Egesieri 20 — Ebing'wanso ase Emeremo y'Omochakano
GSAM 311.1“Moasangererie asende abachenu bane, abwo babwatene nainche ase emuma y'ebing'wanso. N'igoro nararie oboronge bwaye, ekiagera Nyasae nere ogokonacha ekina omonyene.”1
GSAM 311.2Ase Omoiroro na Omorareri ya 3 omotienyi o'gatano na rimo, 1902, nigo togosoma:
GSAM 311.2“Abwo bagoita ase emeremo engaki ya bono mbamanyete ake igoro y'okweganyima n'okweruosa kw'abwo Omonene abekire omorigo bw'emeremo yaye ase omochakano. Amang'ana ayabaikerete eira nigo agotakana kobatebwa ogoita n'ogoita; ekiagera mbagendererie emeremo ase okweinyora n'okweruosa korakorire abakoreri ab'ekeene ab'eira.”
GSAM 311.3Boigo, ase Oborori ase Ekanisa, egetabu 7, amang'ana aya nigo anyorekanete:
GSAM 311.3“Nigo togosengerera omoerio bw'amang'ana ay'ense eye, n'emeremo ya Nyasae y'ebianye bitagokwana nigo egotakana kogendererigwa ase okweruosa kobua mono buna kogokorwe goika bono.”2
GSAM 311.4Twamarire gokwana igoro y'amang'ana ayabwatene n'Omogaaka Bates ekero akenyigwe, ase 1846, koarika n'okorusia egetabu kiaye egetang'ani igoro y'Esabato. Boigo twakwanire igoro y'emechando y'Omogaaka James White, ekero, ase 1849, achakire korusia egazeti eria yarokwaga Ekeene kia Bono.
GSAM 311Egetabu Ekinini igoro y'Okwigoka kw'Igoro
GSAM 311.5Nyuma y'okorora kwaegwe Omokungu White ase Topsham, Maine, ase engaki y'okogwa kw'amato y'omwaka 1846, ekero orokigwe echinyenye chinde echigenda igoro, Omogaaka Bates akabangania amang'ana yaarikire ase egetabu ekinini ki'Okwigoka kw'Igoro. Korende chibesa chi'okekerusia nigo chiaborekanete mono. Erinde agokonye ase obotaki obwo, Moiseke ominto oyomenyete Massachusetts, owarenge amarire gotooma n'okobeka inse ekegareki ekeyia ki'esuguta ya chingubo, akakirusiao, akakigoria, agatoa Omogaaka Bates chibesa chionsi chianyorete. Ase enchera eye akanyara korusia egetabu kiaye kia kabere.
GSAM 312Egetabu Ekinini igoro y'Emeremo y'Okobeka Ekemanyererio
GSAM 312.1Nyuma y'okorora igoro y'emeremo y'okobeka ekemanyererio, okwaegwe ase Dorchester, Mass., ase 18 omotienyi o'ikomi na rimo, 1848, Omogaaka Bates akarika egetabu ekinini kia gatato, ekirenge n'omotwe ogoteba, Ekemanyererio kia Nyasae Oyore Moyo. Ase aya boigo akanyora omochando bw'okoborwa chibesa chi'okorusia egetabu. Omokungu omoiseke omoburaka, owaigwire igoro y'amang'ana aya, akagoria enyomba enke yarengenayo ase ekenyoro, agatoa Omogaaka Bates egati y'echibesa chianyorete. Ase enchera eye boigo akanyara koriha okorusia kw'egetabu.
GSAM 312Ebitaki bi'Emeremo y'Okorusia Ebitabu
GSAM 312.2Ase 1851-52 Omoiroro bw'Ogocha kwa Kristo na Omorareri bw'Esabato nigo yarusigwaga ase Saratoga Springs, N.Y. Ase aya omosacha Thompson akanyora Omogaaka White n'omokungu oye enyomba y'okomenyamo batare kurihwa; n'ebinto bibaasabire abande, bakanyora engaki y'okobanga obomenyi bwabo boigo.
