Kafli 6 — Boðskapurinn og boðberarnir

GSAM 108.1“Ritaðu sýnina og gerðu hana skýra á töflum, svo sá sem les hana geti hlaupið með hana. Því sýn er enn fyrir ákveðinn tíma, en að lokum mun hún tala og ekki ljúga; þó hún dvelji, bíddu eftir henni, því hún mun vissulega koma og seinka sér ekki.”¹

GSAM 108.2“Og ég sá annan engil fljúga um miðjan himininn, sem hafði eilífa fagnaðarerindið til að boða þeim sem búa á jörðinni og öllum þjóðum, kynkvíslum, tungum og mönnum, og kallaði með háværri röddu: Óttist Guð og gefið honum dýrð, því að dómstund hans er komin; og tilbiðjið hann sem skapaði himininn og jörðina, hafið og uppsprettur vatnanna.”²

GSAM 108.3Þeir sem fluttu aðventuboðskapinn héldu því fram að þessi “sýn” með sínum “ákveðna” tíma, sem spámaðurinn Habakkúk nefnir, næði yfir sýnir úr spádómum Daníels og Opinberunar. Þessar sýnir gerðu þeir svo skýrar í framsetningu sinni á spádómstöflum sínum að sá sem las túlkunina gat sannarlega “hlaupið” og miðlað upplýsingunum til annarra.

GSAM 108Nákvæm skilaboð

GSAM 108.4Boðskapur aðventista var ekki einfaldlega tilkynningin sem Páll flutti fyrir Felix, “réttlæti, hófstilli og komandi dóm;” né var það yfirlýsingin sem Martin Luther gaf eftir að hafa lokið þýðingu Biblíunnar, þegar hann, skömmu fyrir dauða sinn, er sagður hafa sagt: “Ég er sannfærður um að dómurinn sé ekki langt undan; já, að Drottinn sjálfur verði ekki fjarverandi lengur en þrjú hundruð ár.” Né var það yfirlýsing John Wesley, þegar hann sagði að hann “teldi að þúsund ára ríkið gæti hafist eftir um það bil hundrað ár.” Aðventistar sögðust flytja boðskapinn sem táknaður er í Opinberunarbókinni 14:6, 7: “Komið er að dómstund hans,” og hrópið í Opinberunarbókinni 10:6: “Tími verður ekki framar.” Slíkur spádómur gæti ekki rætst með tilkynningu um atburð sem “átti eftir að koma”, “eftir þrjú hundruð ár” eða “eftir hundrað ár”, heldur á ákveðnum tíma, “er komin”. Einmitt slíkan boðskap, með þeirri nákvæmni sem þessir spádómar krefjast, boðuðu aðventistar til alls heimsins.

GSAM 109Dómurinn við komu Krists

GSAM 109.1Þegar þessi boðskapur var fyrst fluttur hélt hver kristinn söfnuður því fram að dómurinn myndi eiga sér stað við aðra komu Krists. Því myndi fólk í slíkum kringumstæðum, sem flutti boðskapinn um að dómstundin væri komin, en hélt þessari skoðun, óhjákvæmilega boða aðra komu Krists. Raunar var það sem veitti boðskapnum kraft og hreyfði mest við fólkinu boðunin um ákveðinn tíma. Í fyrstu héldu þeir því fram að endi heimsins myndi koma einhvern tíma á “gyðingarári” 1843, og að þetta tímabil væri á milli 21. mars 1843 og 21. mars 1844. Eftir að þessi tími leið, lærum við í Midnight Cry árið 1844 að hinn nákvæmi dagur var ákveðinn sem endadagur spádómsöldanna. Þetta var tíundi dagur sjöunda gyðingamánaðar, sem samsvarar 22. október 1844.

GSAM 109Reikningur 2300 daga

GSAM 109.2Grundvöllur tímasetningarinnar—1843—var tvö þúsund og þrjú hundruð dagar úr Daníelsbók 8. Því var haldið fram að þar sem þessir “dagar” tengdust spádómum þar sem dýr voru valin til að tákna konungsríki, yrði að nota “daga” táknrænt til að tákna ár, í samræmi við túlkun Drottins á táknrænum tíma, eins og hún kemur fram í 4. Mósebók 14:34 og Esekíel 4:5, 6; að sjötíu vikur—490 dagar—í Daníelsbók 9 væru fyrsti hluti tveggja þúsunda og þriggja hundraða daganna, og að bæði tímabilin byrjuðu samtímis. Atburðurinn sem greindur er í Daníelsbók 9 og markaði upphaf sjötíu viknanna var “útgáfa boðsins um að endurreisa og byggja Jerúsalem.” Það boð var gefið út á sjöunda stjórnarári Artakserses Langararms, 457 f.Kr., eins og greint er frá í Esra 7.

