Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
20 / 31
20 / 31

Egesieri 17 — Ekeene Kegendererete Egati y'Emechando

John Norton Loughborough

GSAM 265.1“Buna koreng’ana omorisia akorigia ching’ondi chiaye ase rituko are egati ye ching’ondi chiaye chiaserebekanire, naboigo nainche ndarigie ching’ondi chiane, nchitoorie korwa ase chinsemo chionsi aase chiaserebekanete ase rituko rie rirumbe na omosunte omonene.”1

GSAM 265.2Abantu abage abakeire goika ase engaki eyio (1847) bakorenderete ring’ana ri’omomalaika o gatato, babeire abareri ase ebinto bi’ense eye, na n’akiagera eki nigo banyare korusia chiante chinke bweka ase okogendereria ring’ana. Omogaaka White na omokungu oye, amo na Omogaaka Bates, bakarora obonene bw’okokora emeremo barabwo abanyene egati y’abamwene abaserebekanire, na ng’a nigo bwabeire bwenerete korigereria ebinto bi’ogosoma bibekwe ase amaboko y’abanto, bibakonye komanya ekeene. Omogaaka Bates akonyerwe mono okobeka ring’ana ri’Esabato ase omorandia oye ase ring’ana ri’Esabato, ekero agachete ase chinyomba chinde, na gochirisania ase ebarua. Akorengeire n’oborende bwonsi.

GSAM 265Obosaria bw’omoiseke omosimane ase ring’ana ri’ekeene

GSAM 265.3Ase engaki emwe, tari ne chiante chi’okoria omosara, akaba ari amotebete goteboka ase amagoro korwa Massachusetts gochia New Hampshire. Ase engaki eyio akonyire ebarua korwa ase omoiseke omosimane oyetebete gokorera ase enyomba, akobambire okorusia omosara gwa $1 kwa chumweru goika abe nekegwato gi’okonyera emeremo ya Nyasae. Ase okorera chumweru kimwe, akororokire ng’a Omogaaka Bates nigo akogania chiante, n’akiagera agachire ase omogambi oye na gokora agokwa chiante ase mbere, goika arumie chiante $5 ase Omogaaka Bates. Ase chiante ebyo, akoririe omosara gochia New Hampshire ase ekegari ki’abanto bonsi. Ase kera ekero akorire omosangererekano omuya, na abanto abangi bakorendere ekeene.

GSAM 266Okobanga enyomba ne chiebaisirwe

GSAM 266.1Goika tworokie omoyo bw’obosaria bw’abachakani b’aregano ase ring’ana rino, twagamba amang’ana aya korwa ase oborori bw’Omokungu White ase engaki y’obwinteri bwa 1847–48, ekero babeire bakorara ase chinyomba ase enyomba enene y’S. Howland, Topsham, Maine, aase babangire enyomba ne chiebaisirwe:—

GSAM 266.2“Twabeire abareri, na twabona engaki igoro. Omogaaka wang’u akorengeire ase okotwara amabuwa ase omorongorano gw’eginyara, na obogoko bw’amaboko aye bwatorokire goika amanyinga gakoroka ase ahantu abangi. Twabeire twabeka omoyo ng’a titoramenyera abande, korende twibange abanyene, na tobe na ekegwato ki’okonyera abande. Korende titoigete. Omogaaka wang’u akorengeire mono, korende atanyare gotwara ebio bakobwateire emeremo yaye.

GSAM 266Omogaaka White akorusia ebiti by’okorigereria

GSAM 266.3“Omogaaka wang’u akariga emeremo y’omorongorano, na ase ekegima kiaye akachia egati y’ebisaku korigera ebiti. Ne oborwaki bw’ekere ase egati yaye, akorengeire korwa mambia chuni goika obotuko, gookorera chieera 50 kwa rituko. Oborwaki obonene bwamanyire goteba obotuko. Twarekire gocha ebarua korwa ase abamwene ase insemo chinde, bakotwanga gocha gotambora; korende twarebire tari ne chiante chi’okotwara, twabagarire ng’a engaki tigarachoire imbere yetu.

