Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
21 / 31
21 / 31

Egesieri 18 — Oborendi bwa Nyasae ase Emeremo y'Okorusia Ebitabu

John Norton Loughborough

GSAM 281.1“Erio nitoramanye, onye togendererete komomanya Omonene; okorua kwaye nigo gobangirwe buna oborabu bw'amambia.”1

GSAM 281.2Goika omotienyi 6, 1849, emeremo y'Omogaaka White nomokungu oye n'Omogaaka Bates nigo yarenge ase chingongo chia New England chioka. Ase engaki eyio Moiseke Clarissa Bonfoey, o Middletown, Conn., akabwatana n'enyomba y'Omogaaka White. Engaki enke etaraeta, nyina nigo akure, akamotigera ebinto bionsi bigwenerete obomenyo bw'enyomba enke. Ase ebinto ebio Omogaaka White akanyara kobanga obomenyo bw'enyomba naende; akakora igo ase ensemo y'enyomba y'Omosacha Belden ase Rocky Hill, Conn.

GSAM 281Omochakano bw'Okwegena ase Emeika y'Abakure kw'Ebiro Bino

GSAM 281.3Ase rituko 24 ri'omotienyi 3, 1849, omosangererekano bw'abanto bonsi okabao ase Topsham, Maine. Ase Esabato eyio Omokungu White akaegwa okorora; ring'ana riarengererwagwa ime yaye nigo riare rinene mono. Toranyare komanya okorora okwo buya mono onye tobeke ase ebirengererio biaito engencho y'amang'ana ariareo ase engaki eyio.

GSAM 281.4Ase ensemo y'omoerio y'omotienyi 3, 1848, ase Hydesville, orogongo rwa Wayne, N.Y., “amariogi atamanyekanete engecho yao” akachaka, gose aria mamincha ya ayio abaire “ogotura kw'emeika.” Aya nigo akorekire ritang'ani ase enyomba y'abanto ba Fox. Ase ensemo y'omoerio y'engaki y'obosu, abanto b'enyomba eyio bakagenda komenya Rochester, N.Y., aase okorokia aya ase obosio bw'abanto kwakorekirwe ime y'enyomba ya Corinthian, na abaiseke bagatukigwa mono n'ebikundi bi'abakungu n'abasacha bachoretwe korwa ase abamenyi b'omochie babwate obotugi, ase ring'ana erio. Abanto abange mono nigo barengererete ng'a ogotura okwo n'oborimo, gose n'obobacha bw'amaboko; na baria barenge kwegena bwango mono tibarenge korengereria mono ng'a aya nanyare gomenteka akaba amanene.

GSAM 282Obobani Igoro y'Okwegena ase Emeika y'Abakure

GSAM 282.1Ase okorora okwo gwatebirwe igoro, Omokungu White akarora ng'a ogotura okwo gotamanyekanete engecho yako ase Rochester n'ase aande nigo kware chinguru chia Saitani, na ng'a amang'ana buna ayio nagenderere gomenteka mono; na ng'a nabekwe oborore bw'ogosasima, erinde abariketwe babe n'obworo bwingi ng'a bare buya, na koira ebirengererio bi'abanto ba Nyasae ase ebinto ebio, onye nakonyarekane, na kobagera babe ne ching'ang'a igoro y'amarokererio y'Omoika Omochenu.

GSAM 282.2Korende abanto abake mono, onye mbare barengeo, ase engaki eyio barenge nonya ebirengererio ebike ng'a okwegena ase emeika y'abakure nagochandae ense yonsi buna kwabaniwe, gose ng'a ngogacha gwetebie ng'a n'ogosasima, kobwate echikanisa chiabanganigwe buya n'abarendi bachio.

GSAM 282Obobani Bwaikerana

GSAM 282.3Korende okoikerana kw'obobani nigo gokororekana ekero tokorengereria omobaro bw'abanto babo, ogotebigwa ng'a n'abanto 10,000,000 ase Chinse Chiabwatene chi'Amerika chioka. Igoro y'oborore bwabo bw'ogosasima obwa bono, nitororusia aya korwa ase Omoiroro na Omorareri, Washington, D.C., rituko 12 ri'omotienyi 11, 1903:—

GSAM 282.4“Ase omosangererekano bw'Ekeombe ki'Ense ki'Abegenete Emeika y'Abakure obwo bwabaire amatuko aeta ase omochie oyo, omoroberio omoyia bw'ogosasima okabua. Enchera ekabangigwa ase ‘okobeka amaboko’ abarendi b'echikanisa gose abarandia, na ekeombe ki'abanto abegenete emeika y'abakure gekamanyerwa ng'a ‘n'ekanisa.’ Eri ndirororekane ase ogosoma ensemo eye korwa ase omoroberio omoyia:—

GSAM 282.5“‘Tariho omorendi bw'ekanisa gose omorandia orabekwe igoro y'ekanisa gose ekeombe atarabekwa ritang'ani ase emeremo ase enchera eyamanyekanete korwa ase ebiro bia kare mono bi'omogano bw'ogosasima ng'a n'okobeka amaboko. Tariho omonto oranyare koba oyoganya kobekwa amaboko goika abe arangeretwe korenda ekanisa gose ekeombe, gose abe achoretwe koba omokori bw'enchili n'ekeombe ki'abegenete emeika y'abakure ki'orogongo oromo, ekio kiandekeretwe koreng'ana n'amachiko ng'a n'ekeombe ki'ogosasima ase orogongo orwo kiremo, gose n'Ekeombe ki'Ense ki'Abegenete Emeika y'Abakure ki'Chinse Chiabwatene chi'Amerika. Abanto bonsi abaganya koba abarendi b'echikanisa gose abakoreri b'enchili goika babe bamarete emiaka 3 gose koeta ase okobwatana ogokoire n'ekanisa gose ekeombe ki'abegenete emeika y'abakure, na goika babe bamarete emiaka 2 gose koeta babwate obochika bw'okorandia, bachoretwe n'ekeombe ki'orogongo gose eki'ense ng'a n'abarandia abagerigwa. Abarendi babekirwe ase ekanisa engaki etanyorete omwaka omogima bw'omobaro bw'amatuko tibaranyare kobekwa amaboko.’”

GSAM 283Omogaaka White ase Oswego, N.Y.

