Kafli 2 — Frelsunarplanið afhjúpað

GSAM 38.1“Von sem seinkast gerir hjartað sjúkt; en þegar löngunin rætist er hún lífsins tré.”¹ “Því svo segir Drottinn hersveitanna: Enn einu sinni, og það er ekki langt þangað til, mun ég hrista himininn og jörðina, hafið og þurrlendið; og ég mun hrista allar þjóðir, og löngun allra þjóða mun koma; og ég mun fylla þetta hús dýrð, segir Drottinn hersveitanna.”²

GSAM 38.2Frá þeim tíma sem Adam var rekinn úr Eden-garðinum og frá lífsins tré, hafa orðin sem beindust að Satan um sæði konunnar – “Hann mun brjóta höfuð þitt” – gefið von um endanlegan ósigur djöfulsins, um hrunið á lúmskum áformum hans og um endurkomu að lífsins tré. Sá sem vænst var – hið lofaða sæði – varð þannig “þrá allra þjóða”.

GSAM 38.3Í ofangreindri tilvitnun úr Haggaí virðist koma hins þráða tengjast þeim tíma þegar Drottinn mun hrista bæði himininn og jörðina. Páll, í bréfi sínu til Hebrea, setti þá hristingu í framtíðina og sagði: “Enn einu sinni mun ég ekki aðeins hrista jörðina, heldur einnig himininn. Og þetta orð, Enn einu sinni, merkir að það sem hristist verði fjarlægt, þar sem það er skapað, svo að það sem ekki getur hristst megi standa eftir. Þar sem við tökum því við konungsríki sem ekki getur bifast, skulum við öðlast náð, svo að við getum þjónað Guði á þóknanlegan hátt með lotningu og guðsótta.”³ Þessi orð um eitt skak, sem enn á eftir að koma, virðast tengja það náið við hina endanlegu uppsetningu Guðs ríkis undir Kristi, hinu lofaða fræi, “þrá allra þjóða.”

GSAM 39.1Endurreisn sem á að verða framkvæmd í gegnum Krist sést skýrt á þessum síðustu dögum hjá öllum sem hafa alla Biblíuna opna fyrir framan sig. Það var ekki svo hjá fornfeðrunum. Orð Drottins kom til þeirra: “fyrirmæli ofan á fyrirmæli, fyrirmæli ofan á fyrirmæli; lína ofan á línu, lína ofan á línu; hér smátt og þar smátt.”⁴ Þannig var opinberun áætlunarinnar um hjálpræði til þeirra eins og vegur hinna réttlátu, “eins og skínandi ljós, sem skín sífellt meira og meira til fullkomna dagsins.”⁵ Því vekur mikinn áhuga að rekja stuttlega stigvaxandi opinberun þeirrar áætlunar hjá fornu þjóðinni hans.

GSAM 39Seinkun ekki opinberuð strax

GSAM 39.2Drottinn frestaði ekki strax von þeirra, svo að hjörtu þeirra veikluðust, með því að opinbera þeim að hundruð ára myndu líða áður en þau næðu fullkomnun vona sinna í hinu lofaða fræi. Frá skráðum staðreyndum drögum við þá ályktun að þeim hafi verið leyft að halda að fyrsta barnið sem fæddist yrði það fræ; og að mjög fljótlega, á einhvern hátt, yrði Eden endurreist og þau aftur fengju aðgang að lífsins tré. Þegar Kain fæddist, hrópaði Eva: “Ég hef fengið mann frá Drottni.”⁶ Sumir hebreskir fræðimenn votta að ef texti er bókstaflega og fullkomlega þýddur, hljómar hann svo: “Ég hef fengið mann, Drottin.” Það er að segja: Hér er það fræ sem á að vinna þetta herrverk að sigra Satan. Engar heimildir eru til um að Eva hafi látið slík orð falla þegar Ábel fæddist. Hún gat, og myndi eðlilega, gera ráð fyrir að frumgetinn sonur hennar væri sá sem myndi uppfylla loforðið. Hversu mjög hljóta vonir hennar að hafa hrunið, og jafnvel dáið, þegar persónuleiki Kains þróaðist og hún varð vitni að illu athæfi hans sem að lokum leiddi til morðs á bróður hans. Áður en Ábel var drepinn hljóta þeim að hafa verið veittar einhver birting og þekking um hina komandi fórn sem fram skyldi fara fyrir þeirra hönd; því Ábel, sem hafði hlotið guðlega leiðsögn, færði lamb sitt til fórnar, en Kain, sem hafði verið kennt hið sama og bróður hans, færði gjöf af ávöxtum jarðar, og það jafnvel blandað anda reiði og öfundar. Fórn Abels var þóknanlegri en Kains, því hún var borin fram “í trú”, og um hana skrifar Páll: “Hann, dauður, talar enn.”⁷

GSAM 40Er Set fræið?

GSAM 40.1Eftir dauða Abels fæddist Set, og þá endurvöknaði vonin; “því að Guð,” sagði Eva, “hefur ákveðið mér annað sæði í stað Abels, sem Kain drap.”⁸ Síðar var Set talinn í ættlegg Adams. (Sjá 1. Mósebók 5:3.) Kain, hinn raunverulegi frumgetni, er ekki talinn í ættarskránni. Mjög líklega gerði Eva sér í hugarlund að Set væri nú hið lofaða fræ. Af frásögninni virðist að eftir fæðingu Sets hafi menn byrjað að kalla sig eftir nafni Drottins. (Sjá jaðarathugasemd í 1. Mósebók 4:26.) Kannski gerðu þeir það á þeirri forsendu að Set væri sá sem átti að verða hinn endanlegi stjórnandi, Drottinn, og binda enda á ólögmæt völd Satans.