GSAM 266.4“Twarokerire ebarua korwa ase Momura ominto Chamberlain, wa Connecticut, akotwanga gocha omosangererekano ase ensemo eyio. Twabekire gocha singa twanyare gokora chiante. Omogaaka akabara omosara oye amo n’omogambi oye, na akanyora ng’a nigo bwenerete aebwe chiante $10 chi’emeremo yaye. Ne ekegabano kimwe ki’ebyio, nakogura chiebasio bi’okwaroka, ebio twabeire twachanteire mono, na ase mbere nakagera omoburungo bw’omogaka wang’u, na nkobeka ebitero igoro y’ebitero, goika okwambira okorora ekiewo kia mbere ase maboko. Twagariire chiante $5 chi’okotwara gochia Dorchester, Mass. Ekegwandara kiatu kiabeire ne ebinto bionsi ebi twabeire nabyo ase ense, gotatiga ebinke. Korende twasangaire oboronge bw’omoyo na obororo bw’omoyo, na ebi twabitebete igoro y’obogima bw’ense.

GSAM 267.1“Twatemire ase enyomba ya Momura ominto Nichols, na mbere y’okoriga, Moiseke ominto Nichols akarebera omogaka wang’u chiante $5, ebio byakorire omosara gotwara Middletown, Conn. Twaigire abageni ase riiko rino, na titaramenyete n’omonto omwe ase abamwene ase ensemo eyio. Twagariire chieera 50. Omogaaka wang’u atanyare gokorera ekegari ne chiante echio, n’akiagera akabeka ekegwandara igoro y’ekirango ki’ebiti, na twagenda amagoro gokorora omonto oy’ogwikirania. Ase akanya gatari, twabona Momura ominto Chamberlain, oyatotwire enyomba yaye.”

GSAM 267Omosangererekano ase Rocky Hill, Conn.

GSAM 267.2Omosangererekano oyo gwakorirwe ase Rocky Hill, enyomba y’okosangeranamo ibeire eero enene etaramarigwe ase enyomba ya Momura ominto Belden. Egetaro eki korwa ase ebarua ekeiandikirwe Omogaaka White ase S. Howland, kiratwerete amang’ana amaya ase omosangererekano oyo:—

GSAM 267.3“Epreli 20 [1848], Momura ominto Belden akatoma ekegari kiaye Middletown gochera itwe na abamwene abaserebekanire ase riiko rino. Twagire ase enyomba yaye [Rocky Hill] ase saa ikumi ase omotang’ani, na ase akanya gatari, abamwene Bates na Gurney bakagio. Twakorire omosangererekano obotuko obwo, abanto nga 15. Chwamangarano abamwene bakagio goika twaba abanto nga 50. Abo tibaramenyete mono ase ekeene. Omosangererekano gwaitu rituko rino gwabeire omuya mono. Momura ominto Bates akabeka amachiko ase omochano omuya, na obomanya bwao bwatebwa igoro n’oborori bw’ekinene. Ring’ana ryarengire kogendereria baria babeire ase ekeene, na gokomya baria batabeire bamarete gochora.”2

GSAM 267Bakatwanga gochia ase Oswego County, N.Y.

GSAM 267.4Ase ekiagwateire ase okorengereria omorandia bw’Omogaaka Bates egati y’Abaganyi b’ogocha kwa Kristo, abanto ase insemo chinde bakachaka korenda Esabato. Hiram Edson, wa Port Gibson, N.Y., akaandika akotwanga Omogaaka na Omokungu White amo na abande gocha omosangererekano bw’abarendi b’Esabato ase Volney, Oswego County, omotienyi gwa Riete, 1848. Akagamba ng’a abamwene nigo babeire abareri, na atanyare kwemereria ng’a bakorusia chingi ase okotwara ebisoro. Omogaaka White akonyire $40 ase emeremo y’okorima ebisage. Ekegabano kimwe ki’ebyio kikagwa ase okogura chiebasio ebiorokete mono, na chinde bikagwa ase okotwara gochia Volney na gochiremo.

GSAM 268.1Omosangererekano oyo ase oboroba bw’ensemo New York gwakorirwe ase enyomba y’ekegari ya Arnold. Babeire abanto nga 35, bonsi ababeire banyare gosangeranigwa ase ensemo eyio y’ense, korende nonya babere abaigwanire tibaranyorekana bwango. Kera omonto akaremereria amang’ana aye, akogamba ng’a nigo agendererete ase Egetabu Ekeroro. Bonti babeire ne amache y’okobeka amang’ana ao na gokorangereria. Bakatebwa ng’a Omogaaka White na omokungu oye tibaragire engaki egae goigwa amang’ana ao, korende bakagire gokorangereria ekeene. Arnold akabeka ng’a emiaka 1,000 ase Egetabu ki’Okorora 20 yabeire yaetire, na ng’a abanto 144,000 barengererwe ase Egetabu ki’Okorora babeire baria bakorokire ekero Kristo akasimoka.