GSAM 110.1Að þetta væri rétta dagsetningin fyrir upphaf sjötíu viknanna var sýnt fram á með því að einungis sextíu og níu vikum—483 árum—frá 457 f.Kr., eða árið 27 e.Kr., var Kristur skírður af Jóhannesi og hóf þjónustu sína og sagði: “Tíminn er uppfylltur,”³ o.s.frv. Upphaf þjónustu Krists árið 27 e.Kr., krossfesting hans þremur og hálfu ári frá þeim degi, “í miðju [miðri] [sjötugustu] viku,” endir sérstaks verks meðal Gyðinga árið 34 e.Kr., og snögg umskipti Sáuls, postula heiðingjanna, sönnuðu að sjötíu vikurnar enduðu á þeim tíma, og því hófust þær árið 457 f.Kr. Þeir reiknuðu það svona: Dragið 457 frá 2300, og þá standa 1843 eftir. Og þar sem 457 árin voru fyrir Krist, leiðir það okkur að lokum 2300 daga til loka ársins 1843.

GSAM 110Játningar andstæðinga

GSAM 110.2Það hefur verið satt sagt að “viðurkenningar í þágu sannleikans frá röðum andstæðinga hans veiti hæstu tegund sönnunargagna.” Enginn andstæðingur aðventuboðskaparins gaf nokkurn tíma í skyn að rannsóknardómur þjóðar Drottins væri atburður sem myndi eiga sér stað fyrir komu Krists; heldur rökræddu þeir um þetta atriði í samræmi við aðventista. Sem sönnun þessarar staðhæfingar vitnum við í tvo áberandi andstæðinga.

GSAM 110.3Herra N. Colver, sem prédikaði í Marlboro Street Chapel í Boston árið 1842 í andstöðu við aðventista, sagði:—

GSAM 111.1“Ef þessir dagar eru ár, mun heimurinn enda árið 1843; það sér hver skóladrengur; því ef 490 enduðu við dauða Krists, myndu 2300 dagarnir enda árið 1843; og heimurinn hlýtur að enda, nema sýnt verði fram á að einhver annar atburður eigi sér stað, og ég sé ekki hvernig það geti verið gert.”

GSAM 111.2Prófessor Stuart, um svipað leyti, sagði:

GSAM 111.2“Það er sérkennilegt að meirihluti túlkenda í ensku- og amerísku heiminum hafi um mörg ár vanist því að skilja dagana sem tilgreindir eru í Daníelsbók og Opinberunarbók sem tákn eða myndlíkingar fyrir ár. Mér hefur reynst erfitt að rekja uppruna þessarar almennu, má ég segja nánast algildu, venju.”

GSAM 111Vitnisburður prófessors Bush

GSAM 111.3Prófessor Bush sagði: “Sá sem ræðst á herra Miller hvað varðar tímapunktinn, ræðst á hans sterkasta punkt. Tímasetning hans er rétt; en hann hefur rangt fyrir sér um atburðinn sem á að eiga sér stað.” Bush var trúaður á afturhvarf alls heimsins fyrir komu Krists. Kenning hans var sú að þúsund ára ríki myndi hefjast árið 1844.

GSAM 111.4Kennimenn aðventutrúarinnar kenndu í opinberum prédikunum sínum að saga heimsins sýndi að þjóðirnar væru í nákvæmlega þeirri stöðu sem myndin í Daníelsbók 2 táknaði, þegar steinninn átti að höggva myndina á fæturna og Guð himinsins setja upp ríki sitt; og í 7. kafla, þegar “ríkið og völdin og mikilmennska ríkisins undir öllum himni munu verða gefin heilögum Hins hæsta.” Þeir bentu einnig á að merkin – náttúrufarsleg, pólitísk og siðferðileg – væru nákvæmlega það sem ritningarnar spáðu að myndi sjást þegar Drottinn væri að koma fram.

GSAM 111Undur á himnum

GSAM 111.5Drottinn segir í gegnum spámanninn Jóel: “Ég mun sýna undur á himni og á jörðu, blóð og eld og reykstólpa. Sólin mun verða að myrkri og tunglið að blóði, áður en hinn mikli og hræðilegi dagur Drottins kemur.”⁴ Aðventistar trúðu og kenndu að norðurljós síðustu alda (almennt kölluð norðurljós) væru “eldur og reykstólpar” sem uppfylltu spádómsorðin; og samkvæmt bestu heimildum úr sögunni (við vísum til Edinburg Encyclopedia sem vitnisburðar) höfðu þau sjaldan sést fyrir þennan tíma.

GSAM 112.1Þannig, á meðan boðskapurinn um skjóta komu Drottins barst til fjarlægstu hluta jarðar, voru merki hengd upp á himni sem veittu sannleikanum skerpu og vöktu athygli fólksins.

GSAM 112.225. janúar 1837 varð stórkostlegur glans eldleitra norðurljósa, sem virtist leiða hug margra beint að spádómi spámannsins Jóels um það sem myndi ganga fyrir hinn mikla dag Drottins. Lýsingin á vettvangi kemur úr New York Commercial Advertiser frá 22. október 1839. Hún samrýmist nákvæmlega því sem höfundurinn varð vitni að í Victor í Ontario-sýslu, Nýja-Jórvík.