GSAM 40Vonin miðaðist við Nóa

GSAM 40.2Í stuttri frásögn atburða frá tímum Adams til fæðingar Nóa er varla annað en ættartala kynstofnsins gefið. Með fæðingu Nóa (“hinn réttláti”, í jaðarnótu) reis von aftur upp, og fólkið sagði: “Þessi mun hugga okkur vegna vinnu okkar og erfiðis handa okkar, vegna jarðarinnar sem Drottinn hefur bölvað.”⁹ Guðlega orðið þegir um hvernig eða á hvaða hátt þeir væntu sér huggunar; en vonin var sú að bölvunin yfir jörðinni yrði á einhvern hátt milduð. Þeim var haldið frá þekkingu á hinum óguðlegu gjörðum sem ríktu á dögum Nóa, þegar menn myndu fylla heiminn synd og ofbeldi svo að kynstofn mannkyns yrði hreinsaður burt með flóði og aðeins Nói og fjölskylda hans björguðust undan tortímingu; og sú staðreynd að hann ætti í hundrað og tuttugu ár að vara heiminn við hinni yfirvofandi tortímingu var þeim hulin.

GSAM 41Babel byggt

GSAM 41.1Eftir flóðið var fólkinu, í gegnum Nóa, gert að byggja jörðina á ný; en þegar það fjölgaðist hafnaði það áætlun Drottins um að stjórna því. Nimródur stofnaði ríki Babel (síðar nefnt Babýlon), fyrsta jarðneska ríkið.¹⁰ Stuttu síðar hófu menn að byggja Babelsturninn til að skapa sér nafn og koma í veg fyrir að þeir dreifðust, algjörlega andstætt því sem Drottinn hafði kennt þeim í gegnum Nóa. Í stað þess að bíða þolinmóðir eftir að Drottinn uppfyllti ætlanir sínar tóku þeir málið í eigin hendur, en þá ruglaði Guð tungumál þeirra og þannig dreifðust þeir.

GSAM 41Abraham arftaki heimsins

GSAM 41.2Þegar rakin er þessi stutta frásögn niður til tíundu kynslóðar frá Nóa, kom kall Abrahams, til hans sagði Drottinn: “Allt landið sem þú sérð, mun ég gefa þér og afkvæmum þínum að eilífu. Og ég mun gera afkvæmi þín eins og duft jarðar; svo að ef nokkur getur talið duft jarðar, þá skulu afkvæmi þín einnig talin verða. Rís upp, gakktu um landið eftir lengd þess og breidd þess; því að ég mun gefa þér það.”¹¹ Þrátt fyrir þetta loforð til Abrahams um að hann skyldi eignast landið, fullvissaði Drottinn hann um að hann myndi deyja. Páll segir að hann fór út í “stað sem hann skyldi síðar taka til arfs.”¹² Þessi spurning um uppfyllingu loforðsins var án efa gerð skýr fyrir Abrahami í sýn frá Guði, því hann “leitaði að borg sem hefur grundvöll og hefur Guð að byggingarmeistara og smiði.”¹³ Í Rómverjabréfinu 4:13 er sagt að loforðið hafi verið “að hann skyldi verða erfingi heimsins;” ekki í núverandi ástandi, heldur fyrr eða síðar, eftir að hann skyldi lifa aftur.

GSAM 42.1Frá mannlegu sjónarhorni tókst Abraham ekki að sjá hvernig hið lofaða fræ gæti orðið hans eigið afkvæmi. Hann lagði því til að Eliezer, umsjónarmaður hans, yrði nefndur fræið. Drottinn sagði: “Ekki svo; heldur mun hann koma úr þínum eigin líffærum.” Nú byrjar Drottinn að opinbera honum að endanlegt verk niðja hans muni ekki nást strax. Hann sagði við Abraham: “Niðjar þínir munu vera útlendingar í landi sem ekki er þeirra og þjóna þeim; og þeir munu kúga þá í fjögur hundruð ár.... En þú munt fara til feðra þinna í friði; þú munt grafinn verða í hárri elli.”¹⁴

GSAM 42.2Eiginkona Abrahams lagði fram óskynsamlega áætlun til að flýta fyrir uppfyllingu loforðsins; en eftir að Ísak, raunverulegur sonur Abrahams og Söru, lögmætrar konu hans, fæddist, sagði Drottinn um Ísmael og móður hans Hagar: “Kastið út þessari þrælkonu og syni hennar.”

GSAM 42.3Í prófraun trúar Abrahams þegar hann var reiðubúinn að færa Ísak á altarið, lærði hann lexíu um upprisu hinna dauðu. Um hann er sagt: “Hann taldi að Guð gæti reist hann [Ísak] upp, jafnvel frá hinum dauðu; og þaðan tók hann hann aftur til lífs í mynd.”¹⁵

GSAM 42Sanna fræið

GSAM 42.4Abraham var einu sinni upplýstur um að hið sanna fræ, sem allar þjóðir skyldu blessaðar verða í gegnum, þótt það væri afkomandi hans eftir holdi, myndi í raun vera Kristur Guðs; því Drottinn sagði ekki við hann: “Fræ, eins og margra; heldur eins og eins, og til fræs þíns, sem er Kristur.”¹⁶ Postuli Páll sagði um þetta: “Ritningin, sem fyrirfram sá að Guð myndi réttlæta heiðingjana fyrir trú, boðaði Abraham fagnaðarerindið fyrirfram og sagði: Í þér skulu allar þjóðir blessaðar verða.”¹⁷ Loforðið til Abrahams var endurnýjað til Ísaks og afkvæma hans,¹⁸ og einnig til Jakobs.¹⁹

