Kafli 9 — Biðtíminn

GSAM 148.1“Þá mun himnaríki líkt verða tíu meyjum, sem tóku ljós sín og gengu út til að mæta brúðgumanum. Og fimm þeirra voru vitrar og fimm fávísar. Fávísu meyjarnar tóku ljós sín en tóku ekki olíu með sér; en vitrar meyjar tóku olíu í krukkum sínum með ljósunum. Á meðan brúðguminn dvaldist, urðu þær allar syfjaðar og sofnuðu.”¹

GSAM 148.2Kristur er brúðguminn í dæminu.² Að ganga út til að mæta brúðgumanum þarf því að tákna hreyfingu hjá lýð Drottins til að mæta Kristi við komu hans, því umfjöllunarefni ræðu Matteusar 24. og 25. kafla er koma Drottins. Orð Drottins er luktin.³ Allar meyjar tóku luktir sínar. Fáránleiki hluta meyja felst í því að þær tóku einungis kenningu sannleikans án þeirrar alvarlegu helgunar til Drottins sem myndi þróa náðargjafir hins Heilaga Anda í hjarta trúmannsins. Þetta verk er í líkingunni táknað með “olíu í ílátum þeirra”. Að brúðgumanum seinkaði hlýtur að tákna einhvers konar vonbrigði hjá þeim sem héldu út í þeirri væntingu að mæta Drottni sínum.

GSAM 148Tíminn þegar dæmið á við

GSAM 148.3Orðið “þá”, sem dæmið opnast með, gefur okkur vísbendingu um hvenær það á við. Það kemur beint í kjölfar þess sem hafði verið sagt í fyrri kafla, ekki eftir að Drottinn kemur í annað sinn, heldur eftir að dæmið um fíkjutréð hafði verið boðað, sem tilkynnir að koma Krists sé “við dyrnar”, og að sú kynslóð sé komin sem mun ekki líða hjá fyrr en Kristur sjálfur birtist í skýjum himinsins. Það á einnig við á þeim tíma þegar sumir þjónarnir sem hafa boðað þennan boðskap segja í hjörtum sínum: “Herra minn dregur komu sína á langinn;” og byrja að berja samþjóna sína og að borða og drekka með ölvuðum.

GSAM 149Berja samþræla sína

GSAM 149.1Þeir hafa verið “samþjónar”, og boðað sama boðskapinn í samhljómi; en nú snýr hluti þeirra frá því sem þeir hafa kennt og “ber” samþjóna sína sem gefa “fæðu á réttum tíma” — boða nauðsynlegan undirbúning til að mæta Drottni sem kemur brátt. Þeir “berja” á sama hátt og lagt var til að berja Jeremía. Fólkið sagði: “Komið, og skulum við höggva hann með tungu og ekki veita neinum orðum hans gaum.”⁴ Þannig hófu þessir þjónar að kenna á þann hátt að hindra verk “trúföstu” þjónanna. Þessi sami hópur er þannig ávarpaður: “Mundu því hvernig þú hefur þegið og heyrt, og halt fast og iðrast. Ef þú vakir ekki, mun ég koma til þín eins og þjófur, og þú munt ekki vita á hvaða tíma ég mun koma til þín.”⁵

GSAM 149.2Dæmið um meyjar á við á þeim tíma þegar “samþjónar” snúa sér frá boðskap um nálæga komu Drottins og “byrja að berja.” Þeir byrja einnig að gera eitthvað annað—að “éta og drekka með ölvuðum”. Þeir taka þátt í veislum með þeim sem vilja fullnægja girnd sinni. Salómon sagði um slíka: “Vertu ekki með víndrykkjumönnum, ekki með ofætisglöðum kjötneytendum, því drykkjumaður og ofáti munu verða fátækir.”⁶

GSAM 149Fyrstu vonbrigðin

GSAM 149.3Nú vaknar spurningin: “Hvað var í aðventuupplifuninni sem samrýmist þessum fullyrðingum?” Það voru hreyfingar sem samrýmdust spádómnum fullkomlega. Þeir sem fluttu boðskapinn fram til apríl 1844 störfuðu meðal kirknanna, og kennimenn hinna ýmsu kirkna sameinuðust í viðleitni þeirra. Þannig voru þeir “samþjónar”.

