Egesieri 1 — Ogochakera
GSAM 21.1Ekero tokogwana igoro y'ogocha gwa kabere kwa Kristo, nigo tokobwatia ring'ana riareire koba egomesero y'abanto ba Nyasae korwa ekero Adam na Eva baigorererwe korwa ase omogondo gwa Edeni. Ase amang'ana Nyasae atabirie enyoka, ng'a omwana bw'omokungu akorwete omotwe bwaye, mwarenge oborori ng'a ase omoerio omotoria nakwisoka, akorie oboruoti bwa Saitani na akeran'ania omopango gwa Nyasae ase ense. Nigo barengerete ng'a Adam na Eva bategereire emeremo eyio ekoreke bwango, na omwana oyobwate korwa asebo abe omotoria. Korende ase omopango gwa Nyasae, eira ri'Omotooria korwa ase obosaria riarenge koba n'amang'ana onsi ayakong'etwe korwa ogoika, ase okorokwa kw'ekigendererwa kia Nyasae omwene n'obuya bwaye, obwatoirwe itwe ase Kristo Yeso mbere y'ogotandekwa kw'ense.1
GSAM 21.2Adam na Eva mbainyeire koorokerigwa orotara ase omobere ekib'echando n'oborame bwaratige bwikare ense ase engaki inyinge egati y'okosaria na okororerigwa, emioyo yabo yarenge egosia. Nyasae bw'igoro, ase amabera na oboyire bwaye, akababisera okorora obosari obwo, akabatiga n'okogenderera ogosemeria ng'a nigo barabatwa bwango goika ase ogosiborwa kw'obonene bw'abana ba Nyasae. Okwegena ng'a okoboorigwa kwarenge ang'e nigo kwakorerete barende koba abakong'u ase okwerangereria komokora ekero ekio.
GSAM 22.1Naboigo nigo kwabeire n'abanto ba Nyasae ase emiachire yonsi korwa ebiro bya Adam. Bamenyete ng'a ring'ana rinene na rigwenerete nigo rikobwatwa ase obogima oborache, ng'a Kristo nakwisoka ase omoerio na kobeka oboruoti bwaye. Nabo, buna Adam na Eva, mbegenete ng'a ekero ekio kere ang'e; na buna abo, batamanyete ayarache koba egati y'ebiro biabo na ekero ekio. Onye bamanyete, mbakorire okogwa emioyo ase okorendeire egati y'ekimanyererio ki'ogoseserwa.
GSAM 22.2Ebirengererio ebi bikonyara koorokererwa ase emeremo y'amang'ana manene ayakorokire. Abanto baarokire amang'ana ago, nonya batamanyete, nigo baare gokeran'ania omopango gwa Nyasae; korende baare nogosemeria okobwatia ebirengererio bitakwananete buya ne ching'ana chiabo chiabakoirie emeremo.
GSAM 22Amang'ana ayarwete ase obonyori bwa Columbus na goika aare
GSAM 22.3Montgomery, ase etabu yaye y'Amang'ana ga Amerika,2 ase ekerero kia 1902, emepeji 8 na 9, akogwana igoro y'ebirengererio ebiamokomirie Columbus kogenda ogosafiri, na okokeran'ania omopango gwaye gwa goika ase Indies y’Obumochi ase okogenda bosongo, akoteba:—
GSAM 22.4“Columbus nigo arengerete ng'a akonyara gokora buya gokira oropango rwa omoruoti bw'e Portugal. Nigo amenyeire ng'a ere nchera enke na engiya gokira, eya goika ase Indies y’Obumochi, korusya ase nchera Diaz abekire. Omopango bw'omorandi o korwa Genoa [Columbus] bwarenge nobotemi buna bwarenge obuya bwa gwikire. Ase kogenda moocha, gose kogenda irianyi na moocha, akagania kogenda boronge bosongo. Nigo arenge n'amang'ana atato amakong'u kogenderera ayio: ritang'ani, ase chinyegero chi'ense chi'ebiro biaye, Columbus nigo amenyeire ng'a ense tiyarenge ereng'anaine buna abanto bange barengerete, korende nigo eri eting'iti. Kabere, nigo arengerete ng'a eting'iti eyio yarenge nkomo korenga buna ere, na ense enene yarenge ntongo, ti amache. Gatato, ekiagera tamanyete gose korengerera ng'a Amerika na Enyancha y'oboruru byare, akagania ng'a omogongo gwa Asia gose Indies nigo gwarenge boronge ase obosio bwa Hispania na omogongo gwa bosongo gwa Europa. Orogendo rwonsi goika Cipango, gose Japani, nigo arengerete ng'a tirokorenga chimaili ang'e na elufu inye.
GSAM 23.1“Omopango gwaye gwarenge ogwo: nakorwa Europa, akorangereria emeeri yaye bosongo gochia Japani, agende akobwatia okoginga kw'eting'iti goika ekomoira ase ekia arenge kochiara. Ase ebirengererio biaye, eyio yarenge y'ekeene na y'obororo buna egento ekebusi kogenda goringa ekebesa.
GSAM 23.2“Onye ekeremo kiaye kiasobire, akanyora obuya obonene mono: nasoe ase Indies y’Obumochi boronge ase omorangwa bw'imbere, tari gosoa ase enchera y'okwebacha na ase egesoero ki'oruande, buna Abaportugali bagwenerete.
