Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
10 / 31
10 / 31

Oshitululwa 7 — Ehumokomesho diva letumwalaka

John Norton Loughborough

GSAM 126.1“Nda mona umweengeli mukwao e neenghono, ta kuluka okuza koezulu, a djala oshilemo; outa wodula wa li komutwe waye, noshipala shaye tashi veme ngaashi etango, neemhadi daye da li da fa eengudi domundilo. Moshikaha she a li nokambo ka yeululwa; a veka omhadi yaye yokolulyo kefuta, nomhadi yaye yokolumosho kedu, a ingida nondaka inene ngaashi onghoshi tai kumbu. Eshi a ingida, omangungumo aheyali a udifa eendaka dao.... Nomweengeli nda mona a li ofika kefuta nokedu, a yelula oshikaha shaye koezulu, a ana kwaYe ha kala nomwenyo alushe fiyo alushe, Ye a shita eulu noinima i li mo, edu noinima i li mo, efuta noinima i li mo, kutya efimbo kapi li vali; ashike mofiku yendaka yOmweengeli heyali, pa ka tameke okulila, oshiholekwa shaKalunga otashi ka wanifwa, ngaashi a shi shiivifila ovapiya Vaye ovaxunganeki.”1

GSAM 126Omweengeli ngaashi efano lovatumwa ve li ovanhu

GSAM 126.2Onga tashi holoka nale, oilonga yokuudifa eEvangelia ya pewa omunhu, nOmuwa a udaneka enangeko laye noupuna koshilongifo eshi mpaka “exulilo lounyuni.”2 Ohinge umweengeli ta yandje etumwalaka eli otashi faneke etumwalaka lofimbo eli tali ka udifwa koonakukala kombada yedu. Etumwalaka otali holoka momembo li li “yele,” tashi holoka kutya nale la li la patwa. Ovaudifi ava ova fimanekwa kuKalunga; osheshi “outa wodula,” edidiliko lehangano laKalunga, ou li kombada yavo, navo ova djala ouyelele wefimano laKalunga, tava holola etumwalaka neenghonopangelo dOmushiti woinima aishe. Apa otapa hololwa etumwalaka lefimbo, la li nale “la patwa noshipatifo,” ndele paife otali udifwa momembo “li yele.”

GSAM 127.1Moitululwa ya pita oya hololwa kutya Omuwa a shanga nale efimbo olo eluxuvo lashi pewa pashikululwa shoxunganeko shikululyo—omafiku 2300—tashi yelela ketokolo lokukonakona; kutya exunganeko lokutya eshiivo otali ka hapupala ola wanifwa nawa mokupendula ovanhu vahapu, ovo a hololela ouyelele oo; nokuye a shanga efimbo olo “efaneko lyomuti womahuku” tali ka longwa, nokuleta ovayambeki ve, nokuva tuma va ka udife efaneko olo kounyuni. Osho yo a didilika nawa efimbo olo etumwalaka lefimbo la li tali ka kula li fike pokwiingida nondaka inene, nasho osha wanifwa nawa.

GSAM 127Ondaka Enene Yetumwalaka Lotete

GSAM 127.2Efimbo olo ondaka enene yeudifo eli ya li tashi ka hololwa otashi pula. Apa ola tulwa mokati keshiko lenghuma etihamano nelenghuma etiheyali, tashi monika momukalo gwawo momukanda, nokupitila metumwalaka tali ti: “Mofiku yendaka yOmweengeli heyali, pa ka tameke okulila, oshiholekwa shaKalunga otashi ka wanifwa, ngaashi a shi shiivifila ovapiya Vaye ovaxunganeki.” Oshi li oshinima sha pewa ouyelele kutya efimbo lya udifwa metumwalaka eli tali ya mpaka keshiko lenghuma lOmweengeli heyali.