GSAM 112Brennandi norðurljósin 1837

GSAM 112.3“Á kvöldi 25. janúar 1837 varð merkileg sýning sömu fyrirbæra [þ.e. norðurljósa] á ýmsum stöðum í landinu, eins og lesendur okkar munu án efa muna. Þar sem jörðin var þakin snjó var sjónin stórbrotin og ‘hrikaleg’ á óvenjulegan hátt. Á einum stað, sem var staðsettur nálægt fjalli, sögðu þeir sem urðu vitni að atburðinum okkur að það líktist ‘eldbylgjum sem rúlluðu niður fjallið,’ og almennt, svo langt sem vitað er, leit snjórinn sem hulið hafði jörðina út eins og eldur blandaður blóði, á meðan ofar (eins og postuli segir) ‘himinninn í logum,’ minnti svo mjög á spádómslega lýsingu síðasta dagsins að margir urðu undrandi; Börnin sem horfðu á það urðu skelfingu lostin og spurðu hvort þetta væri komandi dómur; jafnvel dýrin skulfu af augljósum ótta.”

GSAM 113.1Ekki var það einungis í Ameríku sem þetta merki spámannsins Jóels birtist, heldur þegar kenningin um komu Drottins var að öðlast útbreiðslu í Stóra-Bretlandi, birtist sama merkið á himni í því landi. New York Commercial Advertiser 22. október 1839 vitnar í eftirfarandi úr dagblöðum í London um undarlegt fyrirbæri sem varð vart í því landi nóttina 3. september:—

GSAM 113Norðurljósin frá 1839

GSAM 113.2“LONDON, 5. SEPT.—Milli klukkan tíu á fimmtudagskvöldi og þrjú í gærmorgun var á himni séð eitt af glæsilegustu dæmum þessara óvenjulegu fyrirbæra, fallstjörna og norðurljósa, sem hafa sést á undanförnum mörgum árum. Fyrsta merki um þetta sérkennilega fyrirbæri kom tíu mínútum fyrir klukkan tíu, þegar ljósbleikur, gufulíkur blær reis upp frá norðurhluta hálfkúlunnar og breiddist smám saman út að miðju himinsins, og um klukkan tíu eða fimmtán mínútum síðar var allt frá austri til vesturs orðið að einu risavaxnu ljósslæði. Það hafði mjög ógnvekjandi ásýnd og var nákvæmlega eins og það sem verður við hrikalegan eld. Ljósið breyttist verulega; á einum tímapunkti virtist það falla, og strax á eftir reis það aftur með miklum bjartleika. Í ljósinu sáust reykjarmekkir sem vafðust um sífellt, og hver sem til sá virtist sannfærður um að þetta væri ‘gríðareldur’.

GSAM 113.3“Ótti höfuðborgarinnar var mikill; þúsundir manna hlupu í átt að þeirri hræðilegu hörmung sem talið var að væri í gangi. Slökkvivagnarnir sem tilheyrðu slökkviliðsstöðvum í Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road og einnig þeir sem tilheyrðu stöðvum í vesturhluta London – í raun allir slökkvivagnar í London – voru dregnir af hestum á stökki að hinum meinta ‘eyðileggingarstað’ með meiri ákefð en venjulegt var, á eftir þeim fóru vagnar, reiðmenn og gífurlegur mannfjöldi. Sumir slökkvivagnarnir óku alla leið til High Gate og Halloway [um fjögurra mílna vegalengd] áður en mistökin komu í ljós. Þessar birtingarmyndir stóðu yfir í meira en tvær klukkustundir, og undir morgun varð sjónarspilið stórfenglegt.

GSAM 114.1“Klukkan tvö um nóttina var fyrirbærið glæsilegasta sjón og mjög erfitt til lýsingar. Öll borgin London var upplýst eins og um hádegi, og loftið óvenju tært. Suðurhvelið, á þeim tíma sem nefndur var, þó skýlaust, var mjög dimmt; en stjörnurnar, sem voru ótal, glóðu fallega. Hin gagnstæða hlið himinsins sýndi sérkennilega en stórkostlega andstæðu; hún var skýr til hins ýtrasta og ljósið mjög skært; þar var sífelld röð loftsteina, sem voru misbjartir – þeir virtust myndast í miðju himinsins og breiða úr sér þar til þeir virtust springa. Áhrifin voru rafmögnuð. Ótal smástjörnur skutust út yfir sjóndeildarhringinn og flugu með svo miklum hraða til jarðar að augað var varla fært um að fylgja slóð þeirra; þær virtust einnig springa og varpa dökkrauðri gufuþoku yfir alla hálfkúluna. Litirnir voru stórfenglegir.

GSAM 114.2“Klukkan hálf þrjú breyttist sjónarspilið í myrkur, sem, þegar það skýrðist, sýndi lýsandi regnboga í hvirfilpunkti himinsins og um brún myrkursins sem lá yfir suðurhluta landsins. Skömmu síðar geisluðu súlur silfurljóss frá því. Þær jukust undravert og fléttuðust saman við skærrauða gufuþoku sem myndaðist á sama tíma, og þegar þær náðu fullum hæðum var sjónarspilið handan allrar ímyndunar. Stjörnur skutust um í allar áttir og héldu því áfram til klukkan fjögur, þegar allt dofnaði.”