GSAM 23.3“Twarora ng'a omonto oyo, oyomanyete obosomi bw'ebigeragererio, amang'ana g'ense, na ogotwara emeeri nkomo omonto onde bw'ebiro biaye, nigo arenge omwene ase ring'ana ritang'ani—eng'icho y'ense—korende arenge omosaria mono ase amang'ana abere ayore.
GSAM 23Obosaria bwaya obwarete obuya
GSAM 23.4“Korende, ase enchera y'ogokumia, obosaria bwaye bwamokonyeire ase ring'ana rimwe. Okosaria gw'okobara omogendo nigo kwarenge obuya mono. Onye Columbus abarete buya obonene bw'eting'iti na omogendo bw'ogosafiri okwo, mbaraire atagendi, ekiagera mbaraire arora bwango ng'a nchera y'Abaportugali nigo yarenge enke na y'obwancani. Naende, onye akonyara kochira ase ebirengererio gose komanya ng'a ense ya Amerika nigo yarenge ase nchera yaye, nonya naboigo okomanya okwo kwonyene nanga tikwamokorire achake orogendo rw'obonyori, ekiagera ching'orio chiaye tichiare konyora ense ensya, korende konyora nchera ensya goika ase ya kare.”
GSAM 23Egomesero enene y'emiachire
GSAM 23.5Naboigo abanto ba Nyasae, ase okogwa korwa emiachire, mbabeire n'egomesero y'ogocha kwa Kristo imbere yabo buna enanga y'omoyo, ey'ekeene na eyagumire.3 Nonya mbareire egati y'ebichando na obosari, bakogotera n'oborame, “Omonene, goika ri ngaki ore nootore?” korende mbagenderereire imbere, na buna Paulo akateta na akoteta bono: “Ninki egomesero yaito, gose ogosemerwa, gose egutwa y'omogoko? Inwe nainwe timori ase obosio bw'Omonene oito Yeso Kristo ekero nakwisoka?”4
GSAM 24Paulo akong'werwe n'egomesero
GSAM 24.1Ebirengererio bike igoro y'chinguru chi'egomesero eri nigo bigwenerete. Ekero Paulo ategererwe imbere ya Feliksi na akegwa ribaga ri'okogwana ase ching'ana chiaye, akateta, “Ase nchera eyio bagoteba ng'a n'obotami, nigo nkosaba Nyasae wa chisokoro chiane; ninyegenete amang'ana onsi ayakoretwe ase amachiko na ababani; na ninde n'egomesero ase Nyasae, eria barabwo mbagenete, ng'a abakure bakobokwa, ab'amarongo na ab'obosaria.”5
GSAM 24.2Ase okomotongorera kwaye okong'u ekero aletwe imbere ya Agripa, Paulo akateta, “Bono ninteneine ninde negesio ase engencho y'egomesero ri'era ria Nyasae rikareire chisokoro chiato; eria ebisaku ikomi na bibere bikorera Nyasae obotuko na omobaso, nigo bigosemeria kogoika. Ase engencho y'egomesero eri, omoruoti Agripa, Abayahudi nigo bakandeerete. Ninki mokorengereria ng'a Nyasae akoboka abakure n'ekintu kitarengererwa?”6 Ekero arenge Rumi kogenda komororererwa Kaisari, akateta ase Abayahudi, “Ase engencho y'egomesero ri'Abaisraeli nigo nsibirwe n'ekenyuri eki.”7
GSAM 24.3Paulo akagwana ase barua yaye ase Tito igoro y'egomesero eri: “Obuya bwa Nyasae obotoire abanto bwarokire ase abanto bonsi, bukotworokereria twange amang'ana atari ay'obonyasae na okogania kw'ense, tube ase ense eye ya bono n'obweriti, oboronge, na obonyasae, twagenderera egomesero eri ri'ogoseserwa na okooroka kw'obonene bwa Nyasae omonene na Omotooria oito Yeso Kristo.”8
GSAM 24Petero n'ogosemerwa ase egomesero
GSAM 24.4Petero akogwana igoro y'egomesero erio: “Nabakwe Nyasae, Ise bw'Omonene oito Yeso Kristo! Ase amabera aye amange, agatoiboire eria kabere tonyore ogosemeria okonyene obogima ase okobokigwa kwa Yeso Kristo korwa ase abakure, naende tonyore omwando otagosareka, otari neubi, otari gosira, ogachire igoro ase engencho yaino; abwo morendire nechinguru chia Nyasae ase enchera y'okwegena goika ogotoreka okororekane ekero ki'omoerio. Ase ayio monyare kogoka mono, nonya bono ase ekero egeke, onye negwenerete, moichanigwe ase amachando maing'ani. Erinde okotemwa kw'okwegena kwaino, kore nerigori rinene kobua etahabu egosira, nonya egotemwa ase omorero, erorekane koba ase ogotogigwa, na obonene, na ogosikwa ekero Yeso Kristo akoorokigwa.”9
GSAM 25Omopango gwa Nyasae ase okobanga
GSAM 25.1Amariko nigo gaorokerete omopango gwa Nyasae ekero abambire ense; na ase ring'ana ri'obobani twamanyete omopango gwaye igoro y'ebiro ebirache: “Nigo atetire Omonene oyobambire igoro, ere Nyasae oyobambire ense na komoyeka; nigo ayibekire, tayetongete ng'a ebe bosa, akayibamba erinde emenywe.”10 Ekero ayetongete, akaa omonto ense. Omoturi bw'amazaburi agoteba: “Igoro, igoro chionsi, nigo ch'Omonene; korende ense nigo aieire abana ba mwanyabanto.”11 Ekero aieire omonto ense, omonto nigo arenge omoronge, buna omosomi bw'amage akateta: “Eki kioka nigo nanyorete: Nyasae nigo abambire omonto omoronge; korende barentete ebirengererio biing'ani.”12