GSAM 127Efimbo Lyondaka Enene

GSAM 127.3Pa ka lila Omweengeli heyali, otwa lesha kutya “etempeli lyaKalunga lya yeululwa koezulu, nomoshitempeli she mwa monika oshikefa shehangano laye.”3 Moshilonga shonhele iyapuki yokombada yedu, onhengo mu na oshikefa—onhele iyapuki unene—oya li hai yeululwa lumwe momudo, mefiku lekwatakanifo, opo ku dimwe po omatimba—ekoshifo lonhele iyapuki. Efimbo lya tiwa novaxunganeki, efimbo olo oilonga yokesha eli ya ningwa kOmuKristus tashi ka ningwa, oli pexulilo lyomafiku 2300.4 Oya tiwa vali kutya pa ka lila Omweengeli heyali, eendaka koezulu tadi ti kutya efimbo lya fika oku tokola ovafi.5

GSAM 128.1Efano eli lexunganeko lEhololo 10 tali holola efimbo etumwalaka eli tali ka i “nendaka enene,” ndele konima “ngaashi onghoshi tai kumbu.” Efimbo eli, ngaashi exunganeko eli li ti, etumwalaka tali ka kula li kale “ondaka enene,” oli tameka pexupilo lenghuma etihamano mpaka kekupilo lyefimbo olo lexunganeko tali yelela kekoshifo lonhele iyapuki, sha hala okutya, mpaka kekupilo lyomafiku 2300. Omanghuma ane otete a wanifwa moita yOvaGoth, OvaVandala, OvaHun, nenge vakwao, ovo va tukula Roma yokouninginino momatukulwa omulongo nenge mouhamba omulongo.

GSAM 128Enghuma Etitano

GSAM 128.2Enghuma etitano otali holola etameko loumohammedan pamwe noshilemo shalo shomapuko, ashike unene efimbo “leemwedi nhano,” nenge omido 150 dashili, okuza pefimbo olo “va li nohamba tai va pangele.” Juli 27, 1299, Othman, omutoti wouhamba wOtomana, a totela moita moshilongo shaNicomedia. Okuza pefimbo olo, Ovaotomana va findilila noku “hepeka” ouhamba waRoma yokoushilo mpaka Juli 27, 1449, omido 150 dokushikwa kwenghuma etitano. Paefimbo olo, Ovatuluki va ya nomalutu gavo koshilando shaConstantinople shene, tava longifa ombundu moshilwa; ndele va longifa ondjembo inene ya djuu yokuumbila omamanya, oyo Gibbon omushangi wounamambo a ti ya li ya pumbwa eenhani 60 oku i koka, va umbila omamanya manene komakuma aConstantinople.

GSAM 128Ekupilo Lenghuma Etihamano

GSAM 128.3Paefimbo olo John Palleologus, ta shangwa kovashangi nga omupangeli waxuuninwa wouhamba waGreece, a fya. Constantine Decozes oye a li omufyuululi wolukalwapangelo pamhango, ashike tashi tiwa kutya okutila kwaye Amurath, ohamba yOturuki, ou a li te mu lwifa, okwe mu ningifa a pule epitikilo kuAmurath a londe kolukalwapangelo. Oshinima shoka osha fa nenge oku yandja omutumba kOvatuluki. Shashi, konima yefimbo lishona, Ovaotomana va kwata oshilando shaConstantinople nouhamba waRoma yokoushilo. Oyo (mopolotika) va “dipa” ouhamba oo va li nale va “hepeka.” Oya li tashi ka “dipa” efimbo “lotundi imwe, nefiku limwe, nomwedi umwe, nomudo umwe.”