GSAM 42.5Þar sem Jakob átti tólf syni, vaknar eðlilega spurningin: Í gegnum hvern skal ætt hins sanna fræs rekja? Í hinum innblásna vitnisburði Jakobs um sonu sína var málið leyst: “Veldissprotinn skal ekki hverfa frá Júda, né löggefandi frá fótum hans, þangað til Síló kemur; og til hans skal þjóðin safnast.”²⁰ Í uppfyllingu þessa ber að taka fram að Ísraelsmenn, þrátt fyrir að vera undir stjórn ýmissa þjóða, fengu að hafa Sanhedrin sitt. Þannig hafði Júda – ættkvísl Gyðinga, sem svo nefnd er eftir honum – nokkur áhrif á stjórn sína þar til Síló (Kristur) kom í raun.

GSAM 43Falið tímabil

GSAM 43.1Ættfeðurnir höfðu nokkra vitneskju um endurreisnina og hið lofaða fræ; en hvenær hann kæmi eða hve langt væri til komu hans var þeim enn hulið. Þegar niðjar Jakobs fjölguðust í Egyptalandi og Assýríumaðurinn – Faraó (Jesaja 52:4) – sem “þekkti ekki Jósef,”²¹ kúgaði þá, sneri hugur þeirra eðlilega að þeim 400 (raunverulega 430) árum sem Abraham var tilkynnt að myndu standa yfir meðan á þjáningum þeirra og dvöl sem útlendingar stæði, í þeirri von að frelsun frá þessu myndi leiða til hins lofaða arfs.

GSAM 43.2Þegar Móse fæddist sáu foreldrar hans að “hann var fallegt barn.”²² Ljós hlýtur að hafa verið þeim gefið að hann skyldi, undir Guði, verða Ísraels frelsari frá grimmum þrældómi þeirra. Óneitanlega var þessi þekking veitt Móse; því þegar hann, fjörutíu ára að aldri, ákvað að ganga að fullu til liðs við kúgaða Ísraelsmenn og þola þjáningar með þeim fremur en að vera kallaður sonur dóttur Faraós og erfingi egypska hásætisins,²³ og þegar hann hóf að verja mál þjóðar sinnar og drap Egypta til varnar þeim, undraðist hann mjög að þeir skyldu ekki þekkja verk hans; “því hann taldi að bræður hans myndu hafa skilið að Guð myndi frelsa þá fyrir tilstilli hans.”²⁴

GSAM 44.1Þegar tími Drottins kom til þess að Ísraelsmenn færu frá Egyptalandi, héldu þeir af stað, og á fyrirspáðum tíma, upp á dag. 2. Mósebók 12:40, 41. Þeir hefðu ekki getað talið Móse sinn endanlega höfðingja og fræ sem loforðið var gefið, því hann var af ætt Leví, og hafði Jakob ekki í sínum innblásna spádómi lýst því yfir að Júda skyldi vera þeirra höfðingi þar til Síló kæmi?

GSAM 44“Ég mun sjá hann, en ekki nú.”

GSAM 44.2Þegar Ísraelsmenn voru á leið til Kanaans, kallaði Balak, konungur Móabs (eftirkomandi Lots), til Balaams til að bölva Ísrael. Drottinn sneri bölvun hans í blessun, sem veitti þeim aukið ljós, ætlað til að afmá þá hugsun að endanleg frelsun frá valdaráni Satans myndi verða tafarlaust við inngöngu þeirra í Kanaansland. Í ritningunni segir frá því að Balaam sagði í sýn frá Guði: “Ég skal sjá hann, en ekki nú; ég skal horfa á hann, en ekki nálægt. Stjarna mun ganga fram úr Jakobi og veldissproti mun rísa úr Ísrael og slá hornin af Móab og tortíma öllum sonum Sét.”²⁵

GSAM 44.3Þessara fjölmörgu niðja, sem sprungu úr Abrahami, er getið hjá Páli á þennan hátt: “Því að af einum manni, og honum sem var orðinn eins og dauður, sprungu þeir fram, jafnmargir og stjörnurnar á himni, og eins og sandurinn við sjávarsíðuna, óteljandi. Þessir allir dóu í trú, án þess að fá þær fyrirheitingar, heldur sáu þeir þær úr fjarlægð, urðu sannfærðir um þær, tóku á móti þeim og játuðu að þeir væru framandi og ferðamenn á jörðinni.”²⁶

GSAM 44.4Hjarta Ísraels þurfti ekki að örvænast né missa móðinn vegna spádóms Balaams um að uppfylling vonar þeirra væri “ekki nú” né “nálægt”; því Drottinn hafði, skömmu fyrir þennan spádóm, tryggt með lífi sínu að hin dýrðlega staða myndi að lokum rætast. Í gegnum Móse sagði hann: “En eins sannarlega og ég lifi, skal öll jörðin fyllast dýrð Drottins.”²⁷ Á dögum spámannsins Habakkúks, 863 árum síðar, var sami sannleikurinn endurtekinn, en talað var um hann sem atburð sem enn átti eftir að gerast: “því jörðin mun fyllast þekkingu á dýrð Drottins, eins og vatnið fyllir hafið.”²⁸