GSAM 312.3Ase engaki eye abegenete ekeene kia bono nigo baengetekaga, na ase okwengeteka okwo emeremo y'Omogaaka White n'Omokungu White ase abanto ekabua. Emeremo eye, amo n'ogorora n'okobangania amang'ana ay'egazeti, ekareta obotaki bw'abakonya ase enyomba y'emeremo. Ase engaki eyio abande boigo bakarora ng'a nigo bagotakana gokonya ase emeremo y'ebiandiko. Erinde torokie buna Omonene agokora emeremo ase okwegena kw'abanto baye, na buna agokonya abakoreri kwaroka engaki y'obotaki, nigo togokwana amang'ana ayaikerete Moiseke ominto oyairuete ase Nyasae, Omokungu Rebecca Smith, o West Wilton, N.H.:—
GSAM 312.4Nyuma y'engaki eria baaganyete kwagoire, omomura oye Uriah n'omoiseke oye Annie R. nigo barigeti mono gochia esukuru, erinde banyare koba aborokereria. Ng'ina nigo atigaga ng'a abana baye nigo barenge gotang'ana gochia ase ense, na ase ekeene obwoba bwaye tibonse bwarenge bwa bosa. Abana nabo nigo bamoancherete ng'ina buna ere abaancherete.
GSAM 313Uriah Smith ase Esukuru ya Phillips
GSAM 313.1Korwa 1848 goika 1851 omomura oyo akasoma ase Esukuru ya Phillips ase Exeter, N.H., ase abasomi baigerigwaga okwegera kw'omwaka omotang'ani bw'esukuru y'igoro, erinde bakagota ase esukuru y'igoro babe batang'ainye omwaka oyomo. Okwegera oko akakomara. Ase 1851 akakora emeremo erinde anyore chibesa chi'okogenda ase esukuru y'igoro, korende ekiagera omonyemeremo oye aborirwe chinguru ase obogori, akaburia chibesa chiaye; n'ase engencho eye omopango bw'okwegera ase esukuru y'igoro, ooganyetwe ase engaki endambi, ogatigwa.
GSAM 313Omoiseke Smith ase Esukuru y'Abaiseke
GSAM 313.2Ekero Uriah arenge ase esukuru eyio, omoiseke omwabo nigo aigaga ase esukuru y'abaiseke abake ase Charlestown, Mass. Okwegera kwaye amo nigo kwarenge goika omoerio; na ekiagera arenge gochia kotiga esukuru, ere n'omomura omwabo bakanyorwa emeremo y'okworokereria ase esukuru ya Mt. Vernon, N.H., ase emyaka etato, bakarihwa $1,000 ase omwaka, amo n'ebyokoria n'enyomba y'okomenya.
GSAM 313.3Amo n'engaki eye ng'ina akanchera “ekeene kia bono.” Bono amasabo aye ase abana baye nigo agetire kobua, na konya kobua buna yarenge kare, onye ayio yanyarekane. Omogaaka Bates agacha West Wilton, na Omokungu Smith akamotebia amang'ana y'abana baye, n'ogoikerana kwabo na Nyasae ogokorwa ring'ana ri'amasabo. Omogaaka Bates nigo arenge koganya gokora emisangererekano amatuko amake nyuma ase Somerville, Mass., enyomba ya Paul Folsom; n'Omokungu Smith nigo arenge koarikera omoiseke oye, amobirike gocha ase omosangererekano. Ase engaki eyio Omogaaka Bates na ng'ina nigo barenge gosaba Nyasae amokore ase enkoro yaye, agende ase omosangererekano.
GSAM 313Chindoto Ibere Chiikeranigwe
GSAM 313.4Omogaaka Bates tarenge agogotire ase enyomba eria omosangererekano warenge gokorwa, n'ase engencho eye tarenge amanyete buna ebinto byarenge eyo. Ase obotuko obwatang'aniye omosangererekano, akarota ng'a nigo arenge ase enyomba eyio, na ng'a ebigaro bionsi by'okwikaransa nigo byaichoire abanto, ogotiga ekigaro ekirenge asekui n'egesieri. Boigo akarota ng'a akarenga ring'ana riria arenge abanganigwe gokwanamo, agakwanyera igoro y'Obomenyo Obochenu; ng'a barenge baimbire ogotera kw'ogotang'ani, basabire, na baimbire ogotera kwa kabere, n'ere arenge ai goigora Ebibilia yaye, agosoma, “Goika amatuko 2300; erio Obomenyo Obochenu mbochenwe,” akoorokia ekemanyererio ki'Obomenyo Obochenu ase omogwekano, ekero egesieri kiaigokire, omoiseke omoke akagota, agaikaransa ase ekigaro ekitabanire na monto. Boigo akarota ng'a omonto oyio nigo arenge Annie R. Smith, na ng'a nyuma ake ring'ana rikamonyora enkoro, agaitaba ekeene.