GSAM 25.2Twosomete okogenderera kwa Omonene ase mwanyabanto, ng'a “ekero akenyire abana ba Adam, akabatebereria emipaka y'ebisaku kobwatia eng'ana y'abana ba Israeli,”13 nigo, kobwatia eng'ana y'Abaisraeli ab'ekeene barasangerererwe ase ense koba abatoo b'oboruoti bwaye oborache. Paulo akabirengereria ase amang'ana aya: “Nyasae nigo abambire abanto bonsi ase amanyinga mamwe, bamenye ase ense yonsi; akabatebereria engaki yareberetwe na emipaka y'okomenya kwabo, erinde bamochiari Omonene, mbanyore komororora na komonyora, nonya ere tari aare naitwe; ekiagera ase ere nigo tobaga, tokogenda, na tore.”14 Ekero omopango ogwa kare igoro y'ense gwasokerwa, “abanto bao nainwe mbabe aboronge bonsi.”15 Naende bagotetwa ase engencho eyio: “Omonto oyomenyete agwo takoteta, ‘Ninde omorware’; abanto bamenyete agwo mbaberwe ebibe biabo.”16 Ekero ekio nigo kerabe ekero “abaremereria bararigerera ense, na basemerwe ase obuya obonene bw'omorembe.”17
GSAM 26Ogocha kwa Kristo kwa kabere ti ekegano
GSAM 26.1Ase barua ya kabere ya Petero, nigo gwetwe ng'a: “Titaranderetie emegano y'ekegano ekorogererwa n'obong'ainereria, ekero twabamanyetie chinguru na ogocha kwa Omonene oito Yeso Kristo; korende twarenge abarori b'obonene bwaye. Nigo anyorire ogosikwa na obonene korwa ase Nyasae Tata, ekero eriogi riarwete ase obonene obonene rigoteba, ‘Oyo nere Omwana one omwanchwa, ngokirie nere.’ Na eriogi eri riarwete igoro nigo twariigwete, ekero twarenge amo nere ase egetunwa egechenu. Naende twakwete ring'ana ri'obobani riteneine bokong'u, eria mokore buya komorategerere buna etaya ekomoreka ase omosunte, goika ekero bogokia na eng'enang'eni ya mambia eoroke ase chinkoro chiaino.”18
GSAM 26.2Ase amariko aya, omotomwa akogwana igoro y'okoborwa kwa Kristo ase egetunwa, koba ekimanyererio ki'ogocha gwa kabere. Mbere y'ekero ekio, Omotooria oito akatabia abatomwa baye: “Abanto bande bare aiga, bataigwe amakweri goika barore Omwana-o-mwanyabanto akogicha ase oboruoti bwaye,”19 Buna Luka akorereire: “Abanto bande bare aiga, bataigwe amakweri goika barore oboruoti bwa Nyasae.”20
GSAM 26.3Eira eri nigo riakeranire ase okoborwa okwo. Ase “okorora” okwo ase egetunwa, bakarora Yeso are nobonene buna nakoroka ekero nakwisa ase oboruoti bwaye. Bakarora Elia (Eliya), oyobatirwe igoro atanyoire amakweri, are kirori bw'abaraoswe igoro—baonchorwe korwa ase emebere egokwa goika ase emebere etagokwa—“ase akanya kamwe, okomiamia na okoramokia,” ekero Omonene nakwisa.21 Na Musa nigo arenge agwo, oyokware, are kirori bw'abarabokigwe korwa ase abakure kogenda komonana n'Omonene. Nabo ase “okorora” okwo, bakarorerwa Kristo nakwisa ase oboruoti bwaye, buna abaire abatabie.
GSAM 27Obobani nigo ring'ana riteneine bokong'u
GSAM 27.1Nonya abatomwa barorire obonene obwo ase egetunwa, na baigwa eriogi ri'okobakirira Nyasae, omotomwa Petero akagamba: “Twakwete ring'ana ri'obobani riteneine bokong'u.” Ase okoteta okwo, tarenge koganana ekia barorire na koigwa ase ekero ekio. Ekero ekio baigwa eriogi ri'Nyasae rimwe; korende ase emipango minene y'obobani, egendererete goika ase ogocha gwa kabere, nigo twakwete eriogi ri'Nyasae rikotetwa kera engaki. Kogoteba, kera obobani oboteberetwe na bwasokerwa ase amang'ana, nigo bori eriogi ri'Nyasae kware. Nigo ase eng'icho eyio ring'ana ri'obobani riaba “riteneine bokong'u.” Ekerero kiakasubirwe kigoteba “rikabekirwe riteneine.” Obobani nigo bokobekwa riteneine ase kera ring'ana rikeranire. Kera ring'ana riaroretwe, ekero riasokerwa, nigo riba egemesero ng'a amang'ana atigarete, aya abanirwe, nigo araikerane kera.
GSAM 27Engencho y'obobani
GSAM 27.2Amaroberio aya korwa ase abasomi b'amariko abamanyekene igoro y'engencho y'obobani nigo gare n'chinguru:—
GSAM 27.3Thomas Newton akateta ng'a “obobani nigo amang'ana g'amate adakarire na ganyorerwe kare; amate nigo obobani bwasokerwe na bukong'eterwe. Obobani bw'obotami nigo bwabeire ense; korende obosomi bw'abanto na obotami bw'abasaitani tibikonyara kobambere obobani buna obwo bukorokwa ase Amariko.”
