino inde, n'oyomo bw'abamwaino abare n'oborori bwa Yeso. Sasima Nyasae, ekiagera oborori bwa Yeso noro Omoika bw'obobani.”7
GSAM 201.1Amang'ana aya omomalaika aorogetie nigo akoorokia ng'a “Omoika bw'obobani” okoorokigwa ase ekanisa ekoganyete Kristo noro ogokoroiseria ebieegwa bionsi enchera, na ng'a ekanisa y'“abatigari” nigo ekorwanigwa ekiagera ekeegwa ekio kiere egati yabo.
GSAM 201Oborori bwa Paulo Igoro y'Ebieegwa
GSAM 201.2Rirube ria Paulo ase Abatesaloniki nigo rikorokia ng'a rituko ri'Omonene—rituko ri'omoerio ri'okobaa abanto egesusuro—nirichere abanto abange “buna omoibi ase obotuko;” korende tirikobanyora abana abegenwa b'Omonene ase enchera eyio, ekiagera “nabana b'oborabu bare, na abana b'omobaso.” Ase okokurera kwaye abanto abwo bare amaiso, nigo agoteba, “Timorimia Omoika. Timochaya amang'ana 'obobani. Teema ebinto bionsi; mobwate bokong'u ekere ekiya.”8
GSAM 201.3Igoro y'ring'ana ri'Ekiyunani προφητείας, eriri riorogetigwe aiga ng'a amang'ana 'obobani, Greenfield ase egetabu kiaye Echinkwana chi'Ekiyunani, nigo agoteba, “Okokoreria ekeegwa gi'okobana, ase oborogio obo, 1 Abatesaloniki 5:20.” Ebitabu bi'echinkwana bia Parkhurst, Robinson, na Liddell na Scott boigo mbiikeranete n'aya. Ase igo, obo n'oborori oborabu ng'a ekeegwa gi'okobana eki'ekeene ngekibe amo n'ekanisa ekoganyete ogocha gwa kabere kwa Kristo. Okokurera n'ogotachaya ekeegwa ekio, korende ogoketeema; na kobanyorete okoorokigwa okore okoiya, “bakobwate bokong'u.”9
GSAM 201Eira Rikaikerana
GSAM 201.4Twamarire korora kare buna Omonene achagete koorokia ekeegwa gi'okobana ase engaki y'okoraria ring'ana ri'omomalaika bwe ritang'ani na ring'ana ri'omomalaika o kabere. Ekeegwa eki nkiamentekete kobua korwa ase omoerio bw'amatuko 2300. Omonene agachora omonto oye omonyene ase emeremo eye; agachora oria otigete ebinto bionsi ase engencho yaye, na oria obogima bwaye boigo bwarenge ang'e gosira, “omonyene oboreu kobua abareu bonsi.”10 Ekero engaki eria yaerete, obogotaraerete emetienyi ebere, Omoiseke Ellen G. Harmon, bw'ase Portland, Maine, orenge n'emiaka ikomi na etano na ebere yoka, agachaka konyora okorokiigwa korwa ase Omonene.
GSAM 202.1Ekiagera nanyorete ribaga ri'okogania n'abanto barenge komenya Portland ase engaki y'okorora kwaye kw'eritang'ani, naende namomanyete Omokungu Haines, oria Omoiseke Harmon anyorete okorora kwaye kw'eritang'ani ase enyomba yaye, nindatebie amang'ana buna abanto abwo bantebetie.
GSAM 202.2Ase engaki eyio Omoiseke Harmon nigo arenge morwaire mono, obogima bwaye bori ase obobe obonene. Ase chichuma chinde tanyarete gokwana eriogi riaye riigugwe kobua okomonya yoka. Omogwenia oyomo nigo agamete ng'a oborwaire bwaye n'egekuba ki'okoboria omobere n'okwiibyoka kw'amache. Agateba ng'a riaa riaye ri'okorio riarete riborire, na eria ri'obomosi riri n'oborwaire obonene, na enkoro yaye boigo yarete n'oborwaire. Agateba ng'a takagete ng'a nanyare koba moyo ase engaki ere entambe; engaki yaye ekaba enke mono, na nanyare gokwa engaki ende yonsi. Ekero ararire nigo arete konyorwa omoika ase obokong'u obonene. Ase obotuko tanyarete gotimoka otatiga kabekirwe ebinto ase oboriri bi'okomotonenereria, goika agakanye buna oikaranserete. Okokorora kwaye kw'obotambe n'okorua kw'amanyinga korwa ase amaa nkwarusirie chinguru chi'omobere oye mono.