GSAM 268Arnold akogania emigenzo y’ekanisa

GSAM 268.2Ekero ebimanyererio bi’Omogambi waito oyobwateire okwa, byabeire imbere y’abanto abo, na ekero babeire bari gochera okorengereria emechando yaye, Arnold akasimoka na goteba ng’a tari ne okwegena ase ebi babeire bari gokora—ng’a obosangererekano bw’Omogambi bwabeire obogenderere bw’Epasaka, na bwenerete gokorwa rituko rimwe ase omwaka.

GSAM 268.3Ebiteng’ero ebi bitaigwa ase amang’ana bikabeka oboreme bonyene igoro y’Omokungu White. Akomanyire obuya ng’a Arnold akorwete, na obosaria bw’omooyo bwamwambire mono, ekiagerereire ng’a Nyasae akorangererwe obotaka. Abande bakogania ng’a nigo akogwa; korende Abogaaka Bates, White, Chamberlain, Gurney na Edson bakamogamb’erera Nyasae, na Omonene akaigwa obosabari bw’abakoreri baaye, na omokungu akasimoka obuya. Omochano korwa igoro gwamogerera, na akabwatwa ne amang’ana ga Nyasae; akabura amang’ana g’ense. Ase obororo obwo, akororokerwa emechando y’abanto abo, amo na ekeene eyagwateire ne emechando eyio, akorokia ng’a amang’ana ago atagendererete Egetabu Ekeroro, korende gakomete ase amang’ana gaabo ase Egetabu Ekeroro, na ng’a bagendererete gosiaria emechando yao na gosangerana igoro ya ring’ana ri’omomalaika o gatato. Omosangererekano gwamariire n’obogambi; ekeene kyarire. Abarengereri b’amang’ana ago g’atagendererete bakatema emechando yao, na bakasangerana igoro y’ekeene kia bono ki’ring’ana ri’omomalaika o gatato, na Nyasae akabera mono.

GSAM 269Okorora okobwati Egetabu Ekeroro ase engaki y’ogotangaza

GSAM 269.1Egetaro eki ki’omosangererekano gwatebwa na Alexander Ross, Jan. 4, 1884, oyabeire omwe ase abanto 35 abakorire omosangererekano omosimane oyo. Akagamba iga:—

GSAM 269.2“Moiseke ominto White, ekero abeire ase okorora, akasimoka ayemereire, na akabwati Egetabu Ekeroro ki’egati ase okoboko kw’emoso; egetabu kibeire kike ase obonene bwa kawaida. Ekero akabwatete egetabu kiigoire igoro, atari koreba kiao, n’okoboko kw’oborobo akorigereria korwa ase omorongo ogwe ase omorongo ogwe, na akabeka ekiara kiaye igoro y’amang’ana, akogotangaza. Nkarora amang’ana amangi goika nkwarie singa nigo akotangaza amang’ana agwo akotoria. Inche gose omonto omwe ase abanto twakoreire gocha ase amang’ana ago. Kera ase amang’ana, ti akotangaza amang’ana ago akotoria bweka, korende akakoreire ekio ekero amaiso gaye gakorora igoro na ase orobega rwa mamincha y’Egetabu Ekeroro. Nigo gabeire amang’ana ago akotangaza agatorokya amang’ana g’ekweragero kya abarendi b’Esabato baria basangeranire ase Volney, omotienyi gwa Riete, 1848, na gotwambania twonsi igoro y’ekeene.”

GSAM 269.3Ekeene, omonto akagwanwa gokomeria singa atagorire emechando y’oborori ase engaki eya, ekero emechando egendererete ekorigererwa n’amang’ana amamanyere korwa ase Egetabu Ekeroro, na ase engaki eya y’ekimako. Abamwene abarendi b’Esabato ase Oswego County, nyuma y’okorokerwa emechando yao, na ekero bakabwatana igoro y’ekeene, bakariga omosangererekano ogwo gochera gotarangereria erinde omochano gwarege abande. Ebiagwateire bikorokia oborori ng’a nigo byabeire emeremo ya Nyasae. Satani akoreba ai kogabania, gotaagania na goserekania, ase engaki yonsi akonyare gokorera. “Nyasae ti omokori bw’oboteng’ero, korende bw’oboronge, buna ase chikanisa chionsi chi’abachenu.”3

GSAM 270Ebitikaro by’okogwenia ase omogwekano

GSAM 270.1Nyuma y’omosangererekano ogwo twagamba, omosangererekano gwakorirwe ase Madison County, Port Gibson, Port Byron, na ase New York City. Nyuma ya ago, hakaba omosangererekano omonene ase Connecticut. Ase ebikaro ebimwe, Omonene akachia ase abakoreri baaye, na amang’ana g’okogwenia korwa ase Omogorori Omonene gakachia igoro y’abarwaire ase okobasa kwa abanto baaye, ekero bagendererete omoragia ogwatebwa ase Ebarua ya Yakobo.4 N’omonto oyatebete ng’a taragwenwa n’abaganga akagwenwa oborware bw’aye. Amang’ana ase omogwekano ogwo gakorokire kera engaki korwa ase 1845.