GSAM 45Helgidómsþjónustan sem fyrirmynd hins sanna

GSAM 45.1Þegar Drottinn leiddi Ísrael út úr Egyptalandi, kunngjörði hann fyrir öllum herbúðunum lögmál sitt um siðferðisleg fyrirmæli og gaf þeim afrit af því á steinum, rist með sínum eigin fingri, svo að þeim yrði stöðugt bent á þann Frelsara sem að lokum myndi fórna sér fyrir þá; og til þess að syndir þeirra yrðu hreinsaðar með dýrmætu blóði hans, lét hann reisa helgidóminn í eyðimörkinni. Þessa tjaldbúð, eða helgidóm, var Móse boðið að byggja nákvæmlega eins og fyrirmyndina sem Drottinn sýndi honum á fjallinu.²⁹ Þjónustan í þessum helgidómi var skuggi hinnar sönnu þjónustu Krists í himneska helgidóminum.³⁰ Þó að tilgangur Guðs með fórnargjöfum og fórnum í helgidóminum væri að halda fyrir augum manna skugga af “góðu hlutunum sem koma,”³¹ reyndi Satan að leiða fólkið til að líta á fórnina sjálfa fremur en Krist og hina raunverulegu þjónustu hans, sem þetta var aðeins dæmi um. Þannig leitaðist hann við að leiða þau til að treysta á eigin verk til frelsunar.

GSAM 45.2Það var ætlun Drottins að vera stjórnandi lýðs síns, Ísraelsmanna, að berjast í orrustum þeirra og leggja þjóðir að velli. Hann hafði sína aðferð við að stjórna, eins og sjá má í eftirfarandi texta: “Þegar hann hafði tortímt sjö þjóðum í landi Kanaans, skipti hann landi þeirra með hlutkasti meðal þeirra. Og eftir það gaf hann þeim dómara um fjögur hundruð fimmtíu ár, þar til spámaðurinn Samúel kom.”³²

GSAM 45Ísrael kallar eftir konungi

GSAM 45.3Ísraelsmenn virtust greinilega óánægðir með stjórnarhætti Drottins yfir þeim. Það var hins vegar hans ætlun og vilji að þeir væru sérstakt fólk, aðgreint frá öllum öðrum í kringum sig. Hefðu þeir fylgt boðorðum hans nákvæmlega, hefðu þjóðirnar jafnvel sagt um þá: “Sannarlega er þessi mikla þjóð viturt og skilningsríkt fólk. Því hvaða þjóð er svo mikil að Guð sé svo nálægur henni sem Drottinn, Guð vor, er í öllu því sem við köllum á hann um?”³³

GSAM 46.1Í óánægju sinni báðu þeir Samúel að skipa konung yfir sig, og Drottinn sagði við Samúel: “Þeir hafa hafnað mér, svo að ég ríkji ekki yfir þeim.”³⁴ Aftur sögðu þeir við Samúel, í nokkru ákveðnari skipunartón, “Nú gerðu okkur konung til að dæma okkur eins og allar hinar þjóðirnar.”³⁵ Samúel lagði vandlega fyrir þá kúgunina sem myndi dynja á þeim ef þeir fengju konung, en “engu að síður neitaði lýðurinn að hlýða Samúel; og þeir sögðu: Nei; heldur skulum við hafa konung yfir oss; svo að við verðum líka eins og allar hinar þjóðirnar; og að konungur vor dæmi oss, fari fyrir oss og heyji stríð vor.”³⁶

GSAM 46.2Þannig höfðu þeir konunga til að stjórna þeim í um fimm hundruð ár, fyrst sem eitt ríki undir Sáúl, Davíð og Salómon; síðan sem skipt í tvö konungsríki, Ísrael og Júda. Mjög fáir konungar þeirra voru góðir og réttlátir, en flestir voru illir og leiddu lýðinn til hjáguðadýrkunar og alvarlegra misgjörða. Því voru menn ekki einungis eins og þjóðirnar í kringum þá að hafa konung, heldur líka eins og þær í lesti, í því að yfirgefa Guð feðra sinna og dýrka líkneski og her himinsins.

GSAM 46.3Drottinn sagði um þetta konungsveldi, fyrir munn spámannsins Hósea: “Ó Ísrael, þú hefur eyðilagt sjálfan þig; en í mér er hjálp þín. Ég mun vera konungur þinn; hvar er annar sem geti bjargað þér í öllum borgum þínum? og dómarar þínir, sem þú sagðir um: Gef mér konung og höfðingja? Ég gaf þér konung í reiði minni og tók hann burt í heift minni.”³⁷

GSAM 47Ríkið steypt

GSAM 47.1Þessi konunglega stjórn hélt áfram þar til Kaldear brenndu Jerúsalem, tóku áhöld musterisins og leiddu Júda í fangavist til Babýlonar, þar sem þeir dvöldu í sjötíu ár, eins og spáð hafði verið gegn þeim. Þegar þessari einvaldisstjórn lauk sagði Drottinn gegnum spámanninn Esekíel við Sedekía, síðasta konung þeirra, “Þú vanhelgi, óguðlegi höfðingi Ísraels, þinn dagur er kominn, þegar misgjörðin mun ljúka, svo segir Drottinn Guð: Fjarlægðu höfuðdjásnið og taktu af kórónuna: þetta skal ekki vera eins: upphef þann sem er lágur [stjórnandann í Babýlon], og niðurlægja þann sem er hár [þennan mjög sjálfupplyfta höfðingja ættar Júda]. Ég mun kollvarpa því, kollvarpa því, kollvarpa því; og það mun ekki vera aftur, þangað til sá kemur sem það á; og ég mun gefa það honum.”³⁸