GSAM 129.1Ngeenge ohatu shi valula ngaashi efimbo lexunganeko, efiku limwe hali faneke omudo umwe, efimbo olo otali fike peni? Evalo ole li li pu: omudo, omafiku 360, ile omido 360; omwedi, omafiku 30, ile omido 30; nefiku limwe, omudo umwe—aishe pamwe omafiku 391, ile omido 391 dashili. Otundi imwe oi li oshitukulwa shimwe shomomaitukulwa 24 efiku, onghee ngaashi efano otai faneke etata lomwedi, ile omafiku 15. Efimbo alishe lepangelo lOvaMohammedan tava lipangele vene medu louhamba waRoma yokoushilo otali ka kala omido 391 nomafiku 15. Oshi tulwa po Juli 27, 1449, tashi tu eta Aguste 11, 1840, ekupilo lyefimbo lomanguluko aOturuki, ngaashi tashi holoka menghuma etihamano.

GSAM 129Dr. Josiah Litch Ta Holola Ewilo Louhamba wOtomana

GSAM 129.2Mwa 1838 Dr. Josiah Litch, wokuPhiladelphia, Pa., a tambula oshili sha hololwa kWilliam Miller, a li pamwe molilonga yokuyandja ouyelele unene ketumwalaka. A shanga oinyanyangidwa yopaunongo momakwatathano gomanghuma aheyali gEhololo. A kwata onghalo inayi yandjwa kutya enghuma etihamano otali ka xupila okushikwa neenghonopangelo dOtomana otadi ka wa mofiku 11 yAguste, 1840, nokutya eshi otashi ka holola kounyuni kutya efiku limwe moxunganeko lefano otali faneke omudo umwe wefimbo lashili.

GSAM 129.3Vamwe vomumangalo, nava va li tava itavela naye koshinima eshi, va li tava kakama nokutila eshi tashi ka dja mo “ngeenge itashi ningwa” ngaashi a ti. Shoka inashi mu tilifa, ndele a yi komeho oku ninga eshi a dulu oku yandja ouyelele koshinima shOturuki. Oinyanyangido yopamukunda oya yandja po onghalo ya hololwa. Omahangano ovahenaitavelo oya lesha noku yelifa oshiponga shika momitumba yavo, tava ti: “Apa po omunhu ta lityo oshinima, ngeenge oshinima shika tashi holoka ngaashi ta ti, otashi ka kwatulula etokolo lye kutya ofiku imwe moxunganeko shifaneke omudo umwe, nomafiku 2300 oga fa omido 2300, noku ka xupila mwa 1844.”

GSAM 130.1Enyanyangido lopopiwa yaDr. Litch ola pendula ovanhu vahapu, nola ningifa omayovi mahapu ovanhu va talele ekupilo lyomaupyakadi ga holoka mokati kaMehemet Ali, pasha waEgypt, nohamba yOturuki. Omafele ovanhu va ti: “Ngeenge oshiponga eshi tashi xupila ngaashi doktor a ti, otashi ka kwatulula omukalo ‘omudo-nefiku’ wokutoloka efimbo lexunganeko, noku tu kala Ovaadventista.”

GSAM 130Ohamba yOturuki mOlwa nOpasha waEgypt

GSAM 130.2Omido dihapu komesho ya1840, ohamba oya li ya kwatwa mOlwa naMehemet Ali, pasha waEgypt. Mwa 1838, oupyakadi pokati kohamba nomukwafwilwa we waEgypt wa li wa keelelwa efimbo lishona kenwefemo lovatumwa vomoilongo yopondje. Mwa 1839, ashike, olwa lya tamekela vali, noli li lya ende mpaka, molwa lyope pokati komalutu gohamba naMehemet, etanga lovakwaita vohamba ola tewa nola hanaunwa po alishe, nongudu yaye yoikepe ya kwatwa kuMehemet ya twalwa koEgypt. Ohamba oya li ya kanifa eenghono daye unene, kutya eshi olwa la tameka vali mAguste, oya li ya xupa ashike i na oikepe ivali yoita yoludidi lotete noifrigaati itatu, oyo ya li ya xupa po mongudu yayo yoikepe yOturuki ya li i neenghono. Ongudu ei yoikepe Mehemet okwa anya filufilu oku i shunifa kohamba, ndele a ti kutya ngeenge oiwana i neenghono otai hekele oku i kufa kuye, oye ota ka i xwika po. Moshikala shika, pa li vo, mwa 1840, England, Russia, Austria, nePrussia oya liti, oya tokola oku maneka oupyakadi; osheshi osha holoka kutya ngeenge Mehemet a efwa a longe ngaashi a hala, oye ota ka kwata diva olukalwapangelo lohamba.