GSAM 314.1Omosangererekano bw'Omogaaka Bates nigo warenge ase Esabato (rituko ria gatano n'aribere ri'echuma), na ekiagera esukuru etarengeo ase rituko erio, Annie akateba, “Nigo ndagende erinde ngogokie mama buna.” Ase obotuko obwatang'aniye Esabato eyio akarota ng'a nigo agendire, agakerererwa; ng'a ekero aikire ase egesieri, ogotera kw'ogotang'ani nigo kwarenge kwamarire koimbwa, amasabo asabirwe, na barenge goita omoerio bw'ogotera kwa kabere; ng'a ekero agota, akarora ebigaro bionsi by'okwikaransa biichoire abanto, ogotiga ekirenge asekui n'egesieri; ng'a omokwani omotambe, oyokosikigwa, oyore n'obuya, nigo arenge koorokia omogwekano otarenge ararora eira, agosubia amang'ana aya, “Goika amatuko 2300; erio Obomenyo Obochenu mbochenwe.” Akarota ng'a amang'ana akwanire nigo yaamonyorete enkoro mono, na ng'a n'ekeene yarenge.
GSAM 314.2Akachaka orogendo rwaye rw'ogocha ase omosangererekano kare, korende akabura enchera, n'ase engencho eye taikire goika ekero ogotera kwa kabere kwarenge ai kwagoita omoerio. Ekero agota, ebinto bionsi nigo byarenge buna abirorire ase endoto, n'omosacha oria orenge ase endoto yaye nigo arenge gosubia, ase enchera eria eria, amang'ana a Danieli 8:14. Ayio yakamokong'ia ase enkoro yaye nyuma ake.
GSAM 314.3Omogaaka Bates tarenge akarengereria endoto yaye goika ekero omoiseke agoteire ase egesieri, agaikaransa. Nigo arenge abanganigwe gokwana igoro ya ring'ana rinde, korende ebirengererio biaye nigo byagumire ase ring'ana ri'Obomenyo Obochenu. Ekero arenge gosubia amang'ana ayio, endoto yaye ekamoira ase ebirengererio mobosokano, agasaba ase ogokira erinde akonywe gokwana ase chinkoro chi'abamoigwete. Akanyora obwororo obonene bw'okoorokia ekeene ki'engaki eria yagoire, eria Annie arenge amanyete. Erio akabarareria ekeene kia ring'ana ri'omomalaika o gatato n'Esabato.
GSAM 315Annie Smith Okwanchera Ekeene
GSAM 315.1Ekero amarire omosangererekano, agasengerera Annie, akamotebia, “Nigo ndegenete ng'a aye nomoiseke o Moiseke ominto Smith o West Wilton. Tindarora eira, korende obosio bwao nigo bogwekaine ng'a nobomanyete. Narotire nkokorora obotuko bogoire.” Erio Annie akamotebia endoto yaye. Akorwa ase omosangererekano ogwancha kwaye n'ogotara kwa chinkoro chiaye bigororokire bionsi, ekiagera ase engaki eyio n'ase aya ai arenge aikererie ekeene ki'Esabato.
GSAM 315.2Akaimoka koira ase esukuru y'abaiseke, akabeka ebinto biaye ase esanduko, agacha ka. Ekero aigwire emechando y'Omogaaka White ase okorusia ebitabu n'emeremo yaye y'okorareria, akarora ng'a Nyasae nigo arenge komorangeria agende amokonye ase emeremo y'enyomba yaye y'emeremo. Ase omotienyi o'gatano na gatato, 1851, ekero egazeti yarusigwe Paris egarentwa Saratoga Springs, N.Y., Omoiseke Smith akagendayo abe oyomo bw'abakoreri.
GSAM 315Okweruosa n'Okwerua ase Nyasae
GSAM 315.3Ase Omoiroro, egetabu 2, egetaro 7, nigo areo amang'ana amake yaarikire akoorokia ogwancha kwaye, nyuma y'okotiga emipango yaye y'eira ase engencho y'emeremo yaye y'okweinyora, etare n'okwekinia. Nigo agoteba:
GSAM 315.3“Nigo ndegenete ng'a natigire bionsi erinde mbwatane n'Eng'ondi gose ai egontang'ana. Ense yamarire koburia bionsi ebianegeti. Okoganya kwane, omogoko wane, obwanchani bwane, bionsi bono nigo bire ase ebinto bi'igoro na bi'obonyasae. Tingwancha ekigaro kende ogotiga okwaransa ase amagoro a Yeso, nige korwa asere—tingwancha emeremo ende ogotiga okoba ase ogokorera Tata oyore igoro—tingwancha omogoko onde ogotiga omorembe wa Nyasae oboreirire okomanya kwonsi.”