GSAM 47.2Þessi lögmæti stjórnandi, hið sanna fræ, er Kristur. Um hann skrifaði spámaðurinn Míka: “Þú, turninn hjarðarinnar, þú styrkvirki Sionsdóttur, til þín mun það koma, einmitt fyrstu völdin [vald yfir jörðinni, endurreist í Kristi]: konungsríkið mun koma til Jerúsalemdóttur.”³⁹

GSAM 47.3Þegar Ísrael missti stafinn, fór hann í hendur konungsins í Babýlon. Þegar landið var í röð undir stjórn Mídíu- og Persíu, Grikklands og Rómar, var ríkið þrisvar steypt af stóli. Á valdatíð keisara Ágústusar, keisara Rómar, fæddist Kristur, lögmætur erfingi Davíðs hásætis, — hið sanna fræ konunnar, Abrahams og Davíðs, — og á þann hátt sem spáð hafði verið.

GSAM 47.4Til þess að lýðurinn vissi að hinn lögmæti stjórnandi, hið sanna fræ, var meiri en venjulegur dauðlegur maður með skammvinnt konungsríki, hreyfði Drottinn sálmaskáldið til að skrifa: “Ég geri hann frumgetning minn, æðri konungum jarðar. Miskunn mína mun ég varðveita honum að eilífu, og sáttmáli minn mun standa fast með honum. Eftirkomendur hans mun ég einnig láta endast að eilífu, og hásæti hans sem dagar himinsins.” “Eftirkomendur hans munu endast að eilífu, og hásæti hans sem sólin fyrir augum mínum. Það mun vera staðfest að eilífu sem tunglið, og sem trúfast vitni á himni.”⁴⁰

GSAM 48.1Í spádómi Jesaja lesum við enn fremur um þennan stjórnanda á þennan hátt: “Okkur er barn fætt, okkur er sonur gefinn; og völdin hvílast á öxl hans; og hann skal nefndur verða: Undursamlegur, ráðgjafi, hinn voldugi Guð, hinn eilífi Faðir, friðarins höfðingi. Á vexti stjórnar hans og friðar mun enginn endir verða, á hásæti Davíðs og yfir ríki hans, til að skipuleggja það og styrkja það með dómi og réttlæti héðan í frá og að eilífu. Ástríða Drottins hersveitanna mun framkvæma þetta.”⁴¹

GSAM 48Upplyfting Enoks og Elía

GSAM 48.2Dæmi eru til um að menn til forna hafi verið bornir upp til himins án þess að smakka dauðann. Um Enok, þann sjöunda frá Adam, er sagt að hann “gekk með Guði; og hann var ekki, því að Guð tók hann.”⁴² “Með trú var Enok borinn upp, svo að hann skyldi ekki sjá dauðann, og hann fannst ekki, því að Guð hafði borið hann upp; því að áður en hann var borinn upp fékk hann vitnisburð um að hann hefði þóknast Guði.”⁴³

GSAM 48.3Aftur, þegar Elía og Elísa gengu saman, “kom það fyrir, meðan þeir gengu áfram og töluðu, að sjá, þar birtist eldvagn og eldhestar og skildu þá báða að; og Elía fór upp til himins í hvirfilbyl. Elísa sá það og hrópaði: Faðir minn, faðir minn, vagn Ísraels og hestamenn hans! Og hann sá hann ekki aftur.”⁴⁴

GSAM 48.4Enok spáði um komu Krists sem dómara alls heimsins með þessum orðum: “Sjá, Drottinn kemur með tugþúsundum heilagra sinna til að dæma alla og sakfella alla guðlausa meðal þeirra fyrir öll þau guðlausu verk sem þeir hafa framið á guðlausan hátt og öll þau hörðu orð sem guðlausir syndarar hafa talað gegn honum.”⁴⁵

GSAM 49Jób kenndi um komu Drottins

GSAM 49.1Jób, sem talið er að hafi lifað á dögum Móse, hafði nokkra vitneskju um komu Krists og upprisu; því hann sagði: “Ó, að orð mín væru nú skráð! Ó, að þau væru prentuð í bók! að þau væru ristuð með járnpenna og blýi í klettinn að eilífu! Því ég veit að Endurlausnari minn lifir, og að hann muni standa á síðasta degi á jörðinni; og þó ormar eyði þessum líkama mínum eftir húð mína, mun ég samt í holdi mínu sjá Guð: sem ég sjálfur mun sjá, og augu mín munu líta hann, og ekki annar.”⁴⁶

GSAM 49Hásæti Davíðs, hásæti Drottins

GSAM 49.2Hásæti Davíðs var kallað hásæti Drottins. “Salómon settist á hásæti Drottins sem konungur í stað Davíðs föður síns.”⁴⁷ Drottinn hafði “svarið honum [Davíð] eið að af ávöxtum lendar hans, eftir holdi, myndi hann reisa Krist til að sitja á hásæti hans: hann, sem fyrirfram sá þetta, talaði um upprisu Krists, að sál hans var ekki skilin eftir í helvíti, né hold hans rotnaði.”⁴⁸ Og enn er sagt um framtíðarríki Krists: Hann mun sitja á hásæti Davíðs. (Sjá Jesaja 9:7.) Ennfremur: “Kóngar jarðarinnar setja sig og höfðingjar ráðgast saman gegn Drottni og gegn smurða hans.... En ég hef sett konung minn á mitt heilaga fjall Síon. Ég mun kunngera ákvörðunina: Drottinn hefur sagt við mig: Þú ert sonur minn; í dag hef ég getið þig.”⁴⁹ Enn fremur: “Drottinn sagði við Drottin minn: Sit þú til hægri handar mér, þar til ég geri óvini þína að fótskör þinni.”⁵⁰