GSAM 131Ekwatemo loiwana i neenghono ya hangana

GSAM 131.1“Ohamba oya tambula ekwatemo loiwana i neenghono ya hangana, ndele ya yandja oshinima momake ado ehalo laye mwene. Oshitukulwa shomakwatathano sha ningwa moLondon, sheik, Effendi Bey Likgis, a li po nga omuyambi omunene wOtomana. Elombwelo laxuuninwa ola ningwa, la li tali ka yandjwa kOpasha waEgypt, kutya ohamba oya li tai ka mu pa epangelo laEgypt hali fyuululwa koludalo laye neshilongo shoka shaSyria tashi zi komufuta waSuez mpaka kefuta lyaTiberias, pamwe nooshitukulwa shaAcre, komwenyo waye; naye a li e na okudja moinhele ikwao aishe youhamba wohamba ei a li a kwata, noku yandja vali ongudu yoikepe yOtomana. Ngeenge a anya etwalelopo eli li dja kohamba, oiwana ine i neenghono oya li tai ka kwata oshinima shoka, noku longifa omikalo ikwao oku mu eta momukalo woku itavela ngaashi oya mono.”

GSAM 131.2“Osha li shi holoka kutya ngeenge elombwelo eli laxuuninwa tali ka tulwa momake aMehemet Ali, oshinima itashi ka kala vali nande koshi yepangelo lounya wotete [ohamba], noku tokola oinima ye otashi ka kala momake oiwana i neenghono yokoilongo okuza po efimbo olo.”

GSAM 131Exunganeko Lya Wanifwa—Ekupilo Lomanguluko aOturuki

GSAM 131.3“Ohamba oya tuma Rifat Bey moshikepe shomulumente koAlexandria, oku ka yandja elombwelo laxuuninwa kOpasha. Ola tulwa momake ge, ndele oye a li kwata, mofiku 11 yaAguste, 1840! Mofiku imwe oyo, omukanda wa tumiwa kohamba kovatumwa voiwana ine i neenghono, ta pula kutya oshinima shoka tashi ka ningwa ngeenge opasha a anya okuwanifa oinima ya lombwelwa melombwelo laxuuninwa; navo va mu nyamukula kutya oya ninga elalakano, ndele kashi na oshinima shoku mu tila koshinima shoka tashi dulu oku holoka. Ofiku oyo efimbo lyomido 391 nomafiku 15 lya pewa eenghonopangelo dOtomana lya xupila; ndele omanguluko ohamba a li peni?—a kana!”6

GSAM 132.1Okuza mofiku oyo mpaka paife ohamba oya li tai ende moshikala shoku itavela oiwana i neenghono, noku mona ouhamba waye tau tukulwa, oshitukulwa koshitukulwa tashi kufwa koiwana oyo shi longifwe kavo vene.

GSAM 132Ehalo lovanhu lokushiiva exunganeko la Pendulwa

GSAM 132.2Ewanifokumwe eli lya holoka moxunganeko lya ninga etamununo enene momitwe yovanhu. Olya ninga ovanhu va halele okuuda unene koshinima shoxunganeko sha wanifwa nosha li tashi wanifwa. Dr. Litch a ti kutya meemwedi donhumba di li dinini konima yaAguste 11, 1840, a tambula omakanda okuza kovahenaitavelo va vuluka po 1000, vamwe voyo va li ovakulunhu vomahangano ovahenaitavelo, tava ti kutya ova efa okulwifa Ombibeli, ndele oya li lya tambula nga elyavuko laKalunga komunhu. Vamwe voyo oya lunduluka nOmuKalunga, noku vuluka po vo va ninga ovaudifi vahapu momongongole yokuuya kwapili. Vamwe va ti kDr. Litch ngaashi: “Otwa ti ovatoloki vOexunganeko oya kwata mapepe gomashikululwa ga kala nale oku kwatulula oiholelwa yavo yowanifokumwe; ashike apa otu na osho tashi ningwa shili paife, shi li koshipala shomesho etu vene.”