GSAM 202Okorora kw'Eritang'ani kw'Omoiseke Harmon
GSAM 202.3Ekero anyorete okorora kwaye kw'eritang'ani, nigo amenyerete ase omochie bw'Omokungu Haines. Nigo yarenge mambia, na nigo barenge gosasima Nyasae amo n'ab'ase enyomba. Abanto batano nabarengao, bonsi bare abaiseke baminto ase okwegena. Abande mbasabete, na Omoiseke Harmon arenge gosaba okomonya, ekero okobua kwa Nyasae kwachire korwa igoro ase enchera y'amakumia amanene, gokooneka ng'a nkwakunyete bonsi barengeo. Ase engaki enke mono agatiga komanya aya onsi akoregetenga ase engencho yaye—nigo arenge ase okorora.
GSAM 202.4Ase omosangererekano owabwatete agatebia abegenia b'ase Portland aya aorokiigwe. Mbegenete kegima ng'a nigo yakorwa ase Omonene. Ase engaki eyio abanto bare ang'e 60 ase Portland mbayancherete ng'a n'emeremo y'Omonene. Nkwarengeo okobua kwarenge amo n'okorora okwo, na nonya n'okogoteba, okobua okotanyarete korwa aande otatiga ase Nyasae. Botambe nigo arenge n'ebirengererio biremu igoro y'amang'ana 'kare na kare, na akooneka ng'a oichoire okoiroka okotanyarete gotebigwa n'emenwa: ng'a omonto ore omoiseke na omoreu buna ere achorwe abe enchera eye Omonene arogotera koorokia abanto baye oborabu. Agateba ng'a ekero arenge ase okorora, nigo arenge korora buna atindenigwe n'abamalaika abakomesa ase ebigo bi'obonene bia igoro, aase ebinto bionsi bire omogoko n'omorembe, na ng'a okoerwa okwo akaererwa na koirana ase amang'ana atari konyagokia 'obogima obo bw'ogokwa nkwarenge kw'obororo.
GSAM 203Amang'ana Amakuhi 'Okorora kw'Eritang'ani
GSAM 203.1Amang'ana aya amakuhi 'okorora kwaye kw'eritang'ani, buna ayatebetie abegenia b'ase Portland, nigo arorokie buna okorora kwaye kwonsi kwarenge:—
GSAM 203.2“Ekero narenge gosaba, okobua kwa Nyasae gokanchera ase enchera ntari na koigwa korwa kare. Oborabu bokandina, na narenge kogenda igoro, igoro mono korwa ase ense. Nkaonchoka korigia abanto abaganyi b'ogocha kwa Kristo ase ense, korende tinkabanyora. Erio eriogi rigantebia, ‘Rigereria naende, rigereria igoro ng'ake.’ Nkaimokia amaiso aane, nkarora engotero endonge na engote, eterirwe igoro mono y'ense. Ase engotero eye abanto abaganyi b'ogocha kwa Kristo nigo barenge kogenda ase omochie, oria warenge ase omoerio bw'engotero eria. Mbare n'oborabu obokomesa, obobegetwe nyuma yabo ase omochakano bw'engotero, na omomalaika akantebia ng'a n'‘egeturi ki'obotuko gati.’ Oborabu obo mbwakomeresetie engotero yonsi, bogakomeresia amagoro abo erinde tibagwe. Na onye barendete amaiso abo ase Yeso, orenge ase obosio bwabo, ogobatongeria ase omochie, nigo barenge abarendwa. Korende bwango abande bakanyuora; bagateba ng'a omochie orenge are mono, na ng'a mbasemereirie ng'a mbamare gosoa. Erio Yeso nigo are kobaa chinguru ase okoimokia okoboko kwaye kw'okorio kw'obonene, na ase okoboko kwaye nigo kwaruete oborabu obokomesa, bokagenda igoro y'abanto abaganyi b'ogocha kwa Kristo, nabo bagaaka egeturi, Haleluya! Abande bakana oborabu obwarenge nyuma yabo batari korengereria, bagateba ng'a tari Nyasae obatang'anete goika aiga. Oborabu obwarenge nyuma y'abwo bokarima, bogatiga amagoro abo ase omosunte omonene kegima; bagagwa, bakarusia amaiso abo ase ekemanyererio, bagasira korora Yeso, bagagwa korwa ase engotero gochia inse ase ense y'omosunte na y'amabe. Bwango tokaigwa eriogi ria Nyasae, rirenge buna amache amange, rigatotebia rituko n'ensa y'ogocha kwa Yeso. Abachenu barenge moyo bakamanya eriogi riria na koriigwa buya, korende abanyabibe bakaga ng'a n'ekegosoro n'omotengecho bw'ense. Ekero Nyasae akwanete engaki, agatoboosia Omoika Omochenu, n'amasio aito agachaka koba n'oborabu na komekameka n'obonene bwa Nyasae, buna obosio bwa Musa bwarenge ekero atirimbogete korwa ase egetunwa gia Sinai.”11