GSAM 114Furðulegar birtingar í sólinni

GSAM 114.3Á meðan lifandi prédikararnir voru að boða sannleikann um komu Drottins sáust mörg og fjölbreytt undur á himni víðs vegar um heiminn. Af þeim leyfir rými okkar aðeins að sýna mynd af útliti sólarinnar í Norwich í Englandi í desember 1843. Slíkt fyrirbæri kom einnig fyrir í New Haven í Connecticut þann 9. september 1844, í tvær klukkustundir fyrir og eftir hádegi, og þúsundir manna urðu vitni að því.

GSAM 115Undarleg birting sólarinnar

GSAM 115.1Litli innri hringurinn táknar sólina. Hann var ljósappelsínugulur. Ytri hluti beggja hringja, sem voru í mismikilli fjarlægð frá sólinni og umkringdu hana, virtist vera sömu litbrigða; en innri hluti þessara hringja var dökkgulur, himinninn innan þeirra var dökkbrúnn, og þrír stórir hringir sem lágu í gegnum og fyrir neðan sólina virtust vera greinilegt skært ljós.

GSAM 115.2Um atburðinn í Englandi lesum við í bréfi frá E. Lloyd í London, dags. 3. janúar 1844, eftirfarandi:—

GSAM 115.3“Það hefur orðið merkilegt ‘tákn í sólinni’, sem helstu borgarar Norwich og nágrennis sáu, slíkt sem aldrei hefur sést áður í Englandi. Það sást í desember síðastliðnum, um hádegi klukkan 12, og stóð í tvær klukkustundir. Það skelfdi íbúa mjög. Það gerðist rétt áður en bræðurnir Winter, Burgess og Routon opnuðu trúboð sitt í þeirri borg. Það virtist undirbúa veginn fyrir sannleikann, svo að þeir náðu þar góðum árangri.”

GSAM 116.1Frásögn af fyrirbærinu eins og það kom fyrir í New Haven, Conn., er gefin í Midnight Cry þann 10. október 1844 og var tekin úr New Haven Palladium þann 10. september 1844. Í frásögninni í Cry segir ritstjórinn: “Enginn fræðimaður hefur getað gefið skýringu á orsök þessa fyrirbæris sem fullnægir honum sjálfum.”

GSAM 116.2Frásögn af þessari sjón sem birtist í tengslum við sólina í New Haven, Conn., 9. september 1844, var einnig birt í Hartford Courant 12. september 1844, og hljóðar svo:—

GSAM 116.3“Hringarnir umhverfis sólina mánudaginn 9. september 1844, í tvær klukkustundir fyrir og eftir hádegi, virðast hafa verið almennt skynjaðir af borgurum okkar með miklum áhuga og hafa vakið skynsama forvitni til að fræðast meira um svipuð fyrirbæri og orsök þeirra.

GSAM 116.4“Þessi núverandi hringljómi var eftirtektarverður fyrir varanleika sinn og gaf hagstæð tækifæri til athugunar. Um hádegi samanstóð hann aðallega af tveimur fullkomnum hringjum, annar um fjörutíu og fimm gráður á breidd, sem hafði sólina í miðju sinni, og hinn um sjötíu og tvær gráður á breidd, með miðju í hvirfli en ummáli sem gekk í gegnum sólina. Minni hringurinn var fylgdur af sporöskju með langás og litla miðskekkju. Beint á móti sólinni, og þrjátíu og sex gráðum norður af hvirfilpunktinum, skar stóri hringurinn tvo aðra hringi af nánast eða alveg sama þvermáli, sem mynduðu á skurðpunkti bjartan blett, eins og eðlilega myndi hljótast af sameinuðu ljósi þriggja ljóshringja. Hringurinn sem umkringdi sólina sýndi regnbogalitina, oft með miklum líflegum litum og fegurð. Hinir hringirnir voru hvítir og daufari, þar sem þeir voru fjær sólinni. Litlir hringbogar með prismískum [regnbogans] litum birtust þó á mismunandi tímum, bæði í austri og vestri.... Slík samkvæmni í uppbyggingu hlýtur að byggjast á lögmáli sem stýrir myndun ljóshringa; en eðli lögmálsins er ekki að fullu skýrt.... Ekki hefur verið mikill erfiðleiki að skýra myndun hringsins sem umlykur sólina, þar sem orsökin er nokkuð sambærileg þeirri sem veldur regnbogamyndun, en að skýra uppruna hringsins sem hefur miðju sólarinnar á ummáli sínu hefur reynst erfiðara.”

GSAM 117Undur sem uppfylla ritningarnar

GSAM 117.1Um notkun þessara undra sem sáust á himni, bæði í Englandi og Ameríku, getum við fræðst með því að lesa Exposition of the Twenty-fourth of Matthew eftir Sylvester Bliss, sem kom út í Boston árið 1843. Eftir að hafa vitnað í nokkrar af ofangreindum frásögnum segir hann:—

GSAM 117.2“Þannig virðast hin ‘stóru merki’ og ‘hræðilegu sjónir’, sem spáð er um í sannleikans ritningum, öll hafa rætst, jafnt sem þau sem Frelsari okkar sagði að myndu ganga fyrir komu hans.