GSAM 27.4Sir Isaac Newton akateta ng'a “okoiigwa ababani nigo ekimanyererio ki'omochano ki'Ekanisa y'ekeene.”
GSAM 27.5Dr. A. Keith akateta ng'a “obobani nigo bwangana n'egekone kera, na bwonyene nigo bore bw'egekone. Eriogi ri'Obochinguru bweka nigo rikonyara koboka abakure korwa ase emakaburi; eriogi ri'Obomanyi bwonsi rioka nigo rikonyara kogotebia amang'ana onsi garameire ase obotuko bwarache, obwo omonto tagakonyara komanya buna tagakonyara konyora enyomba y'abakure; na aya marere nigo mare eriogi ri'Nyasae.”
GSAM 28.1Matthew Henry akateta ng'a “ase engaki ya Nyasae, eri engaki eya goya mono, na ase nchera ya Nyasae, eri nchera eya goya mono, obobani nigo bokokeranira kera; kera ring'ana ria Kristo nigo rire richenu mono, na ase ayio nigo riteneine bokong'u.”
GSAM 28Ekigendererwa ki'obobani
GSAM 28.2Twonya komanya ekigendererwa kimo kia Nyasae ase okotoa obobani, korwa ase amang'ana Kristo atabire abatomwa baye. Ase okoteba obobani igoro y'amang'ana garasokerwa ase obogima bwa Yudas, akateta: “Nabatebirie mbere y'ogoba, erinde ekero goba, monyare kwegena ng'a ninche ere.”22
GSAM 28.3Naende Omonene agoteba goetera ase omobani Isaya: “Ninche Nyasae, onde tari buna inche; nkoteba omoerio korwa omochakano, na korwa ase ekare y'ekare amang'ana atarakoreka; nkoteta ng'a omopango gwane nigo gokeranira, na onsi aya nganetie ninyakore.”23
GSAM 28.4Naende: “Nigo naroretie amang'ana ga kare korwa omochakano; nigo garwete ase omonwa bwane, nkagarokereria; nigo nakorete bwango, nigo gakeranire. Korwa omochakano nigo nakogambire; mbere y'ogokeranira nkakoorokeria, erinde otateta ng'a ekenyasae kiane nigo kiakorete, gose omogwekano bwane, gose omogwekano bw'etumbi bwane nigo bwakomire. Waigwete, orora aya onsi; na togoteta? Nigo nakoorokerie amang'ana masya korwa bono, amang'ana mareng'ete, otamanyete. Mbambirwe bono, tari korwa kare; mbere y'erioba otarabigwa nigo nakoorokerie, erinde otateta ng'a, ‘Inee, namanyete.’”24
GSAM 28.5Ase amang'ana aya, twarora chinguru chi'okokeranira kw'obobani koba oborori bw'ikorwa ri'obobani korwa ase Nyasae; na nigo garora chinguru chi'Omonene igoro y'ebinyasae bi'abamahani. Naende twarora korwa ase amang'ana aya ng'a obobani bwakwerete ekibara ki'ekine ase Amariko. Ase eng'icho eyo yonsi, nigo ekoba ekegori ng'a abanto abange tibategerete na bakorengereria akake gose tario ase amasomo g'obobani ase Amariko amachenu.
GSAM 29Obobani Bwatiasiekirwe
GSAM 29.1Abatamanyete bagoteba ng'a tibasomete, na ase igo tibakonyara komanya obobani. Korigereria, abamanyete abengi, na bamwe ase oborandia, barenge: “Obobani bwasiekirwe, kandi botanyare komanyeka. Twonsi tomanyete egetabu ki'Okomaanoka n'egetabu kiasiekirwe.”
GSAM 29.2Ase Egetabu ki'Okomaanoka, Yohana omwanchwa akaegwa ogochika okomotebia ng'a atasieka egetabu.25 Ase egetabu ki, okogwa kw'egesabu kwarebetwe ase abategeete “bakoigwa amang'ana g'obobani obo, na barende ebintu bibandikirwe ase ako.”26 Ninki eng'ania y'egetabu kiasiekirwe ekogendererwa, korende batanyare komanya? Nyasae akagamba ase omonwa gwa Musa ati: “Ebintu biakasiika nibi bya Nyasae Omonene waito; korende ebintu birorokirwe nibi byaito na abana baitu goika kare na kare, igo tukore amang'ana goosi ag'iriko ase echiko rino.”27
GSAM 29.3Ng'ania ya Nyasae y'okobeka obobani bwa Danieli komanyeka, ekororekana ase amang'ana aye ase abatwe bakoba. Tosoma: “Ase igo, ekero morarore ekintu ki'okogechia ekireta ogosaria, ekigambirwe na Danieli omobani, kiorokete ase ahantu h'obochenu (omosomi onde akomanye),”28; ng'ania yayo ni, Momanye Danieli omobani.