GSAM 49Gyðingar urðu ráðvilltir

GSAM 49.3Þessar ritningar vöktu rugling meðal Gyðinga. Hér var vandamál sem þeir gátu ekki leyst: ef Davíð kallaði hann Drottin, hvernig gat hann þá verið sonur hans? Hvernig gat hann verið barn fætt úr fræi Davíðs og samt verið Immanúel – Guð með oss? En Jesaja, þeirra eigin spámaður, lýsti: “Mær mun verða ólétt, fæða son og nefna hann Immanúel.”⁵¹

GSAM 50.1Kristur vissi vel hvaða spurning myndi þagga niður aðfinnslusömu faríseana, og þess vegna spurði hann þá: “Hvað hugsið þið um Krist? Hvers sonur er hann? Þeir svöruðu honum: Sonur Davíðs. Hann sagði við þá: Hvernig getur Davíð þá í anda kallað hann Drottin, þegar hann segir: Drottinn sagði við Drottin minn: Sit þú til hægri handar mér, uns ég legg óvini þína að fótskör þinni? Ef Davíð kallar hann Drottin, hvernig getur hann þá verið sonur hans?”⁵²

GSAM 50.2Þessu máli er aftur vísað til í Sálmi 45:6, 7: “Hásæti þitt, ó Guð, er að eilífu og um aldur; veldisstafur ríkis þíns er réttlátur veldisstafur. Þú elskar réttlæti og hatar hið illa; þess vegna hefur Guð, Guð þinn, smurt þig með gleðiolíu umfram jafningja þína.”⁵³ Með þessum ritningum fyrir huga hlýtur gyðingaþjóðin að hafa haft háleitar hugmyndir um eðli framtíðar stjórnanda og endurreisanda. Það gat ekki verið öðruvísi.

GSAM 50Sáð guðdómlegs uppruna

GSAM 50.3Nákvæmar leiðbeiningar voru gefnar um Krist og fæðingu hans, því Drottinn, gegnum spámanninn Míka, tilgreindi guðlega uppruna hans og jafnvel litla þorpið þar sem hann átti að fæðast: “En þú, Betlehem Efrata, þótt þú sért lítil meðal þúsunda Júda, úr þér mun hann koma til mín, sem á að vera höfðingi í Ísrael; útgöngur hans hafa verið frá fornum tíma, frá eilífð” (í jaðri, heb., frá “dögum eilífðar”).⁵⁴

GSAM 50Guðs nærvera birtist í Shekínu og skýinu

GSAM 50.4Síðar í sögu Ísraelsmanna, þegar Salómon hafði lokið byggingu musterisins, sem hann sagði að yrði ákaflega “dýrlegt”, tók skékína dýrðar Guðs sess sinn milli kerúbanna yfir miskunnarsætinu. Í frásögninni segir að við vígslu musterisins, þegar prestarnir gengu út úr hinum helga stað, “fyllti skýið Drottins hús, svo að prestarnir gátu ekki staðið til að þjóna vegna skýsins; því dýrð Drottins hafði fyllt hús Drottins.”⁵⁵ Nærvera Drottins í þessu musteri var augljós fyrir augum lýðsins í skýi dýrðarinnar. Drottinn svaraði bæn Salómons við þetta tækifæri og sagði við hann: “Ég hef heyrt bæn þína og hef valið þennan stað mér til fórnarhúss.”⁵⁶

GSAM 51.1Fólkið syndgaði, fór í hjáguðadýrkun, og afleiðingin varð sú að borgin og helgidómurinn lágu í rúst í sjötíu ár. Eftir fangelsunina var musterið endurbyggt undir forystu Serúbabels. Þótt það væri minna glæsilegt en hið fyrra, sem Salómon byggði, sagði Drottinn um það fyrir spámann sinn: “Dýrð hins síðara húss mun verða meiri en dýrð hins fyrra.”⁵⁷ Þetta hús var prýtt af Heródi og í forgörðum þess kenndi Frelsarinn. Í hinu fyrra húsi var ský dýrðar sem táknaði Drottin, en í hið síðara kom Frelsari sjálfur, Skapari alls.

GSAM 51Dýrðlegt ríki ættar Jessí

GSAM 51.2Fyrir þá sem biðu og vonuðu á dögum Jesaja hlýtur lýsingin í spádómi hans á hinum dýrðlegu hlutum sem tengdust hinni endanlegu frelsun að hafa verið uppspretta styrks og hvatningar. Þessir spádómar draga ennfremur skýrt fram hvaðan þessi vænti frelsari skyldi koma, svo sem hér segir: “Og sproti mun ganga fram úr stofni Jessí og grein vaxa úr rótum hans; og andi Drottins mun hvílast á honum, andi visku og skilnings, andi ráðs og máttar, andi þekkingar og ótta Drottins; og hann mun gera hann snöggsýnan í ótta Drottins; og hann mun ekki dæma eftir því sem augu hans sjá, né ákæra eftir því sem eyru hans heyra: heldur mun hann dæma fátæka með réttlæti og dæma með sanngirni fyrir hógværum jarðarinnar: og hann mun slá jörðina með staf munns síns og með anda vara sinna mun hann tortíma hinum óguðlegu.”⁵⁸