GSAM 283.1Ekiagera emeremo y'okorusia ebitabu yarenge ase Oswego, N.Y., Omogaaka White akamoka korwa Connecticut gochia komenya aase aya, ase engaki y'amato kogwa y'omwaka 1849. Aase aya omosangererekano bw'abegenia okabao omwaka oyio oyio, ase rituko 3 ri'omotienyi 11. Igoro y'emeremo yabo eyatunyane, Omokungu White nigo agoteba:—

GSAM 283.2“Erio tokabua ng'a n'omoremo oito gokora emeremo ase orogongo rwa New York. Omosacha one akaigwa oborito ase omoyo oye bw'okorika n'okorusia ebitabu. Tokaekera enyomba ase Oswego, tokasaba ebinto bi'enyomba korwa ase bamura baminto, tokachaka obomenyo bw'enyomba. Ase ayio omosacha one akarika, akorusia ebitabu, na akorandia. Goika agenderere kwibwete ebinto bi'esegi kera engaki, ekiagera ara nyingi nigo arenge gokorwa goichana n'abanto abetebete ng'a n'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo, korende barenge kobwaterera obobe, korandia engaki yatong'ire y'ogocha kwa Kristo, na korigia kobeka ching'ang'a ase abanto bonsi baranyare konyora, erinde bang'e okwegena kwaito.”2

GSAM 283Omoiroro bw'Ogocha gwa Kabere Warusigwa

GSAM 283.3Ase engaki y'amato kogwa y'omwaka 1850 bakarora ng'a n'obuya kogarura obomenyo naende; ase igo Omogaaka White akagenda Paris, Maine, aase egetabu gi'eritang'ani ki'Omoiroro bw'Ogocha gwa Kabere na Omorareri bw'Esabato kiarusigwe ara kabere ase omotienyi, kibwate chinamba 13, kera eyemo ebwate amakaratasi 8, kera ekaratasi kibwate ebisate bibere bi'amariko korwa igoro goika inse; obonene bw'ekaratasi kiarikirwe nigo bware inchi 7 na 1/8 ase 10 na 1/4. Enamba y'eritang'ani nigo yabwate amatuko y'omotienyi 11 ogwatunyane, n'enamba y'omoerio amatuko 9 y'omotienyi 6, 1851.

GSAM 284.1Okong'era obonene bw'egazeti koeta Ekeene kia Bono nigo kware ekemanyererio ekiya mono ki'okochanda kw'ekeene, okomenteka kw'abakori b'emeremo ya Nyasae, na kw'abakonyi b'emeremo. Ekiagera egazeti yarenge koruegwa etari na egeri, nigo baganyete ng'a abasani b'emeremo nabakonye ase okoyorusia, na igo bakakora. Nonya abegenia abange barenge abanto batabwate obonyari obonge, nigo bakonyete koreng'ana buna Omonene abaeire obuya, bakakora koreng'ana n'obonyari bwabo erinde bagendererie emeremo y'ekeene mbere.

GSAM 284J. N. Andrews Achaka Korandia

GSAM 284.2Ang'e engaki eye J. N. Andrews, oyomenyete Paris, Maine, akachaka emeremo yaye ase obosio bw'abanto ng'a n'omorandia bw'enchili n'omoriki bw'amang'ana y'ogosasima. Ase Omoiroro bw'omotienyi 5, 1851, nigo arenge n'amariko ayaisoire amakaratasi agoeta 5, igoro y'amang'ana atato y'abamalaika. Ase aya nigo aetanirie obobani bw'eng'iti ebwate chingu ibere ya Okomaanoka 13 na Chinse Chiabwatene chi'Amerika, akabua, ase chinguru chi'obobani bwonka, ng'a okobetereria abanto korenda rituko ritang'ani ri'echuma ng'a n'Esabato nario ring'ana rirabe oboroso bw'okobwatana kw'ekanisa n'obogambi bw'ense ase ense eye omoerio. Ebirengererio biaye nigo biagachire igoro y'obobani bwonka, ekiagera tariho obwatanio ase engaki eyio bworokirie enchera eyio ase chinguru. Ring'ana riabwatererete ayio ase chinguru koeta ayande onsi nigo riare amang'ana y'Omonyagitari Durbin, arusigwe ase Omobwatereri bw'Obokristo n'Egetabu ki'Amang'ana, ayatebire ng'a:—

GSAM 284.3“Ekero Obokristo bwaba obogima bw'engencho y'obuya n'obogima bw'omoika bw'ense, obogambi bw'ense goika, ase abacheri babwo, bogirie okobuna kw'Esabato enchenu ase obosio bw'abanto, ng'a n'enchera y'okwerenda.”

GSAM 285Okoonia Emigondo erinde Bakonye Emeremo

GSAM 285.1N'ang'e engaki eye abasacha buna Hiram Edson, o New York, na Cyrenius Smith, o Jackson, Mich., batang'anigwe koonia emigondo yabo, kera omogondo ore bw'egeri ya $3,500, na kwekera emigondo erinde bekorere emeremo, babe n'obonyari bw'okonya ase emeremo etiganete eyarueire ase okogendereria emeremo ya ring'ana.

GSAM 285Okogochia kw'Emeremo y'Okorusia Ebitabu Saratoga

GSAM 285.2Ase omwaka 1851, Omogaaka White akamoka korwa Paris, Maine, gochia Saratoga Springs, N.Y. Ase aya naende, n'ebinto bi'enyomba bisabirwe, akabanga obomenyo bw'enyomba, akorusia egetabu gia kabere ki'Omoiroro bw'Ogocha kwa Kristo; enamba y'eritang'ani nigo yabwate amatuko 5 y'omotienyi 8 y'omwaka oyio oyio. Egetabu eke nigo kiabwate chinamba 14, na kiarusigwanga ara kabere ase omotienyi. Enamba y'omoerio ekarusigwa ase rituko 23 ri'omotienyi 3, 1852. Erieta ri'egazeti rikagarurwa ake korwa Omoiroro bw'Ogocha gwa Kabere, buna yare ase egetabu 1, rikaba Omoiroro bw'Ogocha kwa Kristo na Omorareri bw'Esabato, erieta eyio egendererete kobwata goika egetabu kiaye kia 82. Obonene bw'egazeti bokong'erwa ekaba n'ebisate bitato bi'amariko korwa igoro goika inse, amakaratasi 8, ekaratasi kiarikirwe kere inchi 8 na 1/4 ase 11 na 3/4.

GSAM 285.3Nikorororekanere ase okong'era obonene bw'egazeti eyare, na egendererete koba, egazeti y'ekanisa, ng'a kera okogarura nigo kware kw'obuya, kokorokia ogogenderera okogwenerete kw'emeremo, na korua oborori oborabu ng'a emeremo y'omomalaika o gatato “nigo yachire erinde egenderere kobao.”