GSAM 270Abachakani bagenderera obochande

GSAM 270.2Omogaaka White, ase Review and Herald ya Febwari 5, 1880, ekero akogamba ase ebiro bia abachakani, akagamba iga:—

GSAM 270.3“Ase emeremo yaitu y’omochakano twaborire enchara ekiagerereire tari ne chiare chi’okoria, na oborwaki ekiagerereire tari ne chiebasio bi’okwaroka. Twietangire nonya ebinto biganeirie ase obogima erinde tobarie chiante chi’emeremo ya Nyasae. Ase engaki y’egati twiibere twakoreire amanchera mono goika twamara emeremo enene eyabeire ekoreka ase okoiandika, okorengereria, okutambora na okorangereria korwa ase ensemo emwe gochia eyindi.”

GSAM 270.4Omwaka 1848 gwabeire gw’okogania mono, ti ase amang’ana g’ogocha kwa Kristo bweka, korende na ase amang’ana g’obogambi. Ekeene kia ring’ana ri’omomalaika o gatato kyarengererwe obuya, na engaki yareba ekogenderera ase insemo chingi goika emeremo egenderere. Ase engaki eyio, amang’ana ase ense y’oboronge na obogambi gakabamboka ase omochano ogwabeire g’okomya abanyori b’obobani. Ti ase oboteng’ero bonyene ase amahanga g’Obotebi bwa Kare, korende ase Hydesville, Wayne Co., N.Y., ebimanyererio bi’obwegeni oboyia bw’okogambagamba n’emeika y’abakure bikachaka kororekana; abanyori b’Egetabu Ekeroro bakagamba ng’a biabeire “abamoika b’eng’iti, abagochera goisania amahanga g’ense gochia ase etemo ri’rituko ri’Omonene.”

GSAM 271Oboteng’ero bw’amahanga ase 1848

GSAM 271.1Rituko ri 21 ri Febwari, 1848, ekero abategeki ba Louis Phillippe wa France basangeranire amoya aye, akagamba iga: “Tigakaba naremererwa igoro y’ekegoma ki’ense buna nkiri obotuko obwo.” Ase obororo bw’obotuko bwa rituko riyiasire, akwarokete ekoti ki’okobanza, akorokire buna omotwari bw’ekegari, na akachoka aande y’ebisika bi’riiko ri Paris, akorenda oboringe bw’obogima bw’aye. Ekigambeire okobamboka okwo korwa ase okobeka obogambi obw’okonyera obotegeki bw’omopapa, obwatebete abanto baaye na abaserikari baaye. Rituko rino akamarire okorengereria okw’ekinene kw’abaserikari ba France ase riiko ri Paris; na ekero ebisaka byabo byabekirwe, akachia enyomba y’ekegoma. Ase akanya gatari, omomura omoke akaguruka igoro y’ebunduki enene y’oboserikari, akorigereria ebendera y’amabara gatato, akogamba, “OMOPAPA AGWE! OMOPAPA AGWE!!” Abaserikari bakabwatana eriogi rino, na rikachera ase mirongo igoro na ase mirongo aasi, rikomera ekero riragenda, goika rikabwatana ne riogi ri, “NA OMOGAMBI AGWE!” Ase amasaa make, Paris yonsi yabeire omochano bw’oboteng’ero. Abaserikari, ne ebisaka ase amaboko, amo na omoginda, bakachera enyomba y’omogambi. Ekero batebire omogambi amang’ana g’ogosukana, akatama bwango, akwarokete buna omonto onde erinde atamanyekana.

GSAM 271Amakora ayaragire ase oborwane

GSAM 271.2Obotuki n'oboragiriri bwa France bwaganire ase amakora ayarenge. Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany, na Rome bakwatwa n'omorimo ogo ogw'ebisande. Ase ameezi atato, Europe yonsi ekaba eyagotoka, na obokama n'amakora orenge makumi asatu bikaba ase obotuki obonene. Ebitebe by'abakama bikagirw'amo eng'ondi ase chibarabara, abakama na abakama b'obokama obonene bakaminyoka na kweibisa ase oboba bw'okokwa. Abakori b'ebi'obotegetsi bakarorera mbere ng'a obotegetsi bw'amakora onsi y'ense bwarenge koonchorigwa ase obotuki obonene.