GSAM 117.3“Rétt eins öruggt og það að trén laufgist er vísbending um sumar, jafn öruggt er það, þegar þessum táknum er fullnægt, að kristnir menn skuli vita að koma Krists er nálæg, jafnvel við dyrnar. Þetta er ekki einungis leyfi til að vita það, heldur skipar Frelsari okkar þeim að vita það.”⁵

GSAM 117SENDIBOÐARNIR

GSAM 117.4Eftir að hafa vakið athygli á nokkrum helstu einkennum boðskaparins um aðra komu Krists, eins og hann var fyrst boðaður, getur verið áhugavert að nefna nokkra þeirra sem gegndu áberandi hlutverki í hinni miklu boðun. Við höfum þegar nefnt nöfn margra sem voru meðal hæfileikaríkustu kennimanna þess tíma erlendis sem lögðu fram boðskapinn. Þegar við vekjum athygli á nokkrum þeirra sem tóku forystuna í Ameríku, á þeim sem Drottinn lagði byrði verksins, mun það enn frekar sýna fram á að hönd Drottins var sannarlega í hreyfingunni.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Fyrst skulum við nefna málefni William Miller, sem var svo áberandi í aðventuhreyfingunni í Bandaríkjunum að margir þekkja hreyfinguna einungis sem “Millerisma”.

GSAM 118.2William Miller fæddist í Pittsfield í Massachusetts í febrúar 1782. Á fyrstu bernskuárum hans komu fram merki um meiri vitsmunalegan styrk og virkni en venjulegt var. Eftir nokkur ár urðu þessi einkenni sífellt áberandi fyrir alla sem voru í félagsskap hans. Hann hafði sterka líkamlega gerð, virkan og frá náttúrunnar hendi vel þróaðan vitsmunamátt og óaðfinnanlegt siðferði. Hann hafði aðeins notið takmarkaðra kosta héraðsskólans í fáein ár þegar almennt var viðurkennt að kunnátta hans væri meiri en kunnátta kennaranna sem venjulega störfuðu þar.

GSAM 118.3Herra Miller kvæntist árið 1802 og settist að í Poultney í Vermont. Mennirnir sem hann umgekkst frá því að hann fluttist til Poultney og sem hann var talsvert skuldbundinn fyrir veraldlega greiða þeirra, voru djúpt undir áhrifum efahyggju og deisma. Þeir voru ekki siðspilltir menn, en sem stétt voru þeir góðir borgarar, almennt alvarlegir í framkomu, mannúðarsamir og velviljaðir. Þeir hafnuðu hins vegar Biblíunni sem viðmiði trúarlegs sannleika og reyndu að gera höfnun hennar trúverðuga með því að styðjast við rit Voltaires, Humes, Volney, Paine, Ethan Allen og annarra. Herra Miller rannsakaði þessi verk vandlega og játaði sig að lokum deista. Hann hefur sjálfur sagt að deístíski lífsstíll hans hafi staðið yfir í tólf ár, frá um 1804.

GSAM 118.4Eftir að hafa hlotið skipun sem kapteinn gekk hann til liðs við herinn árið 1810. Þegar hann sneri aftur úr hernum flutti hann fjölskyldu sína til Low Hampton í New York til að hefja búskap þar árið 1812. Sem bóndi hafði hann meiri lausan tíma til lestrar. Hann komst að því að deísku skoðanir hans veittu honum enga vissu um hamingju eftir núverandi líf. Handan grafarinnar var allt dimmt og drungalegt. Til að nota hans eigin orð:

GSAM 118.4“Eyðing var köld og skelfileg hugsun, og ábyrgð var örugg tortíming fyrir alla. Himinninn var sem eir yfir höfði mér, og jörðin sem járn undir fótum mér. Eilífð!—hvað var hún? Og dauði!—af hverju var hann? Því meira sem ég rökstuddi, því fjær var ég sannsönnuninni. Því meira sem ég hugsaði, því sundurleitari urðu niðurstöður mínar. Ég reyndi að hætta að hugsa, en hugsanir mínar vildu ekki lúta stjórn. Ég var sannarlega vesalingur, en skildi ekki orsökina.... Fljótlega eftir það, skyndilega, birt-ist mínum innra manni eðli frelsarans glögglega og með miklum áhrifum. Mér virtist sem svo gæti verið að til væri sá sem væri algóður og svo hluttekning-arsamur að hann gæfi sjálfan sig til fórnar fyrir yfir-sjónir vorar og frelsaði oss þannig frá synd og hegningu. Eg fann það brátt hversu kærleiksrík slík vera væri og fanst mér sem eg gæti sjálfur kastað mér í faðm hennar og treyst miskunn hennar að öllu leyti.”