GSAM 285Okorusia Ebitabu ase Rochester—Koba n'Emashini y'Amaboko y'Okorusia Amariko

GSAM 285.4Ase rituko 6 ri'omotienyi 5, 1852, enamba y'eritang'ani y'egetabu 3 ki'Omoiroro bw'Ogocha kwa Kristo na Omorareri bw'Esabato ekarusigwa ase Rochester, N.Y., ekarikirwa n'emashini n'ebimanyererio bi'amariko biare bi'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato. Hiram Edson nigo atang'anirie chibesa erinde bagore emashini ya Washington ekorusia amariko ase amaboko, n'ebimanyererio bi'amariko n'ebinto bi'okobanga ofisi. Nigo arenge koiranerigwa chibesa chiaye ekero ebiegwa birarue korwa ase abasani b'ekeene. Emashini eyio y'amaboko nigo yatenenete ase ofisi y'Omoiroro na Omorareri ase Battle Creek, Mich., goika ekero yasire n'omorero, rituko 30 ri'omotienyi 12, 1902. Ase engaki eyio nigo yabarwaga ng'a n'emashini enchia koeta chionsi ase ofisi ase okorusia amariko y'okotukigwa atararusigwa ase abanto. Ase enamba 12, egetabu 3, rituko 14 ri'omotienyi 10, 1852, ring'ana rikararigwa ng'a egeri y'okobanga ofisi n'emashini eye n'ebinto ebio nigo yare $652.93, na chibesa chiaing'ire ase ring'ana erio goika rituko riria nigo chiare $655.84. Ase chinamba echi 12 chi'egazeti, chikopi 2,000 chia kera enamba nigo chiabire chikarusigwa chikagabigwa etari na egeri.

GSAM 286Omworokia bw'Abasae Achakigwa

GSAM 286.1Ase omotienyi 8 okorusia Omworokia bw'Abasae, egazeti y'ara rimo kera omotienyi, gokachakwa ase ofisi y'Omoiroro. Bono nigo erorua kera echuma, kera enamba ebwate amang'ana y'ogosoma ara kane ayabaremo ase engaki eyio.

GSAM 286Uriah Smith Abwatana n'Emeremo y'Ofisi

GSAM 286.2Ase omwaka 1853 Omogaaka Uriah Smith akachaka emeremo yaye ase ofisi y'Omoiroro na Omorareri, aase abwatete omoremo omonene ase ensemo ya kabere y'ekarine. Omwaka oyio (1853), ritang'ani ring'ana rikararigwa ase Omoiroro na Omorareri ng'a baria baraganirie mbagore ebitabu biaito ase koria egeri ya okubirusiako. Ase abandi bonsi ebinto biarikirwe nigo biaruegwanga etari na egeri, ekiagera chibesa chiaborete chiaichorigwanga n'ebiegwa bi'abanto babwate emioyo y'oborabi n'okwanchera. Ase omwaka 1854 rikararigwa ng'a egeri y'Omoiroro obwororua ara kabere kera omotienyi nigo yare $1.00 ase omwaka. Ase omwaka oyio oyio, ase omosangererekano bw'ogosasima ime y'eema ogwabare ase orogongo rwa Macomb, Michigan, omotienyi 7, bakageria koonia ebitabu biaito. Ase omosangererekano oyo ebitabu bi'egeri ya $50 bikagorigwa. Omogaaka White, gokwana igoro y'okogeria oko, akateba ase Omoiroro ng'a, “Aya nigo akoorokia ng'a ebitabu biaito mbinyare koonigwa.”

GSAM 286Okorangereria Chibesa $500 chi'Ebitabu Ebinini

GSAM 286.3Ase Omoiroro bw'amatuko 12 y'omotienyi 10 na 24 y'omotienyi 12, 1854, bakarangereria chibesa $500 chi'ebitabu ebinini, erinde ofisi enyare koa abarandia ebitabu ebinini bi'okogaba etari na egeri ase emeremo yabo. Naende bakarangereria “chibesa $500 chi'okonya ofisi, erinde Omoiroro bonyare korusigwa kera echuma botari gotiga, ara chindi, echuma ekemo ase koborwa chibesa.”

GSAM 287J. P. Kellogg na Henry Lyon Bakoonia Emigondo Yabo

GSAM 287.1N'ase engaki eye J. P. Kellogg, o Tyrone, na Henry Lyon, oyomenyete ang'e na Plymouth, Mich., baoonirie emigondo yabo, kera omogondo ore bw'egeri eng'e na $3,500, ase ring'ana rimo rioka ri'okonyora obonyari bw'okogendereria emeremo. Igo bamura baminto abandi babere ba Michigan bagacha ase engaki egwenerete, babwate obonyari obobanganigwe n'emioyo y'okwanchera, erinde bakonye aase obokonyi bwaganirwanga mono. Oyo bw'eritang'ani akachaka emeremo y'okorosa ebieyo ase Jackson, Mich., na oria o kabere akagenda Battle Creek, akakora emeremo y'obochongi erinde akonye enyomba yaye.

GSAM 287Chigazeti Chiaito n'Ebitabu Bionsi ase $3.00

GSAM 287.2Ase omoerio bw'egetabu 6, omotienyi 6, 1855, omonto nigo anyarete konyora Omoiroro n'Omworokia ase omwaka omogima, amo n'ekebungo ekegoima ki'ebitabu ebinini bionsi n'egetabu ki'amateero buna ekio kiakorwanga emeremo ase engaki eyio,—ebitabu ebinini 26, bionsi bikwabungwa,—ase chibesa $3.00. Egeri eyabekirwe y'Omworokia nigo yare chisenti 25 ase chinamba 12.

GSAM 287Ofisi y'Omoiroro Yarangerigwa Gocha Michigan

GSAM 287.3Ase omotienyi 4, 1855, Omogaaka White nomokungu oye bakagenda Michigan naende, bakakora emisangererekano ase aase amange. Ase amatuko 28 na 29 y'omotienyi oyio oyio omosangererekano okabao ase Battle Creek. Ime yaye bamura baminto ba Battle Creek bakabua ase amariogi korangeria Omogaaka White aire ofisi y'Omoiroro korwa Rochester gocha Battle Creek. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg, na Henry Lyon bakaigwana korua kera oyomo $300, etari na okomenta egeri, chionsi chibe $1200, erinde bagore egetii na koagacha ofisi y'okorusia ebitabu. Ase igo bakagora egetii ase enyangi ya moocha na irianyi y'echinchera chia West Main na Washington, bakaagachao enyomba y'emete y'ebitiiro bibere, y'obonene bw'amagoro 20 x 30, chisiiro chiaye bire amagoro 20 ase obotambe.