GSAM 132.3Oku holola kutya pa ka fika ekupilo lenghuma etihamano, etumwalaka lyokuya kwapili lya tameke okuya “nendaka enene,” otandi ka hokolola oshinima shoka nda lombwelwa kuumwe waavo va li moilonga yetumwalaka eli.

GSAM 132.4Mwa 1840, E. C. Williams, omuningi womehema noikutu yokuendifa oikepe, a li e noshilonga shinene, okuza Rochester, N.Y., a tambula etumwalaka, ndele a lita Ovakulunhu Miller naHimes va ye koRochester va ka popile kovengi voshilando shoka. Oyo va mu nyamukula kutya kava li neenghono dombongo oku kwata oshitungu shokunene oku taambula ovanhu. Oye a nyamukula: “Ondi na omehema yombulunga, i nondiameta yeefute 120. Otandi ke i dikila, ndi i longekidile omapundi, ndele ndi i sile oshisho, aishe ongaho. Indeni ndele mu ka udife etumwalaka.” “Oya uya,” a ti kwame, “omehema inai kwatelamo nande etata lovanhu ve uya okuuda, ndele onda tulamo oshitukulwa sheefute 40, ndele omehema a ninga 160 x 120 eefute. Omehema oga li ga umana ovanhu efiku keshe, nomafele ovanhu va li va ongalafana pondje popepi nayo, aveshe va halele okuuda ondaka.”

GSAM 133Omafele Taa Udifa Etumwalaka

GSAM 133.1Oku wanifa ehalo lovanhu lokushiiva tali kula, omehema manene ga longifwa, nomaliongalo a ningwa momiti mofimbo lokwenye. Oinyumba inene yongalo nomitumba yopaunoko oya longifwa mofimbo lokufu, ndele aishe oya li ya umana ovatali va li va tokola. Ponhele yOmukulunhu Miller a kale ngaashi a li komesho ya1840, “a fa a li oye aeke” ta udifa etumwalaka, ovakwashike 300 oya litye naye oku holola pounyuni ekupilo lyomafiku 2300, noku yandja ondaka: “Efimbo kapi li vali,” noku ti: “Efimbo lyo ku tokola lye lya fika.” Otu mona apa kutya, pa ka fika efimbo lOmuwa etumwalaka tali ka yambuka kounyuni aushe, ondaka ye oya wanifwa, ndele omilioni oya kwatwamo noku halelela okuuda okweeta.

GSAM 133.2Shoka sha li oshili kehangano mAmerica osha li vali oshili moilongo ikwao. Okuza mwa 1840, ponhele yovanhu vashona tava yandje oinyanyangido yavo, omilongo dovanhu da holoka ngaashi tadi ehene komeho, oku ka udifa ondaka. MoEngland mwa li ovapastoli 700 vOngalo yaEngland vene tava udifa etumwalaka, kashona kutya ovengi vakwao va li ve li molilonga imwe. Moilongo ipu vuluka po 20 i li pamukalo wavo moshilongo, etumwalaka lya li tali i noku vaula noyelele, sha ninga omutali a ti: “Ovanhu ava ove liyandja koshilonga eshi nomutima wavo aushe.”

Notes

  1. Ehololo 10:1-7. ↩
  2. Mateus 28:19-20. ↩
  3. Ehololo 11:19. ↩
  4. Daniel 8:14. ↩
  5. Ehololo 11:18. ↩
  6. Omadiladilo kombinga yaDaniel nEhololo, pp. 497, 498. ↩

Note

Back