GSAM 119Umbreyting William Miller

GSAM 119.1Hann sagði ennfremur:

GSAM 119.1“Eg sá það að biblían kendi einmitt þess konar frelsara sem eg þurfti. Og mér fanst það óskiljanlegt að óinn-blásin bók skyldi geta komið fram með kenningar einmitt um frelsara, sem nákvæmlega uppfylti þarfir heimsins sem var undir oki syndarinnar. Eg varð nauðugur viljug-ur að játa það að ritningin híyti að vera innblásin af Guði. Ritningin varð mér til fagnaðar og eg fann vin par sem Jesús var.... Nú fór eg aðallega að lesa biblíuna, og get eg með sanni sagt að eg leitaði í henni með öllum fögnuði. Eg fann það út að mér hafði aldrei verið kendur helmingur ritningarinnar. Eg undr-aðist það að eg skyldi ekki fyr hafa séð hátíðleik hennar og fegurð, og ekki undraðist eg það síður að mér skyldi nokkru sinni hafa verið mögulegt að hafna henni.”

GSAM 119.2William Miller lýsir sjálfur aðferð sinni við að rannsaka Biblíuna á þennan hátt:

GSAM 119.2“Ég ákvað að leggja til hliðar alla fordóma mína, að bera ritninguna saman við ritninguna af kostgæfni og að stunda nám hennar á reglubundinn og kerfisbundinn hátt.... Þegar ég fann eitthvað óljóst var venja mín að bera það saman við allar tengdar tilvitnanir; og með hjálp Cruden skoðaði ég öll ritningarvers þar sem nokkur af helstu orðunum úr hinum óljósa kafla komu fyrir.... Á þennan hátt stundaði ég biblíunámið, við fyrsta yfirlestur, í um það bil tvö ár og var fullkomlega sannfærður um að hún sé eigin túlkari.

GSAM 120.1“Á meðan ég stundaði þessar rannsóknir varð ég sannfærður um að ef spádómarnir sem hafa rætst í fortíðinni séu nokkur mælikvarði til að dæma um hvernig þeir sem enn eru ókomnir muni rætast, þá standast almennari skoðanir á andlegu ríki Krists – jarðnesku þúsund ára ríki fyrir endalok heimsins og endurkomu Gyðinga – ekki orð Guðs.... Ég fann að ritningarnar kenndu skýrt að Jesús Kristur muni aftur stíga niður til þessarar jarðar, koma í skýjum himinsins, í allri dýrð föður síns.

GSAM 120.2“Ég fann unað í því að rannsaka ritningarnar sem ég hafði ekki áður talið að mætti draga af kenningum þeirra. Ég hóf rannsóknirnar án þess að búast við að finna tíma komu Frelsarans, og í fyrstu gat ég varla trúað þeim niðurstöðum sem ég hafði komist að; en sönnunargögnin höfðu svo sterk áhrif á mig að ég gat ekki staðist sannfæringu mína. Ég varð nánast fullviss um niðurstöður mínar og byrjaði að bíða, vaka og biðja um komu Frelsarans.”

GSAM 120.3Aftur segir hann:

GSAM 120.3“Ég trúði; og samstundis var skyldan til að birta þessa kenningu, svo að heimurinn gæti trúað og undirbúið sig til að mæta Dómaranum og brúðgumanum við komu hans, lögð á hug minn. Ég þarf hér ekki að fara í ítarlega frásögn af löngum og sárum prófum mínum. Nóg er að segja að eftir nokkur ár var ég knúinn af Anda Guðs, krafti sannleikans og kærleika til sála, til að taka upp kross minn og boða þennan boðskap til heimsins sem er að deyja og tortímast.”

GSAM 120.4Herra Miller, líkt og þeir sem þessi boðskapur hreyfði til athafna í öðrum löndum, taldi fyrst rétt að uppfylla skipun sína með því að skrifa og gefa út í almennum dagblöðum og bæklingum. Hann birti fyrst skoðanir sínar í Vermont Telegraph, baptistatímariti sem kom út í Brandon í Vermont. Þetta var árið 1831. Hann flutti fyrst opinbert erindi um málið árið 1832. Hann sagði um þennan fund: “Drottinn hellti náð sinni yfir söfnuðinn, og margir trúðu til sáluhjálpar.”

GSAM 121.1Árið 1836 voru fyrirlestrar hans prentaðir í nokkrum dagblöðum samtímans. Um veturinn 1837–38 voru fyrirlestrar hans gefnir út í bæklingi. Árið 1838 var annar bæklingur, 204 síður að lengd, prentaður og í honum sagði herra Miller að Ottómanska heimsveldið gæti fallið árið 1839 eða 1840. Fyrstu fyrirlestrar hans í stórborgum voru haldnir árið 1836. Hann flutti þá erindi í borgunum Randolph, Lowell, Groton og Lynn í Massachusetts.