GSAM 315.4Obokonya bwa Moiseke ominto Annie ase enyomba y'emeremo, buna omosomi n'omogorori bw'ebiandiko bitarare korusigwa n'emeremo ende, nigo bwaichire ase engaki y'obotaki. Ase emyaka etato akakora emeremo ase obwegenwa na ase okobua, akanyora ebyokoria n'chingubo bionsi. Ase omoerio bw'engaki eye endwari y'egituntu ekaba emobwate erinde emoite. Ekero endwari eye y'engaki endambi etare konyara kobua yamochandaga, akarika chindirimbo nseera; ensera kobua chionsi nigo yarenge, “Omochie Ono n'Omochie bw'Igoro.” Amang'ana yaye y'ogochakera, ayaarikire rituko rimo ogokwa kwaye kwa 26 omotienyi o'gatano na kabere, 1855, gotaraika, nigo akoorokia buya obuya bw'obororo n'okweinyora byarenge byakomeire mono ase engendererano yaye, goika totanyare kwetangira okobirua bionsi:
GSAM 316Okobanga Obomenyi bw'Enyomba ase Emechando
GSAM 316.3Ase omotienyi o'kane, 1852, Omogaaka White akarwa Saratoga Springs agacha Rochester, N.Y. Ase omochie oyo, ase 124 Mt. Hope Avenue, nigo bachakire ase enchera y'ogotang'ani okobanga obomenyi bwabo n'ebinto bigorire, ebitarenge by'ogosaba abande. Korende ogotara kwabo nigo kwarenge konene mono erinde emeremo y'okorusia ebitabu ebue, egazeti enyare korusigwa botambe, n'ekeene kerarigwe ense yonsi; n'ase engencho eye bakeganyima ebinto ebinge ebigokonya ase obogima bwa kera rituko.
GSAM 316.4Enchera bachakire okobanga obomenyi bwabo ase engaki eye, nomonyare goisoma ase ebarua eye y'obobisi Omokungu White aarikire ase ab'eka ya S. Howland, ase 16 omotienyi o'kane, 1852:—
GSAM 316.5“Bono nigo togota toikarane buya ano Rochester. Twasabire enyomba enkoro tokerihere $175 ase omwaka. Ekeoma gi'okorusia ebitabu nigo kere ime y'enyomba. Otarabe ayio, nigo twarenge korihanga $50 ase omwaka ase egasi y'emeremo. Nomonyare kogwenta mokarora buna tore n'ebinto biaito bi'enyomba. Twagorire ebitaro bibere ebikoro ase chisenti emerongo ebere n'itano kera ekemo. Omosacha one akarenta ebigaro bitano na kimo ebikoro bi'okwikaransa, bitareho bibere ebigwekaine, ebiriheire edola eyemo; na nyuma ake akantoa ebigaro binde bine ebikoro, bitarenge n'ase okwikaransa, ebiriheire chisenti emerongo etano na rimo n'ibere bionsi amo. Ebiraro biabio nigo biarenge bikong'u, nainche nkabibeka chingubo chingong'u ch'okwikaransaho. Amaguta y'amabere nigo are engori enene mono, tatokoyagora, na boigo tatonyare kogora ebirabu. Nigo togotumia eby'amatunda bitekirwe ase ribaga ri'amaguta y'amabere, n'emerandi emibiribiri y'ebikori ekoria ase ebirabu. Ebyokoria biaito ebitang'ani nigo twabiriiye ase orobau rw'okogosera omorero, orwabekirwe igoro y'ebinywi bibere bigeu bi'obosi. Nigo togwancherete kogumia obotaki onye emeremo ya Nyasae negenderera. Nigo twegenete ng'a okoboko kw'Omonene nigo kwarengeo ase ogocha kwaito ano. Emeremo neminge, n'abakoreri mbake. Esabato yagoire omosangererekano oito nigo warenge omuya mono. Omonene akatoira chinguru ase obosio bwaye.”