GSAM 52Upprisa kennd af spámönnum

GSAM 52.1Spámaðurinn Jesaja kenndi einnig kenningu um upprisu hinna dauðu, með þessum hughreystandi orðum: “Á þessu fjalli mun Drottinn hersveitanna gjöra öllum lýðum veislu feits, veislu úrvalsvíns, feits fulls af mergi, úrvalsvíns vel tærðs. Og hann mun á þessu fjalli tortíma andliti huldunnar sem dregur yfir alla lýði, og slæðunni sem dreifð er yfir allar þjóðir. Hann mun gleypa dauðann í sig í sigri; og Drottinn Guð mun þerra tárin af öllum andlitum; og hann mun taka niður háðung lýðar síns af allri jörðinni; því að Drottinn hefur talað það. Og á þeim degi verður sagt: Sjá, þetta er Guð vor; við höfum beðið eftir honum og hann mun frelsa oss: þetta er Drottinn; við höfum beðið eftir honum, við munum gleðjast og fagna í frelsun hans.”⁵⁹

GSAM 52Ríki endurnýjaðrar jarðar

GSAM 52.2Sá sami spámaður segir að þetta verði endurnýjuð jörð þar sem hið endanlega ríki verður stofnað: “Því, sjáið, ég skapa nýja himna [loftsveðrahimna] og nýja jörð; og hins fyrra mun ekki verða minnst né mun það koma upp í hug [í jaðarnótum, hebresku, ‘koma á hjartað’, þ.e. að óska þess aftur]. En gleðjist og fagnið að eilífu því sem ég skapa: því sjá, ég skapa Jerúsalem til fagnaðar og lýð hennar til gleði. Og ég mun fagna yfir Jerúsalem og gleðjast yfir lýð mínum; og gráthljóð mun ekki framar heyrast í henni, né óphljóð. Ekki mun þaðan [frá þeim tíma sem nýja jörðin er sköpuð] verða dagagamalt ungbarn [stuttlíft barn], né gamall maður sem ekki hefur fyllt daga sína [ótímabær elli]: því barnið mun deyja hundrað ára gamalt [á tímum þegar menn náðu níu hundruð ára lífi gátu börn verið hundrað ára]; heldur mun syndarinn, þegar hann er hundrað ára [á síðari árum hundrað ára líftíma], vera bölvaður. [Þeir sem deyja þegar hin nýja jörð er komin til sögunnar eru þeir sem farast í ‘glötun guðlausra manna.’ 2. Pétur 3:7.] Og þeir munu byggja hús og búa í þeim; þeir munu planta víngarða og eta ávexti þeirra. Þeir munu ekki byggja svo annar búi í þeim, þeir munu ekki planta svo annar eti: því að eins og dagar trés [lífsins trés, í Sjötíumannaþýðingunni] eru dagar míns lýðs, og hinir útvöldu mínir munu lengi njóta verknaðar handa sinna.”⁶⁰

GSAM 53.1Esekíel lítur niður um langa tímalínuna til upprisu hinna dauðu. Í gegnum hann segir Drottinn: “Sjáðu, þjóð mín, ég mun opna grafir yðar og láta yður rísa upp úr gröfunum og færa yður aftur til lands Ísraels.”⁶¹

GSAM 53“Hann bar sorgir vorar”

GSAM 53.2Jesaja, guðspjallspámanninum, voru í ríkari mæli opinberuð frelsarans prófraun, þjáningar og dauði fyrir hönd manna. “Hver,” segir spámaðurinn, “hefur trúað frásögn vorri? Og hverjum hefur armur Drottins verið opinberaður? Því hann mun spretta fyrir augum hans sem viðkvæm spíra, og sem rót úr þurru landi: hann hafði hvorki ásýnd né fegurð; og þegar við lítum til hans, er engin fegurð sem vekti hjá okkur löngun til hans. Hann er fyrirlitinn og hafnaður af mönnum; maður harmanna og kunnugur sorg: og það var eins og við huldum andlit okkar fyrir honum; hann var fyrirlitinn, og við mátum hann ekki. Sannarlega bar hann harm okkar og bar sorgir okkar; samt töldum við hann sleginn, refsaðan af Guði og þjáðan. En hann var særður fyrir misgjörðir okkar, hann var mulinn fyrir misgjörðir okkar; agi friðar okkar hvíldi á honum, og með sárum hans erum við læknaðir.”⁶²

GSAM 53.3Eiga þessir svo dásamlegu atburðir að gerast á mínum dögum? Þetta hefðu bæði fólkið og spámaðurinn getað spurt. Svarið hefði verið: Þeir munu ekki gerast núna; tíminn er enn ekki kominn fyrir komu þessa mikla Frelsara; en segir spámaðurinn: “Augu þín munu sjá Konunginn í dýrð hans; þau munu líta landið sem er mjög langt í burtu.”⁶³

GSAM 54Spádómar Daníels varpa ljósi á framtíðina

GSAM 54.1Það var hins vegar gegnum spámanninn Daníel sem Drottinn hóf að fræða lýð sinn um konungsríki sem myndu rísa hvert á fætur öðru og stjórna heiminum fram að stofnun eilífs konungsríkis síns; og að opinbera sérstakan tíma, frá atburði sem þá var enn ókominn, til raunverulegrar birtingar og dauða Messíasar. Túlkun draums Nebúkadnesars leiddi í ljós að hin fjögur ríki sem áttu að stjórna heiminum myndu rýrna í valdi og dýrð í hlutfalli við minnkandi verðmæti gulls, silfurs, kopars og járns; og að lokum yrði brotið og sundrað ástand ríkjanna sambærilegt við brothættleika járns blandaðs leir. Þá átti að koma himnaríkið sem átti að fylgja niðurbrotinu á þeim ríkjum sem áttu að verða eins og hismið á þreskivellinum að sumarlagi, svo að enginn staður skyldi finnast fyrir þau, á meðan Guðs ríki fyllti alla jörðina.