GSAM 272.1Aborandia bang'a b'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo batige korora ring'ana ri'omomalaika o gatato, bakarora obotuki obu, na bakarora asembene ne ching'ana ch'ogosangerereka amakora ase oborwani bw'eriituko rinene ria Nyasae Omokamanyi.5

GSAM 272Ring'ana ri'Okemanyererio Rikabwatwa

GSAM 272.2Ase engaki ego Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato bakaba begererete ase Ebyandiko ase okorora buna Esabato y'echiko ria kane n'ekemanyererio, inyora Nyasae oo obogima, na engaki ikaba egenderere ase okorusia ring'ana ri'ekemanyererio ase Oborokore 7:1-4; na bakaba bagotebekana ase ching'aki na momanya gogetia ring'ana eri rigatere abantu. Okong'ana na abaremi b'Esabato bakaba begotebekana ase emeremo eyo, Abaganyi b'ogocha kwa Kristo b'rituko ritang'ani ri'echuma bakaba bagamba, “Mwari goteba na ring'ana ri'ekemanyererio riaino, kwa koba oborwani bw'eriituko rinene na okogoka kwa Omotongi kw'endagera kwaino.”

GSAM 272Obotuki Bokagwa Ase Akago

GSAM 272.3Amezi atato gakegoka, oborwani bw'amakora bokachena; ti ase okogania ebinyanko biabo, na ase eng'aki y'omanyamakuru momwene atanyare gokoborora. Ase ebinyanko bi, Horace Greeley, ase New York Tribune, akagamba: “Twonsi tukakumigwa mono n'ekiaretire obotuki obu ase amakora bwango buna ego; korende nigo togokumigwa mono kobua n'ekiabwatenenie.”

GSAM 272Seneta Choate ase Ebibwati Bya Eira

GSAM 272.4Togotamboka gochia ase 1851, na twareba Seneta Choate, ase oborero ase Omosangererekano bwa Amerika, akagamba ase obogima bw'ebintu ase Ebibwati Bya Eira, akagamba:

GSAM 272.4“Obogima obo na buna bokororeka, ase chindengari, ebire na ekierema bikororeka koikaransa, mobomanyete buya; tibotenene nonya ng'ake. Ase inche nigo yarorekanire ng'a amabaga amaya y'abakama, oboreng'ani bw'abanto, na obororo obwasangererwe ase emyaka 1,000, biarenge korusia omoyio obirende korwana, ase oborwane obo amanyinga arache gochera, buna ase okorora kw'Oborokore, ‘goika ase ebigwe bi'eminwa y'amafarasi,’ na obo egesaku kegima ki'abanto kirache gosira; ase obo etuoni enene y'engaki erache kobuga chinsa ende; ase obo obosangererekano bw'abanto obonyene borache gotemwa n'omorero na ebioma, korora ng'a mbw'ebibumbwa na Nyasae w'ebibumbwa, gose tari bwo.”

GSAM 273“Oborori” Bwa Novemba 18, 1848

GSAM 273.1Ase engaki eyo abatei bagambe buna obotuki obu bw'amakora ase 1848 bukaba bugotebeka okogoka kwa Omotongi, bakagechigwa na korora bobe mono; kwariko Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato, abambe buna engaki ekaba egenderere ase okorusia ‘ekemanyererio kia Nyasae oo obogima’ ase abantu, bakaba bagoteba ching'aki? Ase okogania, torusia amagambo ase ebitabu ebinini byarusiwe n'Omogaaka Joseph Bates ase kwezi kwa Januari, 1849. Ase okogamba ase ching'ana ekabwatwa Novemba 18, 1848, akagamba:—

GSAM 273.2“Abamura na abaiseke bamwe bakasangererania ase omosangererekano ase Dorchester, ase etere na Boston, Mass. Mbere y'okobwatwa kw'omosangererekano, bamwe ase itwe tukaba twareba ebintu bimwe ase ring'ana ri'ekemanyererio; okobaganeka kw'ebirowo kwaba ase oboronge bwa ring'ana ‘okobutuka,’ na chia ase okoba twabeka okorusia ring'ana riba ring'ana ri'obosabani ase omosangererekano bwa Topsham [Maine] ase engaki eki, na enchera y'okorusia tiyarenge kororeka buya, tukagania ase obonene goteba chonsi ase Nyasae. Omoong'ani bw'engaki y'okosaba ase obonene ase oboreri na amagero, Nyasae akagia Omosubati White eki ase okorora.”