GSAM 317Obuya bw'Abegenete ase Okorua
GSAM 317.1Ase egetaro egetang'ani ki'Omoiroro, eyarusigwe Rochester, ase 6 omotienyi o'gatano, 1852, Omogaaka White, akogamba igoro y'okorwa Saratoga gocha Rochester, akateba:
GSAM 317.2“Abamura baminto baruete chibesa chi'okogumia egazeti kobua buna twaganyete. Na nonya chibesa chiatotumikire ase okorwa Saratoga Springs n'okochaka egazeti ase omochie ono chibeire nchinge, tatobwati rigori.”
GSAM 317Okweruosa kw'Abakoreri
GSAM 317.3Ase amang'ana amake ay'emeremo ase egetaro 12, kia 14 omotienyi o'ikomi, nigo togosoma:
GSAM 317.3“Korende enyomba y'emeremo tekobwati rigori, ase engencho eye: Abamura baminto Belden na Stowell, abakorire emeremo ase enyomba eye ametienyi etano na rimo yagoire, banyorete ake buna ebiri kobua ebyokoria biabo. Abande abakoretie emeremo eyio eyio tibanyorete kobua buna abo banyorete. Ekeene norabe omogoko ase abasani bonsi b'ekeene kia bono gokonya koichoria obotaki bw'echibesa chiachire, erinde abwo bakorire emeremo enikong'u, kobua mono ekero twaborete, egati y'oborwaire, ase okorusia Omoiroro na Omorareri, banyare konyora obogima obuya.”
GSAM 317Abegenete Abayia ase Rochester, N.Y.
GSAM 317.4Ase engaki y'erioba ry'omwaka 1852, ekero emeremo y'okorusia ebitabu yarenge yachakire buya Rochester, Omogaaka White n'omokungu oye bakagenda orogendo rw'emetienyi etato, n'embarasi n'egari y'okogotwa nayo, goika Bangor, Maine, korwa moocha, bakagokora emisangererekano n'okogenda korora Abarendi b'Esabato abatabanete ase enchera. Bataraika koira, gochakera ase 26 omotienyi o'kianda, Omogaaka J. N. Andrews akarua amorokererio ayatananete ase 124 Mt. Hope Avenue. Ase engaki eye Abaganyi b'ogocha kwa Kristo b'rituko ritang'ani ri'echuma, abatano na batato, bakanchera ekeene kia bono; omoariki w'amang'ana aya nigo arenge oyomo bwabo.
GSAM 318Oswald Stowell Agwenigwe
GSAM 318.1Ase omogoroba oyomo bw'rituko ri'gatano n'arimo ri'echuma, ase omotienyi o'ikomi, Omogaaka White n'omokungu oye bakaika ka korwa ase orogendo rwabo rwa moocha. Rituko riatunyire (Esabato) tokabarora ase enchera y'ogotang'ani, ase omosangererekano bw'Esabato. Ase engaki y'omosangererekano oyo Oswald Stowell, omokoreri bw'ekeoma gi'okorusia ebitabu, nigo arwarete obororo obotindi bw'ase embabu, n'omogwenia oye nigo arenge amotigire akwe. Omogwenia akateba ng'a “tanyare komokorera kende.” Ekero ogosasima kwagendererete Oswald nigo arenge ase enyomba ebwatanete nayo, nigo anyorete obororo obonene mono ase omobere. Ase omoerio bw'omosangererekano akatoma ring'ana asabire ng'a bamusabere. Amo n'abande nkabirikwa okoba ase engaki y'amasabo. Tokagwa chingoro asekui n'egitanda kiaye, n'ekero amasabo yagusabwaga, Omogaaka White akamobaka amaguta “ase rieta ri'Omonene.” Okoba kw'Omoika o Nyasae ase aya nigo kwakoigwa, na mobosokano agagwenigwa. Ekero twaimokire korwa ase amasabo nigo arenge ai oikaransete ase egitanda, akokoba embabu chiaye, chiarenge kare n'obororo obonene, agateba, “Ngwenigwe bwensi. Mbi ndikore emeremo y'ekeoma gi'okorusia ebitabu n'amaboko.” Amatuko abere nyuma y'aya, akagokora.