GSAM 29.4Nyasae akororokia oborongo bw'amang'ana y'abagamba ng'obobani botanyare komanyeka, ase amang'ana aya: “Okorora kwonsi kwaba ase inyu ase amang'ana g'egetabu kiasiekirwe, ekegabirwe omonto omomanyete, akagamba, Soma eki, nkogosaba; akagamba, Ntanyare, n'ki siekirwe; egetabu kigabirwe omonto otamanyete, akagamba, Soma eki, nkogosaba; akagamba, Ntamanyete. Nigo Nyasae akagamba ati, Ase chie, abanto aba bagwatere ase inye n'omunwa, na minwa yabo bang'wanerie; korende omoyo yabo bagotengire kera n'inye, na okonyiroka kwabo nigo kore amachiko mwanyabanto borokereretie. Nigo, rora, nkogenda nkore emeremo ekotanga nokomanya ase abanto aba, emeremo ekotanga na egento ekotanga; obomanya bw'abamanyete babo bogosira, na obomanya bw'abachang'ani babo bogobiswa.”29 Korende, onye abanto baba omobani arenge agambire mbagendererete amang'ana g'obobani obwene, anga tibakiagire ase echiko ria Nyasae, gose koira amachiko g'abanto ase gachiko aye.
GSAM 30Obobani Ntibw'Okobasiria kw'Omonto Omwe
GSAM 30.1Si ase ng'ania ng'obobani buri n'engencho endito, ebisire kandi enkong'u komanya, nigo abanto abengi batanyare komanya. Omotumwa Petro akagamba ase obobani ati: “Momenye gotang'ana eki, ng'obobani bonti bw'egetabu si bw'okobasiria kw'omonto omwe. Naki obobani butarokia kare ase ogwancha kw'omonto; korende abanto beru ba Nyasae bakagamba ase okorokerwa n'Omoika Omochenu.”30 Amang'ana aya gakorora nke ekintu ekineene ase okomanya obobani n'okwania Omoika ogambire ase ababani. Ase Omoika ogwo, ogasigirwe ase abanto boosi abamogosaba, handikwe ati: “Akobagendereria ase ekeene kiʼonsi.”31
GSAM 30Obobani Bwaikeranire
GSAM 30.2Ase okogotania obobani, hariho amang'ana amwe amanyereete akogendererwa kera ase omoyo: Nyasae, otakomocha, nigo omorusi w'obobani; na engaki y'okoikerana ekagera, egento kiasoborwe nigo ekoba. Na ase Nyasae, orenge n'obokomo bw'okomanya ebintu abanto barakore, akobeka engaki y'egento, engaki ego egagera, okoikerana kw'obobani kw'obwene kokorokekana. Ase amang'ana amandi, okoikerana kw'obobani okw'oborongo ase engaki ekabekwe, n'ekintu kitarokekana. Nigo, engaki ya Nyasae y'okogaba ring'ana ri'ekeene ase ense ekagera, ring'ana riakoroka kera.
GSAM 30.3Ekeri engaki, omoriki akagegena ring'ana ase okoikerana kw'obobani, omonto otagwenerete akamwicha akagamba ati: “Nkogosimania inyu abamobasiria obobani, nki more abanyagesio mono. Ase okosoma amakuru, mokorora gotia mokonyora buya egento ekogwatana riango n'obobani.” Twaigokia: “Ekogwatana ase ng'ania ng'ekakorwe erinde egwatane. Onye ogachia ase etuka kogora chingobo ibere chi'amaboko, tokoganya konyora echikogwatana n'amaboko ao?” Akagamba: “Ego, naki biakorwe erinde bigwatane.” Nigo omoriki akagamba: “Nigo Nyasae, omanyete gotia abanto bakokora, akabeka obobani bwabo; na abanto baba bakagera ase emeremo, bagakora egento akabeka, omoriki w'amakuru ow'ekeene akabandika emeremo yabo; ase okogeranigwa n'obobani, bigwatana buya.”
GSAM 31Obobani N'Omorere Ase Obotuko
GSAM 31.1Omotumwa Petro akagamba ngotwenera okogendereria obobani nk'omorere ogwarya ase obotuko. Taringi n'etara y'obobani, ekerengeri n'ekotigara obotuko. Omorere ogokorwa n'ogosaria obotuko—omonto akogenda ase obotuko, ogomorokeria egesieri, na ogomorokeria buya, nigo omogendi akonyora ase obororo akorora na atorora egendero. “Ring'ana riao,” omosomi wa Zaburi akagamba, “n'etara ase amaguru gange, na omorere ase egesieri kiange.”32 Omomanyi akagamba ati, “Egesieri ki'abanto abaronge nki omorere ogwarya, ogwarya eng'aki na eng'aki okogera ase ekiro ekegendererete.”33 Nigo kororekana, ase twebwora ase engaki, ring'ana ria Nyasae, cane ase okoikerana kw'obobani, rikobara kera okorera, rigakora omosomi wa Bibiliya komanya buya ng'aki arenge ase egesieri ekogenda ase omorere bwa kera na ekiro kiatarai.
GSAM 31Ebikorwa Bitato Biamanyekete Okokera Edeni Kogika Omoerio
GSAM 31.2Ase okotebekania egesieri ki'abanto ba Nyasae okokera Edeni kogika omoerio, ase omorere w'Amang'ana, hariho ebikorwa bitato bikorokete buya. Ekiambirire n'ogocha kwa Kristo kwa tang'ana, okobambwa omoganda, ogocha kwa Emmanueli, Nyasae ororokete ase omoganda; ekabere n'oboroberio obonene bwaroka nyuma y'Ebiro Bia Obotuko—emiaka 1260 y'obotemi, ase ing'ana ria Nyasae rikaberekerwa abanto abansemo—ekanisa ekachoka ase obororo bwago, na Ebitabu bikabekwa ahantu onse akosoma na komanya gokore Nyasae; ekagatato n'ogocha gwa kabere kwa Nyasae waito, okore engaki y'okogania ebintu biensi, ebigambirwe n'omunwa gwa ababani beru kera okokera obotang'ani bw'ense; okobeka omoerio ase “oborwani bw'ebiro,” oborwani bw'obotami n'oboronge, na okore engaki y'obobwati, engaki ense yonsi erenge ekogenderera.