GSAM 150.1Þeir sem fluttu þessa boðskaparkenningu kenndu að tvö þúsund þrjú hundruð dagar í Daníel 8:14 myndu enda við lok gyðingaársins 1843, sem samsvaraði okkar ári 1844. Þeir boðuðu að dómstund Guðs myndi hefjast í lok þess tímabils. Öll trúfélög í landinu á þeim tíma töldu að dómurinn yrði innleiddur með annarri komu Drottins. Þannig sést glöggt að aðventistar gerðu ráð fyrir að Drottinn myndi koma í lok þess spádómslega tímabils. Þeir sögðu: “Þessu tímabili gæti lokið 21. mars 1844, síðasta degi náttúrlega gyðingaársins 1843.” Því litu þeir til síðari hluta mars eða fyrri hluta apríl 1844 sem tíma þegar Frelsarinn gæti komið.

GSAM 150Illir þjónar þróuðust

GSAM 150.2Þegar síðasti dagur mars mánaðar kom og leið hjá án þess að Drottinn kæmi, sneru þeir, sem áður höfðu unnið með sendiboðum Drottins en höfðu ekki af heilum hug helgað líf sitt boðskapnum, sér gegn honum, hófu að andæfa verkinu og gerðu allt sem í þeirra valdi stóð til að hindra þá sem enn héldu áfram að kenna kenningu um nálægð komu Drottins og boðskapinn um dómstundina. “Í hjörtum sínum,” sögðu þeir, “herra minn dregur komu sína á langinn.” Með vörum kenndu þeir nú að allur heimurinn yrði að snúast til trúar áður en Drottinn kæmi; að Gyðingar yrðu allir að snúa aftur til Palestínu og koma á aftur helgihaldinu í musterinu í Jerúsalem áður en Messías kæmi. Sumir kenndu jafnvel að koma Krists væri “andleg koma,” að hún ætti sér stað við umsnúning og einnig við dauða þjóðar hans.

GSAM 151Að gefa “fæðu á réttum tíma”

GSAM 151.1Á meðan þessir snéru sér þannig gegn samþjónum sínum, kölluðu þeir sem enn héldu fast í trúina trúaða saman í höllum og skógarlundum, veittu þeim “fæðuna á réttum tíma” – sýndu þeim að merki tímans og uppfylltur spádómur lýstu, eins og fyrir vonbrigðin, að koma Krists væri “nálægt, jafnvel við dyrnar.”

GSAM 151Kirkjuhóf

GSAM 151.2Á meðan þeir gerðu þetta hófst það sem áður hafði verið óþekkt í protestantískum kirkjum – að kalla fólk saman í kirkjunni til veislu og “skemmtunar”. Öllum sem vildu koma var boðið að neyta kræsinganna með þeim.

GSAM 151.3Það fyrsta sem við heyrðum af neinu slíku í Ameríku var í maí 1844, rétt eftir vonbrigðin. Það var svona: Á meðan William Miller var í sal í Rochester, N.Y., að kenna og hvetja nokkur hundruð aðventista, og sagði þeim: “Við erum í biðtíma Matteusar 25; haldið fast í trú yðar; við munum brátt fá meira ljós um þetta mál,” var “hátíð” haldin í kjallara eins af stærstu samkomuhúsum Rochester. Fjöldi fólks kom saman, bæði kirkjumeðlimir og vantrúaðir, og á meðan forseti guðfræðiskóla gerði grín að William Miller fyrir mannfjöldanum, seldu þeir þeim ostrur, ís, sælgæti og fyrir tuttugu og fimm sent lítinn bækling sem þessi maður hafði samið. Bókin hét “An Exposé of Millerism.”

GSAM 151.4Ekki einu sinni tveimur vikum síðar ákvað annað trúfélag í sömu borg að halda “hátíð” í almenningssal, krafðist tuttugu og fimm senta í aðgangseyri og bauð öllum sem vildu að koma og njóta með sér ostra, íss, köku og sælgætis. Þá hófst þessi nútímalega veisluhaldsvenja í kirkjum, sem hefur þróast í “brjálæðislegar samkomur”, “gjafapoka”, “fiskileiki”, “kossaleiki” og svo framvegis. Þessi þáttur veisluhalds í kirkjum hefur vaxið svo mikið að nú telst kirkjuhús ekki fullnægja kröfum nema það hafi eldhús, birgðageymslu og matsal. Þessi staða er það sem hófst á “biðtímanum”, eins og tilgreint er í dæminu.