GSAM 204Okogania Engencho y'Omokungu White Ekero Are ase Okorora
GSAM 204.1Ekero totaragenderera n'amang'ana aya agokumiria emioyo 'okoorokigwa okwo okw'amakumia kw'Omoika o Nyasae, nindatebie amang'ana amwe igoro y'okorora okwo. Ekero ki'eritang'ani namoroche Omokungu E. G. White, orenge ritang'ani Omoiseke Harmon, nigo kwarenge ase omotienyi bw'ikomi, 1852. Rituko erio namoroche are ase okorora okwagendererete kobua ensa eyemo. Korwa ase engaki eyio nanyorete ribaga ri'okomorora are ase okorora ang'e ebiro emerongo etano. Nabeteo abagwenia bakomoteema ekero are ase engencho eye, na nigo nkobarera ng'a n'omogoko koba omorori bw'aya ndorire na ndamanyire. Negenire ng'a okotebigwa kw'amang'ana aya konya akoregete tikogotugutwa are ase ogotakonya korengereria, ase engencho y'ebirengererio bi'obosa bia baria batari na komorora ase engencho eye.
GSAM 204.2Ekero agosoa ase okorora nigo agoaka egeturi ebiro bitato, “Obonene!” Ebieturi ebi nigo bikogenderera koigugwa na goiranirana. Egeturi kia kabere, na mono kia gatato, nigo kire n'eriogi rinini, korende nigo gekokumiria emioyo kobua eki'eritang'ani. Eriogi nigo rikoigugwa buna eri'omonto ore are na aye, na ore ang'e gotiga koigugwa. Ase amasekondi ane gose atano nigo akooneka kogwa inse buna omonto osoire ekebung'ubung'u, gose oria omarirwe chinguru; erio nigo akooneka koichorwa mobosokano n'echinguru echibuete echia mwanyabanto. Ebiro ebinde nigo agoimoka bwango, agatenena na gotaara ime y'enyomba. Amaboko aye nigo agogenda botambe, agokoorokia okorio gose obomosi ekero omotwe oye ogoonchoka. Aya onsi nigo akoyakora ase oboronge obuya mono. Nonya okoboko gose egoko ribiikwe ase enchera ende yonsi, monto onde takonyara korionchoreria. Amaiso aye nigo are amaigoire botambe, korende tari komogia; omotwe oye nigo orogetigwe igoro, na nigo akorigereria igoro. Tari korigereria buna otari korora egento, korende obosio bwaye nigo bokororekana buya, bori n'obwataro obotatiganire n'engencho yaye y'obotambe otatiga ng'a nigo akooneka gotegerera egento kende ekere are. Tari koing'ia na korusia omoika, korende emesipa yaye nigo egotiesana koreng'ana buna egotiesana obotambe. Obosio bwaye nigo bokororekana buya, na ribara ri'obosio bwaye nigo riri ribariri na rinyene obogima buna rire ase engencho yaye y'obotambe.
GSAM 205Okoreng'ania n'Okorora kwa Danieli
GSAM 205.1Engencho yaye ase okong'usa n'okorusia omoika, okobura chinguru, n'okoegwa chinguru ekero omomalaika o Nyasae akomokuna, yonsi nigo ekoreng'ana mono n'aya omobani Danieli arikire igoro y'ayamonyeire ase okorora, ekero agoteeba: “Ase ayio ngatigwa inche bweka, nkaborora okorora oko okunene; na tindatigari ne chinguru ime yane, ekiagera obuya bwane bwagonchokire bokaba obobe, na tindatigari ne chinguru nonya ng'ake.” “Naki omosomba bw'omonene one oyo aranyare gokwana n'omonene one oyo? Ekiagera chinguru chiane chionsi chianerire aroro, na nonya nomoika tigasigari ime yane. Erio agacha naende oyomo ororekanete buna omonto, agankuna akang'aa chinguru, agantebia, Aye omonto oranchirwe mono, toroka: omorembe obe asore; ba ne chinguru, ee, ba ne chinguru. Ekero akaorete gokwana nainche, nkagwatwa ne chinguru, ngateeba, Omonene one akwane, ekiagera aye kwang'a chinguru.”12
GSAM 205OBORORI BW'ABAROCHE N'AMAISO ABO