GSAM 32Obobani Bokobeka Ebimanyererio Bia Omoerio
GSAM 32.1Ase okogendereria ring'ana ri'obobani rianeene nk'omorere ogokorokeria amaguru, na rikororokia egesieri ki'obwene ase obotuko, tikania ngotogakora gotia, twakore egesieri ekororokete buya ase ing'ana ri'obobani, okorera ase omogere gwa engaki, kogika ogocha gwa kabere kwa Kristo. Ase eng'ania eyo, abagenda bagendererete omorere w'obobani bakomanya ebimanyererio n'ebirorokano ng'aki ekiro ekinene kieri hai, na tari ebio bioka, korende bakomanya na emeremo ya Nyasae ekogenderera, ase amang'ana g'ekeene agatebekereria abanto baumerane na Kristo ase omorembe engaki ya ogocha kwaye.
GSAM 32.2Nigo Amang'ana g'Ekero garagamba ng'ekiro kia Nyasae kikogoka ase abanto nk’“omwibi obotuko,”34; korende nigo garagamba ase abatoigete ase oboragireri bwa Nyasae ati: “Inyu, momura baitu, timweri obotuko, nigo ekiro echo kitaraboi nk'omwibi. Inyu momwo abana b'omorere, na abana b'ekiro.”35
GSAM 32Mogekere Emeremo ya Nyasae
GSAM 32.3Ase okogekera emeremo ya Nyasae ase obwatanio bw'ogocha kwa Kristo, n'ekintu ekiya komanya ng'obobeko bwa Nyasae bwarenge kera ng'abanto bakeba komogekera Nyasae ase okororekana kw'oboragireri na obokomo bwaye ase oborosi bwabo. Ase okogaba ng'ania y'okogwa kwa Israeri okaroka ase Nyasae, omosomi wa Zaburi akagamba ati: “Bakagereka Nyasae, Omorosi wabo, ogakora ebintu binenene Misiri; emeremo gitanga ase ense ya Hamu, na ebintu bitinwete ase Enyancha Embariri.”36 Korende korenga kw'ari buya ase Israeri kogekera emeremo ya Nyasae nabo, tikori buya na ase itwe? Omosomi wa Zaburi akagamba ase okosangwa: “Kogwa Nyasae, omoyo gwange, kandi otagereka ebiegwa biaye bionsi.”37
GSAM 33.1Ase ebiro biensi, Nyasae arenge n'amang'ana amaneene, agatebetwe n'ekegwa kiaye, okorosa abanto ase obotemi bw'obotami, na okubatebekereria okoing'ana ase Kanaan y'iguru; n'ekintu ekiya ase itwe gotebekania emeremo ya Nyasae n'abagambire amang'ana ago.
GSAM 33Emeremo Ebinene Bikorerwa n'Ebintu Bitinyene—Oborori bwa D’Aubigné
GSAM 33.2D’Aubigné, ase egetabu kiaye Amang'ana 'Ebiro bi'Oboroberio, akagamba ati: “Nyasae, otegereria emeremo yaye ase ebiro biensi, akogendereria n'ebintu bitagwenerete, engaki yaye ekagera. Okokora ebikorwa binenene ase ebintu bitinyene, nigo echiko ria Nyasae. Echiko rino, rikobeka oboragireri hande ase obobeko, rikorokekana kandi ase amakuru.”38
GSAM 33.3Engaki ya kare, Nyasae akatang'ana gotora abanto abamwe, akobabeka nki ense eyaye, akaita omonto omwe—Aburahamu—orenge akamenyete egati y'abanyamahanga ase Uri ya Abakaldayo. Ase iye hakaroka oborori obw'abo abengi; korende ase abanto abo, engaki bakabekwa nki ense, Nyasae wa iguru akagamba ati: “Nyasae atabekire obosigani bw'aye ase inyu, na atatorire inyu, ase ng'ania ng'mwari abengi okogera abanto bande; naki mwarenge abacheke ase abanto boosi.”39
GSAM 33.4Kandi, engaki ya Nyasae y'okorosa abanto baye ase obotemi bwa Misiri, akatora omoragireri wabo omonto, orenge akasiekwa ase enyomba ya nyina ase emieng'ati etato, ikimari agatebwa ase ekegaki ki'amatete, kiasigirwe n'obosiri, na kigabirwe oboragireri bw'omera gwa Naili. Musa ogwo, engaki akagera ase obomanyi, akatora egesieri ki'obotemi hamwe n'abanto ba Nyasae, kobua okogenderera “obosangwa bw'obotami kwa engaki enke.”40
GSAM 34Ogwina kwa Gideoni