GSAM 152.1Wm. Miller sjálfur lýsir atburðinum sem átti sér stað í Rochester með eftirfarandi orðum:

GSAM 152.1“Einn af guðfræðidoktorunum í Rochester, herra _____ úr _____ kirkjunni, skrifaði bækling gegn Millerisma, kallaði lávarða og frúr sínar inn í hús Drottins, hélt stórt veisluhlaðborð með ostrum og öðrum ‘útiveislum’, Belsazar-líkt drukku þeir kaffi og te sitt, borðuðu dýrar kræsingar, seldu ís og sælgæti og bækling sinn gegn annarri komu hins elskaða Frelsara.

GSAM 152.2“Nóttina áður en ég fór hélt annar hinna virðulegu herramanna útiveislu í krá eða sal og seldi, eins og áður greinir, miða sína, ís og sælgæti. Ég var ánægður að heyra að sumar kirkjur hinna ýmsu trúfélaga samþykktu ekki slíkar babýlonskar veislur; og ég vona af einlægni að ekki allar þessar sektakirkjur verði fundnar ‘ætandi og drekkandi með ölvuðum’ þegar Kristur kemur. Ég undrast að þessir virðulegu herramenn sjái sig ekki í spegli Guðs orðs; og ég myndi mæla með að þeir lesi Lúkasarguðspjallið 14:12-14; Matteusarguðspjallið 24:48-51; Lúkasarguðspjallið 13:25-28; 2. Pétursbréf 2:13; og Júdasbréf 10-21. Þetta eru vissulega síðustu tímarnir.”

GSAM 152.3Ef prestur Miller hefði fengið innsýn í það sem kirkjurnar hafa síðan stigið inn í með gjöfapartýum sínum, með “hringgiskakökum, tíu senta kossasamkomum, asnasýningum, brjáluðum samkomum, heilögum happdrættisleikjum” og öðrum veðmálagerðum o.s.frv., hefði hann hrokkið við af heilagri skelfingu.

GSAM 152Biðtíminn

GSAM 152.4Aðventistar fundu huggun í ritningarlegri staðreyndinni að þegar tilkynningin um nálæga komu Drottins yrði gefin, myndi henni fylgja “biðtími”. Þetta sáu þeir í orðum frelsarans okkar í Matteusi 25:5, 6 og í Habakkúk 2:1-3.

GSAM 153.1Varðandi viðhorf þeirra vorið 1844 vitnum við úr Midnight Cry frá 9. maí 1844:—

GSAM 153.2“Eftir að hafa farið framhjá þeim punkti þar sem spádómsleg tímabil virtust ljúka, erum við komin í þá stöðu sem Guð vissi að börn hans myndu lenda í í lok sýninnar; og fyrir hana gerði hann ráðstafanir með spámanninum Habakkúk þegar hann segir, ‘Ég mun standa á varðstöð minni og setjast á turninn og gæta þess hvað hann mun segja mér og hvað ég mun svara þegar ég er áminntur,’ eða eins og stendur í jaðarnótum: ‘rökrætt við.’ ‘Og Drottinn svaraði mér og sagði: Ritaðu sýnina og gerðu hana skýra á töflum svo sá sem les hana geti hlaupið. Því að sýnin er enn fyrir ákveðinn tíma, en að lokum [spádómsöldanna] mun hann tala og ekki ljúga: þó að hann dvelji [umfram sýnilega lok þeirra], bíðið eftir honum; því hann mun vissulega koma, [í fyllingu spádómsöldanna, handan þeirra] mun hann ekki dvelja.’⁷

GSAM 153.3“Að þessi áminning vísi til nútíma er augljóst af tilvitnun Páls í hana í Hebreum 10:36-39: ‘Því að þið þurfið þolinmæði, svo að, eftir að þið hafið gert vilja Guðs, megið þið fá loforðið. En enn er lítill tími, og sá sem koma skal mun koma og mun ekki dvelja. Nú lifir réttlátur maður fyrir trú; en ef einhver hörfar aftur, mun sál mín ekki hafa neinn unað af honum. En við erum ekki af þeim sem hörfa aftur til tortímingar, heldur af þeim sem trúa til sáluhjálpar.’

GSAM 153.4“Við trúum að við séum að ganga í gegnum þann tíma sem Frelsari talaði um, þegar brúðguminn dvelur (Matteus 25:5)—sem líkja ber himnaríki við,—þegar ‘þessi illi þjónn [þar sem tímasetningin virtist hafa brugðist] mun segja í hjarta sínu, Herra minn frestar komu sinni og mun byrja að berja samþjóna sína og borða og drekka með ölvuðum,’ og Drottinn mun ‘koma á degi er hann ekki væntir hans.’