GSAM 205M. G. Kellogg, M.D
GSAM 205.2Ase engencho y'Omokungu White ekero arenge ase okorora, nigo egwanerete toreete amang'ana make y'abanto abaroche n'amaiso abo. Aya kwe ritang'ani nakorwa ase M. G. Kellogg, M.D., oyogokwana igoro y'okorora kwe ritang'ani akoroche ase Michigan, 29 omotienyi o 5, 1853, ase omosangererekano bwarenge Tyrone, ase orogongo rwa Livingston. Nigo agoteeba:—
GSAM 206.1“Moiseke ominto White nigo arenge ase okorora chiminuti 20 gose nusu y'ensa. Ekero asoire ase okorora, kera omonto orengeo nigo arenge buna oigwete okobua kwa Nyasae n'okoba kwaye amo naito, na abande baito nigo twaigwete bw'ekeene Omoika o Nyasae ogotobwata ase chinguru chinene. Nigo twarenge ase ogosaba n'omosangererekano bw'abamwabo ekio ki'Esabato mambia, ang'e n'ensa ya 9. Momura ominto White, tata, na Moiseke ominto White baare basabire, na inche nigo narenge ngosaba ekero ekio. Tiwarenge okoyakira kw'emioyo, gose ebikorwa bi'okwerokia. Korende twasororire Nyasae ase enkoro yonsi, ng'a atoe omogaso ase omosangererekano n'okoba kwaye amo naito, na aae omogaso emeremo ase Michigan. Ekero Moiseke ominto White aakire eriogi ri'obotori, ‘Obonene! o-b-o-n-e-n-e-! o-b-o-n-e-n-e-!’ buna mwaigwete agokora ebiro ebinge ekero agosoa ase okorora, Momura ominto White akaimoka agatebia abasangererekane ng'a omokungu oye nigo arenge ase okorora. Achiore kobatebia buna okorora kwaye korenge, na ng'a tarenge kong'usa gose korusia omoika ekero arenge ase okorora, akabararika bonsi abarigete bache bosio bamorigererie. Omogwenia Drummond, orenge omogwenia naende omorandia Omoganyi bw'ogocha kwa Kristo orendete rituko ritang'ani ri'echuma, oyoteebete, ataramorora ase okorora, ng'a okorora kwaye nigo kwarenge korwa ase obonyi bw'okoraza omonto chitoro ase okogamba amaengera aye, na ng'a ere nanyare komokorera okorora, agacha bosio. Achiore komorigereria mono, obosio bwaye bokarachoka mono, agateeba, ‘Takong'usa gose korusia omoika!’
GSAM 206.2“Nimanyete bw'ekeene ng'a tarenge kong'usa gose korusia omoika ekero ekio arenge ase okorora, na nonya ase okorora konde okonge akoroche inche ndeo. Okorua ase okorora nigo kwamanyekanete buna okosoa kwaye. Ekemanyererio ki'ogotang'ana twanyorete ng'a okorora kwaore nigo kiarenge okobua kong'usa n'okorusia omoika. Akang'usa omoika bwe ritang'ani gochia ime mono, ase engaki entambe, okwaichoria amaa, ase enchera yaorokirie ng'a amaa aye tibarenge n'omoika nonya ng'ake. Achiore kong'usa omoika bwe ritang'ani, chiminuti chinke chikaeta atarang'usa obwa kabere, obwaichorie amaa buna obwe ritang'ani. Erio akaganya chiminuti 2, akang'usa obwa gatato; nyuma y'ayio okong'usa n'okorusia omoika kukairana buna gokoba botambe.” Akarika erieta, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Michigan, 28 omotienyi o 12, 1890.”
GSAM 207F. C. Castle
GSAM 207.1Toreete amang'ana aya y'omonto oroche okorigererigwa kw'Omokungu White n'omogwenia ekero arenge ase okorora agwo Stowe, Vermont, engaki y'erioba y'omwaka 1853. Nigo agoteeba:—
GSAM 207.2“Omogwenia narengeo, akamorigereria koreng'ana n'obong'aini n'amasomo aye, erinde amanye ekiagera engencho eyio. Omosuma bwokete nigo bwabwatirwe ang'e n'amaiso aye, aigoire mono; nonya ensemo n'eyemo y'riiso tiyasukunyire. Erio akarigereria okogota kw'enkoro yaye, naende okong'usa n'okorusia omoika, na tarenge kong'usa gose korusia omoika. Ase omoerio akamanya ng'a engencho eyio tenarengererigwa ase amachiko y'ebinto bi'ense gose ase obomanyi bw'abegire ebinto ebio.” Akarika erieta, “F. C. Castle.”