GSAM 288Enyomba y'Eritang'ani y'Emisangererekano ase Battle Creek

GSAM 288.1Ase engaki eyio eyio enyomba y'eritang'ani y'emisangererekano y'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato ase Battle Creek ekaagachwa, ere bw'obonene bw'amagoro 18 x 24. Enyomba eye etare na ebinto bi'okwemereria, eyabekirwe ebibao korwa igoro goika inse, ebisieri bi'egati y'ebibao bikwabekwa ebibao ebinini igoro, nigo yatenenete ang'e n'enyangi ya bosongo na sugusu y'echinchera chia Van Buren na Cass.

GSAM 288Ime y'Ofisi Yaito y'Eritang'ani y'Okorusia Amariko

GSAM 288.2Enamba y'eritang'ani y'Omoiroro eyarusigwe ase Battle Creek ime y'ofisi yare y'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato nigo yabwate amatuko 4 y'omotienyi 12, 1855. Egeri y'egazeti ekabekwa ng'a $1.00 ase egetabu ki'chinamba 26; korende ebiegwa bikasabigwa erinde egazeti etomerwe abataka abagwenerete etari na egeri. Korwa ase engaki eye gochia mbere Abagaaka Waggoner na Cottrell nigo bagendererete, nonya kera engaki, korua amariko y'okobekwa ime y'Omoiroro bw'Ogocha kwa Kristo.

GSAM 288.3Ase Omoiroro bw'amatuko 18 y'omotienyi 12, 1855, ekeombe ki'okorusia ebitabu gikarua amang'ana aya abakoreri ba bono ase ofisi baranyare koigwa ng'a n'ay'okokumia. Nigo arenge iga: “Totororora engencho egogeria baria bagokora emeremo ase ofisi batanyore egeri egoteneine y'emeremo yabo. Omorendi bw'amariko nigo akonyora ensemo ya kabere yoka y'eria anyare konyora aande.” N'obuya komanyekania ng'a egeri y'emeremo ya bonsi ase engaki eyio tiyakairire nonya ensemo ya kabere y'egeri y'emeremo ya bono; na ensemo ya kabere y'egeri y'emeremo y'ebiro biria tiyakaretire ensemo ya gatato gose ya kane y'egeri ofisi eroria bono ase emeremo buna eyio. Abakoreri ase ofisi engaki eyio nigo baruete ng'a n'ekeegwa ensemo ya kabere y'egeri y'emeremo yabo, erinde enchili y'ekeene kia bono erusigwe.

GSAM 288Okorangereria Emashini y'Okorusia Amariko n'Enjini y'Okoyetang'ana

GSAM 288.4Ase Omoiroro bw'amatuko 19 y'omotienyi 3, 1857, ring'ana rikatebwa ritang'ani ng'a emashini y'okorusia amariko etang'anigwa n'enjini, amo n'enjini yaye, nigo biaganirwanga, na goika binyorwe ase okorusia chigazeti, ebitabu ebinini, n'ebitabu ebinene. Buna kwatebirwe ase rituko 2 ri'omotienyi 4, bakaigwana kogora emashini ya Adams etang'anigwa n'enjini, na abasacha 7 bakaraga korua kera oyomo $100 ase okoyegora. Ase enamba eyatunyane amang'ana akarusigwa ng'a emashini n'enjini nigo birabe bi'egeri eng'e na $2,500, na ebiragwa nigo biabire bikong'erwa goika $1,700.

GSAM 289.1Ase amariko y'Omogaaka White, ng'a n'omorendi bw'amariko, ime y'Omoiroro bw'amatuko 13 y'omotienyi 8, 1857, n'aya amang'ana y'okong'era abanto chinguru are: “Ofisi yaito teina rikori. Nigo tore ne chibesa $1,426 chi'ebitabu bionsi, echio bono chiabekirwe ase ebitabu. Emashini enyia y'okorusia amariko etang'anigwa n'enjini nigo egokora emeremo, na egokora buya mono; nigo tobwate oboganu obuya ng'a bwango nerabe egokora ase chinguru chi'omwomo bw'amache abire, na ebinto bionsi bibe bimarirwe koriwa. Emeremo yaito y'echieema nigo ekonyigwa buya mono koeta kare.”

GSAM 289Amang'ana a Ritang'ani Igoro y'Okogoria Ebitabu

GSAM 289.2Ase 29 omotienyi 10, 1857, amang'ana akarerwa ase Omoiroro na Omorareri ng'a ebitabu biagorotwe ase miaka ebere yaetete nigo biarurete $1,287.91. Aya naro amang'ana a ritang'ani ayabaretwe igo goika engaki eyio. Nigo kiarenge ekemanyererio ki'okogenderera kw'emeremo, ase igo kikaremeria emioyo, ekiagera kiaorokirie ng'a ekeene nigo kiarenge konyora chinguru, na “buna emiororo y'omobaso, kogenderera ase ense yonsi.”

GSAM 289Enyomba y'Omoiroro na Omorareri Aase Aya y'Okobeka Chibesa

GSAM 289.3Ase Omoiroro na Omorareri o 13 omotienyi 8, 1858, abanto baito bakatebwa ase ritang'ani ng'a enyomba y'emeremo enyare koba aase y'okobeka chibesa chisagete. Abanto abarenge ne chibesa batarenge konyora emeremo yachio ase engaki eyio, nigo banyarete kochibeka ase enyomba eyio, na kochiira ase engaki ende yonsi ekero barachiborie buna bakochiengera. Ase enchera eyio enyomba y'emeremo enyare konyora obuya bw'okochikorera emeremo. Ekero amang'ana aya agokorwa, emeremo ekanyora chinguru chinene chie chibesa goetania.

GSAM 289.4Korwa engaki eyio goika bono (1905), tari omonto onde bwensi osirietwe nonya edola eyomo ase chibesa akabesire chinyomba chiaito chi'okorusia ebitabu, gose oburirwe koonchorerwa chibesa chiaye ekero achiborire. Abanto ab'oboronge na abarengereretiire amang'ana buya bakarora ng'a chinyomba chiaito chi'okorusia ebitabu n'aya goetania nonya echibengi, ase okobeka chibesa chiabo chisagete, ekiagera echibengi nigo chikogwa ara ange. Echibengi nigo chigenete okwegenwa kw'ense, korende chinyomba chiaito chi'okorusia ebitabu nigo chibwate chinguru chi'ekanisa yonsi ase “okochiroisia.”

GSAM 290Ekeombe ki'Okorusia Ebitabu ki'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato Kiabangerwa

GSAM 290.1Ekeombe ki'Okorusia Ebitabu ki'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato nigo kiabangerwe ase 3 omotienyi 5, 1861. Amaruba agatomerwa abanto, kobasaba barike okogora chinsemo chi'omwando bw'ekeombe ase $10 kera ensemo. Ase biuma bibere gakatebwa ng'a chinsemo chie chibesa $4,080 konya chiarenge chirikerwe okogorwa.