GSAM 154.1“Við trúum að við séum nú að ganga í gegnum þann tíma sem Pétur talar um, þegar dómur þeirra frá fornu fari ‘dregst nú ekki á langinn og tortíming þeirra seinkast ekki;’ þar sem þeir áttu að ‘innleiða með leynd tortímandi villukenningar.’⁸ Þessir, segir Pétur, áttu að vera, rétt eins og falsspámenn voru þegar ritningarnar voru skrifaðar. Þar sem þeir úr húsi Ísraels sögðu því: ‘Dagarnir hafa dregist á langinn og allar sýnir bregðast,’⁹ þá hlýtur að hafa verið tímabil þegar virtist sem tíminn væri að líða framhjá, svo að háðungarmenn í 2. Pétursbréfi 3:4 gætu spurt: ‘Hvar er loforð um komu hans?’ og huggað sig við að ‘allt haldist eins og það var frá upphafi sköpunarinnar.’

GSAM 154.2“Við trúum að það hafi verið með hliðsjón af slíkum töfum á sýninni sem Jakob postuli sagði: ‘Verið því þolinmóðir, bræður, til komu Drottins;’ ‘verið einnig þolinmóðir; styrkjið hjörtu yðar: því að koma Drottins er nærri.’ Og: ‘Sjá, dómari stendur við dyrnar.’

GSAM 154.3“Og við trúum, í væntingu um að hinn vænti tími líði hjá, að frelsari okkar hafi áminnt okkur, í tólfta kafla Lúkasarguðspjallsins: ‘Lendar yðar séu í belti og ljós yðar brennandi; og verið líkt þeim mönnum sem bíða herrans síns, er hann kemur frá brúðkaupinu; svo að er hann kemur og bankar, megið þér þegar opna fyrir hann.’¹⁰ Að bíða felur í sér að tíminn líði, því við bíðum ekki fyrr en þá stund. Þess vegna bætir Drottinn við: ‘Sælir eru þeir þrælar sem Drottinn, þegar hann kemur, finnur vaka.’

GSAM 154.4“Við munum, Guði viljandi, halda áfram að boða: ‘Sjá, brúðguminn kemur; gangið út til móts við hann;’ og: ‘Tími dóms hans er kominn.’ Og við treystum því að við munum ekki láta bugast frá því að halda áfram að hrópa hástöfum til heimsins og kirkjunnar og hvetja þau til að rífa sig upp úr söngvum sínum um ‘frið’ og hlusta á miskunnsboð Guðs. Við ætlum að halda áfram að bíða og vaka eftir komu Drottins, í þeirri trú að hún sé rétt handan við hornið.”

GSAM 155Réttlæting Verks þeirra

GSAM 155.1Góða hugmynd um hvernig aðventistar litu á verk sitt fyrir 21. mars 1844 og skömmu eftir þann dag má fá með því að lesa eftirfarandi tilvitnun, tekna úr grein undir heitinu “Vindication” í Advent Herald frá 13. nóvember 1844, sem gefin var út af J. V. Himes, S. Bliss og A. Hale:—

GSAM 155.2“Við vorum ekki fljótfærir við að tileinka okkur skoðanir okkar. Við trúum að við höfum verið heiðarlegir og einlægir rannsakendur sannleikans. Við hlýddum boði Frelsarans um að rannsaka ritningarnar. Við treystum ekki á eigin visku; heldur leituðum við til Guðs um leiðsögn og stjórn og reyndum að leggja okkur á altari hans, í þeirri vissu að hann myndi leiða skref okkar á réttan veg. Við skoðuðum öll þau rök sem fram voru færð gegn okkur með einlægum vilja til að þekkja sannleikann og forðast villu; en við verðum að játa að hinar fjölbreyttu og margvíslegu afstöður andstæðinga okkar staðfestu aðeins okkar eigin skoðanir. Við sáum að hvort sem við höfðum rétt fyrir okkur eða ekki, gátu andstæðingar okkar ekki haft rétt fyrir sér; og þeir voru ekki sammála sín á milli. Rök hvers og eins voru svo veikburða og barnaleg að þeir urðu sífellt að afmá það sem þeir sjálfir höfðu sett fram; og með gagnstæðum og mótsagnakenndum skoðunum sýndu þeir að hvernig sem þeir litu á okkar skoðanir, treystu þeir ekki skoðunum hver annars. Og ennfremur var ekki einn einasti meginpunktur í allri afstöðu okkar sem ekki var studdur af einum eða fleiri þeirra sem unnu að því að hrekja hina tafarlausu komu Drottins. Á meðan við höfðum bókstaflega þýðingu ritninganna til stuðnings, reyndu andstæðingar okkar árangurslaust að sanna að ritningarnar megi ekki skilja bókstaflega, þótt hver spádómur sem rætst hefur hafi rætst bókstaflega í smæstu atriðum.