GSAM 318Okorora kw'Omokungu White ase Obosio bw'Ekeombe gia Rochester
GSAM 318.2Amaya ayio ayagwenirie Momura ominto Stowell yakagwera Omokungu White ase obonge kobua; n'ekero Omogaaka White agororokire komorora akateba, “Ellen nigo are ase okorora; tagotumia omoyeka ekero are igo. Onye oyomo bwaino narigete komanya ekeene kia ring'ana eri, nomonyare komorora buya.” Akaguma igo ase okorora amo n'esa eyemo n'eminoti emerongo ebere. Ekero arenge igo akagokwana amang'ana, n'engaki ende amang'ana aichoire ayakoigwaga buya; korende nonya tokamorora buya mono, totanyarete komanya omoyeka ase omobere oye.
GSAM 319Okorora igoro y'Engendererano y'Omonto Otarengeo
GSAM 319.1Nyuma y'Omokungu White korwa ase okorora oko, akatoa oborori igoro y'ayiarorire. Omogaaka White n'omokungu oye bataraika koira korwa ase orogendo rwabo rwa moocha, oyomo bwaito nigo arenge arwire ase omochie, agogenda ase emeremo y'obogori ase ensemo ya Michigan. N'ase engencho eye tarengeo ase omosangererekano oyo, na tarenge ararora Omogaaka White gose omokungu oye. Ekero akwanire igoro y'okorora kwaye, Omokungu White akatotebia, amo n'amang'ana ande, ayiaroche igoro y'omosacha, owarenge, ekero agogenda n'ekero are kure na ka, akogamba mono igoro y'amachiko a Nyasae n'Esabato, korende ase engaki eyio eyio arenge koonchoka rimo ri'amachiko. Akateba ng'a omonto oyo tarenge amomanyete, korende nigo egenete ng'a namorore ase engaki ende, ekiagera amang'ana aye nigo yaorokigwe. Korende tariho oyomo bwaito owarengererete ng'a nomonto twarenge tomanyete.
GSAM 319.2Nyuma y'ebiuma bitano na kimo korwa ase engaki y'okorora okwo, Momura ominto ogambirwe kare akaimoka korwa Michigan. Ekero Omokungu White arorire obosio bwaye, akatebia oyomo bw'abaiseke baminto, “Oyo nere omosacha naroche ase okorora, oyo nabatebiirie.” Ekero okorora okwo kwatebetwe Momura ominto oyo, ase obosio bw'omokungu oye n'abanto abande, Omokungu White akamotebia, “Buna Nathani atebiirie Daudi, ‘Aye nere omosacha oyio.’” Erio akakora buna Paulo atebire abanto abande bakore ekero barang'erwe ase ebibe biabo ase ekeegwa gi'okobana: “Korende bonsi barabe bakobana, n'omonto otegenete gose otamanyeti agote, bonsi mbamoorokie ebibe biaye, bonsi mbamokonachere ekina; igo amang'ana ayabisire enkoro yaye narusigwe maiso marore. Erio nagwe ase obosio bwaye, asasime Nyasae, na atebe ng'a Nyasae nere amo nainwe ase ekeene.”3 Nyuma y'okoigwa Omokungu White akomotebia ebibe biaye, Momura ominto oyo akagwa chingoro ase obosio bw'omokungu oye, na ase amariga akamotebia ere n'abake barengeo, “Nyasae nere amo nainwe ase ekeene,” erio akang'ora bionsi biakorire ekero arenge Michigan, ase okonchoka erichiko ria gatano n'aribere, buna yorokigwe ase engaki eyio ayakorwaga, kure kobua maili magana atano.
GSAM 320.1Ase enchera eye ebiuma bike bikatoa obokong'ia obonene bw'oborori. Totarenge gokorwa buna totebe ng'a oborori obwo nigo bwarusigwe n'chinguru chikobua echia mwanyabanto chioka, korende ng'a bwarwire ase Oyokong'anya abanto igoro y'ebibe biabo ase amang'ana atare na kobisa.
GSAM 320Uriah Smith Agota ase Enyomba y'Emeremo y'Omoiroro
GSAM 320.2Nigo yarenge ase okorusia kw'egetabu 3 ki'Omoiroro ekero Uriah Smith achakire korenda Esabato, akagota ase enyomba y'emeremo y'Omoiroro, ase agumire omwariki n'omobangani bw'ebiandiko ase emyaka eminge endambi. Ring'ana riaye ri'ogotang'ani riarusigwe ase egazeti nigo ryarenge ogotera okwarenge n'omotwe ogoteba, “Eriogi ri'Okong'anya ri'Engaki n'Obobani,” okwarusigwe ase 17 omotienyi o'gatato, 1853.