GSAM 290.2Korwa ase 11 omotienyi 6 bw'omwaka oyio, Omoiroro na Omorareri nigo yarusigwanga n'Ekeombe ki'Okorusia Ebitabu ki'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato. Enyomba ya ritang'ani y'emeremo eyagachetwe n'ekeombe nigo yarenge ase egosori kia maate na moocha, ase ching'era chia Main na Washington, aase enyomba enkoro y'emete yarusiigwe yakaerwa ase enchera ya Kalamazoo. Enyomba eye nigo yarenge ne chingege ibere, n'endwaki chia matofari amakong'u. Egagachwa ase ekeroorano ki'omosalaba bw'Abagiriki, na obosio bwayo bokoora rogoro ase enchera ya Main. Oborai bwayo bwonsi korwa moocha goika obokee nigo bwarenge ebirenge 44, na korwa rogoro goika maate ebirenge 72.

GSAM 290Ebitabu bia Ritang'ani Biarusiigwa ase Emenwa Ende

GSAM 290.3Ring'ana nigo riagendererete omogambo ase omogambo, na kera ogotang'ana ase emeremo nigo kwarenge koroisia na kobwatania emeremo. Ase engaki eye enyomba yaito y'okorusia ebitabu ekarusia ebitabu ebinini bitano ase emenwa y'amananga: bitato ase Omonwa bw'Abadenmark na Abanorway, na bibere ase Omonwa bw'Abafaransa. Ase igo okorusia ebitabu ase engencho ye chinse chinde gokachakwa.

GSAM 290.4Buna abamemba bare kogenderera kobua, naboigo chibesa chiagendererete kobua chitakonyora okonacheka. Aya nigo akoorokigwa n'amang'ana a Omoiroro na Omorareri o 16 omotienyi 5, 1863, aase omoriki bw'ekeombe aete okubara kw'ebibwatirwe bionsi iga:—

GSAM 290
Chiabwatirwe korwa ase chinsemo chi'omwando n'ebiegwa ase Ekeombe goika bono$10,374.13
Chiabwatirwe korwa ase enyomba y'emeremo ya Rochester700.00
Chiabwatirwe ase ebikorero ebiongererwe300.00
Chiabwatirwe ase chibesa chi'ebitabu1,355.00
Chiabwatirwe ase ekerero ki'okorusia ebitabu ekegenderera na chinguru n'engini2,500.00
Chionsi$15,229.13

GSAM 291.1Omoriki nigo agendererete goteba iga:

GSAM 291.1“Ase okubara kw'oboronge kw'omwando bw'ekeombe, rigori riabwo nigo riarorirwe ng'a tiriri inse ya $20,000, chire ang'e na $5,000 igoro ye chibesa abanchani b'emeremo baarusirie. Aya nigo agokwana buya igoro y'oboronge n'obwegenwa bwa Momura ominto White na baria bakorire amo nere ase enyomba y'emeremo y'Omoiroro na Omorareri. “E. S. Walker, Omoriki.”

GSAM 291Okorua Omoiroro na Omorareri ase Ekeombe

GSAM 291.2Emeremo y'okorusia ebitabu ekero yaikete aiga ase emeremo emekong'u n'ebing'wanso bia Omogaaka White, obuya bwie chibesa obwarwete aseyo nigo bwarenge obwaye; ekiagera obuya obwo nigo bwarwete ase okwetanga kwaye, obweng'e bwaye ase oboonchorerania, n'okorenda amang'ana buya. Korende, ere taborire obuya obwo gose ensemo yabwo; nigo aete bwonsi ase ekanisa n'omogoko. Na goetania aya, ekero ekeombe, nyuma y'okobangerwa, kiagambete ng'a ere aebwe $6 kera echuma ase emeremo akorire, nigo aitetie $4 chioka kera echuma.

GSAM 291Egetabu ki'Amang'ana ase Engegu y'Enyancha ya Pasifiki

GSAM 291.3Ase Omoiroro na Omorareri o 21 omotienyi 4, 1874, nigo kwarenge amariko a Omogaaka White. Ekero arenge gokwana igoro y'emeremo ase engegu y'Enyancha ya Pasifiki, akateba ng'a bwango nigo kwarenge gochia konyorekana obwengeri bw'ogochaka egetabu ki'amang'ana ki'echuma, ekekorere emeremo y'ekanisa ase engegu eyio. Engaki enke nyuma y'aya, enchera egaigoka y'okogora enamba enke y'ebikorero bi'endero n'ebinto binde ase Oakland. Ase ebio, omotienyi 6, okorusia egetabu ki'amang'ana ara kabere kera omotienyi gokachakwa. Egetabu ekio nigo kiarokirwe Ebimanyererio bi'Ebiro.

GSAM 291Okobwatana Chibesa

GSAM 291.4Ekero Omogaaka White amarire korusia ebitabu bitano na kimo bi'Ebimanyererio bi'Ebiro, akairana moocha, agasaba obwatanio bw'echikanisa chi'ensemo ya California kobanga buna egetabu ekio kiragenderere korusigwa. Ase Omosangererekano Omonene bw'Ekanisa y'Ense Yonsi, 15 omotienyi 8, 1874, abaminto ba moocha bakatebwa babwatane $6,000 chie okogora ekerero ki'okorusia ebitabu, engini n'ebikorero bi'endero ase enyomba y'emeremo y'Ebimanyererio bi'Ebiro, onye abaminto ba ase engegu y'Enyancha ya Pasifiki babwatana $4,000 chie okogora aase na koagacha enyomba egwanete y'emeremo.

GSAM 292.1Omogaaka Geo. I. Butler, oyorengetie ase engaki eyio omomemba bw'ekeombe ki'abateneneri b'Omosangererekano Omonene bw'Ekanisa y'Ense Yonsi, akagenda ase omosangererekano bw'ogosasima n'okomenya ase chieema ase Yountville, Cal., akatebia abaminto omopango oyio. Ase 11 omotienyi 10, 1874, bakairaneria okorokwa okwo, bakanerana korua chibesa chie egera $19,414.