GSAM 207D. H. Lamson
GSAM 207.3Oborori obo bogokwana igoro y'okorigererigwa kw'Omokungu White ekero arenge ase okorora, ase omosangererekano bwarenge nyomba mw'Omogaaka James White, ase enchera ya Monroe, Rochester, New York, 26 omotienyi o 6, 1854:—
GSAM 207.4“Engaki eyio nigo narenge ne miaka 17. Nigo endorere buna ninyare koigwa eriogi riria ria ‘O-b-o-n-e-n-e!’ riaakire rikamotukia omoyo. Erio agairana nyuma gochia ase riroba, tari kogwa, korende agaturuka buya buya, akagwatwa ase amaboko y'omonto orenge komokonya. Abagwenia babere bagasoa, omonto omogotu n'omomura. Momura ominto White nigo arigete mono ng'a bamorigererie Moiseke ominto White buya, na bagakora nabo. Ekerore kikaretwa, na oyomo obo akakebwata igoro y'omonwa oye ekero arenge gokwana; korende bwango bagatiga ayio, bagateeba, ‘Takong'usa gose korusia omoika.’ Erio bakarigereria chimbavu chiaye buya ekero arenge gokwana, erinde banyore ekemanyererio n'egemwe ki'okong'usa omoika gochia ime mono, korende tibanyorete. Ekero baorete ensemo eyio y'okomorigereria, akaimoka agatenena, akiarenge ase okorora, akabwata Ebibilia igoro mono, agakonorora korwa ase ririko rimo gochia ase rinde, agakwoma amariko buya atari goseria, nonya amaiso aye nigo arenge korigereria igoro, aare korwa ase egetabu.
GSAM 208.1“Akarora emechando etano nebere y'omoerio. Erio akarora obotori bw'abachenu, na mariogi aye y'obotori nigo endorere buna nkoyaigwa goika bono. Amang'ana aya nigo nkoyarorera n'enkoro yonsi.” Akarika erieta, “Omogaaka D. H. Lamson, Hillsdale, Michigan, 8 omotienyi o 2, 1893.”
GSAM 208Omokungu Drusilla Lamson
GSAM 208.2Oborori bonde igoro y'okorigererigwa okwo n'abagwenia nigo bwarusigwe n'Omokungu Drusilla Lamson, omoboraka bw'omwana bw'oyomwabo tata gose ng'ina bw'Omogaaka Lamson, na omotang'ani bw'abarendi b'abarwaire ase enyomba y'okogwenia y'agwo Clifton Springs, New York. Agokwana igoro y'omosangererekano bwa 26 omotienyi o 6, 1854, nigo agoteeba:—
GSAM 208.3“Ninyererete omosangererekano bwarigererigwe ing'ana erio, ng'a barore ekeene ki'aya Momura ominto White arenge goteeba ebiro ebinge, ng'a Moiseke ominto White tarenge kong'usa gose korusia omoika ekero arenge ase okorora; korende tinyereri erieta ri'omogwenia orengeo.... Nigo ogwanerete koba orenge Omogwenia Fleming, ekiagera nere omogwenia orenge korokwa ebiro ebinde gosemeria. Korende bono n'oyokure. Ninyare goteeba ng'a okorigereria okwo kwakoregetwe, na nonya ekemanyererio ki'omoika tikiorochekainete ase ekerore.” Akarika erieta, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, New York, 9 omotienyi o 3, 1893.”
GSAM 208.4Oborori bonde naende bw'omonto orengeo ase ekero keria kiakwaniwe igoro:—
GSAM 208David Seeley
GSAM 208.5“Aya nigo akorokia ng'a nasomire oborori obo bw'igoro bwa David Lamson n'Omokungu Drusilla Lamson, igoro y'aya omogwenia ateebete ekero arenge korigereria Omokungu E. G. White arenge ase okorora, 26 omotienyi o 6, 1854. Inche narengeo ase omosangererekano obo, na nkorigereria okwo n'aroche. Naikeranete n'aya Momura ominto Lamson na Moiseke ominto Lamson bateebete; naende ninyare goteeba ng'a Omogwenia Fleming n'omogwenia onde omosae nere barigereririe. Omokungu White achiore kwimoka agatenena, buna bateebete, agakwoma amariko y'Ebibilia, Omogwenia Fleming akasaba omosuma bwokete. Akabwata omosuma obo ang'e n'ebikoba bi'omonwa oye buna anyarete atakomokia, ase enchera y'omoika oye, ng'a akabe ararusia omoika. Omorero tibwasukunyire nonya ng'ake. Erio omogwenia agateeba ase chinguru, ‘Ayio yaarigia ring'ana erio goika botambe; omoika tari ime y’omobere oye.’” Akarika erieta, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20 omotienyi o 8, 1897.”