GSAM 34.1Ase nyuma, engaki Nyasae akenda korosa Israeri ase Abamidiani na Amaleki, abacha ase ense yabo “nki obwiga bw'emitimbwe,” bagasaria ebimeri bia ense, bagasiga Israeri “atarina ekegwate, si eng'ondi, si ente, si endeg'ombe.” Nyasae akatuma omomalaika ase Gideoni. Omwana wa Yoashi ogwo akagererwa ase okobua okobeta oburo obucheke n'okobusieka ase aborwani. Omomalaika akamomanyeria ng'akoborosa Israeri, Gideoni akabaza ase okotanga ati: “Nkorose Israeri ase nki? Rora, abanto b'eamate yane n'abataka ase Manase, na inye n'omocheke okogera ase enyomba ya tata.”41 Omonto ogwo omwene, omotemi na omocheke, akagenda hamwe n'abanto baria magana matato, ne chitara na ebikono biabo bitegerezwe; egento eyo ekorokie n'oborongo ase amaso g'omonto, korende ase okobeka Nyasae nki obokomo bwabo, bakoboka ogwina omunene. Ataratooria Israeri, Gideoni anga nakarorombietie buna omobani Amosi engaki akabaza ati: “Ning'o akobokania Yakobo? Naki n'omocheke.”42
GSAM 34Omwana Omosacha Ase Ekiando
GSAM 34.2Ase engaki Nyasae akabeka, Omorosi w'abanto akabwatwa, na aborosi b'amatanga bakamoreba arere ase ekiando. Abasigani baye ase ense bakagenderera emeremo y'obotemi korende y'obonene. Ase obotemi bw'aye bwa ense, Omorosi akagamba ati: “Amabwe gari n'ebibara, na ebinyoni bia iguru biri n'ebisara; korende Omwana w'Omonto tarina ahantu h'okobeka omotwe.”43 Akatora abatomwa baye “okokera ase abanto b'ensemo y'ahasi, nonya batari ab'ensemo y'ahasi mono, tibari koika ase ensemo y'abanto abatagati. Egotia yonsi ekabekwa okororokia ense ng'emeremo si y'omonto, korende n'ya Nyasae.”
GSAM 35Abamanyete Si Bengi Bakiitwe
GSAM 35.1Paulo akagamba ase emeremo y'ekanisa y'obotang'ani ati: “Oboriri bwa Nyasae n'obomanya okogera abanto; n'obocheke bwa Nyasae n'obokomo okogera abanto. Mworore okoiitwa kwenyu, momura baitu, ng'abamanyete ase omoganda si bengi bakiitwe, si abaine obokomo bengi, si abaneene bengi; korende Nyasae akatora ebintu bi'oboriri bia ense okosookia abamanyete; na akatora ebintu bicheke bia ense okosookia ebintu biakomo; na ebintu bitagwenerete bia ense, na ebintu bigayirwe, n'ebi akatora, ego, n'ebitaro, okosaria ebintu biriho; nigo omoganda omwene atanyare kwigamba ase amaiso gaye.”44
GSAM 35Abanto Abaitongo Ase Oboroberio
GSAM 35.2Twarora echiko riri ase obogima bw'aboroberia abamanyekete b'egera ya 16. Omorori w'amakuru akagamba ati: “Omoroberia Zwingle akaroka ase ekiando ki'omorosi w'amatanga ase ebitunwa bia Alps; Melanchthon, omomanyi w'oboroberio, akaroka ase enyomba y'omobori w'ebiaru; na Luther akaroka ase enyomba y'omokori omoseke w'emeremo y'okorusia ebioma riroba inse.” Luther akagamba ase iye omwene ati: “Abaibori bange barenge abateebi. Tata arenge omotemi w'ebiti omotaka (na nyuma akaba omokori w'emeremo y'okorusia ebioma riroba inse), na mama akagenderera kera okobeka ebiti ase mugongo, nigo akore ebintu by'okobesania abana baye. Bakagenderera emeremo ekomoraya ase oborosi bwaitu.”
GSAM 35.3Omotumwa Yakobo, ase okogamba ase okoiitwa kw'abanto ase emeremo ya Nyasae, akagamba ati: “Motege abamura bange b'osigani, Nyasae atatorire abateebi b'ense egi, abanda ase okwegena, na abariti b'oborwoti obw'abarierete eira abamoganja?”45
GSAM 35Abamethodisti b'Obotang'ani
GSAM 35.4Ase okorora aboroberia abagenda bagenderera kogika ebiro bitang'ane bia Methodisti, engaki ring'ana ri'oboganja bw'obwigeni rikagambwa n'obogambi, twakorora ng'akogwatana n'obokomo bwa Nyasae. Ase rigabirwe abanto ase oboronge, hamwe n'obosigani bwaneene bwa Kristo, na ase okogwatwa n'okwegena okobwene, abetereeti batakora ase okogokwa kw'obotami bwa kare kwonka, korende bakagwatwa n'obokomo bw'okochena obokore obogima bw'obochenu. Methodisti akaroka ase obotang'ani obw'obotemi, na Nyasae akamogwa ase okwegena n'okosigania kw'omorandia na omonto w'ekanisa.