GSAM 121.2Fram til ársins 1840 stóð herra Miller nánast einn sem opinberur ræðumaður um efni nálægðar komu Krists. Á því ári, skyndilega, gengu hundruð manna til liðs við hann í boðun boðskapsins. Hvað olli þessari miklu breytingu verður rakið í næsta kafla. Vetrarvertíðina 1839–40 hélt herra Miller fyrirlestraröð í Exeter í New Hampshire. Þar hitti hann fyrst prest J. V. Himes, sem þá tók trúna, og frá þeim degi stóð hann hlið við hlið við prest Miller sem útgefandi og ákafur prédikari hins mikla boðskapar um aðra komu Krists.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Um þennan ákafa starfsmann í þessari miklu hreyfingu getum við ekki gert betur en að vitna í ævisöguhöfund hans, sem segir:—

GSAM 121.4“Joshua V. Himes fæddist í Wickford, R.I., 19. maí 1805. Faðir hans var vel þekktur sem viðskiptamaður við Vestur-Indíu og áberandi sem meðlimur í St. Paul’s Episcopal-kirkjunni í Wickford. Móðir hans var vingjarnleg að eðli og hafði kærleika til Frelsarans, sem hún hellti í viljug eyru sonar síns.

GSAM 121.5“Föðurins ætlun hafði verið að mennta son sinn, Joshua, til kennimannastéttar þeirrar kirkju sem hann sjálfur tilheyrði, en aðstæður komu í veg fyrir það. Guð hafði annað verk fyrir soninn að vinna og hann var að leiða atburði á þann veg sem skyldi leiða til hinna æskilegu úrslita. Árið 1817 sendi faðirinn verðmætan farm undir stjórn kapteins Carter, með Alexander Stewart sem vörslumann. Þessir menn reyndust ótryggir, og er þeir komu til hafnar í Vestur-Indíum, seldu þeir bæði skipið og vöruna og flúðu. Þetta atvik breytti öllum áætlunum sem gerðar höfðu verið fyrir framtíð unga Joshua, sem átti að vera sendur til Brown-háskólans í Providence, R.I. Í staðinn var hann í apríl 1821 fluttur til New Bedford í Massachusetts og settur í læri hjá William Knights til að læra húsgagnasmíði.

GSAM 122.1“Þegar hann kom til nýja heimilis síns hóf hann af alúð þá vinnu sem honum var falið, staðráðinn í að verða meistari í iðninni. Hann komst fljótlega að því að trúarlegt umhverfi hans var ekki alveg að hans skapi. Hann segir: ‘Meistari minn var einingatrúarmaður og hann tók mig með sér í kirkju sína. Prestur var þar séra Orville Dewey. Hann hafði nýlega snúist frá rétttrúnaði. Þjálfun mín hjá biskupi Griswold og séra William Burge, sóknarpresti St. Paul’s í Wickford, og oft hlustun á snjöllu Dr. Crocker frá St. John’s í Providence, R.I., gerðu mig algerlega ófæran til að taka við hinum málsnjöllu afneitunum herra Dewey á kenningum Krists og postula hans.’

GSAM 122.2“Þar sem engin epískopalísk kirkja var þá í New Bedford ákvað hann að sækja Fyrstu kristnu kirkjuna [ekki Disciple] og gekk síðar til liðs við þann söfnuð. ‘Hér,’ segir hann, ‘fann ég opna Biblíuna og hugsanafrelsi, og notfærði mér hvort tveggja vel.’ Þessi kirkja var undir prestsþjónustu séra Moses Howe. Séra Clough skírði Joshua V. Himes 2. febrúar 1823. Með hjarta sem brann af eldmóði fyrir meistara sínum hóf hann strax, átján ára að aldri, að segja sögu krossins og hvetja menn til iðrunar. Hann segir sjálfur um sig:—

GSAM 122.3“‘Ég varð fljótlega hvatari og mér var veitt leyfi til að efla gáfu mína.... Ég lauk lærlingsnámi mínu með ánægju og hlaut lof. En í fimm eða sex ár var ég vanur að vinna aukalega og þannig fékk ég einn eða tvo daga í viku til náms og trúboðastarfs í fátækum hverfum, ávextina af því gaf ég presti mínum.’

GSAM 123.1“Árið 1825 var hann sendur sem trúboði af samkomu kristinna kirkna í suðurhluta Massachusetts. ‘Engin áætlun né úrræði var til að styðja trúboða,’ segir prestur Himes, ‘og ég ákvað að hefja viðskipti til að sjá fyrir mér og prédika það sem ég gat.’

GSAM 123.2“Árið 1828 yfirgaf hann New Bedford, ekki með efasemdum né orkuleysi, heldur með ákveðni sem var dæmd til að sigra, og hélt til Plymouth, þar sem hann prédikaði orð Guðs í skólahúsum, í bráðabirgðaherbergjum og hvar sem hann gat náð til áheyrenda. Árið 1829 hélt hann áfram sömu tegund starfs í Fall River til ársins 1830, þegar hann fluttist til Boston sem prestur Fyrstu og Annarrar kristinnar kirkju; þar dvaldi hann í þrjátíu og þrjú ár. Árið 1839 varð hann umsnúinn til aðventutrúarinnar, eins og hún var prédikuð af hinum fræga presti William Miller. Hann gekk til liðs við hina nýju trúarhreyfingu með öllum þeim eldmóði sem hann bjó yfir, og þjónusta hans var full af eldi og krafti. Árið 1840 hóf hann útgáfu tímaritsins Signs of the Times og barðist fyrir málstaðnum sem hann hafði lagt allt hjarta sitt í. Allur peningur hans, allt starf hans og allur kraftur hans voru lögð í þennan málstað og þúsundir nýtrúaðra bættust við.”