GSAM 209Omogaka A. F. Fowler n'Omokungu A. F. Fowler
GSAM 209.1Amang'ana aya agokwana igoro y'okorigereria kwakoregetwe Omokungu White arenge ase okorora ase enyomba enene ya Waldron, Hillsdale, Michigan, omotienyi o 2, 1857. Omogwenia Lord, omogwenia bw'agwo Hillsdale orenge akorete emeremo yaye ase emiaka 50, akamorigereria buya mono; ase ayio noreete oborori obo:—
GSAM 209.2“Intwe twarengeo ekero Moiseke ominto E. G. White arorire okorora ase enyomba enene ya Waldron, Hillsdale, omotienyi o 2, 1857. Omogwenia Lord akamorigereria, agateeba, ‘Enkoro yaye negogota, korende omoika tari korwa. Obogima mboreo, korende amaa takokora emeremo; tinyare komenyereria ekiagera engencho eye.’” Bakarika amarieta, “A. F. Fowler, Omokungu A. F. Fowler, Hillsdale, Michigan, 1 omotienyi o 1, 1891.”
GSAM 209C. S. Glover
GSAM 209.3Aya n'amang'ana ande igoro y'okorora okwo:—
GSAM 209.4“Inche narengeo ekero Moiseke ominto White arorire okorora okwo kwateebetwe igoro, ase enyomba enene ya Waldron, Hillsdale. Igoro y'aya ateebetwe, nkaigwa omogwenia agoteeba ng'a engencho ya Moiseke ominto White ase okorora nigo ‘yaetire obomanyi bwaye.’ Naende agateeba, ‘Eke nigo kere n'egento egetari ki'ense eye yoka.’” Akarika erieta, “C. S. Glover, Battle Creek, Michigan, 19 omotienyi o 1, 1891.”
GSAM 209Omogaka Carpenter n'Omokungu Carpenter
GSAM 209.5Aya n'amang'ana a gatato igoro y'ing'ana erio:—
GSAM 209.6“Aya nigo akorokia ng'a twarengeo ase enyomba enene ya Waldron, Hillsdale, Michigan, omotienyi o 2, 1857, ekero Omokungu E. G. White arorire okorora. Akiarenge ase engencho eyio, Omogwenia Lord akamorigereria, na twaigwa amang'ana ateebete bosio bw'abanto bonsi igoro y'ing'ana erio, buna arusigwe igoro na Momura ominto Fowler na Moiseke ominto Fowler.” Bakarika amarieta, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Indiana, 30 omotienyi o 8, 1891.”
GSAM 210D. T. Bourdeau
GSAM 210.1Bono morigererie okorigereria konde kwakoregetwe Omokungu White arenge ase okorora agwo Buck’s Bridge, ase orogongo rwa St. Lawrence, New York:—
GSAM 210.2“Ase 28 omotienyi o 6, 1857, nkamorora Moiseke ominto Ellen G. White ase okorora obwe ritang'ani. Inche tinarenge koganya okorora okwo; korende ing'ana rimo ase ayande nanyare goteeba rikang'a obomanyi bw'ekeene ng'a okorora kwaye nigo kwaruete ase Nyasae. Erinde manye ng'a nigo arenge kong'usa n'okorusia omoika gose tarenge gokora ayio, ritang'ani nkabeka okoboko kwane ase egekuba kiaye ase engaki egwanerete komanya ng'a amaa aye tiarenge kwinoka nonya ng'ake, buna omobere bw'omonto oyokure. Erio nkabeka okoboko kwane igoro y'omonwa oye, ngasina ebiriri bi'emonyi yaye egati y'ekiara kiane ekenene n'ekeria kegerire, erinde atanyare korusia gose kong'usa omoika, nonya akabe akorigerete gokora nabo. Nkamobwata nabo n'okoboko kwane ang'e na chiminuti 10, engaki egwanerete koba akoerwa omoika anyare gokwa, akabe are ase engencho y'obogima bw'omonto bwa botambe; korende okorigereria okwo tikwamonyeire nonya ng'ake. Korwa narorire ing'ana eri ri'okumia, nonya rimwe tindabire n'amaengera y'okobua korengereria ng'a okorora kwaye tikoruete ase Nyasae.” Akarika erieta, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Michigan, 4 omotienyi o 2, 1891.”
GSAM 210Omogwenia Oyokwana n'Emeika y'Abakure Agorigereria Okorora
GSAM 210.3Ningwane igoro y'okorigereria konde kw'omogwenia naroche agwo Parkville, ase orogongo rwa St. Joseph, Michigan, 12 omotienyi o 1, 1861.