GSAM 36.1Ase okotebekania ebikorwa n'ebirori bigwatene n'obwatanio bw'ogocha kwa Kristo, twakorora ng'ase emeremo yonsi ya Nyasae, omonto are omoachenti, obotang'ani bwabwo bwaba ase abateebi na abantorokoro; korende monde omonto onde akobeka ekina igoro yabwo ase ng'ania eyo, Atari korora oborori obogendererete obw'emeremo eyo, nigo akororeke ase abanto Nyasae akabaza ati: “Ning'o ogayire ekiro ki'ebintu bitinyene?”46
GSAM 36Okoiraneria kwa Eck ase Luther
GSAM 36.2Ase ogokonya abanto abarikire koira ng'a amorokererio namaronge gose tari amaronge koreng'ana n'obwigi bw'abanto abakwianchera, babe abake gose abange, twatora ensemo y'okomerana kw'amang'ana ogati ya Luther na Eck. Luther akabeka amaguru aye ase Ebitabu, akagaya oboragireri bw'abanto bokobeka amang'ana yabo igoro y'ing'ana ria Nyasae; Eck akamworekeria ase amang'ana g'okoswaria ati: “Nkotanga n'obotemi na obosikani obwa Dokita omosikwa, orenge omwene akogaya, aorokerere abagaaka abengi abamanyekete, akoganya komanya okogera abapapa, obosangererekano, abamanyete na amasukuru! ... N'ekotanga buya, ng'aki Nyasae akasisa ekeene ase abachenu na abamatiri abengi, kogika ogocha gwa Omogaka ogwo?”
GSAM 36.3Okoiraneria oko nigo konyare koiranerigwa n'oko Zwingle akairaneretie John Faber ase Zurich, engaki Faber akagamba “ng'okotanga kw'egento ekagera, engeso chieira chikagenderera emiaka 1200 chiasigirwa, na Abakristo barenge bagendererete ase oborongo ase emiaka 1400.” Zwingle akamworekeria buya ati “oborongo tibwaba oborongo buke ase ng'ania ng'abanto babwikiriri emiaka 1400, na ase ogosamba Nyasae, obokare bw'engeso tibwaba ng'ania, korende nigo hakabereho omogoko ase Ebitabu bichenu.”47
GSAM 37Ing'ana ria Nyasae Kogeranigwa n'Obomanya bw'Abanto
GSAM 37.1Oboraru bw'okosigania amang'ana g'abanto, ase okobeka ekina ki “Ninki ekeene?” ase ing'ana ria Nyasae, bukororoketwe n'omobani Hosea engaki akagamba ati: “Mwarima obotami, mwagesa oborongo; mwaria ebiesa bi'oborongo, ase ng'ania mwagendererete egesieri kienyu, ase obwigi bw'abanto benyu abaine obokomo.”48 Omogere gwa omoyo gw'abanto kera n'ogosigania omonto; korende ase twebwora hai engaki Nyasae “akoroka na akotikania ense ase enchera ekondokia mono,” omobani Isaya akagamba ati: “Motige omonto, orina omoya ase eminyarara; naki ninki akobekigwa?”49
GSAM 37.2Ase gotebekwa n'Amang'ana ase oboraru bwaitu ase egesieri ki, monde omonto onde akogaya obwatanio bw'ogocha kwa Kristo ayaga, nki ekintu kitarina obokogi ase ng'ania ng'obotang'ani bwabwo bwaba obw'obotemi, gose ase ng'ania ng'abanto abakorokwa abaneene ase amaso g'ense tibancha okonyorerana n'obwatanio. Korende omonto onde atebe buya amang'ana g'abwo. Ekeene n'ekintu kia rigori ritanyare korengwa, na amang'ana g'abanto, korigereria nakyo, nki ebisoso bitagwenerete.
Notes
- 2 Timotheo 1:9 ↩
- David H. Montgomery, Amang'ana Amakong'u ase Amang'ana ga Amerika, ekerero kia 1902, emepeji 8, 9. ↩
- Abaiberania 6:19. ↩
- 1 Abatesaloniki 2:19. ↩
- Emeremo y'Abatomwa 24:14, 15. ↩
- Emeremo y'Abatomwa 26:6-8. ↩
- Emeremo y'Abatomwa 28:20. ↩
- Tito 2:11-13. ↩
- 1 Petero 1:3-7. ↩
- Isaya 45:18. ↩
- Zaburi 115:16. ↩
- Omorandia 7:29. ↩
- Okoiranerera 32:8; ↩
- Emeremo y'Abatomwa 17:26-28. ↩
- Isaya 60:21. ↩
- Isaya 33:24. ↩
- Zaburi 37:11. ↩
- 2 Petero 1:16-19. ↩
- Matayo 16:28. ↩
- Luka 9:27. ↩
- 1 Abakorinto 15:51, 52. ↩
- Yohana 13:19 ↩
- Isaya 46:9, 10 ↩
- Isaya 48:3-7 ↩
- Okomaanoka 22:10 ↩
- Okomaanoka 1:3 ↩
- Kumbukumbu la Torati 29:29 ↩
- Matayo 24:15 ↩
- Isaya 29:11-14 ↩
- 2 Petro 1:20,21 ↩
- Yohana 16:13 ↩
- Zaburi 119:105 ↩
- Mithali 4:18 ↩
- 1 Abathesalonike 5:2; 2 Petro 3:10 ↩
- 1 Abathesalonike 5:4,5 ↩
- Zaburi 106:21,22 ↩
- Zaburi 103:2 ↩
- Amang'ana 'Ebiro bi'Oboroberio, egetabu 2, egesieri 1, ¶ 1 ↩
- Kumbukumbu la Torati 7:7 ↩
- Abaheburaia 11:25 ↩
- Abaragori 6:4,5,15 ↩
- Amosi 7:2 ↩
- Matayo 8:20 ↩
- 1 Abakorintho 1:25-29 ↩
- Yakobo 2:5 ↩
- Zekaria 4:10 ↩
- Amakuru g'Oboroberia bwa Wylie, egesieri 12, ¶ 16,17; egeso kia Cassel, akaratasi 458 ↩
- Hosea 10:13 ↩
- Isaya 2:22 ↩