GSAM 156Útskýring á vonbrigðunum

GSAM 156.1“En tíminn – árið 1843, gyðingaárið – leið hjá, og við urðum fyrir vonbrigðum með því að sjá ekki Konunginn í allri dýrð sinni. Og allir sem stóðu okkur á móti töldu af einlægni að öll einkenni trúar okkar hefðu verið sönnuð röng og að við, sem heiðarlegir menn, ættum að yfirgefa alla afstöðu okkar. Því var það með undrun sem þeir sáu okkur enn halda fast í vonina og enn bíða eftir Konunginum okkar.

GSAM 156.2“Við hins vegar, í vonbrigðum okkar, sáum enga ástæðu til örvæntingar. Við sáum að ritningarnar bentu til þess að dvalartími yrði að vera, og að meðan sýn dveldi yrðum við að bíða eftir henni. Við sáum einnig að með lokum ársins gæti tímabilinu ekki lokið að fullu, jafnvel þótt tímatal okkar væri rétt; og að það gæti aðeins rætst einhvern tíma á þessu ári; og samt játuðum við heiðarlega og fullkomlega fyrir heiminum að við hefðum rangt fyrir okkur um þann nákvæma tímapunkt sem við höfðum litið til með svo mikilli vissu; en þótt okkur skjátlaðist þannig, sjáum við hönd Guðs í því máli. Við sjáum að hann hefur nýtt sér þessa yfirlýsingu sem viðvörun til heimsins og prófraun fyrir kirkjuna. Hún kom fólki hans í biðstöðu. Hún kallaði fram þá sem voru reiðubúnir að þjást fyrir nafns hans sakir. Hún sýndi hverjum boð um komu Drottins var fagnaðarerindi og hverjum það var óæskilegur hljómur í eyrum. Það hefur sýnt alheimi hverjir myndu fagna komu Drottins og hverjir myndu hafna honum við endurkomu hans, eins og Gyðingar gerðu við fyrstu komu hans. Og við lítum á það sem skref í framkvæmd Guðs tilgangs, á þessum ‘degi undirbúnings hans’, að hann gæti leitt fram þjóð sem einungis leitar vilja Drottins, svo hún verði undirbúin fyrir komu hans.”

GSAM 157SAGA HREYFINGARINNAR EFTIR MARS 1844

GSAM 157.1Stutt saga aðventuhreyfingarinnar eftir 21. mars 1844 er sett fram hér á eftir, tekin úr Signs of the Times, 31. október 1844:—

GSAM 157.2“Eftir að árið 1843—gyðingaárið—var liðið, festi meirihluti aðventista þá trú að við gætum héðan í frá reiknað með ákveðnum tímum án nokkurrar vissu. Þeir trúðu að við værum komnir að þeim stað sem tímatal okkar benti til, að endi allra spádómslegra tímabila, þar sem komu Krists væri búist við; og þótt við þyrftum aðeins að bíða þann litla tíma sem tímatal okkar gæti vikið frá Guðs tíma, trúðu þeir engu að síður að við hefðum enga frekari vísbendingu um hinn nákvæma tíma. Þau höfðu öll tekið ljósin sín og farið út til að mæta brúðgumanum; en brúðguminn hafði dvalist lengur en búist var við (1843). Á meðan á þessum töfum sýnarinnar stóð virtist allra ásetningur vera að bíða hennar, í þeirri trú að hún gæti ekki seinkast og að hún gæti komið hvenær sem er. Það var þó fljótlega mjög augljóst að fjöldi manna var að gera áætlanir um framtíðina, sem þeir hefðu ekki gert ef þeir hefðu trúað því að Drottinn myndi koma á þessu ári; og að þeir væru sofnaðir hvað varðar vakandi meðvitund um tafarlausa komu Drottins. Með öðrum orðum, þeir töldu að hann gæti komið hvenær sem er, eða að komu hans gæti seinkast um stund, á meðan þeir gætu notið hressandi hvíldar. Jæja, þetta var eins og frelsari okkar sagði að það myndi verða: ‘Á meðan brúðguminn dvaldi móktu þeir allir og sváfu.’