GSAM 210.4Omokungu White achiore gosemeria omoganda omonene bw'abanto abasangererekane ase enyomba y'ogosasima y'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo, omogaso wa Nyasae okamobwata ase enchera y'okumia, akairwa ase okorora aikaransete ase ekerogo kiaye. Narengeo Omogwenia Brown, omonto omogima naende omoremu ase omobere, oyokwana n'emeika y'abakure. Ere nigo ateebete ng'a okorora kwaye nigo kwarenge buna okogwatwa n'emeika y'abakure, na ng'a akarore okorora ere areo, nanyare komorusia ase okorora okwo ase eminuti 1. Abanto bonsi abarigete nigo bararikirwe bache bosio, bamorigererie erinde bamanye bw'ekeene engencho yaye ekero arenge ase okorora. Omogwenia agacha bosio, korende ataraika nusu y'okomorigereria, obosio bwaye bokarachoka buna obw'omonto oyokure, akagusagusana buna riani ri'omote wa asipeni. Omogaaka White agateeba, “Omogwenia natotebie engencho yaye?” Akairaneria, “Takong'usa gose korusia omoika,” agagenda bwango ase egesieri. Baria barenge ase egesieri bamanyete aya akenirire, bagateeba, “Irana, okore buna kwateebete orakore; morusie omokungu oyio ase okorora.” Ase obwoba obonene akabwata ekegwato ki'egesieri, korende tibamwanyererete kukiigora goika baria barenge ang'e n'egesieri bakamoboria, “Omogwenia, eke n'enaki?” Akairaneria, “Nyasae bweka nere omanyete; nanyerererwe nsoke enyomba eye;” agasoka.
GSAM 211.1Nigo kwamanyekanete ng'a omoika bwarenge komogamba ekero arenge gokwana n'emeika y'abakure tibwarenge konyara gotimoka ase obosio bw'okobua kwarenge kogamba Omokungu White ase okorora, buna baria ababwate n'ebirecha ase amatuko y'Omotoria, ababorete, “Inee, ngwachire aiga gotochanda engaki etaraika?”13
GSAM 211.2Ase ring'ana eri nigo tokorora okoreng'ana n'aya arikirwe igoro y'ayamonyeire Danieli omobani. Ekero asoire ase okorora ase Omoika bw'Omonene, Abakaldayo abarengeo—abanto abataraganyete Nyasae, abataramanyete Omoika oyio—bakaroka mono, na “bagatama gochia okwebisa.”14
GSAM 211Omoiseke Harmon Agachikwa Komenyereria Okorora Kwaye
GSAM 211.3Ang'e na echuma eyemo nyuma y'okorora kwaye kwe ritang'ani, ase omosangererekano bwarenge nyomba mwa ise, Omoiseke Harmon akarora okorora kwa kabere, ase okwo agachikwa komanyisa abande aya aorokigwe. Akachandwa mono ase amaengera aye, atamanyete buna anyare gokora aya Omonene amochikete. Obogima bwaye nigo bwarenge bobe mono, goika nigo arenge n'emechando ase omobere, na ase ayarorekanete yonsi, nigo yarenge buna asigairie n'engaki enke y'okomenya. Nigo arenge ne miaka 17 yoka, omobere omoke na chinguru chinke, atamenyerete kobwatania n'abanto, na ase engencho yaye ya botambe nigo arenge n'obwoba na gokegera aare n'abanto, goika nigo kwarenge komochanda mono koumerana n'abanto atamanyete. Akasaba ase enkoro yonsi ase amatuko amange, goika botuko gati, ng'a omorigo oyo orusigwe ase are, obekwe ase omonto onde orenge n'obonyi bokobua ere bw'okobogoria. Korende oborabu bw'okorokia omoremo arenge gokora tibwagoonchokire, na amang'ana y'omomalaika nigo agendererete kwoga, “Tebia abande aya nkworokirie.”
GSAM 212.1Ekero amaengera aye akiarenge gochandwa nabo, Omoiseke Harmon akagenda ase omosangererekano bonde bwarenge nyomba mwa ise. Ase omosangererekano obo, abanto bonsi bakabatana ase ogosaba mono ase engencho yaye; naende akairusia ase Omonene, akaba n’ogwancha gokoresigwa ase obonene bwaye. Ekero arenge gosaba, omosunte omonene bwamobwate bokarua; na buna ateebete nyuma, oborabu bwayakete mono, buna egechunguchungu ki'omorero, bogacha ase are. Ekero bwamogwereire, chinguru chiaye chikarusigwa, akaba buna are ase obosio bwa Yeso n'abamalaika. Naende amang'ana aya akairigwa, “Tebia abande aya nkworokirie.” Agateeba ng'a akasorora mono ng'a, akabe are gochia komenyereria aya Omonene amorokirie, arendwe atakwimokia. Erio omomalaika akamotebia ng'a ogosaba kwaye kwaigwetwe, na ng'a akabe are ang'e nokweimokia, nanyore oborwaire. Omomalaika akamotebia, “Onye oraete ring'ana ase obwegeni, na oremererie goika omoerio, norarie amatunda y'omote bw'obogima, na nonywe korwa ase orooche rw'amache y'obogima.”