GSAM 292Enyomba y'Okorusia Ebitabu ya Pasifiki Egachakwa

GSAM 292.2Ase 2 omotienyi 2, 1875, Omogaaka James White na mokaye, bare amo n'Omogaaka J. H. Waggoner na abakori emeremo bande abamenyete emeremo buya, bakaika Oakland. Ase rituko ria 12 ri'omotienyi oyio, omosangererekano bw'obwatanio bw'echikanisa chi'ensemo ya California okarokwa ase eng'encho eye yoka, korengereria aase y'okoagacha chinyomba chie emeremo y'Ebimanyererio bi'Ebiro. Nyuma y'okorengereria buya, bakagamba okogora ebibanza ase ensemo y'obokee y'enchera ya Castro, egati y'enchera ya 11 n'eya 12. Ase rituko riria riria Omogaaka White na John Morrison bakagora ebibanza ebio, bakaira amaruba y'obonyene ase amarieta abo, bakumianire ng'a ekero Ekeombe kirabangerwe, nabakie egera y'ense erarorwe ng'a negwenerete ase emeremo y'ekeombe.

GSAM 292.3Ase 1 omotienyi 4, 1875, Ekeombe ki'Okorusia Ebitabu ki'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato ki'ase Pasifiki kikabangerwa ase Oakland; omwando bwakio bw'ogochakera bokabekwa $28,000. Buna bakumianire, ensemo ya gati y'ebibanza bi'ase enchera ya Castro ekaebwa ekeombe ase amaruba y'obonyene. O. B. Jones, o Battle Creek, Mich., akagacha enyomba aroro bwango; ekeroorano kiayo n'obonene bwayo nigo biarenge buna bie enyomba y'emeremo yagachetwe ase Battle Creek, korende enyomba ya Oakland nigo yagachetwe ne emete aase y'amatofari. Ekero enyomba eye yaganeire komenywa, Ebimanyererio bi'Ebiro bikairwa ase enyomba yabio enyia ase Tichi gatano, 27 omotienyi 8, 1875.

GSAM 293Okogenda Mountain View

GSAM 293.1Ase enyomba eye okorusia ebitabu bi'amang'ana n'ebitabu binde gokagenderera buya goika 1904, ekero emepango yakorirwe y'okoira ebikorero bi'okorusia ebitabu gochia magonda. Engencho y'okoonchora oku nigo yaetwe n'omoteneneri bw'Enyomba y'Okorusia Ebitabu ya Pasifiki ase amang'ana aya:

GSAM 293.1“Ase miaka emenge, abateneneri b'Ekeombe ki'Okorusia Ebitabu kia Pasifiki nigo barorire ng'a ense eria enyomba yabo y'okorusia ebitabu ereko bono neye rigori rinene mono, naende aase aronko nkake mono ase emeremo y'ebikorero, ekiagera n'aase ya gati y'omochie omonene, ase abanto bagokora chinyomba chi'okomenya. Nigo barorire ng'a nobweng'e ase chinchera chinyinge korigia aase ya magonda, ase ense etari ye rigori rinene, na ase abakori emeremo banyare konyora emechie ase obomenyo obuya bw'obogima, ne ense egwanete y'emeremi, emete y'amatunda, n'aase y'okotimoka; na ase enchera chi'ogotwara ebinto chire chiya. Aase buna ayio nigo yanyorirwe na kogorwa ase omochie o Mountain View, ase ensemo ya Santa Clara, maili emerongo etato na kianda gochia maate korwa San Francisco. Aase ayio nigo ere n'obuya obonge bw'omochie, amo n'obuya bw'obogima bw'okomenya magonda.”

GSAM 293Okorusia Ebitabu Gokachakwa ase Chinse ch'Amananga

GSAM 293.2Ase okworokia buna ekeene kiayanete, nigo tokorora ng'a korwa 1875 goika 1878 emeremo y'okorusia ebitabu nigo yachaketwe ase Basel, Switzerland, na Christiana, Norway.

GSAM 293.3Ase engaki ya nyuma y'obogoto bw'omwaka 1875, amang'ana akarerwa ase Omoiroro na Omorareri igoro y'ebitabu biagorotwe ase enyomba y'emeremo y'Omoiroro na Omorareri yoka, ase miaka esano na ibere, korwa 1868 goika 1875. Chibesa nigo chiarenge $85,644.54, ang'e na ara asano na rimo goetania miaka esano na ibere eyatang'aniire. Ebitabu biagorotwe ase chinyomba chionsi inye (Michigan, California, Switzerland, na Norway), ase miaka etato, korwa 1875 goika 1878, nigo biarurete $98,163.73.

GSAM 293.4Ase Omoiroro na Omorareri o 17 omotienyi 10, 1878, gakatebwa ng'a ebitabu bionsi, ebitabu ebinini, n'amaruba y'okorandia ring'ana, ebio enyomba y'emeremo y'Omoiroro na Omorareri yarusirie 1864 etaraika, nigo biarenge na chimbande 50,058,000. Korwa 1864 goika 1878 enamba ye chimbande nigo yarenge 158,130,951; chimbande chionsi chikaba 208,188,951.

GSAM 294Omworokia bw'Abasae Egachakwa Korusigwa Kera Echuma

GSAM 294.1Goika 1 omotienyi 1, 1879, Omworokia bw'Abasae nigo yarusigwanga kera omotienyi. Korende ase rituko eri, ekero yarenge gochakera omwaka wayo bw'emerongo ebere na esano na ibere, egachakwa korusigwa kera echuma; ase igo obuya bwayo bokabua ara ane.

GSAM 294Ebio Omogaaka White Aete ase Ekeombe

GSAM 294.2Ase Omoiroro na Omorareri o 23 omotienyi 1, 1879, nigo kwarenge amang'ana amwe ayatebetwe n'Omogaaka White igoro y'okobwatana kwaye n'emeremo. N'agwenerete goetwa aiga, ekiagera nigo akoorokia goetania ebing'wanso biakorirwe ase emeremo y'okorusia ebitabu. Amang'ana ayio n'aya:—

GSAM 294.3“Ekero, ase 1861, Ekeombe ki'Okorusia Ebitabu kiabangerwe ase Battle Creek, Mich., nigo twaete ase ekeombe ororere rwa amarieta y'abanto abarikerwe koegwa ebitabu biaito, amo n'obonyene bw'okorusia naende amariko aito onsi (nyuma bikabarwa ng'a nigo biarenge ne rigori ria $10,000). Tugasigara n'omwando bwe egera $1,000 chioka; na tokagenderera gokora emeremo y'okorigereria amariko, okotenenera n'okorandia, ase $6 kera echuma.

GSAM 294.4“Ase 1866, ekero twairanete ase enyomba y'emeremo y'Omoiroro na Omorareri nyuma y'obororo obonene, tokanyora abateneneri bari koorua chibesa ikomi ase kera rigana, igoro ye chilifu chibakabesigwe, na omwando bw'ogochakera konya bwagwatiire goika $32,000;3 Korende ase miaka ene, n'omogaso bwa Nyasae, amakabeso akarigwa, omwando ogaimokigwa goika $75,000, na intwe [ekeombe] tukaba ne $5,000 ase echibengi.”