GSAM 157Athygli beint að hausti ársins 1844

GSAM 157.3“Allt frá maí 1843 hafði bróðir Miller vakið athygli okkar á sjöunda mánuði hins helga árs Gyðinga sem tíma til að halda þær hátíðir sem benda til annarrar komu Krists; og síðasta haust beindum við augum að þeim tíma af miklum áhuga. Eftir að það hafði liðið, tók bróðir S. S. Snow alfarið undir þá skoðun að, samkvæmt fyrirmyndunum, yrði koma Drottins, þegar hún kæmi, að eiga sér stað tíunda dag sjöunda mánaðar; en hann var ekki viss um árið. Síðar sá hann að spádómstímabilin renna ekki út fyrr en á þessu ári, 1844; Hann hélt þá fram þeirri skoðun að um 22. október — tíunda dag sjöunda mánaðar þessa árs — myndum við verða vitni að komu Drottins dýrðarinnar. Þetta prédikaði hann í New York, Philadelphia og víðar á liðnu vori og sumri; og þótt margir tækju undir skoðanir hans, sást engin sérstök birting áhrifanna fyrr en um júlí.

GSAM 158Uppskerur eftir í akrunum

GSAM 158.1“Í byrjun árstíðar höfðu sumir bræður okkar í norðurhluta New Hampshire verið svo mjög sannfærðir um að Drottinn myndi koma fyrir næsta vetur að þeir ræktuðu ekki akrana sína. Um miðjan júlí — sem var kvöld miðnættis gyðinglegs dags-árs (kvöld-morgunn, talið frá nýmánaði apríl, upphafi þessa gyðinglega árs) — urðu aðrir, sem höfðu sáð og gróðursett akrana sína, svo djúpt snertir af tilfinningu um að Drottinn myndi birtast þegar í stað, að þeir gátu ekki, í samræmi við trú sína, uppskorið akrana sína. Sumir, þegar þeir gengu út í akrana til að slá grasið sitt, gátu engan veginn haldið áfram og, í samræmi við skyldutilfinningu sína, létu uppskeruna standa á akrinum til að sýna trú sína í verki og þar með fordæma heiminn. Þetta breiddist hratt út um norðurhluta Nýja-Englands.

GSAM 158Dómurinn á undan endurkomunni

GSAM 158.2“Á sama tíma höfðu bræður okkar í Maine tileinkað sér þá skoðun að dómurinn yrði að fara fram á undan komu Krists; að hann færi samhliða uppskerunni og væri ekki einungis í lok heimsins, heldur tæki hann til tímabils beint fyrir endann. Í samræmi við þessa sýn töldu þeir að við værum í dóminum, að skilalínan væri dregin og að þjónar Guðs væru stimplaðir á ennum, og að uppfylling þess yrði merki fyrir fjóra engla sem héldu aftur á fjórum vindum jarðar (Opinberunarbókin 7:1) til að sleppa tökum sínum.

GSAM 159Miðnæturvöknun

GSAM 159.1“Um miðjan júlí hófst blessun Guðs til að leiða aftur þá sem höfðu fallið frá, og fylgdi boðskapnum um tímann, og þeir sem tóku til sín aðra hvora af þeim skoðunum sem nefndar voru, sýndu áberandi breytingu á háttum sínum og skyndilega vöknun úr svefni, eins og spáð hafði verið. ‘Um miðnætti var kallað: Sjáið, brúðguminn kemur; farið út til móts við hann. Þá risu allar meyjar þessar og gerðu ljós sín til.’ Frá júlí voru þessar hreyfingar í mismunandi hlutum Nýja-Englands, og aðskildar hver frá annarri; en þær nutu allar blessunar Guðs til að leiða aftur til sín marga, sem ljós þeirra var næstum slokknað, og til helgunar heilagra hans. Á tjaldsamkomunni í Exeter mættust allir þessir áhrifavaldar, blönduðust í eina stóra hreyfingu og breiddust hratt út um alla aðventistahópa landsins.”