GSAM 273.2Togoteba amagambo buna yagarokorwe nayagambwa nae ase okorora:—

GSAM 274Amagambo Ayagambwa Ase Okorora

GSAM 274.1“Oboreri bwakene bwatigoka? Tiga omomalaika wao atworokerie ase oboreri bwatigokire. Bokarema ase eke, ase okogia oboreri obobere. Oborori na amachiko bikabwatana, bitanyare gabaneka; ekigenderere n'amachiko ikomi, na Nyasae. Akasemerwa muno ase echiko riaye riabereire ase amanga, na ebisunte bikatandika kong'orerwa. Ase obogoto, rikaba riaremo amanga ase okoroya ring'ana riae. Ekeene echi nigo kiatemetwe ase engaki enke yonene. N'ekemanyererio! Rikogoka! Rikobutuka, ritandika ase okobutuka kw'eruba. Buna eruba, ritang'ana riri kare, rikogenderera gotemwa na korusia ebirere byarwe. Ase ekeene ego kigabwatoka, hakaba oboreri obonini ase, kwariko bokagenderera koongeka. Ase amanga g'ebi birere! Rikogenderera korengera. Obotuki na oboreri obonene bori ase ekeene echi, ase koba kigenderera goikara, engaki Bibilia etagatinwa. Kikabwatoka ase okobutuka kw'eruba, kikatandika n'oboreri obonini, kwariko ebirere byakio bikagorora. Ase ching'ana, ekeene echi n'ekiamanga! N'ekinene ch'okogenderera ase bagatere ase ense engiya, kwariko kigatogenderera gochia goika bagakorwe batakonyara gokwa naende. Kikatandika ase okobutuka kw'eruba, kigenderera ase engaki yarwe buna eruba, kwariko tikigenda gotoboka.”

GSAM 274.2“Abamalaika bakabwatire amaheero ane. Ni Nyasae ogocherera chinguru. Abamalaika batigatere, naki abatigari batige gomanererwa. Ase Michael agaimoka, obonyanko obu bugabwatoka ense yonsi. Eeh, bagotebekana gochicha. Haria oboberekerio bwabwatwemo, naki abatigari batige gomanererwa. Eego, rusia ebintu biria warorere na waigwete, na obosimwa bwa Nyasae bugakogenderera. Reba! Okobutuka oku kuri ase amanga, na kogenderera kwarori.”6

GSAM 274.3Ase okoroka ase okorora oku, Omokungu White akagamba ase omosacha aie,

GSAM 274.3“Ninki ring'ana riagwa ase we. Naki obwatange korusia ekaratasi enini, na gotomera abantu. Ekoreke enini ase omobere; kwariko ase abantu bagasoma, bakatoma chinsimbi ase we, ase chinsimbi chio ogarusia, na erigatere ase obotang'ani. Ase okorema oku obonini, nkabororete buna ebisunte by'oboreri byagenderere gochera ense yonsi.”

GSAM 275Chitang'utang'u Ase Okorora kw'Omonto

GSAM 275.1Amabano aga gakorwa ase 1848 ase okobwatoka na okogenderera kw'ekeene kia Esabato. Ase okorora obogima obu ase amaso g'omonto ase engaki eyo, oboronge bugamba, “Amabano ago matagakorwa.” Omonto akagamba ase omorandi waitu ase engaki enini inyora amabano agakorwa, “Mogetere emyaka 144,000 gokora eki mwatiga.” Bakagamba, “Ninki! Aborandia batato—Omogaaka White na omokungu, na Omogaaka Bates—bonsi batari na chinsimbi, bari na abaremi batagera igana, bonsi batari na chinsimbi, bagotamboka na chikopi magana make ch'egetabu ekenke ki'amapeji 80 ase ring'ana ri'Esabato, gochia korusia ring'ana ri'oborori ase ense yonsi! N'egosera y'obosomi!” Ase baria barengererete buna ego bagamba, “Tiayakorwa!” okwegena ase ring'ana na oborori bw'obokora bwakanya kuman'gana, bukagamba, “Ase riina ria Nyasae oo Israel, rigakoreka! Na ase okwegena amanga aa, naki rigakoreka!”