GSAM 294Buna Enyomba y'Okorusia Ebitabu Yarenge ase 1880

GSAM 294.5Ase Omoiroro na Omorareri o 15 omotienyi 1, 1880, Omogaaka Butler nigo agokwana iga:—

GSAM 294.6“Enyomba yaito y'okorusia ebitabu (Battle Creek) nigo yagongeirwe obonene engaki enke yaetete, ase koagacha ensemo ya gati egati ye chinyomba ibere chi'ase moocha. Ase igo obonene bw'aase y'emeremo n'obuya bw'okorora emeremo ase enyomba yonsi bikaongerwa mono. Nigo bireeo ebikorero bi'okokora ebioorokero bi'endero ase okobeka egera ase chinguru chi'esitima, n'ebi'okobikoroka korwa ase egera esengesibwe, amo n'ebikorero bi'ogosiba ebitabu buya mono. Ekeene, baria bagwenerete komanya nigo bagoteba ng'a eye n'eyio enyomba y'okorusia ebitabu ekorirwe buya mono na eganeire ase bionsi kobua chinyomba chinde chionsi ase ensemo ya Michigan.”

GSAM 295.1Nonya enyomba yagongeirwe obonene igo, engaki y'obogoto etaramara, gokaba obwengeri bw'okoagacha enyomba enyia maate y'enyomba enene, erinde ebe aase y'ebirero bi'okorusia ebitabu. Ebirero bitano bi'ekeombe, ebiaregenda na chinguru ch'engini, bikairwa ase enyomba eye. Ekemo ki'ebirero ebi nigo kiarenge ekinene kobua ebionsi biakorire emeremo ase enyomba eyio goika engaki eyio. Ekerero ekemo ki'obonene obwo na ki'omobere oyio boigo konya kiabeketwe ase enyomba y'emeremo y'Ebimanyererio bi'Ebiro, Oakland, Cal.

GSAM 295.2Ase Omoiroro na Omorareri o 17 omotienyi 5, 1881, Omogaaka White, ekero arenge gokwana igoro y'okogenderera buya kw'emeremo y'okorusia ebitabu ase enyomba enene y'okorusia ebitabu ase Battle Creek, agateba iga:—

GSAM 295.3“Rusia chibesa chi'amakabeso y'Ekeombe ki'Okorusia Ebitabu ki'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato korwa ase okubara kw'omwando okokorirwe buya, na nigo korasigare omwando bw'ense, chinyomba n'ebinto binde, otari inse ya $105,000. Ase aya, abanto baito bonsi baaete, ase chinsemo chi'omwando, ebiegwa, n'omwando abakuure baatigerete ekeombe, egera ya $34,432.17. Na abasacha na abakungu abake ab'obwegenwa, abaaete obogima bwabo ase emeremo, baongerete [tari ase ebiegwa, korende ase ebing'wanso n'okorenda emeremo buya] $70,567.83.”

GSAM 295Emeremo y'Abarandia Abayokoonia Ebitabu Egachakwa

GSAM 295.4Korwa omwaka 1881, abanto baito bakachaka enchera enyia y'emeremo, bagasoa ase emeremo y'abarandia abayokoonia ebitabu ase okogoria ebitabu biaito. Ekiagera abarandia abayokoonia ebitabu tibaarusirie okubara kw'oboronge kw'ebio bagoririe goika omwaka 1884, okubara kwaito kw'engaki eyio nigo kwakorirwe korwa ase amang'ana y'ebitabu biagorotwe, ayarusigwe ne chinyomba inye chi'okorusia ebitabu. Ase okubara kwabo, ebitabu biagorotwe ase miaka etano nigo biarurete $221,248.69. Buna chinguru chi'emeremo chiaetete korwa ase emeremo yaito y'Enchili ase gati ya Uropa na chinse chia Skandinavia, obwengeri bw'ebitabu ase emenwa y'amananga bokagenderera kobua.

GSAM 296Ebitabu Biagorotwe ase Miaka Ikomi

GSAM 296.1Korwa 1884 goika 1894, engaki ya miaka ikomi, ebitabu biaito ebinene ebisibirwe nigo biagorotwe mono n'abarandia abayokoonia ebitabu. Ebitabu baagoririe ase engaki eye nigo biarurete $4,031,391.26. Ase engaki eye emeremo yaito ekayanwa goetania ase ogochaka chinyomba chi'okorusia ebitabu ase Australia; Tahiti, ase Ebisinka bi'Enyancha ya Pasifiki; Helsingfors, Finland; Hamburg, Germany; na aase ande. Nonya engaki yarenge enkong'u ase omwaka 1895, ebitabu abarandia abayokoonia ebitabu baagoririe ase omwaka oyio nigo biarurete, buna amang'ana yaaetwe, $357,467.23 chionsi. Ase okobara amo ne chibesa chi'ebitabu biagorotwe ebio twamarire goteba, chionsi chikaba $4,816,773.73.

GSAM 296Ebitabu Biagorotwe ase Miaka Emerongo Etano $11,000,000

GSAM 296.2Erinde tomanye chibesa chionsi chi'ebitabu biagorotwe korwa 1854 goika 1 omotienyi 1, 1896, goika twongere okubara kw'ebitabu bi'ogogoriwa, ebitabu ebinini, amaruba y'okorandia ring'ana n'emigwekano, buna chinyomba chionsi chi'okorusia ebitabu chiaaete amang'ana ase miaka ikomi etebetwe igoro. Chibesa echio nigo chire $3,458,278.23; ase igo chibesa chionsi chi'ebitabu bi'ekanisa biagorotwe ase miaka emerongo ebere n'ebere nigo chire $8,275,051.96. Ase okogoteba ase enchera ende: ebitabu biagorotwe ase miaka emerongo etato (1854 goika 1884) nigo biarurete $424,915.24, na ase miaka ikomi n'ebere yabwatete, goika 1 omotienyi 1, 1896, biarusia $7,850,136.72. Nonya enamba y'abakori emeremo y'okorandia na okogoria ebitabu yagwatiire ase miaka enana yaetete, okubara kw'oboronge nigo gokworokia ng'a korwa 1854 goika engaki ya bono (1905), ebitabu bi'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato ebirie rigori rigoetania $11,000,000 nigo biagorotwe.