GSAM 54.2Síðan, í sýn sjöunda kaflans, undir táknum fjögurra stórra dýra, er sama efnið aftur tekið fyrir og aðrir eiginleikar þessara ríkja kynntir. Í þessum kafla er rekinn ferill og starf valds “litla hornsins” sem átti að rísa upp eftir skiptingu fjórða ríkisins í tíu hluta, með því að steypa þremur þeirra eða leggja þau undir sig til að festa sig í sessi sem andlegan stjórnanda yfir þeim öllum. Þetta páfavald mun halda áfram í sundruðu og brothættu ástandi fjórða ríkisins, í 1260 ár. Þannig voru opinberaðir atburðir sem ná til þess tíma þegar Kristur tekur við ríkinu af föður sínum og gefur það hinum heilögu hins hæsta; ríki sem að lokum mun ráða yfir allri jörðinni og mun standa að eilífu.

GSAM 55Tvö þúsund og þrjú hundruð dagar

GSAM 55.1Í áttunda kafla Daníels, undir sýn hrútsins, geitarinnar og “litla hornsins sem óx gífurlega”, er spámaðurinn aftur leiddur til enda tímans. Í versum 13 og 14 er athygli hans vakin á tímabilinu – 2300 dögum – sem nær til dómsins. Þetta var langur tími, og spámaðurinn skildi það; því engillinn sagði honum að sýnin væri enn til margra daga. Enn hafði engin dagsetning verið gefin fyrir upphaf daganna, og þess vegna lýkur hann kaflanum á orðunum: “Ég undraðist sýnina; en enginn skildi hana.”

GSAM 55Sjötíu vikur til Messíasar

GSAM 55.2Í níunda kafla er sagt frá því að engillinn kom til Daníels, sem svar við bæn hans, til að veita honum kunnáttu og skilning. Hann greindi honum frá tímabili sjötíu vikna. Sextíu og níu af þessum áravikum [sem, eins og sagt er, er merking orðsins shevooim, sem þýtt er “vikur”] myndu ná til Messíasar. Upphafspunkturinn sem tímabilið átti að hefjast frá, “boðið um að endurreisa og byggja Jerúsalem”, hafði enn ekki verið gefinn. Spurningin vaknar: Hvernig gat Daníel vitað hvar hinar sextíu og níu vikur myndu enda? Í tólfta kafla er tímaspurningunni aftur vikið að og við fyrirspurn hans: “Hvað verður endir þessara hluta?” er honum sagt að fara sína leið, því orðin séu “lokuð og innsigluð til endatímans”, þegar “vitrum mönnum mun verða ljóst”.

GSAM 55.3Án efa er þetta tímamál eitt af þeim tilvikum sem postuli Pétur vísar til þegar hann segir: “Þessa frelsun rannsökuðu og könnuðu spámennirnir vandlega, þeir sem spáðu um þá náð sem ykkur átti eftir að verða gefin, og rannsökuðu hvaða tíma eða hvers konar tíma andi Krists, sem var í þeim, vísaði til, þegar hann vitnaði fyrirfram um þjáningar Krists og þá dýrð sem átti að fylgja.”⁶⁴

GSAM 56Örlög hinna óguðlegu

GSAM 56.1Malakí, síðasti spámaður Gamla testamentisins, skráir æsispennandi lýsingu á hinni endanlegu tortímingu hinna óguðlegu: “Sjá, dagurinn kemur, sem mun brenna eins og ofn; og allir hrokafullir, já, og allir sem fremja illt, verða sem hálmstubbar, og dagurinn sem kemur mun brenna þá upp, segir Drottinn hersveitanna, svo að hvorki rót né grein verði eftir af þeim. En yður, sem óttist nafn mitt, mun upprísa sól réttlætisins með læknandi vængjum, og þér munuð ganga út og vaxa upp eins og kálfar úr fjósinu. Og þér munuð stíga hina óguðlegu undir fætur yðar; því þeir munu verða aska undir iljum yðar á þeim degi er ég mun þetta gjöra, segir Drottinn hersveitanna.”⁶⁵

GSAM 56.2Með öllum þessum staðreyndum, sem skráðar eru í Gamla testamentinu og voru í eigu Ísraelsmanna, og varpa ljósi á svo marga þætti björgunaráætlunarinnar, hversu mikill áhugi hlýtur að hafa verið hjá hinum iðjusömu nemendum orðsins, þegar þeir sáu og áttuðu sig á því að þeir væru að nálgast þann tíma er þetta lofaða Sæði myndi koma. Þó að fjöldinn, og jafnvel þeir sem lásu ritningarnar í samkunduhúsunum á hverjum hvíldardegi, skildu ekki orðið (Postulasagan 13:27), báðu hinir guðhræddu og lærfúsu, sem trúföstir leituðu í ritningunum undir leiðsögn Anda, án efa innilega, eins og postuli Jóhannes gerði á þessari tíð: “Komdu, Drottinn Jesús, komdu fljótt.”