GSAM 275Engaki Ekaratasi Yatang'ana y'Omoganyi bw'ogocha kwa Kristo orendete Esabato Yarusigwa

GSAM 275.2Kogoka ase engaki oborori bwagambwa ase emeremo y'okorusia ebitabu, abaremi b'Esabato bakasaba amang'ana mang'a, Omotongi atigoke enchera y'okorusia ‘ekaratasi enini.’ Obonyanko obonene bukaba chinsimbi ch'okorusia oruba rwa mbere. Ase kwezi kwa Juni, 1849, Omogaaka White akanyora omwanya w'okoana obonyansi bwa timothy ase ekari 40, ase egetumi ki'okoana ekire n'omoyio omotambe ogororire n'obobwato obotambe, ekegokorerwa n'amaboko, ase sente 75 ase ekari; ase eng'aki ego akabwatoka korusia oruba rwa mbere rw'ekaratasi enini. Ti kinyinge goika ase eki kifo gotema eng'ichore y'oruba rwa mbere rw'ekaratasi enini. Omoribi agareba ase gikondo kia mbere amagambo g'Omogaaka White, ase okogamba, “Enchera tiyariga gotigoka gochaka emeremo goika bono.” Na mwareba buna obokore bw'omoyo na okoganya kwae “bikatigoka enchera.”

GSAM 276Amagambo g'Omokungu White Ase Ebitabu Bya Mbere

GSAM 276.1Omokungu White akagamba ase okorema kw'emeremo y'okorusia ebitabu:—

GSAM 276.2“Omosacha oime akatandika korusia ekaratasi enini ase Middletown, maili munaane okoroka Rocky Hill, Conn., na engaki engi akatamboka orogendo oro na kugaruka, nonya ng'a ase engaki eyo nigo arenge omomaru. Ase okogia oruba rwa mbere okoroka enyomba y'okorusia ebitabu, twonsi tukasigama enchera yao, tukasaba Omotongi, n'emyoyo egokoroka na amagero mang'a, oborosi bwae bugatigara ase emeremo enke y'omorokia wao. Nigo akatoma ekaratasi ase abanto bonsi aboronge yae akorora bagasoma, na akagitwara ase enyomba y'okorusia amakaratasi ase ebagu y'ekitamba. Oruba rwonsi rwatorwa Middletown gochia Rocky Hill, na engaki yonsi mbere y'okoreng'ania ase enyomba y'okorusia amakaratasi, tukarutema mbere ya Omotongi, na amang'ana g'obosabani, makorire na amagero, gakaria Nyasae oborosi bwage bugatere abatumwa b'onomo. Ase engaki enini, amakaratasi gakagia n'emitomero y'okorusia ekaratasi, na amang'ana amoya g'abanto bang'a bakarenderera ekeene.”7

GSAM 276Amabano g'Obokoonia Ekaratasi Gakorwa

GSAM 276.3N'amagero marengeire okororera oruba egi rwa mbere rw'ekaratasi yambere yarusiwe n'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato. Egetabu chonsi kia Ekeene kia Bono kikaba na namba ikumi na emwe, oruba rwonsi riba na amapeji munaane, na ching'ati bibere. Amagambo g'okusoma ase oruba gakaba na ebipimo bia 4⅝″ × 8″. Namba 1 na 4 chirusiwe ase omwezi kwa 7, 8 na 9, Middletown, Conn. Namba 5 goika 9 chirusiwe Oswego, N.Y., na chibwatwa omwezi kwa 12, 1849, omwezi kwa 3, 4 na 5, 1850. Namba 11 yachibwa omwezi kwa 11, 1850, na yarusigwa Paris, Maine. Ase Namba 6 Omogaaka White akagamba, “Ase okorusia namba ine eya mbere, chinsimbi chingi bikagia gochera ebia twebwa ase amakaratasi. Bikakorerwa korosania emeremo yaitwe gochia ase emisonge twayetire.” Ase mwaka 1849, ase amanga g'ekaratasi ebi, na emeremo y'omochakano y'Omogaaka Bates, abantu bang'a bakarema ring'ana ase Vermont, Michigan, na chisteiti chinde.

GSAM 278.1Ase okong'ana n'obogima obotebekire emeremo ase 1848, twareba ebintu bike buna bikoreka ase 1905, na ase ego twanyare kweroreria momore ase okobwatoka kw'omorio kw'emeremo egi, kana baria barwanyire omochakano omonini bw'eri ring'ana bakaba bagoteba ekeene, kana Nyasae oo iguru, oyagamba goetera ase omosomba oye omokungu, akoba ase amanga “agakogenderera” g'emeremo y'ekemanyererio.