GSAM 296Okorusia Ebitabu ase Emenwa Ang'e na Emerongo Ene

GSAM 296.3Okogenderera kwa ring'ana ase amariko nigo gokororekana ekero tokorengereria ng'a emeremo yachaketwe ase emenwa eminene ang'e na emerongo ene, buna Omonwa bw'Abarabu, Abaarmenia, Abasotho, Ababohemia, Ababulgaria, Ababengali b'India, Abachina, Abadenmark, Abangereza, Abaestonia, Abafinland, Abafaransa, Abafiji, Abagiriki, Abajerumani, Abaholanzi, Abahangari, Abahawaii, Abaitalia, Abaislandi, Abajapani, Abakhosa, Abalatvia, Abalavonia, Abamaori, Abapolandi, Abaportugali, Abarumania, Abarusi, Abaserbia, Abaspania, Abasweden, Abatahiti, Abatonga, Abawales, n'emenwa ende. Ase chinse echi n'ebisaku ebi bitagete, nigo bareo abakori emeremo ab'ensisioni, abagotang'ana n'amang'ana y'ekeene a ring'ana ri'omomalaika o gatato.

GSAM 297.1Enamba y'ebitabu, ebitabu ebinini n'amaruba y'okorandia ring'ana, ebirusigwe ase emenwa etagete, nigo egoetania elfu eyomo, rigana rimo na emerongo enana na esano na ibere. Erinde onyore egetabu ekemo ki'ase kera egetabu, amo n'ebitabu bi'amang'ana bi'ekanisa emerongo enana na esano na bibere,4 ebirusigwe ase emenwa etagete, ase omwaka oyomo, nigo orengere ang'e na $340.

GSAM 297Aase Chinyomba Emerongo Ebere chi'Okorusia Ebitabu Chire

GSAM 297.2Chinyomba emerongo ebere chi'okorusia ebitabu chi'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato nigo chire aase aya: Avondale, Australia; Battle Creek, Mich. (2); Basel, Switzerland; Christiana, Norway; Copenhagen, Denmark; Cape Town, South Africa; Calcutta, India; College View, Nebraska; Hamburg, Germany; Helsingfors, Finland; London, England; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Sweden; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Goetania chinyomba echi chi'okorusia ebitabu, abanto baito nigo bakorusia ebitabu bi'amang'ana n'amaruba y'okorandia ring'ana ase Hong Kong, China; Tokio, Japan; Cairo, Egypt; Amerika ya Maate; na ase Ebisinka bia Fiji.

GSAM 297Okorusia Egetabu Ekinini kia Ritang'ani

GSAM 297.3Ase engaki enke ntorore nyuma ebikorero ebia abatang'ani bare gokorera emeremo. Ase engaki ya nyuma y'obogoto bw'omwaka 1853, ekero bare gokora egetabu kia ritang'ani kiarusigwe ase ekerero ki'okorusia ebitabu kia Washington—“Obomenyo Obochenu”—abaiseke abaminto nigo baabwatanire, bakaringa na kobwatana ebikundi bie chimbande, okobiebeka ang'e ogosibwa. Nyuma y'ayio omoriki bw'amang'ana aya akabitoora ase egetore ki'okobora ebirato; na ekero ebibwiko biamarire kobekwa, Uriah Smith akabikerera ebingege ase egento ekironge n'egesembe ekinini ekiege. Aya nigo yakorirwe igo ase engencho y'okoborwa ebikorero ebigwanete gokora ensemo eyio y'emeremo.

GSAM 298.1Nonya ase omwaka 1861, amariko onsi y'ekanisa nigo yarusigwanga ase ekerero ekemo ki'okorusia ebitabu kia Adams, ekiare kogendwa n'engini ye chinguru chie chifarasi ibere. Bono, ase chinyomba etagete chi'okorusia ebitabu, nigo bireeo ebirero bikoetania emerongo ene, ebikogenda na chinguru chi'omwoki bw'amache, bikorusia ekeene kia bono engaki yonsi. Chinyomba echi nigo chiandikire abanto bakoetania amagana atano erinde bagendererie emeremo, na amagana y'abarandia abayokoonia ebitabu bare magonda bagokoria abanto ebitabu.

GSAM 298.2Ase omwaka 1862, ebitabu bionsi ebirusigwe n'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato nigo biagorwaga ase chibesa $7.50; ase 1904, buna yoorokigwe, nigo korengere $340 erinde onyore ebitabu bionsi. Ekeene egento kigoetania emepango ya mwanyabanto nigo kiakorire erinde okogenderera oku konyorekane.

GSAM 298.3Okobua kw'emeremo y'okorusia ebitabu egati y'Abaganyi b'ogocha kwa Kristo abarendete Esabato, buna kwabanetwe ase 1848, ekeene nigo kwabeire buna okogenderera kw'erioba: “Nigo rikogenderera koba rigoto—rigotoma emiororo y'omobaso bwario”—“Rigendererete ase enchera yario buna erioba, korende tirikogwa nonya ng'ake.”

GSAM 298Genderera ase Okwegena—Oborori bwa Omogaaka Stone

GSAM 298.4Ensisioni n'okorengereria mono kw'abwo batang'anete ase emeremo ya ring'ana ri'omomalaika o gatato nigo yaorokiigwe buya ase Omoiroro na Omorareri o 5 omotienyi 2, 1884, n'Omogaaka Albert Stone, oyomo bw'abatang'ani b'emeremo, oamenyete goika obogaaka bwa miaka emerongo kianda:—

GSAM 298.5“Amang'ana y'omochakano bw'emeremo nigo yarenge amatuko y'ebinto ebinini, na chibesa chiakorirwe emeremo nigo chiarorekanete buna chitakogana ase emeremo. Korende abasacha n'abakungu b'okwegena nigo bamanyete korwa omochakano ng'a okoboko okokong'u kw'Omonene nigo kwarenge amo n'emeremo eye. Nigo bamanyete ng'a engaki ebekirwe y'ogokorera Sayoni obuya konya yaikete, na ng'a Omonene konya abekete okoboko kwaye ase okobwatana abanto baye. Bakarora ng'a Omonene nere oyorengetie koorokereria emeeri, na ng'a Emeeri y'Enchili, ebogoretie ekanisa y'abatigari n'omorigo wayo bw'ekeene kioonchogetwe, okwegena kwaremetwe, n'obwanchani oboikeranire, nigo yarenge gochia goika buya ase engegu y'okotenena kw'emeeri.”

Notes

  1. Hosea 6:3. ↩
  2. Ebisate bi'Omogano bw'Obogima bwa Ellen G. White, ekaratasi 128. ↩
  3. $3,000 inse ye chibesa chi'chinsemo chiaaruegete n'ebiegwa. ↩
  4. Rora ororere rw'ebio 87 ase Egetabu ki'Omwaka ki'Omosangererekano Omonene bw'Ekanisa y'Ense Yonsi kia 1904. ↩

Note

Back