GSAM 212Omoiseke Harmon Agogendera Poland, Maine
GSAM 212.2Omoiseke Harmon nigo aorokigwe ng'a nigo agwanerete kogenda Poland, Maine, amenyererie okorora kwaye. Rituko riarengerete okorora oko kwa gatato, abanto bonsi batakoganya, omoko oye agacha ase omogare goika ase egesieri ki'enyomba ya ise, agateeba ng'a n'amwire Poland. Ekero arenge eyio, akabeka omosangererekano ase obwo akamenyereria okorora kwaye. Hazen Foss,15 oyogwete omoyo, tibanyarete komogokia agende ase ogosasima okwo; korende akabeka okoto kwaye ang'e n'egesieri isiko, akaigwa agomenyereria okorora kwaye, agateeba, “Okorora akomenyeretie nigo koreng'aine n'aya naorokigwe, buna abanto babere banyare komenyereria egento kimo.” Ekio kiarengerete, akoumerana n'Omoiseke Harmon atakoganya, akamotebia ng'a abe “omwegeni ase okobogoria omorigo oyo, na ase komenyereria oborori Omonene aramoe, na Nyasae tamotiga.” Abande akabatebia, “Oyio nere omonto Omonene abekereire omorigo oyo.” Bw'ekeene agwanerete komanya ayio, ekiagera nigo arorire omonto oyio ase okorora okwo atebirigwe ng'a omorigo ‘orusigwe’ ase are.
GSAM 213.1Korwa engaki eyio emeremo y'Omoiseke Harmon nigo yarenge kogenda korwa aase ayamo gochia aase ande ase chinsemo chi'obogambi chia New England, agomenyereria aya aorokigwe. Ebiro ebinde nigo atebirigwe ase okorora aase aragende, naende agatebigwa emechando aranyore. Amang'ana aye nigo yarenge mono okokania baria barenge gotaoka bagasoa ase okworokereria kw'ogocha kwa Kristo ase omoika, na gosemeria bonsi bagwatiririe aya babereire nakare.
GSAM 213.2Ase ayamonyeire nigo agoteeba: “Abande bagatiga emeremo yonsi, bakarusia ase obwatanio abanto bonsi abatakoganya amaengera abo ase ing'ana eri.... Nyasae akanyorokia ebiserio ebio ase okorora, akantoma ase abana baye abaserete mbatebie ebiserio ebio; korende abange babo bakanga ring'ana erio rionsi, bakantebia ng'a nigo nkorengererana n'ense. Naende Abaganyi b'ogocha kwa Kristo b'erieta rioka bakantebia ng'a nigo narenge n'okwegena kw'omobaso gotari n'amaengera, na ase obobe n'amarimi abande bakanyorokia buna omotang'ani bw'okwegena kw'omobaso gotari n'amaengera, ekio inche narenge gokora emeremo bw'ekeene erinde nkirusieo.”16 Ase egesieri ekirarengerere nigo toramanye amang'ana aya buya kobua.
Notes
- Okoiranerera 4:34, 35. ↩
- Zaburi 106:21, 22, ↩
- Abaefeso 4:8-15, ↩
- Mariko 16:17, 18. ↩
- 1 Abakorinto 1:4-8. ↩
- Okomaanoka 12:17. ↩
- Okomaanoka 19:10. ↩
- 1 Abatesaloniki 5:5, 19-21. ↩
- Ase okwega kegima oborori bw'Ebibilia igoro y'okogenderera kw'ebieegwa bi'Omoika, rora Ekeegwa gi'Okobana ase Ekanisa y'Enchili, egetabu ekinini ki'amaru 120, ekigonyorekana ase enyomba yaito ende yonsi y'okorusia ebitabu. ↩
- Buna Hazen Foss aorokiigwe. Rora Egesieri 11. ↩
- Amariko 'Omochakano, amaru 14, 15. ↩
- Danieli 10:8, 17-19. ↩
- Matayo 8:29. ↩
- Danieli 10:7. ↩
- Rora Egesieri 11. ↩
- Amariko y'Omochakano, ekeranya 22. ↩