GSAM 278Okogenderera Kw'emeremo y'Okorusia Ebitabu

GSAM 278.2Ekeene echi bono kigotemwa na korusigwa ase endimi ching'aki makumi ane chi'ense yonsi. Ase abatari aborandia batato, abarikire n'abaremi b'emeremo, bari nk'orenga 600, na abandi bang'a bagokora buna abaganga, abakoreri b'Ebyandiko, abegesi, na abakoreri b'obogima. Ebitabu n'amakaratasi g'ekanisa bigotemwa ase amakaratasi marengeire 50, narusigwa ase chinyomba ch'okorusia ebitabu nka makumi abere, ebiri Europe, Asia, Africa, Amerika ya Motwe na Amerika y'Ekimo, ching'ongo chia Pacific, na Australia. Ase chinyomba ebi, chirusiwe ebitabu, ebitabu ebinini na ebitabu ebinini ching'aki orenga 1100. Okobwatoka korenga ekopi emwe y'egetabu chonsi, hamwe n'amakaratasi ase mwaka umwe, kwaganyire sente nka $340. Ase abaremi igana bonene, bono bari ase abaremi batagera 100,000, abagotemwa n'ekeene echi. Niki, ring'ana eri, buna eruba, “rigobutuka,” na twanyare kogamba, ase oborori bwa 1848, “Ase amanga g'ebirere ebi!”

GSAM 278Obogima Bw'Amakora

GSAM 278.3Ase engaki ring'ana rigenderere buna ego, obogima bw'amakora bukaba bwi? Okoroka eng'aki eyo, ase amakaratasi g'abanto, twagenderera gotemwa amang'ana ase oborwani obonene obogenda kobwatoka Europe. Naki oborwani bori hano, na obotuki bori hari, ‘omwaga’ omonene ogobwatwa—‘amaheero ane’ matigatere gochicha goika ‘abatumwa ba Nyasae bagomanererwa.’ Buna ebintu by'oborwani na oborwane bori, kwariko bitigatoboka naki bigotwirwe, eki kigorekania ase abanto bonsi.

GSAM 279.1Henry Ward Beecher, ase engaki enini mbere y'okokwa kwae, akaita okorenda abasirikare abange buna ego ase Europe, “okorusia amanyinga y'obogima mbere, ase oboba ng'a arache kwetoka.” Obogima bw'amakora, n'obororo na oboragiriri bwago, na buna amakora ayio agotianana, akabung'ania n' ‘obotanyara kogenda mbere,’ obokorwa n'ekegoro ki'abanto bagoikimia ebiso ase ebifuba bi'abandi, ti n'emwe oyagania kobita, ase oboba bw'okobitwa. “Kwariko,” akagamba, “omwe ase abo nagarora engaki yakanaka y'okobita, na oborwani obonene bugabwatoka.”

GSAM 279Okong'ania Ebitumi Bya Oborwane

GSAM 279.2Okoroka 1848, ebitumi by'oborwane bikakoreka, ase okong'ania nabyo, ebirengeire by'engaki eyo bono bikaroreka buna ebisande. Ekeombe ki'Omorembe kia Amerika, ase okorusia okobokwa ase chinkomano chi'ogosaba omorembe ase Chumapiri y'Omorembe—15/12/1895—kikagamba: “Bono, nonya ng'a okogenderera konene kuri ase oborabu, ase ng'ambo indi etebeko y'oborwane ase amakora n'enene kobua engaki yonsi ya mbere.”

GSAM 279Jenerali Miles Ase Okotebekana Kw'oborwane

GSAM 279.3Jenerali Nelson A. Miles, ase oborero ase omosangererekano omonene ase Washington, D.C., 12/1/1904, akagamba:—

GSAM 279.4“Ase engaki egi y'oboreri, y'okogenderera na obokora obotegerete, twakwanchire kwegena ng'a emigenge na obonyanko bw'oborwane bikanyenyeire; korende, nonya ng'a ring'ana eri n'eriogokumia, tibanaba engaki ase oborondo bw'ense ekero obonyororo obonge buna bono bwasarire ase okotebekana oborwane, gose ekero amamiliyo mang'a buna bono y'abasacha begererete, abamanyi n'abarendete amachiko, baboisigwe ebitumi ebigosaria mono, barusiigwe ase emeremo y'omorembe.”

GSAM 280.1Kwariko omwaga w'oborwane nigo ogotebana, ka emeremo y'ekemanyererio egenderere.

Notes

  1. Ezekieli 34:12. ↩
  2. Ebitabu bi’Obogima bw’Ellen G. White, p. 108. ↩
  3. 1 Abakorintho 14:32. ↩
  4. Yeremia 5:14, 15. ↩
  5. Oborokore 16:13-15. ↩
  6. Ekemanyererio kia Nyasae oo Obogima, amapeji 24-26. ↩
  7. Amaragiriri g'Obogima bwa Ellen G. White, amapeji 125-127. ↩

Note

Back