GSAM 320.3Omogaaka Smith akaigwa ring'ana ri'omomalaika o gatato ase enchera y'ogotang'ani ase omosangererekano owarenge Washington, N.H., gochakera 10 goika 12 omotienyi o'kianda, 1852. Ekero aimokire koira ka West Wilton, akaiga buya amang'ana ayiaigwire, agachaka korenda rituko ria gatano n'aribere ase Esabato y'ogotang'ani y'omotienyi o'ikomi na kabere, 1852. Akagota ase enyomba y'emeremo y'Omoiroro ase Rochester, N.Y., ase 3 omotienyi o'gatano, 1853, ase ere n'omoiseke omwabo Annie bakorire emeremo erinde banyore ebyokoria n'chingubo, ogotiga okworokereria ase esukuru erinde banyore $1,000 ase omwaka n'ebyokoria. Ayo nigo yarenge amwe y'ebing'wanso byaruetwe erinde emeremo ya ring'ana ri'omomalaika o gatato etenene ase amatuko yayo y'omochakano.
GSAM 320Obekirwe Amaboko Abe Omorandia
GSAM 320.4Amo n'omwaka 1863 Omogaaka Smith akachaka gotumia ekeegwa kiaye gi'okwana ase obosio bw'abanto. Ase 1866 akabekwa amaboko abe omorandia bw'Enchili; nyuma y'engaki eyio akakora emeremo eminge ase emisangererekano y'ogosasima n'okomenya ase chieema n'obwatanio bw'echikanisa chi'ensemo ase chinsemo chitagokwana, korwa Atlantic goika Pacific, n'ase emeremo y'oborisia ase ekanisa ya Battle Creek, eyarenge ekanisa yaye y'eka. Nyuma y'okwigoka kw'Esukuru y'Igoro ya Battle Creek, akorokereria ase engaki chinde ase ekianye ki'Ebibilia ki'esukuru eyio. Ase engencho y'Omoiroro na Omorareri, akaiyoka enyancha ya Atlantic ase omwaka 1894, agacha korora chinse chitagokwana chia Europe. Ekero arenge Syria akanyora obororwa bw'omorero bw'omobere, n'chinguru chiaye tichiairire chikabua bwensi nyuma y'obororwa obwo.
GSAM 321Emyaka Emerongo Etano y'Okogenderera Emeremo
GSAM 321.1Korwa 1853 goika 1903, egati y'emyaka egana, Omogaaka Smith nigo agumire amo n'emeremo y'okobangania ebiandiko bi'Omoiroro bw'Ogocha kwa Kristo na Omorareri bw'Esabato, ase engaki eyio amo yonsi; n'ase ensemo enene y'engaki eyio nere ogambire emeremo yonsi y'okobangania ebiandiko bi'egazeti. Nonya ase rituko ri'okokwa kwaye, ekero atondokigwe n'endwari y'okogaya kw'omobere, nigo arenge ase enchera agogenda enyomba y'emeremo, abwate amang'ana abanganirie erinde arusigwe. Boigo akaruete ebitabu ebinge ebinene ebirenge n'omogaso ase ebitabu bi'ekanisa. Egati y'emeremo eye nigo bire Ebirengererio igoro ya Danieli n'Okomanoka, Engencho n'Omoerio bya Mwanyabanto, egetabu ekiengetekigwe igoro y'Obomenyo Obochenu n'Amatuko 2300, Ogokumia kw'Ebisaku, Okwegena ase Ebiobo ase Ebiro bia Bono. Egetabu egetang'ani ase ebi nigo kiarikigwe kobua engaki egati y'esa ya gatato y'obotuko n'obotuko gati, nyuma y'okomara emeremo y'rituko y'okobangania ebiandiko n'emeremo ende y'enyomba y'emeremo.
GSAM 321Ogokwa kw'Omogaaka Smith
GSAM 321.2Obogima bwaye nigo bwarenge n'omogaso, akabutumia buya. Nigo atomokire korwa ase emeremo yaye, ararire ase Yeso ase 6 omotienyi o'gatato, 1903. Korende ase ekeene nigo egotebwa igoro yaye, “Emeremo yaye nigo egomobwatana,” na nonya akure, nigo agokwana goika bono.