GSAM 123Sameinuð störf Miller og Himes

GSAM 123.3Frá 1840 til haustsins 1844 voru störf presta Miller og Himes að mestu sameinuð þegar þeir fóru um borgirnar, á sumrin með risatjaldi sínu, á veturna í kirkjum og almenningshúsum. Mikill líkamlegur styrkur prests Himes hélt honum gangandi þar til hann var kominn á nítugasta og annað ár sitt. Vitsmunalegir hæfileikar hans voru sprækir til hins síðasta. Árið 1894, 28. september, flutti hann afar hvetjandi prédikun fyrir söfnuð sem taldi yfir þrjú þúsund sjöunda dags aðventista á tjaldstæði í Lansing, Michigan. Hann virtist tala með mikilli alvöru og krafti eins og á fornum dögum. Þetta var sannarlega undursamt fyrir mann sem var kominn þrjá mánuði inn á nítugasta og fyrsta árið og þjáðist af ólæknandi sjúkdómi sem dró hann til dauða ári síðar.

GSAM 124.1Prestar Miller og Himes stóðu, eins og sagt er, í “fremstu víglínu” í aðventhreyfingunni í Ameríku og voru aðeins tveir af mörgum sem unnu með þeim að boða kenningu um aðra komu Krists, en helstu einkenni þeirra voru staðföst markmið og óaðfinnanlegur heiðarleiki. Þessir menn tilheyrðu að miklu leyti þeim flokki sem heimurinn kallar “sjálfgerða menn” – menn sem höfðu þroskast í snertingu við harðar raunir lífsins og lært að dæma málstað eftir meginreglum en ekki eftir hagsmunapólitík. Þeir voru af þeirri gerð sem prestur Miller sagði venjulega taka við boðskapnum frá kirkjunum: “hinir guðræknustu, helguðu og virku meðlimir.” Þetta staðfestu kennimenn hinna ýmsu kirkna, sem sögðu eftir endanlegan skilnað aðventista frá þeim: “Það [kenningin] hefur tekið rjóma hjarðar okkar.”

GSAM 124Aðrir áberandi aðventistaprédikarar

GSAM 124.2Það kann að vera áhugavert að nefna nokkra af þeim mönnum sem gegndu áberandi hlutverki með prestunum Miller og Himes í hreyfingunni á fyrstu tímum. Í fyrsta sæti á listanum er Charles Fitch frá Cleveland í Ohio, sem árið 1842 lagði til þá hugmynd að nota myndrit til að sýna sýnir Daníels og Opinberunar. Uppruni hugmyndarinnar byggðist á Habakkúk 2:2, 3. Charles Fitch lést 10. október 1844.

GSAM 124.3Dr. Josiah Litch frá Philadelphia, sem, eins og við munum sjá í næsta kafla, var hreyfður af Drottni til að boða sannleik sem, við uppfyllingu sína, olli skyndilegum og ört vaxandi áhuga á aðventuboðskapnum.

GSAM 124.4Elon Galusha frá Lockport í New York, virtur kennimaður baptista, sem ritgerðir hans og prédikanir um nálæga komu Drottins vöktu mikla hreyfingu innan þeirrar kirkjusveitar.

GSAM 125.1E. R. Pinney frá Seneca Falls í New York, annar helgaður kennimaður baptistakirkjunnar, sem þjónusta og ritstörf hans voru mikilvægt afl í verkinu. Hann mátti vel kalla “Salt jarðarinnar.”

GSAM 125.2Geo. Storrs frá New York-borg, sem áður en hann snerist til aðventukenningarinnar var áberandi vakningarprédikari. Rit hans höfðu mikil áhrif við að hvetja fólk til að helga sig og eignir sínar meira verkinu; einkum á lokavikum tvö þúsund og þrjú hundruð daga tímabilsins. Það var hann sem, eftir vonbrigðin, kynnti fyrir aðventistafólkinu og heiminum sex prédikanir sínar um eðli mannsins, ástand hinna látnu og komandi refsingu.

GSAM 125.3Prestur Stockman frá Portland í Maine var annar ákafur starfsmaður á vakningarsamkomum William Miller í þeirri borg. Hann lést nokkrum vikum fyrir lok gyðingársins 1843, á meðan aðventistafólkið vonaðist til og bjóst við að Drottinn myndi koma þá.⁶

GSAM 125.4Það voru aðrir áberandi menn sem við munum einungis nefna vegna plássskorts, svo sem N. N. Whiting, sem gerði þýðingu á Nýja testamentinu á ensku, sem er kunn undir heitinu Whiting’s Translation; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley og Edwin Burnham (þrír bræður), allir skilvirkir starfsmenn í boðskapnum.